Friesland voor lanterfanters - Deel 1

Woensdag 22 mei 2013 

Cover van Friesland voor lanterfanters deel 1

Wandelen is populair
Langeafstandswandelen is momenteel in. Wandeltochten als de Slachtemarathon, de Kennedymars, het Nijkleaster Pinksterpaad, de Pink Ribbonwandeltocht van de Stichting Bewegen voor Overleven en de Friese wandel-Elfstedentocht trekken grote aantallen wandelaars. De wandelroutes van de bekende wandelpaden zoals het Pieterpad en het Fries-Overijsselse Jabikspaad genieten een grote naamsbekendheid en bieden steeds meer wandelaars aangename wandelingen. Wandelen in groepen, in tweetallen en individueel wint aan populariteit.

Wandelserie voor lanterfanters
Op die golf beweegt natuurjournalist Fokko Bosker mee. Bosker schreef inmiddels vier wandelgidsen voor gevarieerde wandelroutes door de provincie Fryslân. De serie van de eerste drie wandelrouteboekjes is uitgegeven met als titel: 'Friesland voor lanterfanters; een voetreis door natuurlijk Friesland in dertig dagen'. De daaraan toegevoegde vierde routegids kreeg als ondertitel: 'een voetreis rond natuurlijk Leeuwarden in 10 dagen'. Dit vierde deel verscheen in 2010. De eerste drie deeltjes kwamen in het jaar 2007 uit.

Deel 1
Inmiddels hebben Durkje en ik de tien wandelingen van het eerste deel van deze wandelserie gelopen. Het eerste deel van 'Friesland voor lanterfanters' biedt tien dagmarsen door mooie dorpen en landschappen in de Friese Waddenregio van noord-Fryslân. Je dwaalt over de Friese Klei en over alle vier Friese Waddeneilanden. Je gaat over wandelpaden door het voormalige Westergo, door de voormalige Middelzee, door het voormalige Oostergo en door de duinen en over het strand van de Waddeneilanden; en krijgt zo de gelegenheid om wandelend kennis te maken met de noordkant van de provincie Fryslân, waaronder ook een deel van de noordoostelijke Friese Wouden.

Achtergrondinformatie
Elke dagwandeling heeft een thema. De routes worden beknopt beschreven en in grote lijnen met een globale wegenkaart ondersteund. De wandelroutes zijn helaas niet bewegwijzerd, hetgeen het niet gemakkelijk maakt om de route exact volgens beschrijving en kaart te bewandelen. Fokko heeft bij elke wandelroute ook enige achtergrondinformatie geschreven, met informatie over bijvoorbeeld natuur & landschap, flora & fauna, cultuur & geschiedenis, gehuchten & dorpen, wonen & werken, bewoners en toeristen, waterwegen en monumenten; nu eens kritisch, dan weer lyrisch.

Noord-Fryslân
Deel één laat je een slingerend kustpad en een grillige lus door noord-Fryslân lopen, tussen Buitenpost, Kollum, Anjum, Holwerd, Hallum, Sint-Jacobiparochie, Franeker en Harlingen en tussen Buitenpost, Dokkum en Holwerd. En als kroon op die route wandel je ook nog over Schiermonnikoog, Ameland, Terschelling en Vlieland. De wandelingen hebben een gemiddelde afstand van 24,4 kilometer, variërend van 21 tot 28 kilometer per dag, in totaal dus 244 kilometer.

Tien wandelroutes
Op onderstaande data bewandelden en beschreven (zie onderstaande weblinks) Durkje en ik de volgende tien routes van deze wandelgids:
1. Op 1 juni 2009 van Buitenpost naar Anjum, 28 kilometer;
2. Op 2 april 2011 op Schiermonnikoog, 24 kilometer;
3. Op 5 mei 2013 van Anjum naar Holwerd, 27 kilometer;
4. Op 21 mei 2009 op Ameland, 21 kilometer;
5. Op 5 april 2010 op Terschelling, 22 kilometer;
6. Op 26 juni 2009 op Vlieland, 21 kilometer;
7. Op 30 september 2012 van Harlingen naar Sint-Jacobiparochie, 27 kilometer;
8. Op 14 april 2013 van Sint-Jacobiparochie naar Hallum, 26 kilometer;
9. Op 12 juni 2011 van Hallum naar Dokkum, 27 kilometer;
10. Op 12 oktober 2008 van Dokkum naar Buitenpost, 21 kilometer.

