Friesland voor lanterfanters

Vrijdag 5 juli 2013 

De vierdelige wandelgidsenserie Friesland voor lanterfanters

Fryslân, de provincie voor wandelaars
Fryslân is ook voor wandelaars een ideale provincie. Je kunt hier te kust en te keur voor wat betreft langeafstandwandelingen. Of je nu van een incidentele korte wandeling houdt of van een meerdaagse langeafstandwandeling; in Fryslân vind je vast en zeker een dagtocht of een meerdaagse tocht, die bij je past.
Ook voor wat betreft verschillende landschappen is Fryslân een wandelprovincie bij uitstek. Of je nu langs de kust wilt, of door de Friese Wouden, door uitgestrekte weidegebieden, of de provincie van noord naar zuid wilt doorkruisen; het kan allemaal.
* Bewandel het Friese Kustpad, dan volg je de zeedijken van het IJsselmeer en van de Waddenzee;
* Loop je het Friese Woudenpad, dan doorkruis je zeven Friese wouden;
* Kies je voor het Kloosterpad, dan wandel je van klooster naar klooster;
* Ga je op pelgrimstocht over het Jabikspaad, dan begin je bij de Friese noordkust en verlaat je Fryslân in het zuiden, waar je de grens naar Overijssel passeert.
* En kies je voor Leeuwarden Natuurlijk!, dan blijf je voortdurend dicht bij de Friese hoofdstad.
Zomaar een greep uit enkele wandelgidsen, die Fryslân rijk is.

Lanterfanten in Fryslân
Maar er zijn nog véél meer wandelopties in onze prachtige provincie. Eén van die uitdagende Friese wandelgidsen is de door Fokko Bosker geschreven vierdelige wandelgidsenserie 'Friesland voor lanterfanters'.
Deze wandelgidsenserie laat je nagenoeg alle hoeken van Fryslân zien. Wie er de tijd voor wil nemen om Fryslân in alle geuren en kleuren te leren kennen, doet er goed aan om de 40 langeafstandwandelingen van deze vierdelige serie routegidsen te lopen.
In de afgelopen vijf jaren zijn Durkje en ik als lanterfanters via alle veertig wandelingen door onze mooie provincie gelopen, elke dag genietend van al dat moois dat Fryslân aan wandelaars biedt.

Wandelserie in vier delen
De serie 'Friesland voor lanterfanters' bestaat uit de volgende vier wandelgidsen:

• Deel 1 - tien wandelingen - voornamelijk door het noorden van Fryslân - totaal 244 kilometer;
• Deel 2 - tien wandelingen - voornamelijk door het oosten van Fryslân - totaal 267 kilometer;
• Deel 3 - tien wandelingen - voornamelijk door het westen van Fryslân - totaal 271 kilometer;
• Deel 4 - tien wandelingen - voornamelijk rondom de Friese hoofdstad Leeuwarden - totaal 178 kilometer.

Wie alle veertig dagtochten heeft gelopen, heeft totaal 960 kilometer Friese wegen en paden bewandeld over zeedijken, door weilanden, door bossen, over heide, langs akkers, door de duinen en over het strand; langs sloten, meren en kanalen, en door karakteristieke Friese gehuchten, dorpen en steden.
Gemiddeld 24 kilometer per wandeldag, met dagtochten die variëren van 13 tot 34 kilometer; goed voor veertig mooie wandeldagen in Fryslân.

Friesland voor lanterfanters - Deel 1

Woensdag 22 mei 2013 

Cover van Friesland voor lanterfanters deel 1

Wandelen is populair
Langeafstandswandelen is momenteel in. Wandeltochten als de Slachtemarathon, de Kennedymars, het Nijkleaster Pinksterpaad, de Pink Ribbonwandeltocht van de Stichting Bewegen voor Overleven en de Friese wandel-Elfstedentocht trekken grote aantallen wandelaars. De wandelroutes van de bekende wandelpaden zoals het Pieterpad en het Fries-Overijsselse Jabikspaad genieten een grote naamsbekendheid en bieden steeds meer wandelaars aangename wandelingen. Wandelen in groepen, in tweetallen en individueel wint aan populariteit.

Wandelserie voor lanterfanters
Op die golf beweegt natuurjournalist Fokko Bosker mee. Bosker schreef inmiddels vier wandelgidsen voor gevarieerde wandelroutes door de provincie Fryslân. De serie van de eerste drie wandelrouteboekjes is uitgegeven met als titel: 'Friesland voor lanterfanters; een voetreis door natuurlijk Friesland in dertig dagen'. De daaraan toegevoegde vierde routegids kreeg als ondertitel: 'een voetreis rond natuurlijk Leeuwarden in 10 dagen'. Dit vierde deel verscheen in 2010. De eerste drie deeltjes kwamen in het jaar 2007 uit.

Deel 1
Inmiddels hebben Durkje en ik de tien wandelingen van het eerste deel van deze wandelserie gelopen. Het eerste deel van 'Friesland voor lanterfanters' biedt tien dagmarsen door mooie dorpen en landschappen in de Friese Waddenregio van noord-Fryslân. Je dwaalt over de Friese Klei en over alle vier Friese Waddeneilanden. Je gaat over wandelpaden door het voormalige Westergo, door de voormalige Middelzee, door het voormalige Oostergo en door de duinen en over het strand van de Waddeneilanden; en krijgt zo de gelegenheid om wandelend kennis te maken met de noordkant van de provincie Fryslân, waaronder ook een deel van de noordoostelijke Friese Wouden.

Achtergrondinformatie
Elke dagwandeling heeft een thema. De routes worden beknopt beschreven en in grote lijnen met een globale wegenkaart ondersteund. De wandelroutes zijn helaas niet bewegwijzerd, hetgeen het niet gemakkelijk maakt om de route exact volgens beschrijving en kaart te bewandelen. Fokko heeft bij elke wandelroute ook enige achtergrondinformatie geschreven, met informatie over bijvoorbeeld natuur & landschap, flora & fauna, cultuur & geschiedenis, gehuchten & dorpen, wonen & werken, bewoners en toeristen, waterwegen en monumenten; nu eens kritisch, dan weer lyrisch.

Noord-Fryslân
Deel één laat je een slingerend kustpad en een grillige lus door noord-Fryslân lopen, tussen Buitenpost, Kollum, Anjum, Holwerd, Hallum, Sint-Jacobiparochie, Franeker en Harlingen en tussen Buitenpost, Dokkum en Holwerd. En als kroon op die route wandel je ook nog over Schiermonnikoog, Ameland, Terschelling en Vlieland. De wandelingen hebben een gemiddelde afstand van 24,4 kilometer, variërend van 21 tot 28 kilometer per dag, in totaal dus 244 kilometer.

Tien wandelroutes
Op onderstaande data bewandelden en beschreven (zie onderstaande weblinks) Durkje en ik de volgende tien routes van deze wandelgids:
1. Op 1 juni 2009 van Buitenpost naar Anjum, 28 kilometer;
2. Op 2 april 2011 op Schiermonnikoog, 24 kilometer;
3. Op 5 mei 2013 van Anjum naar Holwerd, 27 kilometer;
4. Op 21 mei 2009 op Ameland, 21 kilometer;
5. Op 5 april 2010 op Terschelling, 22 kilometer;
6. Op 26 juni 2009 op Vlieland, 21 kilometer;
7. Op 30 september 2012 van Harlingen naar Sint-Jacobiparochie, 27 kilometer;
8. Op 14 april 2013 van Sint-Jacobiparochie naar Hallum, 26 kilometer;
9. Op 12 juni 2011 van Hallum naar Dokkum, 27 kilometer;
10. Op 12 oktober 2008 van Dokkum naar Buitenpost, 21 kilometer.

Lanterfanten over Route 4.7 van Mantgum naar Deinum

Zondag 12 mei 2013 

Over het Jabikspaad door de weilanden van Jorwert naar Leons

In een zee van gras
Vandaag lopen Durkje en ik de voor ons laatste wandeling van de vierdelige wandelgidsenserie 'Friesland voor lanterfanters'. Het is de zevende route van het vierde deel, over een afstand van 13 kilometer, van Mantgum naar Deinum. Jan Wijbe & Gaby lopen vandaag ook met ons mee. Een gezellige wandelochtend door het stille midden van de Friese Greidhoek. Deze wandeling 4.7 kreeg als thema mee: 'De lichtheid van het bestaan in een zee van gras'. Waar vroeger het water van de Middelzee landinwaarts stroomde, lopen wij vanmorgen door een 'zee' van kruidig gras, gevuld met heel veel paardebloemen, boterbloemen en pinksterbloemen.

Mantgum
Met beide auto's rijden we van Stiens naar Deinum. Daar laten we de ene auto achter bij het treinstation, om dan met de andere auto door te rijden naar Mantgum, waar onze wandeling vanmorgen even na 9.00 uur begint bij het Mantgumer treinstation.
We lopen langs de kerk door het dorpscentrum van Mantgum, om buiten Mantgum het fietspad richting Weidum te nemen. Buiten Mantgum gaat het dan verder over een smal wandelpaadje naar een boerderij, waar we omheen lopen, om aan de achterzijde onze route te kunnen vervolgen. We lopen dan al vanaf Mantgum over het Jabikspaad.

Nijkleaster in Jorwert
Via een landweg en de Arsumerdyk lopen we naar Jorwert. De Sint-Radboudkerk van Jorwert zien we al van verre staan. In Jorwert lopen we onder andere langs het 'Skriuwershûske' van Geert Mak, de herberg 'Het wapen van Baarderadeel', de pastorie, de notariswoning en ook de deels uit de 12e eeuw stammende Sint-Radboudkerk, waarin wij als bestuur van Stifting Nijkleaster tot nader order Nijkleaster hebben gevestigd.
De geschiedenis van Jorwert voert terug naar de Middeleeuwen, naar de tijd dat Jorwert al als terpdorp lag aan de oude 'heirbaan' vanuit Franeker naar het zuiden.

Over het Jabikspaad van Jorwert naar Leons
Buiten Jorwert gaan we verder over het Jabikspaad, dwars door het open veld, door de met veel veldbloemen bontgekleurde weilanden van Jorwert naar Leons. De routepalen met richtingsborden en wulk-wijzers wijzen ons globaal de weg door deze prachtige 'bonte zee van gras' temidden van paarden, weidevogels en schapen met lammeren. Wie kennis wil maken met de pracht van Fryslân zou er goed aan doen het Jabikspaad te bewandelen, vooral ook dit unieke graspad hier in de 'Fryske greiden' van de Lionser Polder.
Als voorzitter van de Stichting Jabikspaad Fryslân kijk ik onderweg vooral ook naar onze faciliteiten hier in het veld en in de aanliggende dorpen. In het veld vind ik helaas een met bruut geweld afgebroken richtingwijzer, maar in Leons ligt het stempel van het Jabikspaad keurig op de daartoe bestemde stempelplaats. De route van het Jabikspaad is goed bewegwijzerd, dankzij de routebeheerders, die de route daartoe regelmatig inspecteren ten dienste van alle wandelaars en fietsers die het Jabikspaad volgen.

