Lanterfanten over Route 4.1 van Leeuwarden > Dokkumer Ee > Stiens > Leeuwarden

Paasmaandag 1 april 2013 

Boerderij aan de Wurgedyk bij het jaagpad van de Dokkumer Ee

Start en finish in Stiens
Vanmorgen ligt overal nog een dun laagje sneeuw en rijp, maar de nog laag staande voorjaarszon schijnt rond 8.00 uur al volop. Het belooft een prachtige mooi weer-wandeldag te worden, dus Durkje en ik besluiten de eerste route van het vierde deeltje van de wandelserie 'Friesland voor lanterfanters' te gaan lopen. De routebeschrijving begint in Leeuwarden op de Kenniscampus Leeuwarden en leidt je via de Dokkumer Ee naar Stiens, om dan langs en via de zuidelijker dorpen van Leeuwarderadeel naar Leeuwarden terug te gaan. Omdat het een wandelrondje is, kun je overal op de route beginnen, om de hele route te bewandelen. Daarom beginnen wij vanmorgen om 9.30 uur gemakshalve op het Mierepaad bij kinderboerderij Doniastate in Stiens, vlakbij ons huis in het Stienser Aldlân. De ronde die we vandaag gaan wandelen, is 22 kilometer lang; voor ons betekent dat 4,5 uur wandelen.

Stiens en Koarnjum
Over de Trijehoeksdyk komen we Stiens binnen. Langs de Kletsefeart lopen we om het volkstuincomplex heen, om daar via de brug van de Griene Leane de Stienser Feart over te steken. Over de Menno van Coehoornwei lopen we naar de spoorbaan van het voormalige Dockumer Lokaeltsje. Vanaf de Menno van Coehoornwei kun je nu schitterend over de voormalige spoorbaan in zuidelijke richting wandelen. Doordat in 2011 de rails en de bielzen van de oude spoorlijn zijn weggehaald, is in de loop van de afgelopen twee jaren een mooi wandelpad ontstaan over 'de âlde spoardyk'. We kunnen helaas niet verder over de spoordijk dan tot Koarnjum/Jelsum, want ook de spoorbrug over de Cornjumervaart is helaas weggehaald. Langs de Koarnjumer/Jelsumer voetbalvelden lopen we naar de bebouwde kom van Jelsum.

Jelsum en Leeuwarden
Via It Paradys gaan we verder naar Dekema State in Jelsum. Ten zuiden van Jelsum lopen we langs Haskera Zathe over het smalle Jelsumer Binnenpaad naar het Leeuwarder Bos; dit is ook een deel van  het Jabikspaad. Nabij Taniaburg passeren we vier Blauwe Reigers, die in een rechthoek in het veld staan, als waren het grensrechters op de hoekpunten van een voetbalveld. Verderop graast een kudde Schotse Hooglanders, dik in hun bruine wintervacht.
Door Bilgaard lopen we richting Kenniscampus Leeuwarden, om over de Dammelaan naar de Eebrug te kunnen lopen. Bij de Eebrug gaan we via de westelijke oever langs de Dokkumer Ee in noordelijke richting.

Snakkeburen en Lekkum
Ter hoogte van Snakkerburen nemen we een rust- en etenspauze op een zitbankje vol op de zon aan de Dokkumer Ee. Aan de overzijde van het water ligt Snakkerburen.
Langs het Havankpark en de woonarken van De Boeg komen we weer bij de Dokkumer Ee. We lopen dan over het geasfalteerde wandel-fietspad langs de Dokkumer Ee, over het oude jaagpad. We passeren daarbij ook het dorpje Lekkum, dat eveneens aan de andere zijde van de Dokkumer Ee ligt. Bebouwing aan de westzijde van de Dokkumer Ee is er op dit deel nauwelijks. We gaan via een 'heechhout' over de Jelsumervaart.