Lanterfanten over Route 1.3 van Anjum naar Holwerd

Zondag 5 mei 2013 - Bevrijdingsdag

Hoog opgestapelde pootaardappelkisten bij Ternaard

 













De laatste route van deel 1
In het eerste deel van de wandelgidsenserie 'Friesland voor lanterfanters' staan tien voetreizen beschreven. Vandaag zullen Durkje en ik de laatste van die tien van dit eerste deel lopen. Het gaat om route 1.3, van Anjum naar Holwerd, over een afstand van 27 kilometer.
Vanuit Stiens brengen we eerst een auto naar het eindpunt voor vandaag, in Holwerd. Dan rijden we door met de andere auto naar het beginpunt van vandaag, het molenmuseum van Anjum. Vanuit Anjum vertrekken we om 9.00 uur. De temperatuur is 11 graden Celsius en het is nog half bewolkt. De temperatuur loopt bij een steeds meer doorbrekende zon langzaam op, waardoor we vanaf de eerste rustpauze zonder jas en na de tweede pauze ook al zonder trui kunnen lopen. Aangenaam wandelweer dus, en bovendien vandaag ook een heel mooie, gevarieerde route.

Waakzaam voor wassend water
Vanuit Anjum lopen we aan de buitenzijde van de oude binnendijk in de richting van Paesens. Achter deze binnendijk liggen oude boerderijen. De oude doorgangen in deze voormalige zeedijk kunnen bij nood nog worden gesloten met de dikke houten balken die in de nabijheid van deze dijkdoorgangen liggen. Gezien de hoogte van de verderop gelegen deltadijk zullen ze waarschijnlijk - en hopelijk - nooit meer nodig zijn. Maar waakzaam als de Nederlanders zijn voor het wassende water, zijn de bewoners achter deze voormalige zeedijk klaar voor bijvoorbeeld een dijkdoorbraak in de nieuwe Waddenzeedijk.
Het valt me overigens op dat het oudste deel van één van de huisjes aan de voet van de binnendijk indertijd is gebouwd van 'Alde Friezen', ofwel; eeuwenoude kloostermoppen.

Paesens-Moddergat en Nynke fan Nes
Vanaf de plaats waar de oude binnendijk zich voegt bij de nieuwe deltadijk wandelen we naar Paesens. Door Paesens lopen we verder naar Moddergat, naar museum 't Fiskershûske. Het museum is op dit moment (nog) gesloten. Het is ook nog maar 10.00 uur.
We lopen via de doorgaande weg vanuit Moddergat weer terug naar het zusterdorp Paesens. Van daaruit gaan we door het open veld over een fietspad langs een slingerende kreek. We blijven dit fietspad langs het water volgen, totdat we aankomen in het dorp Oosternijkerk. Van daaruit wandelen we naar het dorpje Nes.
Als we de romaanse dorpskerk van Nes zijn gepasseerd, komen we langs het standbeeld van de Friese schrijfster Nynke fan Hichtum (1860-1939), die hier in Nes is geboren. Niet alleen van haar boeken (bijvoorbeeld 'Afkes tiental', maar ook vanwege haar huwelijk met Pieter Jelles Troelstra is deze Sjoukje Bokma de Boer (want dat is haar echte naam) beroemd geworden.

Wierum
Vanuit Nes volgt een mooi traject door het open landschap. We volgend hier de routeaanwijzigingen van de zogenoemde 'Historische Wandelpaden', die hier langs de randen van weiden en akkers door het open veld lopen.
Deze veldpaden voeren ons naar het dijkdorpje Wierum, waar de dorpskerk bijna tegen de voet van de hoge Waddenzeedijk staat. We zijn van plan om hier bij het eetcafé koffie te drinken, maar dat genot wordt ons niet gegund, want ook hier is de horeca (nog) gesloten. Toch pauzeren we hier even om wat te eten en te drinken van het door ons meegenomen lunchpakket.

't Skoar en Ternaard
In Wierum beklimmen we de Waddenzeedijk en dan lopen we eerst over de zeedijk verder. Als we het buitendijks land bij 't Skoar bereiken, gaan we buitendijks verder over een laag dijkje dat om 't Skoar heen ligt, aan de zeezijde. Op de horizon zien we we aan de overzijde van de Waddenzee het eiland Ameland voortdurend volop in de zon liggen.
Waar 't Skoar eindigt in een knik in de veel hogere deltadijk, gaan we over de Waddenzeedijk heen, om aan de overzijde aan de voet van de oude binnendijk in de richting van het dorp Ternaard te gaan.
In het centrum van Ternaard, nabij de kerk nemen we onze tweede rustpauze op een bankje in de zon bij het oorlogsmonument van Ternaard. Een krans, een wit bloemstuk en enkele bosjes snijbloemen staan en liggen hier op het monument, als stille getuige van de Dodenherdenking van gisteravond.

Langs Gaikemazathe naar Holwerd
Langs hoog opgestapelde pootaardappelkisten van een aardappelboer verlaten we Ternaard over een smal fietspaadje door het open veld. Midden in het veld passeren we Gaikemazathe. De naam belooft een mooie statige boerderij, maar het enige dat we hier op het boerenerf aantreffen, is een grote Romneyloods en een piepklein oud arbeidershuisje. Over een landbouwpad komen we langs deze zathe - of wat er nog van resteert - en gaan we verder richting Holwerd. Daarna volgt nog een kilometers lang traject over smalle asfalwegen naar Holwerd.