Langs de Bolswardertrekvaart van de Panwurksbrêge naar Hoptille
Tussen Leons en Húns slaan we vanaf de Panwurksbrêge rechtsaf, om over het fiets-wandelpad langs de Bolswardertrekvaart verder te lopen tot aan Hoptille, waar we ter hoogte van het Tolhuis (met een gevelsteen van 1652) deze vaart over kunnen steken. We hebben mooi zonnig wandelweer, maar als de zon even achter de wolken verdwijnt, is de stevige westenwind nogal fris, dus zomaar even onderweg op één van de zitbankjes gaan zitten langs de route is wat teveel van het goede. Je zou te snel afkoelen, dus we hebben doorgelopen, tot we hier bij Hoptille in de luwte van een aantal huizen even kunnen pauzeren voor een broodje en wat drinken.

Blessum
Na de Hilaerdermieden vervolgen we ons voetpad over het Ringiapaad door de weilanden richting Blessum. We passeren hier de mooie vogelkijkhut en zien hier en daar in de slingerende sloten langs het pad enkele meerkoeten broedend op hun nesten zitten. Bij de vogelkijkhut steken we de Hilaardervaart over, die deels nog de route van een oude slenk door de Hilaarder Mieden volgt. We lopen hier over de oostelijke rand van het vroegere eiland Westergo.
In het terpdorp Blessum ontmoeten we de hier wonende Thom Miedema, die als medebestuurder jarenlang met mij in het bestuur zat van de Federatie Christelijk Jeugdwerk Friesland (FCJF), waarvan ik toen bestuursvoorzitter was. Thom vertelt ons een en ander over de oude wandelpaden die vanuit Blessum onder andere liepen en lopen in de richting van bijvoorbeeld Hilaard en Deinum, waaronder ook het voormalige 'Mennistepaed'. In Blessum komen we ook langs de boerderij met het hoogste pannendak van Fryslân.

Deinum, mei de sipel op 'e toer
Over de slingerende Blessumerdyk wandelen we het laatste stuk naar het treinstation van Deinum, waar onze auto staat. Vanuit Deinum halen we de andere auto weer op uit Mantgum, en daarna rijden we met beide auto's weer terug naar huis in Stiens, waar onze thuiskok Pieter voor ons een heerlijke warme maaltijd heeft bereid.
's Avonds vinden we op Facebook onze wandelgegevens van vandaag, die Jan Wijbe voor deze gelegenheid met behulp van het programma Sports-tracker vanmorgen al wandelend heeft laten registeren. Hieronder ter illustratie een overzicht van de door Jan Wijbe aangeleverde gegevens:

• Een wandelduur van 3 uren en 5 minuten en 23 seconden;
• De feitelijke wandelafstand was 14,09 kilometer;
• We liepen een kilometer gemiddeld in 13,09 minuten;
• Op onze topsnelheid hadden we 6,9 kilometer per uur af kunnen leggen;
• In werkelijkheid legden we gemiddelde 4,6 kilometer per uur af;
• We verbruikten bij deze wandeling vanmorgen 744 kilocalorieën.

Lanterfanten over Route 4.6 door de drooggelegde Middelzee

Donderdag 9 mei 2013 - Hemelvaartsdag

Standbeeld van Eise Eisinga bij de kerk van Dronrijp

 





















Als Mozes op Hemelvaartsdag
Deze Hemelvaartsdag begint voor ons vroeg in de ochtend, als Durkje en ik om 7.15 uur van Stiens naar het NS-station in Leeuwarden rijden. Pieter en Selma rijden met ons mee, omdat zij met de trein naar Harlingen en dan met de boot naar Vlieland gaan om daar later vandaag aan het werk gaan. Durkje en ik beginnen om 7.30 uur onze wandeling op de Sophialaan, vóór het Leeuwarder station. We wandelen vandaag de zesde route van het vierde deel van de wandelgidsenserie 'Friesland voor lanterfanters'. Deze route kreeg als thema: 'Als Mozes door de drooggelegde Middelzee', omdat die vanuit Leeuwarden het Friese platteland in gaat, over de bodem van de voormalige Middelzee, die eeuwen geleden nog tot diep de provincie Fryslân in kwam.

Traditionele Leeuwarder Bloemetjesmarkt op Hemelvaartsdag
Maar voordat we Leeuwarden verlaten, lopen we nog even over de Bloemetjesmarkt, die traditioneel in Leeuwarden wordt gehouden op Hemelvaartsdag, en die qua voorbereiding nu nagenoeg klaar is. De meeste bloemenverkopers staan klaar voor het koperspubliek, dat op dit vroege uur al geleidelijk op dit grote bloemenaanbod af komt. Het aanbod blijkt vandaag 700 strekkende meter meer te zijn dan in het voorgaande jaar. Doordat het mooie weer zolang op zich heeft laten wachten in de afgelopen weken, moeten de bloemenverkopers hun partijen bloemen in ongeveer vier weken verkopen, wat bij een normale lente zo'n acht weken is.

Ritsumazijl en Marssum
Als we Leeuwarden uit lopen over het Bisschopsrak langs het Zijlsterrak ter hoogte van de Schenkenschans, is de temperatuur zo'n 11 graden Celsius. Het regen licht, maar dat is maar van korte duur. In de loop van de uren wordt de bewolking lichter, zodat de zon aangenaam door kan breken, maar door de aanhoudend stevige frisse zuidwestenwind blijft het de hele dag koel, maar wel mooi wandelweer.
In Ritsumazijl gaan we in noordelijke richting verder over de Hege Dijk, een voormalige Middelzeedijk.
Nadat we via de ijzeren loopbrug over de A31 zijn gegaan, komen we bij het mooie Poptaslot in Marssum.

Engelum en Beetgum
Vanuit Marssum lopen we over een smalle cultuurhistorische fietsroute tussen de aanliggende weilanden door naar het dorpje Engelum. De luidklokken van de kerk van Engelum worden langdurig geluid, om de omwonenden er duidelijk op te attenderen dat de ochtendkerkdienst van deze Hemelvaartsdag op afzienbare termijn zal aanvangen.
Vanuit Engelum gaan we over het Alserter Paed eerst langs Cleyn Alserd en daarna langs de Beetgumervaart naar Beetgum.
Hier verlaten we de oude kwelderwal en de oude dijken van de Middelzee en dan steken we ter hoogte van de nieuwbouwwijk De Kline de N383 over, waarna we in een klein bosperceel komen, met een smal bospad tussen dicht op het pad staande bomen.

Hege Wier en Menaldum
Langs een groot kassencomplex van Berlikum lopen we richting Menaldum. Bij deze kassen zijn grote waterpartijen gegraven, waarvan het opgevangen water in de kassen kan worden gebruikt bij het water geven aan de gekweekte planten.
Daar komen we ook langs een kleine verhoging in het landschap. Dit is de oude terp van Hege Wier. Achter deze terp ligt een hoge, spitse vliedberg, die waarschijnlijk al als vluchtplaats diende in de tijd dat de Noormannen hier de Middelzee op voeren tijdens hun rooftochten.
Jammer dat het café in Menaldum nog niet is geopend, want dat betekent voor ons dat we het vandaag tijdens onze wandeling zonder koffie moeten stellen. We pauzeren derhalve op een bankje in het centrum van Menaldum, bij het standbeeld van 'It Feintsje fan Menaam'.

Via Slappeterp en Schingen naar Dronrijp
Van Menaldum lopen we naar Slappeterp, en daarna door naar Schingen.
Voorbij Schingen gaan we door een voetgangerstunnel onder de A31 door, om aan de andere zijde koers te zetten richting Dronrijp.
Langs een brede vaart wandelen we een zonnig Dronrijp binnen. Door de nieuwbouwwijken van Dronrijp lopen we naar de monumentale Nederlandse Hervormde kerk, in het oude centrum van Dronrijp. Bij de kerk bezoeken we de gedenksteen, de grafsteen, het geboortehuis en het standbeeld van Eise Eisinga, de beroemde Friese wolkammer en sterrenkundige, die leefde van 1744-1828, die vooral beroemd is geworden als de ontwerper van het Planetarium in het nabijgelegen Franeker.
Aan de rand van Dronrijp pauzeren we enige tijd, om weer wat te eten en te drinken, voordat we de terugtocht richting Leeuwarden aanvangen.

Langs Deinum en door Ritsumazijl terug naar Leeuwarden
Via de lange Puoldyk lopen we tussen de weilanden en boerderijen door naar het Van Harinxmakanaal. Langs dit drukbevaren kanaal lopen we terug naar Leeuwarden.
Daarbij komen we langs het dorp Deinum, dat aan de overzijde van het kanaal ligt.
Verderop komen we dan weer in Ritsumazijl, waar we vanmorgen naar het noorden afsloegen richting Marssum.
Vanuit Ritsumazijl volgen we dezelfde route als van vanmorgen weer terug naar het NS-station in Leeuwarden.
Om 14.45 uur staan we weer bij onze auto op het parkeerterrein achter het treinstation. We hebben de 27 kilometer vandaag afgelegd in zeven uren.

Lanterfanten over Route 1.3 van Anjum naar Holwerd

Zondag 5 mei 2013 - Bevrijdingsdag

Hoog opgestapelde pootaardappelkisten bij Ternaard

 













De laatste route van deel 1
In het eerste deel van de wandelgidsenserie 'Friesland voor lanterfanters' staan tien voetreizen beschreven. Vandaag zullen Durkje en ik de laatste van die tien van dit eerste deel lopen. Het gaat om route 1.3, van Anjum naar Holwerd, over een afstand van 27 kilometer.
Vanuit Stiens brengen we eerst een auto naar het eindpunt voor vandaag, in Holwerd. Dan rijden we door met de andere auto naar het beginpunt van vandaag, het molenmuseum van Anjum. Vanuit Anjum vertrekken we om 9.00 uur. De temperatuur is 11 graden Celsius en het is nog half bewolkt. De temperatuur loopt bij een steeds meer doorbrekende zon langzaam op, waardoor we vanaf de eerste rustpauze zonder jas en na de tweede pauze ook al zonder trui kunnen lopen. Aangenaam wandelweer dus, en bovendien vandaag ook een heel mooie, gevarieerde route.

Waakzaam voor wassend water
Vanuit Anjum lopen we aan de buitenzijde van de oude binnendijk in de richting van Paesens. Achter deze binnendijk liggen oude boerderijen. De oude doorgangen in deze voormalige zeedijk kunnen bij nood nog worden gesloten met de dikke houten balken die in de nabijheid van deze dijkdoorgangen liggen. Gezien de hoogte van de verderop gelegen deltadijk zullen ze waarschijnlijk - en hopelijk - nooit meer nodig zijn. Maar waakzaam als de Nederlanders zijn voor het wassende water, zijn de bewoners achter deze voormalige zeedijk klaar voor bijvoorbeeld een dijkdoorbraak in de nieuwe Waddenzeedijk.
Het valt me overigens op dat het oudste deel van één van de huisjes aan de voet van de binnendijk indertijd is gebouwd van 'Alde Friezen', ofwel; eeuwenoude kloostermoppen.