Wyns en Tichelwurk
Het eerste dorpje dat we via dit jaagpad passeren, is Wyns. Ook hier ligt de bebouwing voor het grootste deel aan de overzijde van de Dokkumer Ee. Er is wel een veerpont, de 'Wynser Oerset', waarmee je vanaf Pasen in de weekends de Dokkumer Ee kun oversteken.
Na zo'n zes kilometer ten noorden van Leeuwarden wandelen langs de Dokkumer Ee, komen we aan in Tichelwurk, de locatie waar vroeger een oude steenfabriek heeft gestaan, die indertijd in het onderhoud voorzag van zo'n dertig bewoners alhier.
Ook Tichelwurk passeren we, en weer gaat het verder langs de Dokkumer Ee. Er ligt nog dun ijs op de sloten en in de Dokkumer Ee drijven grote clusters dunne ijsschotsen in zuidelijke richting. Een prachtig gezicht, zo op de volle voorjaarszon.

Stienser Aldlân
Ter hoogte van de oude boerderij op de kruising van de Wurgedyk en de Dokkumer Ee, verlaten we de Dokkumer Ee, om vanaf hier in westelijke richting het Stienser Aldlân in te wandelen, over de Wurgedyk. Twee witte zwanen ploegen naast ons diep in de ondergrond van een ondiepe slootbodem, op zoek naar enig voedsel. Als we er langs lopen, zetten ze hun vleugels hoog op, ten teken dat we vooral niet dichterbij hen moeten komen. We passeren de afslag naar de Wide Mar, waar de vogelkijkhut staat.
Op de volgende splitsing gaan we rechtsaf verder over de Griene Dyk, een door het landschap kronkelende middeleeuwse waterkering. Via de Harnsterdyk passeren we,  in de richting van Stiens wandelend, de Swaarder terp, Horne Zathe en de Wurge.
Het grote parkeerterrein van de kinderboerderij Doniastate onder de rook van Stiens is nagenoeg vol. Dit mooie weer betekent ook een topdag voor de grote en kleine bezoekers van onze prachtige kinderboerderij. Zo biedt het mooi zonnige voorjaarsweer van deze Paasmaandag voor velen de aanleiding om lekker te genieten van een dagje buiten zijn.

Stedpaed

Zondag 15 januari 2012

Omslag van de wandelgids Stedpaed

Wandeldag
Een periode van veel en harde wind, storm en regen hebben we achter de rug. Voor vandaag wordt aangenaam weer voorspeld: flinke zonnige perioden halverwege de dag. Durkje en ik besluiten om vandaag weer eens te gaan wandelen. Gezien de grote hoeveelheid neerslag van de afgelopen weken en de wateroverlast van de afgelopen dagen, kiezen we ervoor een pad te bewandelen dat het hele jaar door goed bewandeld kan worden, te weten het Stedpaed.

Wandelgids
In het jaar 2010 heeft de 'Vereniging Plaatselijk Belang Stiens' een wandelgids van het Stedpaed uitgegeven. De Stienser Durk Reitsma zorgde voor de teksten, mijn ex-CHN-collega Gryt Elzinga-Kooistra zorgde voor de tekstverwerking en onze Stienser wijkmedebewoner Jaap Bams zorgde voor de opmaak, de foto's en het tekenwerk van de wandelgids van het Stedpaed. De routegids is in meerkleurendruk gemaakt, waarbij de gekleurde teksten behoren bij dezelfde kleuren op de routekaarten.

Stedpaed
Het Stedpaed is het pad van en naar de stad Leeuwarden. Het eeuwenoude Stedpaed was vroeger een belangrijke verbindingsweg tussen Leeuwarden en de ten noorden van de stad geleden dorpjes, buurtschappen, stinzen en states. De huidige wandelroute van het Stedpaed gaat zoveel mogelijk - waar dat nog kan - over het voormalige tracé van dit oude Noordfriese pad. De route begint bij de Noorderbrug in Leeuwarden en eindigt bij De Loane in Hijum. Deze route is ongeveer 12 kilometer lang, dus zo'n 3 uren gaans.

Bij de Oude Noorderbegraafplaats

Leeuwarden
We parkeren de auto achter Camstraburen en beginnen onze dagtocht bij de Noorderbrug (Anno 1938) in Leeuwarden. Het is letterlijk klokslag 10.30 uur, want we horen verderop een kerkklok het halfuur aankondigen. Vanaf deze brug over de uit 1494 daterende Noorderstadsgracht wandelen we over de Spanjaardslaan naar de Jelsumerstraat. In het Rengerspark zien we al de eerste krokussen en sneeuwklokjes bloeien in de heerlijk warme winterzon. Een fikse boomzwam parasiteert hier op de dikke boomstam van een oude parkboom. We passeren langs de Oude Meer de Oude Noorderbegraafplaats en de Joodse begraafplaats.