Einde deel 1 van Friesland voor lanterfanters
Door het centrum van Holwerd lopen we naar de oude dorpskerk aan de noordzijde van het dorp, waar we vanmorgen vroeg onze auto parkeerden. Het is nu 14.30 uur, dus de 27 kilometers hebben we afgelegd in 5,5 uren, gemiddeld dus zo'n 5 kilometer per uur, inclusief rusttijd.
Met de auto rijden we naar Anjum om daar de andere auto af te halen, die we hier vanmorgen parkeerden. Daarna rijden we terug naar huis, terugblikkend op een hele mooie wandeldag.
Met deze wandeldag sluiten we deel 1 van 'Friesland voor lanterfanters' af.

Lanterfanten over Route 1.1 van Buitenpost naar Anjum

Maandag 1 juni 2009
Als we vanmorgen naar Anjum rijden, kruisen we bij de brug over de Dokkumer Ee wielrenners van de Fietselfstedentocht, die op deze Tweede Pinksterdag als een lang lint door Friesland rijden. In Anjum parkeren we de ene auto en daarna rijden we naar het startpunt van onze wandeltocht van vandaag: Buitenpost. Op deze "healsnein" (christelijke feestdag) bewandelen Durkje en ik de 28 kilometer lange route nummer 1.1 van de wandelgids "Friesland voor lanterfanters". Deze wandeling van Buitenpost naar Anjum krijgt in de wandelgids als titel mee: "Nieuwe toekomst voor getemde zee"; waarmee de actuele bestemming van de voormalige Lauwerszee wordt bedoeld.

Vanaf het NS-station Buitenpost lopen we door het schilderachtige Paradyske en langs de Stroobosser Trekvaart naar Kollum. Vervolgens lopen we van Kollum naar Kollumerpomp, met - ten zuiden van Kollumerpomp - zicht op het grote aantal schotelantenne's (ofwel paraboolantenne's) van Burum. In Kollumerpomp pauzeren we aan de voet van een oude zeedijk. Over die slaperdijk lopen we langs het zogenoemde Contributiehuisje: een waterschapsmonument dat in 1828 werd gebouwd als stormwachtershuisje, in een tijd dat de zeedijk waarop dit huisje staat bij stormvloed het wassende water van de Lauwerszee moest keren.

Dan steken we de Kwelderweg over om het 5.000 hectare grote Nationaal Park Lauwersmeer binnen te wandelen. Daar volgen we door de verruigde graslanden, door de rietvelden, moerassen en bossen eerst een deel van de Vogelroute en daarna een deel van de Diepsterbosroute. Als we op een hoger gelegen wal bij het jacht(vlucht)haventje van het Dokkumerdiep even gaan pauzeren, volgt een verrassende ontmoeting. Mede-regiocomitélid (Vereniging VU-Windesheim Fryslân) Gerben Stavenga en zijn echtgenote Dini Stavenga-van der Waals (emeritus-predikant) komen met Nordic Walking-stokken in onze richting de hoge wal op klimmen. Een mooi moment om hier gevieren even te pauzeren op onze elkaar alhier kruisende wandelpaden.

Langs het Kollumeroord (voorheen YMCA-buitencentrum) en het Dokkumerdiep lopen wij dan naar Dokkumer Nieuwe Zijlen. Als we aan de overzijde van het Dokkumerdiep aan de voet van de voormalige zeedijk in noordelijke richting verder gaan, krijgen we af en toe mooie doorkijkjes naar het Lauwersmeergebied door de openingen in de oude Lauwerszeedijk. Een tweede verrassende ontmoeting volgt als we deze slaperdijk over steken om de polder Ezumakeeg in te gaan. Op de zeedijk ontmoeten we medepelgrim (Santiago de Compostela) Jitse van der Wal met zijn echtgenote. Zij fietsen vandaag vanuit hun woonplaats Kollum rondom het Lauwersmeer. Zowel Jitse als Durkje & ik hebben ervoor gekozen om het pelgrimspad naar het Spaanse Santiago de Compostela in een aantal opeenvolgende jaren te bewandelen. Af en toe wisselen we onze pelgrimservaringen uit tijdens de bijeenkomsten van het Fries Genootschap van Sint Jacob.

Door het prachtige natuurschoon van Ezumakeeg arriveren we bij de sluisbrug van Ezumazijl, gebouwd in 1901. Daarna wandelen we naar het boerengehucht Stiem, om vervolgens om de Aardgasboorlocatie naar Esonstad en Oostmahorn te gaan. Na een korte pauze in Oostmahorn lopen we via het gehucht Jewier naar de koren- en pelmolen van Anjum, waar onze auto staat. Via Buitenpost gaan we aan het eind van de middag weer naar huis. Een prachtige wandelroute met heel mooi weer: de hele dag zon, warm en op de vlaktes een heerlijk verfrissende, stevige noordenwind. Perfect wandelweer dus.