Paesens-Moddergat en Nynke fan Nes
Vanaf de plaats waar de oude binnendijk zich voegt bij de nieuwe deltadijk wandelen we naar Paesens. Door Paesens lopen we verder naar Moddergat, naar museum 't Fiskershûske. Het museum is op dit moment (nog) gesloten. Het is ook nog maar 10.00 uur.
We lopen via de doorgaande weg vanuit Moddergat weer terug naar het zusterdorp Paesens. Van daaruit gaan we door het open veld over een fietspad langs een slingerende kreek. We blijven dit fietspad langs het water volgen, totdat we aankomen in het dorp Oosternijkerk. Van daaruit wandelen we naar het dorpje Nes.
Als we de romaanse dorpskerk van Nes zijn gepasseerd, komen we langs het standbeeld van de Friese schrijfster Nynke fan Hichtum (1860-1939), die hier in Nes is geboren. Niet alleen van haar boeken (bijvoorbeeld 'Afkes tiental', maar ook vanwege haar huwelijk met Pieter Jelles Troelstra is deze Sjoukje Bokma de Boer (want dat is haar echte naam) beroemd geworden.

Wierum
Vanuit Nes volgt een mooi traject door het open landschap. We volgend hier de routeaanwijzigingen van de zogenoemde 'Historische Wandelpaden', die hier langs de randen van weiden en akkers door het open veld lopen.
Deze veldpaden voeren ons naar het dijkdorpje Wierum, waar de dorpskerk bijna tegen de voet van de hoge Waddenzeedijk staat. We zijn van plan om hier bij het eetcafé koffie te drinken, maar dat genot wordt ons niet gegund, want ook hier is de horeca (nog) gesloten. Toch pauzeren we hier even om wat te eten en te drinken van het door ons meegenomen lunchpakket.

't Skoar en Ternaard
In Wierum beklimmen we de Waddenzeedijk en dan lopen we eerst over de zeedijk verder. Als we het buitendijks land bij 't Skoar bereiken, gaan we buitendijks verder over een laag dijkje dat om 't Skoar heen ligt, aan de zeezijde. Op de horizon zien we we aan de overzijde van de Waddenzee het eiland Ameland voortdurend volop in de zon liggen.
Waar 't Skoar eindigt in een knik in de veel hogere deltadijk, gaan we over de Waddenzeedijk heen, om aan de overzijde aan de voet van de oude binnendijk in de richting van het dorp Ternaard te gaan.
In het centrum van Ternaard, nabij de kerk nemen we onze tweede rustpauze op een bankje in de zon bij het oorlogsmonument van Ternaard. Een krans, een wit bloemstuk en enkele bosjes snijbloemen staan en liggen hier op het monument, als stille getuige van de Dodenherdenking van gisteravond.

Langs Gaikemazathe naar Holwerd
Langs hoog opgestapelde pootaardappelkisten van een aardappelboer verlaten we Ternaard over een smal fietspaadje door het open veld. Midden in het veld passeren we Gaikemazathe. De naam belooft een mooie statige boerderij, maar het enige dat we hier op het boerenerf aantreffen, is een grote Romneyloods en een piepklein oud arbeidershuisje. Over een landbouwpad komen we langs deze zathe - of wat er nog van resteert - en gaan we verder richting Holwerd. Daarna volgt nog een kilometers lang traject over smalle asfalwegen naar Holwerd.

Einde deel 1 van Friesland voor lanterfanters
Door het centrum van Holwerd lopen we naar de oude dorpskerk aan de noordzijde van het dorp, waar we vanmorgen vroeg onze auto parkeerden. Het is nu 14.30 uur, dus de 27 kilometers hebben we afgelegd in 5,5 uren, gemiddeld dus zo'n 5 kilometer per uur, inclusief rusttijd.
Met de auto rijden we naar Anjum om daar de andere auto af te halen, die we hier vanmorgen parkeerden. Daarna rijden we terug naar huis, terugblikkend op een hele mooie wandeldag.
Met deze wandeldag sluiten we deel 1 van 'Friesland voor lanterfanters' af.

Lanterfanten over Route 1.8 van Sint-Jacobiparochie naar Hallum

Zondag 14 april 2013

Op de Oude Bildtdijk passeren we café De Oasthoek

Regen of geen regen
Als we ons vanmorgen om 8.00 uur gereed maken voor een wandeldag, regent het buiten. Maar dat zal ons er niet van weerhouden om vandaag op stap te gaan. Al dagen noemen weermannen en weervrouwen een temperatuurstijging tot 20 graden Celsius en over regen heb ik ze niet horen spreken. De Buienradar laat zien dat er vroeg in de ochtend inderdaad enkele kleine buien over het noorden van Fryslân trekken, maar dat zal ons niet binnen houden.
Durkje en ik gaan vandaag de wandelroute 1.8 lopen uit de wandelgids 'Friesland voor lanterfanters' van Fokko Bosker. Dit is een 26 kilometer lange wandeling van Sint-Jacobiparochie naar Hallum.
Het thema van deze wandeling is: 'Op schildersezels of Een kwestie van licht', met daarin een verwijzing naar Rembrandt van Rijn, die hier in zijn jonge jaren enige tijd heeft doorgebracht, verliefd op en verloofd (1633) met de toen in Sint-Annaparochie wonende Saskia van Uylenburgh, met wie hij in 1634 trouwde.

Sint Jabik & Westhoek & Ouwedyk & Swarte Haan
Om 9.30 uur vertrekken we bij het Kultureel Sintrum De Groate Kerk (1844) van Sint-Jacobiparochie; het startpunt van het Fries-Overijsselse Jabikspaad. We lopen over het Westeinde langs de Jacobshoeve, om vlak buiten het dorp in noordelijke richting over het schelpenpad naar de Oude Bildtdijk te lopen.
De 14 kilometer lange Oude Bildtdijk (1505) is de langste woonstraat van Nederland, die bovenop de eeuwenoude zeedijk ligt.Vanaf de Westhoek lopen we over de Oude Bildtdijk in oostelijke richting, in de richting van Nij Altoena. Vlak voorbij café De Oasthoek (1889) volgen we het pad langs de naar het noorden lopende Kouwe Faart naar Zwarte Haan, gelegen aan de voet van Waddenzeedijk.

Swarte Haan & Noorderleech & Nijesyl 
Bij het dijkmonument van de Slikwerker gaan we over de Waddenzeedijk, om over het talud halverwege de zeedijk buitendijks in oostelijke richting naar het Noorderleeg te lopen. De zon laat zich niet zien en het waait nog behoorlijk, maar gelukkig hebben we de straffe wind rechtsachter ons, en veel last hebben we er ook niet van hier achter de zeedijk. Duizenden vogels verblijven hier op de kwelders, waaronder honderden ganzen.
Over het Bútendyks Weggy lopen we van het Noorderleeg naar Nieuwe Bildtzijl, waar we een etenspauze houden, zittend op een oude kerkbank, op de plaats waar vroeger de oude sluis in de Nieuwe Bildtdijk zorgde voor de afwatering van de Bildtse polder op de Waddenzee.

Ouwesyl & Alde Leije
Dan gaat het voort naar Oude Bildtzijl, waar we een kop koffie drinken in De Aerden Plaats, waar ook de tenstoonstelling nog is te bezichtigen van de schilderijen van Sytse Keizer.
Vanuit Oude Bildtzijl gaan we langs de Zuidhoekstervaart richting Oude Leije. Bij de nieuwe sluis van Oude Leije ontmoeten we de Stienser Sikke Roosma, die vandaag het traject tussen Sint-Jacobiparochie, Zwarte Haan en Stiens fietst. Dat is het eerste traject van het Jabikspaad naar het Spaanse Santiago de Compostela. Sikke vertelt ons dat hij over twee weken vanuit Stiens op de fiets vertrekt voor een fietspelgrimage van enkele weken naar Santiago de Compostela. We wensen hem een goede pelgrimage en een behouden thuiskomst na afloop.

Froubuurt & Feinsum & Hijum
Van Oude Leije gaan we verder via Vrouwbuurstermolen en over de Slachtedijk en de onverharde Witte Weg in de richting van Stiens. Vlak naast ons slaan vanuit een slootswal twee prachtige reeën voor ons op de vlucht, rennend over de pas ingezaaide akkers. Tussen hen en ons zit een zwanenpaar, ons goed in de gaten houdend.
We lopen niet door naar Stiens, maar buigen af naar het noorden, naar Finkum. In Finkum gaan we verder in noordelijke richting, over het Spoordok, het fietspad over de oude spoorlijn van Stiens naar Hallum. Iets buiten Finkum steken we via de oude spoorbrug de Feinsumer Feart over. Deze vaart is recent verbreed en uitgediept in het kader van de Elfstedenvaarroute.
Over de voormalige spoorbaan van het Dockumer Lokaeltsje arriveren we in Hijum. Daar lopen we langs het voormalige treinstation in westelijke richting naar de Hege Hearewei.

Hallumerhoek & Hallum
De Hege Hearewei gaat over in de Mariëngaarderweg, genoemd naar het voormalige Friese klooster Mariëngaard, dat hier vroeger in deze buurt heeft gestaan.
Vanuit de Hallumerhoek gaat het verder naar Hallum. Ondertussen heeft Pieter ge-sms-t hoe laat wij hem verwachten in Hallum. Over een half uur ontmoeten we elkaar daar op ons eindpunt van vandaag.
Ongeveer een half uur later arriveren we in Hallum op de kruising met de N357. Enkele minuten later arriveert Pieter hier ook vanuit Stiens, en dan brengt hij ons met de auto weer terug naar Sint-Jacobiparochie, waar we vanmorgen startten.
De 26 kilometer hebben we in 6 uren afgelegd, een mooie tijd. De zon heeft vandaag enkele malen haar best gedaan om door de wolken heen te breken, maar dat is niet gelukt. De wind heeft vandaag onophoudelijk stevig gewaaid, maar de temperatuur is inderdaad wel opgelopen naar de beloofde 20 graden Celsius. Slechts een enkel regendruppeltje hier en daar kon de pret niet drukken, dus al met al hebben we een prima wandeldag gehad.

Lanterfanten over Route 4.9 Leeuwarden - Lytse Geast v.v.

Zondag 13 januari 2013

Over een polderdijkje bij boerderij Louwsmar in de Louwsmarpolder

 
















Winterwandeling
Met de voorspelling van temperaturen rond het vriespunt, halfbewolkt, een kleine kans op neerslag en een weercijfer 8 beloofde het voor vandaag een mooie wandeldag te worden. Na alle regen van de afgelopen weken is dat een opluchting; eindelijk weer eens langdurig buiten zijn, zonder je zorgen te hoeven maken over regen.
Durkje en ik lopen vandaag route 9 van het vierde deel van de wandelgidsenserie 'Friesland voor Lanterfanters.

17 of 27?
De wandelgids geeft aan dat deze route een lengte heeft van 17 kilometer. Als geoefende wandelaar kun je met een blik op de kaart inschatten dat deze afstandsmeting hoogstwaarschijnlijk wat aan de te lage kant is. Uiteindelijk zijn we met een hele korte lunchpauze ruim vijf uren en een kwartier onderweg, wat ons doet vermoeden dat de werkelijke afstand dichter bij 27 kilometer dan bij 17 kilometer ligt. De reële afstand van de gehele route zal waarschijnlijk zo rond de 25 kilometer zijn.