Jelsumer Binnenpaed
Bij zwembad De Blauwe Golf steken we de Dammelaan over, om vervolgens ten noorden van de Dammelaan naar de Tylkedam te gaan. Als we op het oude Jelsumer Binnenpad komen, steken we de Kalkvaart (ofwel het Kalkenendje) over om dan achter de studentenhuisvesting van de oude legerkazerne naar de Vierhuisterweg te lopen. We gaan verder over het Jelsumer Binnenpaed, over het smalle betonpad door de weilanden, gelegen ten oosten van het Leeuwarder Bos. Inmiddels lopen we ook op het tracé van het Jabikspaad; de bewegwijzering met de Friese Jacobsschelp (de wulk) valt hier duidelijk op. Bij het Sylsterhout steken we de Jelsumer Feart over en dan komen we uiteindelijk bij de boerderij Haskerastate op de Haskedyk, vanwaar we over de Dekemawei richting Jelsum lopen.

Martenastate in Koarnjum

Jelsum en Koarnjum
Via de Finsterbuorren en de Griene Singel lopen we naar Dekemastate. Langs en voorbij de westelijke ringmuur (it Skytsingeltsje) van Dekemastate komen we Op 'e terp van Jelsum. Via De Lange Jammer, de Skierhústerwei en de Bendyk lopen we van Jelsum naar Koarnjum. We verlaten de Martenawei en gaan dan door de Bokkestege, over het Tsjerkepaed langs het ijsbaanterrein, over De Wier en door de Swarte Singel naar Martenastate.

Britsum en Stiens
Over de Joussenswei lopen we van Koarnjum naar Britsum. Halverwege deze weg steken we het voormalige vaarwater van de Jousen over. In Britsum lopen we over het Stedpaed, op de plaats waar dit eeuwenoude pad de naamgever is geworden van de doorgaande weg door Britsum. We verlaten Britsum over de Menno van Coehoornwei, de weg die naar de hier in Britsum geboren vestingbouwer Menno van Coehoorn is genoemd. Via de brug van de Griene Leane steken we de Stienzer Feart over en dan lopen we tussen de Stienser Feart en de Stienser volkstuinen over het schelpenpad naar de kruising van de Stienser Feart en de Kletsefeart. Op deze driesprong pauzeren we op een bankje, met uitzicht over het water en op Britsum, aan de andere zijde van de Stienzer Feart.

Truerd en Hoarne
Na onze rustpauze lopen we langs de Kletsefeart in de richting van onze woonwijk Aldlân in Stiens. Dan verlaten we het Jabikspaad. We steken namelijk de Kletsefeart over en gaan over de Trijehoeksdyk naar het Mierepaed, in de richting van kinderboerderij Doniastate. Bij deze kinderboerderij kruisen we de Truerderdyk, om vervolgens over de Harnsterdyk vanuit het buurtschap Truerd via het buurtschap Hoarne naar het buurtschap Swaerd (ofwel Swaerderterp) te lopen. Bij Hoarne steken we de Wurge Feart over.

Swaerd en Poelhúzen
Vanuit Swaerd lopen we over de Poeldyk naar de Poelhústerbrêge, waar we de Feinsumer Feart oversteken. Langs de vaartswal staan enkele graafmachines, waarmee men momenteel de Feinsumer Feart uitdiept, teneinde de Elfstedenvaarroute weer optimaal bevaarbaar te maken in de richting van de Dokkumer Ee. We arriveren in het buurtschap Poelhúzen, voorheen het middeleeuwse Herum, waar vroeger een uithof van het Friese klooster Mariëngaarde stond.

Feinsum en Hijum
Voorbij Poelhúzen steken we de Brédyk (de weg van Leeuwarden naar Holwerd) over en lopen we verder in westelijke richting over de Iestdyk. Ter hoogte van het zuidelijker gelegen Feinsum gaan we in noordelijke richting over een smal wandel- en fietspad tussen de velden en akkers door naar onze bestemming in Hijum. We bellen Pieter (als we hier op het Binnenpaed lopen), die ons vanuit Stiens met de auto uit Hijum haalt.
We hebben vandaag schitterend wandelweer. Bijna geen wind, lichtbewolkt en een heerlijk warme zon vanuit het zuiden. De vrolijke zonnestralen beschijnen hier het prachtige kleilandschap van de opgebilde en ingepolderde velden en akkers, waar eeuwen geleden nog de voormalige Middelzee bij eb en vloed stroomde.