Potmarge
We starten bij het NS-hoofdstation van Leeuwarden en dan lopen we naar de Potmarge, om langs dit oude riviertje in oostelijke richting te lopen, nu eens aan de zuidzijde, dan weer aan de noordzijde van de Potmarge. We gaan over het Potmargepaad achtereenvolgens onder de Oostergoweg door, onder de Drachtsterweg door en als we dan ook onder de Langdeelstraat door zijn gegaan, gaat het Potmargepaad over in de Oude Lune, tot aan Wide Greons.

Froskepôle
Daar steken we via de brug van de Aldlânsdyk de Wide Greons over, om aan de overzijde langs de Wide Greons en het Woudmansdiep naar het 'eiland' Froskepôle te lopen. Daar maken we een ronde over dit langgerekte schiereiland.
Via de Avondsterweg, de Zuiderkruisweg en de Planetenlaan gaat het dan verder naar het Alddeel.

Louwsmarpolder
Aan de overzijde van het Alddeel komen we op de Rustenburgerweg, die ons de toegang geeft tot de Louwsmarpolder. Ter hoogte van de boerderij van biologische boer Gerben Engwerda begint een smal fietspaadje over de polderdijkjes van de Louwsmarpolder.
Na een korte lunchpauze op een bankje in de aangename winterzon gaan we verder in oostelijke richting over de lange rechte Louwsmarwei. Daarna buigt de route op het meest oostelijke punt af naar het noordwesten.

Lytse Geast
Over de Symen Halbeswei lopen we dan naar het gehucht Lytse Geast.
Vanuit Lytse Geast gaat het in westelijke richting over de Rustenburgerweg weer richting Leeuwarden terug.
Verderop gaat het dan in noordelijke richting verder over de Alddiel, langs de molen Swarte Prinsch tot aan de overweg van de spoorlijn Groningen <> Leeuwarden. Een trein passeert deze overweg vlak nadat wij het spoor zijn overgestoken.

Camminghaburen
Ter hoogte van de Merjedobbe slaan we linksaf, om langs de schaapskudde aan de zuidkant van de Nije Wielen in de richting van Leeuwarden te lopen.
We wandelen de Leeuwarder wijk Camminghaburen binnen, om daar vanaf Uilenburgstate deze waterrijke woonwijk te doorkruisen in de richting van het wijkwinkelcentrum.
Aan de westzijde van Camminghaburen gaan we via een fiets-en voetgangstunnel onder de Anne Vondelingweg door.

Stadswandelen in Leeuwarden
Via het Kalverdijkje, door de woonwijk Schieringen en over het Cambuurpad gaat het dan verder, om aan de overzijde van de Bleeklaan de stadsgracht bij Hoeksterpad over te steken, om zo het oude stadscentrum van Leeuwarden weer binnen te wandelen.
Langs de Bonifatiuskerk, over het Bonifatiusplein en langs het standbeeld van Bonifatius komen we bij en langs de binnenstadsgracht van de Voorstreek.
Tenslotte gaat het langs het Leeuwarder Waaggebouw door het winkelcentrum weer terug naar het NS-hoofdstation, waar we halverwege de middag arriveren na een prachtige winterse wandeldag.

Winterlicht
Dit was wederom een verrassend mooie wandelroute. We hebben al veel in en vooral rond Leeuwarden gewandeld, maar deze streek ten zuidoosten van Leeuwarden hadden we nog nooit bewandeld.
Het weer was vandaag prachtig, veelal bewolkt, maar zo halverwege de dag ook een aantal hele mooie zonnige perioden. Dan zorgen de blauwe lucht en het mooi gekleurde licht van de winterzon voor schitterende foto-impressies met hele mooie kleuren.

Winterpracht
Omdat de temperatuur vandaag schommelt tussen één graad onder en één graad boven nul, blijft de meeste rijp mooi zitten op de graslanden, op de bomen en in het riet. Langs de oevers van de sloten zien we hier en daar enkele Blauwe Reigers in hun pogen een winterhapje te vangen, voordat de sloten in de komende dagen dicht zullen vriezen. Hier en daar ligt door de vorst prachtig vormgegeven 'bomiis' in de door het zware landbouwverkeer kapotgereden wegbermen. En op enkele smalle waterlopen en stilstaande waterpartijen ligt al een dun laagje ijs, zij het nog zo fragiel dat er van schaatsen vandaag op deze plaatsen geen sprake kan zijn. Maar fietsen en wandelen in deze vroege winterpracht is hier volop mogelijk.

Friesland voor lanterfanters - deel 3

Cover van de wandelgids

Maandag 10 september 2012

Wandelen in Fryslân is populair
‘Slow Tourism’ wint aan belangstelling, ook in Nederland. Langeafstandswandelen – bijvoorbeeld - is momenteel in. Wandeltochten in het hele land, en zeker ook in Fryslân, trekken grote aantallen wandelaars; denk maar aan de succesvolle vierjaarlijkse Slachtemarathon. Ook de wandelroute van het Fries-Overijsselse Jabikspaad geniet een groeiende naamsbekendheid. Dit jaar verscheen al weer de zesde druk van de populaire wandelgids van dit Friese pelgrimspad. Fryslân biedt steeds meer wandelaars aangename wandelingen. Wandelen in grote en kleine groepen, in tweetallen en individueel wint nog steeds aan populariteit.

Wandelserie voor lanterfanters
Op die golf bewoog natuurjournalist Fokko Bosker mee. Bosker schreef inmiddels vier wandelgidsen voor gevarieerde wandelroutes door de provincie Fryslân. De serie van de eerste drie wandelrouteboekjes is uitgegeven met als titel: 'Friesland voor lanterfanters; een voetreis door natuurlijk Friesland in dertig dagen'. De daaraan toegevoegde vierde routegids kreeg als ondertitel: 'een voetreis rond natuurlijk Leeuwarden in 10 dagen'. Dit vierde deel verscheen in het jaar 2010.

De eerste drie deeltjes kwamen in het jaar 2007 uit.

• Deel 2 met tien wandelingen over totaal 267 kilometer door Oost-Fryslân beschreef ik in mijn weblogbericht van 1 november 2011.

Deel 3
Inmiddels – na gisteren - hebben Durkje en ik ook alle tien wandelingen van het derde deel van deze wandelserie gelopen. Het derde deel van 'Friesland voor lanterfanters' biedt tien dagmarsen door mooie dorpen en landschappen in de ‘Fryske Greidhoek’ en in zuidwest-Fryslân. Je dwaalt over groene ‘greiden’ (grasland) en langs de Friese meren en over de IJsselmeerdijk. Je gaat over wandelpaden door het laagveenmoeras van De Deelen en krijgt volop gelegenheid om wandelend kennis te maken met het bosrijke Gaasterland en met de Pingjumer Gouden Halsband, te midden van de Friese vette kleigronden.

Achtergrondinformatie
Elke dagwandeling heeft een thema. De routes worden beknopt beschreven en in grote lijnen met een globale wegenkaart ondersteund. De wandelroutes zijn helaas niet bewegwijzerd, hetgeen het niet gemakkelijk maakt om de route exact volgens de beschrijving en de kaart te bewandelen. Fokko heeft bij elke wandelroute ook enige achtergrondinformatie geschreven, met informatie over bijvoorbeeld natuur & landschap, flora & fauna, cultuur & geschiedenis, gehuchten & dorpen, wonen & werken, bewoners en toeristen, waterwegen en monumenten; nu eens kritisch, dan weer lyrisch.

West-Friesland
Deel drie laat je een grillige lus door Fryslân lopen: vanuit Heerenveen, via Sloten, Stavoren, Koudum, Hindeloopen, Workum, Makkum, Sneek, Bolsward, Leeuwarden, Akkrum, en weer terug naar Heerenveen. De wandelingen hebben een gemiddelde afstand van 27,1 kilometer, variërend van 22 tot 34 kilometer per dag, in totaal dus 271 kilometer.

Tien wandelroutes
Op onderstaande data bewandelden en beschreven (zie onderstaande weblinks) Durkje en ik de volgende tien routes van deze wandelgids:
1. Op 14 november 2008 van Heerenveen naar Sloten, 27 kilometer;
2. Op 3 april 2009 van Sloten naar Bakhuizen, 27 kilometer;
3. Op 10 april 2009 van Bakhuizen naar Hindeloopen, 26 kilometer;
4. Op 19 april 2009 van Hindeloopen naar Makkum, 23 kilometer;
5. Op 29 mei 2009 van Makkum naar Allingawier, 31 kilometer;
6. Op 21 oktober 2009 van Allingawier naar Sneek, 26 kilometer;
7. Op 27 mei 2012 van Sneek naar Easterlittens, 28 kilometer;
8. Op 7 juni 2009 van Easterlittens naar Wergea, 22 kilometer;
9. Op 9 september 2012 van Wergea naar Terherne, 27 kilometer;
10. Op 25 september 2011 van Terherne naar Heerenveen, 34 kilometer.

Lanterfanten over Route 3.9 van Wergea naar Terherne

Zondag 9 september 2012 

Bij de Jirnsumer Moeting van het Jabikspaad

Zonnige zondag
Het belooft een mooie zondag te worden. Een zonnige zondag met een temperatuur die oploopt tot 28 graden Celsius, en bovendien is het vandaag onze trouwdag: de 29e. Een dag bij uitstek om er een prachtige wandeldag van te maken. Zo gezegd, zo gedaan. Om 6.15 uur gaat de wekker en rond 7.30 uur verlaten we Stiens met beide auto's. De ene auto rijden we naar Terherne. Met de andere auto rijden we dan naar Wergea, waar onze wandeling van vandaag aanvangt. We volgen vandaag route 3.9 van de wandelgidsenserie 'Friesland voor lanterfanters'. Deze negende route uit het derde deel beschrijft de route van Wergea naar Terherne, over een afstand van 27 kilometer.

Land van weiden en water
Het thema dat auteur Fokko Bosker aan deze dagroute gaf, is 'Op zoek naar nieuwe bouwstenen voor dorpsleven'. In de wandelgids beschrijft Fokko de wijze waarop inwoners van Friese dorpen in de stille weidehoek (de Greiden) van Fryslân zich met elkaar inspannen om de leefbaarheid van de kleine dorpen in dit groene landschap in stand te houden en te verbeteren. Het ene dorp leent zich daar wat beter voor dan het andere dorp, maar grote en kundige inzet van de inwoners van zo'n dorp, in samenwerking met bijvoorbeeld woningbouwcorporaties en gemeenten, zijn enkele van de succesbepalende factoren, die ertoe bijdragen dat een dorp nog vele jaren aantrekkelijk blijft voor bewoners, en voor bijvoorbeeld toeristen, die rust en ruimte van  weiden en water zoeken.

Wergea en Wurdum
Om 8.30 uur beginnen Durkje en ik bij de dorpsbrug van Wergea over het Aegumerdiep. Langs het water lopen we door de nieuwbouwwijk in westelijke richting. We volgen het Hekkemiedepaad, ondanks het feit dat verkeersborden melden dat de verderop gelegen brug over de Nieuwe Vaart is gestremd. Van een passant horen we dat wandelaars - zij het met een hoge opstap - wel via deze brug de vaart over kunnen steken, hetgeen inderdaad mogelijk blijkt te zijn. Via de Griene Dyk komen we dan in Wurdum, waar we via een smal schelpenpad aan de zuidwestzijde om heen lopen, om verderop de N32/A32 over te steken.

Wijtgaard en de Zwette
Via een heel smal boerenpad door enkele weilanden gaan we richting Wijtgaard. Het natte, hoge gras groeit aan weerszijden over dit veldpad heen, maar het is nog wel te traceren waar het paadje door het weiland loopt. We lopen even later door Wijtgaard, om aan de westkant van het dorp via een doodlopende weg en over een pad langs twee maïsakkers bij het Zwettepad te komen, het fietspad langs de Zwette. Om op het Zwettepad te komen, moeten we over een smalle plank, die hier over een brede sloot ligt. Daarna lopen we langs de Zwette (de Sneekertrekvaart) in zuidelijke richting tot het einde van dit fietspad.

Reduzum en Friens
Bij het gemaal gaan we linksaf, richting Reduzum. We lopen eerst om Reduzum heen, om vervolgens door het dorpscentrum naar de Overijsselsestraatweg te gaan. Die volgen we in de richting van Jirnsum. Ter hoogte van de dorpswindmolen hebben we onze eerste rustpauze, waar een fietsers- en voetgangstunnel onder de N354 door gaat. Verderop gaan we via de Beslumerdyk naar het dorpje Friens. We lopen vóór, door en voorbij Friens over een deel van het Jabikspaad, het Friese pelgrimspad richting Santiago de Compostela. Langs dit schelpenpad staan enkele Sint-Jacobsappelbomen.

Kloostermoppen-monument de Jirnsumer Moeting
Daarna komen we in Jirnsum, waar we op het terras van het dorpscafé genieten van koffie met gebak, mede ter ere van onze trouwdag. De route gaat door het dorpscentrum van Jirnsum; nog steeds over het Jabikspaad. We passeren dan ter hoogte van de dorpskerk ook het kloostermoppen-monument van het Jabikspaad, de zogenoemde 'Jirnsumer Moeting'. De gaffelvorm van dit nieuwe monument dat is gemetseld van her en der verzamelde 'alde Friezen' symboliseert dat hier in Jirnsum de oostelijke en de westelijke routevariant van het pelgrimspad (Jabikspaad) bij elkaar komen en van hieruit als één pad verder gaat in de richting van het Overijsselse Hasselt. Op 5 juni 2010 hebben we als bestuur van de Stichting Jabikspaad Fryslân (waarvan ik voorzitter ben) dit bijzondere monument laten onthullen door de Friese gedeputeerde Hans Konst.

Abbenwier en Sneekermeer
Als we nu vanuit Jirnsum rechtdoor lopen naar Aldskou, zouden we over enkele kilometers al kunnen arriveren in Terherne. Maar dat doen we niet. De route gaat vanuit Jirnsum langs de Autodrop-fabriek via het buurtschap Abbenwier onder de Kruisbrekken door naar de gerestaureerde sluiskolk van Tersoalstersyl. Verderop lopen we achtereenvolgens langs het Sneekermeer, langs jachthaven Sneekerhof aan het Terhornstermeer en langs de Nieuwe Wetering naar de hoge brug van Aldskou.
 
Aldskou en Terherne
Bij Aldskou steken we de Nieuwe Wetering over in de richting van Akkrum. Maar nog voordat we Akkrum naderen, gaan we rechtsaf over het fietspad richting Terherne. We weten dat langs dit fietspad de zuivelboerderij is van de familie Veldstra. Daar gaan we naar binnen om een heerlijke portie boerenijs te bestellen, die we op het terras van deze melkveehouderij nuttigen. Gedurende de hele ochtend bleef de zon nog achter de wolken, maar nadat de wolken verdwenen, heeft de felle zon de temperatuur doen stijgen tot 28 graden Celsius. De verkoelende werking van dit overheerlijke ambachtelijke boerenijs maakt de laatste kilometers naar Terherne lichter. Om 15.30 uur wandelen we na een prachtige tocht van zeven uren en 27 kilometer het Kameleondorp Terherne binnen. Ook in dit watersportdorp is het een drukte van belang. Velen genieten vandaag van deze mooie zomerse zondag in de Friese graslanden en op de Friese wateren.

Lanterfanten over Route 4.2 Leeuwarden-Oentsjerk v.v.

Maandag 28 mei 2012 - Tweede Pinksterdag

Easy Tweede Pinksterdag
Ook voor vandaag wordt prachtig weer voorspeld. Durkje en ik kiezen ervoor om evenals gisteren ook vandaag te gaan wandelen. Niet zo ver en niet zo lang als gisteren, maar tien kilometer korter. Vandaag zullen we het tweede wandeltraject van het vierde deel van de wandelserie 'Friesland voor Lanterfanters' lopen. Dat is de route vanuit Leeuwarden naar Oentsjerk en dan via een iets zuidelijker traject weer terug naar Leeuwarden. Een wandeltraject van 18 kilometer, niet zo lang, dus we kunnen het vandaag rustig aan doen. Lekker 'easy' op deze mooie, warme Tweede Pinksterdag.

Stadshof van Eden
Om 9.30 uur parkeren we onze auto bij het Haak-gebouw van Stenden Hogeschool op het parkeerterrein van de Kenniscampus Leeuwarden aan de Rengerslaan. Hier begint Route 4.2. Wandelgidsauteur Fokko Bosker gaf deze route de titel: 'Dwalen door de stadshof van Eden'. We lopen langs de Dokkumer Ee en steken bij de Dammelaan de Dokkumer Ee over, om vervolgens aan de oostoever door de Leeuwarder Vrijheidswijk in noordelijke richting te lopen. Via het 'heechhout' steken we de Bonkevaart over en dan komen we in en door Snakkerburen.

Eerste Efstedenfietsers passeren Lekkum
Het volgende dorp waar we door wandelen, is Lekkum. Aan de noordoostzijde van Lekkum zien we de voorhoede van de fietsers die vandaag meedoen aan de jaarlijkse Elfstedenfietstocht. Het zijn op dit moment van de dag nog voornamelijk racefietsers, die de vaart er aardig in hebben. Zij zijn vanmorgen vroeg in Bolsward gestart en zijn nu al weer op weg vanaf Dokkum richting Leeuwarden, om daarna de Friese Zuidwesthoek in te gaan. In de ruime bocht voorbij Lekkum gaan wij verder over het Wynser Binnenpaad, een prachtig fiets- en wandelpad dat door de weilanden in noordelijke richting loopt, parallel aan de Dokkumer Ee.

Wandelaars ontmoeten fietsers
Aan het eind van het Wynser Binnenpaad komen aan in Wyns.We pauzeren bij Eetcafé De Winze, op het terras aan de Dokkumer Ee. Het pontje van de Wynser Oerset vaart af en toe heen en weer om fietsers en wandelaar hier over de Dokkumer Ee te zetten. Na deze koffiepauze verlaten we Wyns. In de bocht van Wyns nemen we rustig de tijd om een lange sliert voorbijfietsende Elfstedentochtdeelnemers te bekijken. Ze hebben de wind in de rug en de vaart zit er ook hier in de bocht behoorlijk in. Een bonte stoet fietsers trekt aan ons voorbij, aangemoedigd door de hier en daar staande groepjes toeschouwers. Racefietsen, toerfietsen, kinderfietsen, ligfietsen, handfietsen en tandems, ze zoeven allemaal snel voorbij. De fietsers genieten zichtbaar van alle aandacht en aanmoedigingen. Vlak buiten Wyns staan onze dorpsgenoten, de Stiensers Ale & Jannie aan de kant van de weg. Voorbijkomende familieleden krijgen hier drinken aangeboden door hen. Wij zien hier ook zwager Theo uit Dokkum en neef Lieuwe uit Heerenveen voorbijfietsen.We roepen hen toe, maar door de drukte en de snelheid horen en zien ze ons niet.

Naar Stania State
Door de berm lopen we Wyns uit, terwijl ondertussen een groot aantal fietsers - soms met zijn vieren of vijven naast elkaar - ons snel voorbij fietst. Verderop gaan de fietsers rechtsaf richting Lekkum. Daar gaan wij rechtdoor richting Oenkerk. Als we langs het riviertje de Murk lopen, halen Ale & Jannie ons in op de fiets. We lopen een eindje met zijn vieren verder tot we bij hun auto arriveren. Wij gaan een eindje verder, om in oostelijke richting over het zand- en ruiterpad naar de N361 te lopen, om daar over te steken naar het park van Staniastate in Oenkerk. In het park nemen we een etenspauze op een bankje bij de vijver, onder een immense rode beuk in dit voorname, statige park; onmiskenbaar het ontwerp van de beroemde 19e eeuwse landschapsarchitect Lucas Roodbaard.

Liever zand dan beton
De wandelgids geeft aan dat we tegenover de Proefboerderij van PTC+ over een betonpad tussen de weilanden door moeten, richting Gytsjerk. De toegang tot dit betonpad is volgens een verbodsbord echter verboden. Vanaf het erf van de proefboerderij roept een man dat we eerst nog over de weg door moeten lopen naar een menpad, dat ongeveer een kilometer verderop ligt. Dat is een prima advies, want dat brede zand-/ruiterpad is veel mooier dan het aangegeven betonpad en bovendien loopt dit menpad door een schilderachtige weidegebied. Dit menpad voert ons naar de Canterlandseweg ten westen van Gytsjerk.

Tegeltjesbrug Elfstedenschaatser
Verderop gaan we over de blauwe tegeljesbrug, die is 'bekleed' met de vele geglazuurde aardewerktegels met daarop evenzovele Elfstedenschaatser afgebeeld. Ook vandaag trekt deze unieke tegeltjesbrug veel bekijks. Op de volgende splitsing komen we langs een EHBO-post van de Elfstedenfietstocht. De EHBO-ers vertellen ons dat ze nog een kwartiertje zullen wachten alvorens ze alles opruimen, want de laatste fietsers zijn zo langzamerhand wel voorbij deze plek. Bij Miedum komen we langs het opmerkelijke kerktorentje zonder kerk, verscholen in de omliggende bomen.

Langzaamaansociaalactief
Nog voordat we in Lekkum arriveren, nemen we het fietspad linksaf naar de Bullepolder, waar de Leeuwarder nieuwbouwwijk Blitsaard wordt gebouwd. Een groot aantal kavels ligt hier nog braak, gereed om te verkocht en bebouwd te worden. Gezien de huidige recessie zal dat hoogstwaarschijnlijk nog wel enkele jaren duren. Over de oude Miedwei gaan we naar Snakkerburen en daarna lopen we door de Leeuwarder Vrijheidswijk weer terug naar onze auto op het parkeerterrein van Stenden Hogeschool. We arriveren daar zes uren nadat we we hier vanmorgen van start zijn gegaan. We zijn in elk geval in onze opzet geslaagd om de 18 kilometer in een rustig tempo af te leggen. Bovendien hebben we onderweg veel meer dan gemiddeld de tijd genomen om hier en daar eens even een praatje te maken met deze en gene die we onderweg ontmoeten. Niet alleen in sociaal opzicht is dit dus een heel geslaagde dag, maar ook qua beweging en aanschouwde schoonheid van natuur en landschap heeft deze dag ruimschoots aan alle verwachtingen voldaan. Een hele mooie Tweede Pinksterdag dus.