Harnsterdyk in Stiens

Woensdag 23 november 2011

Van Doniastate
Als je over de Truerderdyk/Wurgedyk ons dorp Stiens in oostelijke richting verlaat in de richting van de Dokkumer Ee, kom je vlak vóór de kinderboerderij Doniastate op een kruispunt met twee wegen. In zuidelijke richting kunt je hier rechtsaf over het fiets-/voetpad van het Mierepaad naar de Trijehoeksdyk. Op dat bovengenoemde kruispunt kun je ook linksaf, in noordelijke richting, de Harnsterdyk op.

Naar Poelhúzen
De Harnsterdyk kruist iets noordelijker eerst de waterloop de Wurge en dan passeer je aan je linkerhand de boerderij van maatschap De Boer-Talsma, de boerderij vanwaar in deze maand de biogasleiding wordt aangelegd naar Sportcentrum It Gryn in Stiens. Bij de scherpe bocht in de Harnsterdyk – nog iets noordelijker – kun je rechtsaf in oostelijke richting de Griene Dyk op. De Harnsterdijk gaat vanaf deze splitsing echter verder in westelijke richting naar de Poeldyk ten westen en Poelhúzen ten noorden van de Harnsterdyk.

Hoek
De aanduiding ‘Harne’ in de straatnaam ‘Harnsterdyk’ kan verwijzen naar een hoek in de weg. In het Nederlands en in het Fries kennen we verschillende oude aanduidingen voor ‘hoek’, zoals bijvoorbeeld: harn(tsj)e, hern(tsje), herne, hoarn(tsj)e, horn en hoorn.

Boer zoekt zwembad

Woensdag 9 november 2011

Graafspoor
Vanaf het erf van de boerderij van Maatschap De Boer-Talsma aan de Harnsterdyk loopt door de berm een lang graafspoor, alsof een kolossale mol zich vlak onder het oppervlak van de wegberm een weg heeft gezocht - via de kinderboerderij Doniastate langs de Truerderdyk - in de richting van Stiens. Het graafspoor leidt naar de plaats waar de Truerderdyk ons dorp Stiens binnenkomt. Hier in de smalle berm tussen het wegdek en de parallelle sloot loopt een nog openliggende sleuf door de berm. In die sleuf ligt een zwarte gasleiding in de richting van de hoek Truerderdyk-Griene Leane. Dit is een biogasleiding.

Boer zoekt It Gryn
Boerenmaatschap De Boer-Talsma zoekt met deze biogasleiding een nieuw contact met It Gryn, het Stienser sportcentrum aan de overzijde van de Griene Leane. Maatschap De Boer–Talsma uit Stiens heeft vorig jaar namelijk van het Ministerie van Economische Zaken subsidie toegekend gekregen om energie te produceren in een co-mestvergistingsinstallatie, teneinde het geproduceerde biogas door deze biogasleiding te transporteren naar sportcentrum ‘It Gryn’ in Stiens. Deze subsidie is toegekend voor een periode van twaalf jaar, hetgeen het dit maatschap mogelijk maakt op termijn biogas als energie te leveren aan ons Stienser sportcomplex. Afgelopen zomer – op 21 juli 2011 - werd daartoe het energieleveringscontract ondertekend tussen boer De Boer en wethouder Wagter van de gemeente Leeuwarderadeel.

Gemeente zocht boer
Sportcomplex ‘It Gryn’ heeft met onder andere haar zwembad een grote energievraag, met een daaruit voortvloeiende hoge energierekening. Voor het gemeentebestuur van de gemeente Leeuwarderadeel was dat voldoende reden om op zoek te gaan naar een alternatieve, meer duurzame vorm van energieleverantie. Maatschap De Boer–Talsma vlak buiten Stiens was al van plan de energiecapaciteit uit te breiden en besloot met een haalbaarheidsonderzoek door adviesbureau Ekwadraat te laten onderzoeken of een energiekoppeling tussen het Stienser sportcentrum en hun biogasinstallatie financieel aantrekkelijk is. Dat haalbaarheidsonderzoek leidde tot een positief advies. Boer en gemeente vonden elkaar dus.