Lanterfanten over Route 3.7 van Sneek naar Easterlittens

Zondag 27 mei 2012 - Eerste Pinksterdag

De Friese Greidhoek is in mei schilderachtig mooi

Duitse detailhandelaren in het oude Fryslân
"Hannekemaaiers trekken diepe sporen in de Friese Greiden'. Dat is de titel die wandelgidsauteur Fokko Bosker als titel gaf aan de zevende wandeling in het derde deel van zijn vierdelige wandelgidsenserie 'Friesland voor Lanterfanters".
De titel van dit wandeltraject verwijst enerzijds naar de Hannekemaaiers en de Kiepkerels, die al vanaf de 18e eeuw jaarlijks vanuit het Duitse grensgebied en vanuit het Duitse Westfalen het Friese platteland 'overstroomden', op zoek naar werk bij de boeren en op zoek naar klanten voor hun handel. In plaatsen zoals Bolsward en Sneek vestigden zich indertijd de inmiddels bekend geworden detailhandelsfamilies Voss, Lampe, C&A Brenninkmeijer, Peek en Cloppenburg en Vroom & Dreesmann.

De Fryske Greidhoeke
Anderzijds verwijst de titel van dit wandeltraject naar de Friese Greidhoek, het schitterende weidegebied in onze provincie Fryslân. Durkje en ik lopen vandaag vanuit Sneek, via Bolsward naar Easterlittens, over een afstand van 28 kilometer. Kilometer na kilometer in de Fryske Greidhoeke is genieten van elke stap. Bijzondere paden en wegen door bontgekleurde velden en altijd en overal de Friese weidevogels nadrukkelijk in vogelvlucht en in vogelgeluiden om je heen. In de maand mei is de Greidhoek één van de parels van Fryslân.

Van Sneek, via Ysbrechtum naar Tirns
Onderweg naar Sneek laten we een auto achter in Easterlittens. In Sneek parkeren we bij het treinstation nabij het stadscentrum. We wandelen even vóór 8.00 uur langs de stadsgrachten eerst naar de Sneker Waterpoort en daarna weer terug om ten noordoosten van het station het spoor over te steken in noordwestelijke richting. In Ysbrechtum passeren we 17e eeuwse Epema State met haar voorliggende poortgebouw. Over de Thabortille en langs de locatie van de vroegere Thaborklooster gaan we naar Tirns.

Ter Bede en over de Slachte
Vanuit Tirns nemen we een doodlopende landbouwweg het veld in, richting Annebuorren, een buurtschap met in de velden verspreid liggende huizen en boerderijen. Voorbij Annebuorren gaan we dan over één van de oudste paden van Fryslân. Dit smalle kerkenpad 'Ter Bede' is tegenwoordig een bijna niet meer te zien graspaadje door het veld. Over grotere afstand kun je aan de kleurverschillen in het grasland nog zien waar dit oude graspad richting Reahûs loopt. Dit veldpad brengt ons naar de middeleeuwse zeedijk, de 'Slachte'. Met Reahûs achter ons lopen we over de Slachtedyk langs Hidaardersyl naar Hartwerd. Voorbij Hartwerd gaan we over een smal geasfalteerd pad tussen de weilanden door naar Bolsward. Bij een nieuwe boerderij staat een houten hokje met geopende deur. In dat hokje is een keukentje getimmerd, met daarin allerlei benodigdheden om bijvoorbeeld zelf koffie te zetten. Zonnepanelen op het dak zorgen voor elektriciteit. Het is een kwestie van zelfbediening en men vertrouwt op eerlijke betaling in het geldkistje. Enkele weken geleden las ik over dit initiatief van deze boer, die dit liet ontwikkelen en maken als praktijkopdracht voor vier scholieren. Een prima initatief!

Boalsert
In Bolsward lopen we naar het stadscentrum. Hier kun je zien dat men zich voorbereidt op de finish vandaag van de Elfstedentocht op de step, en op de Elfstedentocht op de fiets, die morgenochtend van start gaat. Veel winkels gaan open en de horeca is nagenoeg klaar voor de duizenden mensen die vandaag en morgen Bolsward bezoeken. Het bedienend personeel van Grand-Café het Praethuys is nog niet aanwezig, maar de eigenaar biedt ons alvast een kopje koffie aan. Op het terras ontmoeten we twee Zeeuwse fietsers die in 2007 met drie anderen naar Santiago de Compostela zijn gefietst. Vandaag gaan ze even op de fiets naar Sneek en morgen zullen ze voor de vijfde maal de Elfstedenfietstocht rijden.

Klederdracht bij de watermolen
Over het geasfalteerde wandel-/fietspad gaan we langs de Bolswardertrekvaart naar Burgwerd. Voorbij Burgwerd gaat het pad over in een onverhard voetpad langs de oever van de Boalserter Feart. Vlak vóór Krommesyl passeren we de oorspronkelijk 17e eeuwse watermolen. Daar ontmoeten we twee jongedames en een jongeman. Eén van de dames draagt kitscherige klederdracht. Ze is van buitenlandse afkomst, maar kan ons desgevraagd in goed verstaanbaar Nederlands duidelijk maken dat ze bezig zijn om een fotosessie te maken met haar 'Nederlandse klederdracht' vóór deze prachtige watermolen. Ze hebben samen veel plezier tijdens het fotograferen van alle poses.

Krommesyl en Wommels
Bij Krommesyl passeren we de 'Nije Kromme', de metalen boogbrug over de N359, die hier zorg draagt voor een veilige oversteek voor het verkeer op de Slachtedyk. In het zuiveldorp Wommels passeren we eerst het museum 'De striid tsjin het wetter' in het voormalige kaaspakhuis en dan vinden we een mooi plekje in de schaduw op een bankje bij het kaatsveld in het dorpscentrum. Het is een warme dag, dus we drinken veel onderweg en genieten van deze schaduwrijke en koele pauzeplek.

Pinksterfeest 2012 in Skrok
Voorbij Wommels volgt een waarlijk schitterend weidegebied in het natuurreservaat Skrok. We lopen over het Swynzerpaad  langs de vogelkijkhut 'Spiker' en komen dan ter hoogte van de boerderij Sate Britsaerd over een smal paadje door dit natuurreservaat. Geuren en kleuren, een schilderachtig bont palet van één groot, uitgestrekt veldboeket. Een blauwe lucht en zonovergoten, het zijn de succesfactoren van het sprookjesachtige weidegebied in de Friese Greidhoek. Als je ter gelegenheid van het Pinksterfeest in een feestelijke stemming wilt komen, moet je vooral hier in het veld gaan zitten. Dan word je vanzelf vrolijk.
Vlak vóór het buurtschap Skrok steken we de Sebearefeart over in de Stittenserhem polder. We lopen door het meest noordelijke puntje van de bebouwde kom van Easterein.

Itens, Hinnaard en Spyktille
Langs de doorgaande weg gaan we richting Itens. Vlak vóór het kaatsveld van Itens gaan we linksaf richting Britswerd, maar als vrij spoedig verlaten we deze weg om in noordelijke richting naar het dorpje Hinnaard te lopen. We nemen een korte fruitpauze bij het Klokhuis van Hinnaard. En dan lopen we naar Spyktille, waar we de doorgaande weg richting Spannum verlaten, om dan over het geasfalteerde fiets-/wandelpad langs de Boalserterfeart naar Easterlittens te lopen. In Easterlittens is het op de camping en bij de hoge voetgangersbrug over de Frentsjerter Feart gezellig druk.

Ook niet als ie ijskoud is
Het is 15.45 uur. Het terras aan de Frentsjerter Feart zit nagenoeg vol en bij de hoge voetgangsbrug ligt een geheel blauw geschilderd kruisertje. Ruim tien jongens en meisjes zitten en liggen op deze feestboot. Fryslân kent veel zuipketen en oude (sta)caravans waar de jongeren in vriendengroepen hun vrije tijd samen doorbrengen. Deze groep Friese jongelui heeft geen zuipkeet of -caravan, maar gaat varen in hun felblauwe zuipschuit. We blijven even bij ze staan voor een praatje. Ze vragen of we trainen voor de Slachtemarathon en bieden ons een blikje bier aan. Als we bedanken voor hun vriendelijke aanbod - omdat we beiden nog moeten autorijden - moeten we vooral even voelen hoe ijskoud hun pilsjes in de boot zijn, want dan weten we in elk geval welk geweldig koele aanbod we afslaan.

Acht uren onderweg; elke minuut Pinksterfeest
Aan de overzijde van de Frentsjerterfeart gaan we naar de auto die we hier vanmorgen vroeg bij het Wapen van Friesland in het dorpscentrum parkeerden. Dan rijden we naar Sneek om daar de andere auto te halen. Vanuit Sneek rijden we dan weer terug naar huis. Op de autoradio horen we dat de steppers van de Elfstedentocht inmiddels zijn gefinisht in Bolsward en dat het al behoorlijk druk wordt in Bolsward en omgeving vanwege alle fietsers die hier in deze buurt een slaapplaats hebben gevonden om morgenochtend vroeg langs de elf Friese steden te gaan fietsen.
Wij hebben de 28 kilometer vandaag afgelegd in acht schitterende uren. We hebben het qua lopen en pauzeren rustig aan gedaan vanwege de warmte (in Easterlittens is het bij aankomst 28 graden Celsius) en we hebben meer dan gemiddeld lang - al dan niet fotograferend - stilgestaan op al die schitterende plaatsen in de Fryske Greidhoeke. 

Lanterfanten over Route 4.8 van Deinum naar Leeuwarden

Zondag 22 april 2012

De Sint-Margaretakerk op de terp van Boksum

Regen of geen regen
Als we vroeg in de morgen wakker worden, regent het behoorlijk. De buienradar laat even later zien dat het in noordwest-Fryslân tussen 9.20 uur en 11.20 uur droog zal blijven en dat vanaf dat moment nog een smal buienfront over deze regio zal drijven, kans gevend op neerslag. Daarna zou dan een lange droge periode volgen. We trekken de wandelschoenen aan en rijden de ene auto naar het treinstation van Leeuwarden en dan gaan Durkje en ik met de andere auto naar het treinstation van Deinum, het Friese dorp 'mei de sipel op 'e toer'. Om 10.20 uur lopen we vanuit Deinum vanaf het treinstation bij het talud naar beneden, om daar over het fietspad langs de N31 in de richting van Boksum te lopen. Er waait een koude, harde wind, maar het is gelukkig wel droog.

Van Deinum naar Boksum
We wandelen vandaag de 8e route uit het vierde deel van de wandelgidsenserie 'Friesland voor lanterfanters'. Deze achtste route draagt als thema: 'Groen denken manifesteert zich in Techum'. Het is de 14 kilometer lange wandelroute van Deinum naar Leeuwarden. Vanuit Deinum naderen we het terpdorp Boksum. In Boksum lopen we door het klaphek om via het smalle kerkpad bij de terp op te lopen naar de hoog op de terp gelegen Sint-Margaretakerk, waarvan het tufstenen gedeelte dateert uit het jaar 1100. De kerktoren is van 1843.

Weide(vogel)gebied
We lopen door de zondagsrust van Boksum en verlaten dit Friese dorpje bij de kruising met de Hegedyk. We komen dan op de Nylânsdyk, die nabij de spoorwegovergang over gaat in de Boksumerdyk. Vóór ons zien we Leeuwarden al liggen. We passeren Nij Bosma Zathe, het moderne praktijkcentrum voor onderzoek en kennisoverdracht voor de melkveehouderij in de drie noordelijke provincies. Hier blijkt dat het vier kilometer lange Boerenlandpad momenteel niet publiek toegankelijk is voor wandelaars. Nij Bosma Zathe is namelijk ook een weidevogelboerderij, met op haar 30 hectare weiland veel nesten van scholeksters, grutto's, kieviten en tureluurs. Tot behoud van onze geliefde weidevogels is het Boerenlandpad tot medio juni gesloten voor het publiek. Daardoor wordt onze wandelroute van vandaag met vier kilometer ingekort. Nij Bosma Zathe heeft ook een biogasinstallatie, waarmee men ongeveer 1.100 huishoudens - onder andere in Techum - van electriciteit en warmte voorziet. We vervolgen onze route en passeren links en rechts enkele nesten waarop meerkoeten ons nauwlettend gadeslaan.

Swettepaad en Swetteblom
Verderop steken we over de brug de Zwette (Sneekertrekvaart) over, waarna we in zuidelijke richting aan de oostzijde over het fietspad langs de Zwette wandelen. De routegids geeft aan dat we dit fietspad moeten verlaten bij de splitsing met de Kempenaersreed, maar een pad met die aanduiding zien we niet. Als we ter hoogte van Jellum zijn, weten we zeker dat we het bedoelde pad al zijn gepasseerd. We besluiten nog verder door te lopen langs de Zwette, naar de plaats waar we door biologische boer Jochum Rijpma op 7 juni 2009 al eens met zijn roeibootje over de Zwette zijn gevaren, ter hoogte van zijn ecologische boerderijcamping 'De Swetteblom'. Daar gaan we in oostelijke richting verder, met de kerktoren van Wurdum recht vóór ons. We verlengen hiermee onze wandelroute met ongeveer drie kilometer, waardoor onze wandelroute vandaag op ongeveer 13 kilometer uit komt. Bij de Werpsterhoek steken we de N32/A32 over. Hier zijn enige weken geleden de graafwerkzaamheden begonnen om de nieuwe ringweg van 'De Haak om Leeuwarden' aan te leggen.

Techum en Goutum
Langs de N32 lopen we over de Uniadyk richting Leeuwarden. Als we het Alddjip zijn overgestoken, lopen we de nieuwe Leeuwarder woonwijk Techum binnen. Tussen de Brede School en de ernaast liggende vervallen boerderij nemen we een smal, slingerend weggetje, dat ons tussen de velden en bouwpercelen door eerst langs de energiecentrale Eco Zathe en daarna langs Goutums crematorium voert. Hier begint het te regenen. Met de paraplu kunnen we prima verder wandelen. In Goutum pauzeren we op een bankje vlakbij de ijsbaan en het feesthok De Kûle. Het is al weer droog, het waait nauwelijks meer en de zon breekt voorzichtig door tussen de dikke wolken. Ons meegenomen brood smaakt hier heerlijk in de frisse buitenlucht. We hebben nu 2,5 uur onafgebroken gelopen, dus een korte rustpauze hebben we nu wel verdiend, vinden we.

Leeuwarden
Na dit aangenaam verpozen op de grens van Goutum en Leeuwarden lopen we door over het fietspad naar het Van Harinxmakanaal. Hier steken we eerst de Harinxmabrug over en daarna gaan we door de nieuwe voetgangers- en fietstunnel onder de Leeuwarder Aldlânsdyk door. In Leeuwarden volgen we daarna de Verlengde Schrans tot aan de spoorwegovergang nabij het NS-station. We lopen door de Hollanderwijk achter het treinstation langs en gaan dan door de stationstunnel naar het station. Tegenover het station hebben we de auto vanmorgen geparkeerd. Het is nu bijna half twee in de middag, dus we hebben de 13 kilometers vandaag in ongeveer drie uren gelopen.

Lanterfanten over Route 4.10 als stadswandeling door Leeuwarden

Zaterdag 21 april 2012

Ambtenaar in de oude bibliotheek van het Friese provinciehuis

Rondje Leeuwarden
Alhoewel er voor vandaag regelmatig regen wordt voorspeld, maken Durkje en ik toch een wandeldag van deze dag. We kiezen een route van 14 kilometer door Leeuwarden. Het is de tiende - en daarmee de laatste - route van de vierdelige wandelgidsenserie 'Friesland voor lanterfanters', met als ondertitel 'een voetreis rond natuurlijk Leeuwarden in 10 dagen', geschreven door Fokko Bosker. De wandelgids noemt als begin- en eindpunt van deze route het centraal treinstation van Leeuwarden, maar omdat het een rondgang is door onze Friese hoofdstad, maakt het eigenlijk niet uit waar je de route begin.

Regen
Als we van Stiens naar Leeuwarden rijden, regent het en we besluiten te starten op de Kenniscampus Leeuwarden, op het parkeerterrein naast Stenden Hogeschool. Omdat het nieuwe Friese provinciehuis vandaag haar open huis organiseert en omdat deze wandelroute langs het provinciehuis gaat, hadden we al besloten de bezichtiging van het nieuwe Friese provinciehuis in onze stadswandeling op te nemen. Vanwege de regen starten we derhalve dichtbij het provinciehuis, zodat we het provinciehuis kunnen bezichtigen op het moment dat het buiten nogal regenachtig is.

Oude stadscentrum
Vanaf het parkeerterrein naast Stenden Hogeschool vertrekken we tegen 10.00 uur. Als we langs de Dokkumer Ee lopen, horen we in de verte de klokken van de Leeuwarder Bonifatiuskerk de tijd van de dag luiden. Aan de overzijde van de Noorderbrug lopen we om de Garnizoens Infirmerie heen, om verderop de Grote of Jacobijnerkerk te passeren. Door enkele oude straten van Leeuwarden - zoals de Wijde Gaststeeg en de beide Kerkstraten - lopen we naar de stille kant van de Nieuwstad. Langs de Leeuwarder Waag, door de Peperstraat, voorbij de Weaze en door de Uniabuurt arriveren we bij de Blokhuispoort, de voormalige Leeuwarder gevangenis.

Wolkom
Dan komen we op de Tweebaksmarkt bij het gerenoveerde, verbouwde en grotendeels nieuwgebouwde Friese provinciehuis. Door een haag van gastvrouwen en gastheren worden we hartelijk welkom geheten. Tientallen andere gasten beginnen hun rondleiding door het provinciehuis ook met de aangeboden koffie met cake. Tegelijk met ons komt ook de Commissaris van de Koningin in Fryslân - John Jorritsma - het provinciehuis binnen. Het valt me op dat hij in zijn vrijetijdskleding niet zo representatief gekleed gaat als het overige provinciale personeel, dat qua uiterlijke presentatie en gastvrijheid hun beste beentje voorzet. Ook enkele van onze dorpsbewoners die werkzaam zijn bij de provincie zijn aanwezig om hun gasten aangenaam te laten verpozen in dit prachtige vernieuwde en nieuwe provinciehuis.

Entertainment
Verschillende acteurs staan en zitten op prominente plaatsen om de bezoekers van het provinciehuis te entertainen. Een vervaarlijk uitziende vrouw met een zwaard laat Durkje en mij gelukkig ongedeerd passeren als ik in een eerste opwelling op dreigend verzoek het goede wachtwoord roep, te weten: "Bûter, brea en griene tsiis". We komen in de oude bibliotheek van het honderden jaren oude provinciehuis. Ineens zijn we ver terug in de tijd. De schrijvende ambtenaar doopt zijn pen in de inktpot en schrijft in opperste concentratie weer een naam in het grote boek dat voor hem op het bureau open ligt. De ambtenaar kijkt nog even op en vraagt ons bij binnenkomst de regels van de bibliotheek te respecteren. Als een vrouw na ons binnenkomt en hem vraag wat die regel is, krijgt ze met een kwade blik van de ambtenaar verwijtend te horen dat ze zich stil moet houden in de bibliotheek. En als ze iets over de bibliotheek wil weten, moet ze dat maar lezen in het rondleidingsboekje dat ze bij binnenkomst in het provinciehuis kreeg, want: 'daar staat alles wel in wat ze moet weten'.

Leeuwarderadeel
Na dit verrassende bezoek aan het provinciehuis gaan we verder met onze stadswandeling. Het regent niet meer. Bij de Emmakade steken we de stadsgracht over en bij Achter de Hoven kruisen we de spoorlijn, om vervolgens naar het treinstation van Leeuwarden te lopen. We doorkruisen het stationsgebouw en gaan door de spoortunnel naar en door de Hollanderwijk, gekenmerkt door de woningbouw van architect Willem Cornelis de Groot. Dit stadsgedeelte dateert van de tijd dat het dorp Huizum nog de hoofdplaats was van onze gemeente Leeuwarderadeel. Ons gemeentehuis stond hier vroeger ook, tot aan de gemeentelijke herindeling van 1944 in de Tweede Wereldoorlog.

Weer protest
We gaan door het Julianapark, steken de Julianalaan over en wandelen naar het Van Harinxmakanaal, waar we over het parallelle voetpad langs lopen tot aan de spoorlijn Heerenveen-Leeuwarden. Door het stadspark en het sportpark van de wijk Aldlân gaan we naar de Stephensonviaduct, waar we de spoorlijn over steken, om verderop voorbij de Hermesbrug langs de Harlingertrekweg richting stadscentrum te lopen. Bij de Verlaatsbrug zien we aan de overkant van de Harlingervaart het kampement van Occupy Leeuwarden liggen. Inmiddels regent het weer. Geen van de leden van de Occupy-protestbeweging is buiten tussen de tenten te zien. Voorbij het Westerpark pauzeren we op een bankje aan de Westersingel, met uitzicht op de Vrouwenpoortsbrug en de Oldehove. Tijdens het eten van een broodje zitten we dicht naast elkaar onder beider paraplu's om zo goed mogelijk te schuilen voor de steeds heviger wordende regen. We krijgen zelfs een enkele minuten durende hagelbui op onze paraplu's.

Stadsparken
Dan is het weer droog en breekt de zon even door. Ten noordoosten van de Vrouwenpoortsbrug wandelen we vlakbij de Pier Pander-tempel het stadspark van de Noorderplantage in. Bij de Oldehove verderop zien we dat op het plein van het Oldehoofsterkerkhof wordt gesport, in het kader van de startactiviteiten van de Nationale Sportweek. Langs de Noorderstadsgracht lopen we door de Prinsentuin langs de Koperen Tuin, om verderop langs de Wissedwinger en de Infirmerie weer bij de Noorderbrug te komen. Over de Spanjaardslaan gaan we naar het Rengerspark. Door het Rengerspark wandelen we langs het standbeeld van 'Us hûnen' (met de Friese hondenrassen Stabij en Wetterhûn) en het Indië-monument weer terug naar onze auto op het parkeerterrein bij het Haak-gebouw van Stenden Hogeschool aan de Rengerslaan.

Verleden en heden
Tussen 9.45 uur en 13.45 uur hebben we vandaag een aantrekkelijke stadswandeling van 14 kilometer gelopen met veel afwisseling en een 'bjusterbaarlike rûnlieding troch it Provinsjehûs fan de provinsje Fryslân'. Fokko Bosker gaf deze stadswandeling als thema: 'De geschiedenis van Leeuwarden in één omloop'. Het lijkt inderdaad een tijdreis in notendop; in vier uren wandelen door ruim duizend jaar stadsgeschiedenis. Een ware kennismaking met de monumentale historie van de Friese hoofdstad; over de oude terpen die vroeger bescherming boden tegen de landinwaarts komende Middelsé, door de lusthof van de Friese stadhouder Willem Frederik van Nassau, langs het standbeeld van de Leeuwarder schrijver Francois Haverschmidt (Piet Paaltjens) en ongeveer een uur vertoevend in het nog niet eens officieel geopende nieuwe provinciehuis van Fryslân.

Friesland voor lanterfanters - deel 2

Dinsdag 1 november 2011

Wandelen is populair
Langeafstandswandelen is momenteel in. Wandeltochten als de Slachtemarathon, de Kennedymars en de Pink Ribbonwandeltocht van de Stichting Bewegen voor Overleven trekken grote aantallen wandelaars. De wandelroutes van de bekende wandelpaden zoals het Pieterpad en het Fries-Overijsselse Jabikspaad genieten een grote naamsbekendheid en bieden steeds meer wandelaars aangename wandelingen. Wandelen in groepen, in tweetallen en individueel wint aan populariteit.

Wandelserie voor lanterfanters
Op die golf beweegt natuurjournalist Fokko Bosker mee. Bosker schreef inmiddels vier wandelgidsen voor gevarieerde wandelroutes door de provincie Fryslân. De serie van de eerste drie wandelrouteboekjes is uitgegeven met als titel: 'Friesland voor lanterfanters; een voetreis door natuurlijk Friesland in dertig dagen'. De daaraan toegevoegde vierde routegids kreeg als ondertitel: 'een voetreis rond natuurljk Leeuwarden in 10 dagen'. Dit vierde deel verscheen vorig jaar. De eerste drie deeltjes kwamen in het jaar 2007 uit.

Deel 2
Inmiddels hebben Durkje en ik de tien wandelingen van het tweede deel van deze wandelserie gelopen. Het tweede deel van 'Friesland voor lanterfanters' biedt tien dagmarsen door mooie dorpen en landschappen in de Friese Wouden en in zuidoost-Fryslân. Je dwaalt over ruige heide- en zandgronden langs de Fries-Drentse provinciegrens. Je gaat over wandelpaden door de natte moerassen van de Rottige Meente en krijgt volop gelegenheid om wandelend kennis te maken met de Lindevallei en de Tjongervallei.

Achtergrondinformatie
Elke dagwandeling heeft een thema. De routes worden beknopt beschreven en in grote lijnen met een globale wegenkaart ondersteund. De wandelroutes zijn helaas niet bewegwijzerd, hetgeen het niet gemakkelijk maakt om de route exact volgens beschrijving en kaart te bewandelen. Fokko heeft bij elke wandelroute ook enige achtergrondinformatie geschreven, met informatie over bijvoorbeeld natuur & landschap, flora & fauna, cultuur & geschiedenis, gehuchten & dorpen, wonen & werken, bewoners en toeristen, waterwegen en monumenten; nu eens kritisch, dan weer lyrisch.

Oost-Friesland
Deel twee laat je een grillige lus door Fryslân lopen, van Buitenpost, via Appelscha, Ossenzijl, Heerenveen, Jubbega, Oudega, Burgum en Veenwouden weer terug naar Buitenpost. De wandelingen hebben een gemiddelde afstand van 26,7 kilometer, variërend van 24 tot 30 kilometer per dag, in totaal dus 267 kilometer.

Tien wandelroutes
Op onderstaande data bewandelden en beschreven (zie onderstaande weblinks) Durkje en ik de volgende tien routes van deze wandelgids:
1. Op 17 oktober 2010 van Buitenpost naar Drachtstercompagnie, 26 kilometer;
2. Op 26 juni 2011 van Drachtstercompagnie naar Haulerwijk, 28 kilometer;
3. Op 18 april 2010 van Haulerwijk naar Appelscha, 25 kilometer;
4. Op 5 augustus 2009 van Appelscha naar Noordwolde, 26 kilometer;
5. Op 6 augustus 2009 van Noordwolde naar Ossenzijl, 28 kilometer;
6. Op 7 augustus 2009 van Ossenzijl naar Mildam, 28 kilometer;
7. Op 25 april 2010 van Mildam naar Jubbega, 26 kilometer;
8. Op 14 mei 2010 van Jubbega naar Oudega, 26 kilometer;
9. Op 23 mei 2010 van Oudega naar Veenwouden, 24 kilometer;
10. Op 26 september 2010 van Veenwouden naar Buitenpost, 30 kilometer.

Lanterfanten over Route 3.10 van Terherne naar Heerenveen

Zondag 25 september 2011

In een dichte mist rijden Durkje en ik vanmorgen om 7.15 uur van Stiens naar Terherne. Daar begint om 7.45 uur vanmorgen onze langeafstandswandeling bij de boerderij van het Kameleondorp. We lopen vandaag van Terherne via Akmarijp, Akkrum en De Deelen naar Heerenveen over een afstand van 34 kilometer. Zo vroeg in de ochtend is het nog stil in Terherne. Slechts enkele mensen ontmoeten we hier, veelal met een hond aan de lijn. In de jachthaven liggen de bootjes en boten ook in de mist. De voorste kunnen we nog zien, de achterste boten al niet meer.

Voorbij de jachthaven en de strandcamping van Terherne nemen we het fietspaadje langs de oever van het Sneekermeer. Vlak achter de rietkraag zien we enkele meters water, maar verderop wordt ons het zicht ontnomen door de mist. Langzaam zien we in het oosten boven de bomen de zon steeds meer kracht krijgen. Voorbij een ophaalbruggetje passeren we Heerenzijl. Verderop wandelen we langs de oever van de Goingarijpsterpoelen, totdat we arriveren in Goingarijp. Bij Goingarijp spelen nu al drie enthousiaste kleine kinderen in zwembroek en zwemvest onder het toeziend oog van een man op het strandje van de Goingarijpsterpoelen. Een inwoner van Goingarijp wijst ons de weg om door de nieuwbouw, over het bruggetje 1909 bij de zeilschool van Goingarijp naar de oude dorpskerk met de bijzondere klokkentoren te wandelen. Inmiddels is de mist bijna opgetrokken.

De kerkklok voor de kerkdienst van 9.30 uur hadden we langs de Goingarijpsterpoelen al horen luiden. We ontmoeten enkele kerkgangers en de predikant die hier vanmorgen voorgaat in de kerkdienst. Van Goingarijp lopen we via Terkaple naar Akmarijp. In Akmarijp passeren we de klokkenstoel op de begraafplaats en iets verderop ook het Ooievaarsdorp van Akmarijp. We zien hier geen ooievaars; echter wel een eind verderop in De Blaugerzen. Over de Graverij en langs natuurreservaat De Blaugerzen en via de Vegelinsweg gaan we door Vegelinsoord naar de boerderij van de familie Keimpema.

Bij de Theeschenkerij van de familie Keimpema vertrekt de veerpont die wij straks nodig hebben om aan de overzijde van het water naar Akkrum te kunnen lopen. Eerst drinken we in de Theeschenkerij bij mevrouw Keimpema koffie met appeltaart. Met het inmiddels mooie zonnige weer in de warme najaarszon is het hier buitengewoon aangenaam vertoeven op het terras aan het water. Na de koffie worden we met de pont naar de overzijde gevaren, waarna we naar Akkrum lopen. We lopen parallel aan de spoorlijn naar Akkrum om daar over te kunnen steken. Aan de andere kant van het spoor nemen we de weg tussen het spoor en de A32 in zuidelijke richting, langs benzinestation Smarpot. Door een tunnel gaan we onder de A32 door om dan parallel aan de A32 via Haskerdijken naar de Ringvaart te lopen ter hoogte van de Kapel van Dodo.

Bij Terband lopen we aan de noordzijde van de Ringvaart naar het natuurreservaat De Deelen. Over een smal graspaadje lopen we door De Deelen naar de hoge vogelkijkhut. Boven in deze vogelkijkhut hebben we rondom een prachtig uitzicht over alle natuurschoon van dit schitterende natuurreservaat. Hierboven pauzeren we om ook wat te eten en te drinken. Ondanks de warmte van vandaag is het hier aangenaam koel, aangezien de verkoelende wind door de kijkgaten van de vogelkijkhuit waait. Verderop nemen we de uitgestippelde wandelroute door De Deelen, door het natuurlijke doolhof van riet, petgaten en moerasbos. Een ware natuurbelevenis is het om over turfpaadjes, een klapbrug en boomstammenvlonders door dit natuurschoon te wandelen met zulk mooi weer.

Voorbij De Deelen gaan we over de Deelenweg, door Tjalleberd, over een veldpad langs een vaart en langs een Populierenbosperceel naar Gersloot. Bij Gersloot graast een grote groep zwartbonte koeien in een weilandje en ter hoogte van Luxterhoek passeren we een klein woudhuisje met een aantal geiten in de voortuin. Voorbij Luxwoude gaan we met een fiets- en voetgangstunnel onder de A7 door in de richting van Heerenveen. Op Het Meer pauzeren we op de mooie bank die hier aan de zuidkant van Zestien Roeden is gebouwd.

Inmiddels hebben we Pieter al gebeld, die inmiddels naar ons onderweg is met de auto. Vanaf Het Meer aan de rand van Heerenveen ter hoogte van De Knipe wandelen we naar Heerenveen. We komen uit bij het Centraal Station van de NS in het centrum van Heerenveen. Daar staat Pieter al enkele minuten klaar om ons vanuit Heerenveen naar Terherne te rijden, waar we vanmorgen vroeg onze auto hebben achtergelaten. Vanuit Terherne rijden we weer naar Stiens. Inmiddels is de temperatuur opgelopen tot 25 graden Celcius. Het is een schitterende wandeldag. De 34 kilometer hebben we vandaag afgelegd in 9 uren.

Om 18.00 uur zijn we thuis, waar de warme maaltijd al klaar staat, die Pieter eerder vanmiddag al had bereid. Na douchen en avondeten zitten we om 19.45 uur al weer in De Hege Stins te Stiens, waar we de Gemeentedienst bijwonen van de Evangelisatiecommissie van de Protestantse Gemeente van Stiens. Dominee Pieter Boomsma uit Nijverdal is vanavond onze voorganger in deze kerkdienst en deze Sing In wordt vanavond muzikaal omlijst door het mannenkoor Patrimonium uit Leeuwarden.