Co-vergisting
Maatschap De Boer–Talsma exploiteert een biogasinstallatie, waarin biogas wordt geproduceerd door co-vergisting. Co-vergisting is een succesvol gebleken techniek voor energieproductie. Bij co-vergisting wordt organische stof uit biomassa onder anaerobe omstandigheden door methaanvormende bacteriën vergist.

Biogas
Vaak wordt biogas bij een agrarisch bedrijf met behulp van een Warmte Kracht Koppeling (WKK) omgezet naar stroom. In veel gevallen wordt de hierbij vrijgekomen warmte niet benut. Biogas is een milieuvriendelijke vorm van energie waarbij tevens sprake is van CO2-reductie. De Boer zal zijn biogas leveren aan It Gryn. Maatschap De Boer–Talsma en de gemeente Leeuwarderadeel hopen begin 2012 dit biogasproject te hebben gerealiseerd. De biogasleiding, die inmiddels de bebouwde kom van Stiens hier aan de Truerderdyk heeft bereikt, zal in de komende dagen nog worden doorgetrokken naar sportcomplex It Gryn in Stiens.

Een verjaardagswandeling in Noordwest-Leeuwarderadeel

Zondag 6 november 2011

Noordwest-Leeuwarderadeel
Om onze twee verjaardagen op alternatieve wijze te vieren, gaan Durkje en ik vanmiddag met Joske & Dethmer aan de wandel door het Noordwestelijke deel van onze gemeente Leeuwarderadeel. Om het autoverkeer te mijden, maken we daarbij een klein uitstapje door de gemeente Het Bildt. Alde Leie is het enige dorp dat we onderweg bezoeken en voor de rest gaat onze route voornamelijk over smalle boerenwegen en paden tussen de uitgestrekte weilanden en ook al geploegde akkers ten noorden en ten zuiden van de Feinsumer Feart, ook bekend van de Elfstedenroute. We schatten dat het een wandeling is van ongeveer twaalf kilometer.

Aldlân
We verlaten Stiens bij de kinderboerderij Doniastate, waar we in noordelijke richting over de Harnsterdyk in de richting van de Feinsumer Feart lopen. Ten zuiden van deze vaart gaan we op de splitsing met de Griene Dyk in westelijke richting verder over de Poeldyk, parallel aan de Feinsumer Feart. Ongeveer halverwege deze weg slaan we rechtsaf richting Poelhúzen, waar we over de stenen brug de Feinsumer Feart oversteken.

Nijlân
Ten noorden van Feinsum (Finkum) steken we de Brédyk (de N357) over. Hier verlaten we het âldlân (oude land) van Oostergo en treden we aan de overzijde van de oude zeedijk (Brédyk) het nijlân (nieuwe land) in; de vroeger op de Middelzee gewonnen vruchtbare zeekleigronden. Over de Iestdyk lopen we naar de Hege Hearewei, iets ten noorden van Feinsum. Over de Hege Hearewei gaat het in noordelijke richting verder, om vervolgens over de Langedyk in westelijke richting naar Alde Leie te gaan. Wederom steken we de Feinsumer Feart over, die hier in noord-zuid door het landschap stroomt. Langs de Alde Leister jachthaven en langs de Feinsumer Feart arriveren we dan in het centrum van Alde Leie. De cafédeur is gesloten, maar aan de achterzijde is de recent geopende 'Eeterij' wel geopend. Tijd voor een rustpauze in de Eeterij, met traktatie.

Elfstedentocht
Vanuit de Eeterij hebben we een wijds uitzicht over de nieuwe Anita Andriesen Sluis, die hier in dit jaar is gerealiseerd in het kader van de Elfstedenvaarroute. Vanaf dit jaar kunnen bootjes schutten in deze Alde Leister sluis, om van de Ouwe Rij via Alde Leije door de Feinsumer Feart naar de Dokkumer Ee te varen, linksaf richting Bartlehiem en Dokkum en/of rechtsaf richting Leeuwarden. Als we verder wandelen, zien we dat bij de Anita Andriesen Sluis bij de bouw van dit waterwerk al perfect rekening is gehouden met de Elfstedenschaatstocht. Aan beide zijden van de sluis is namelijk een brede stenen trap gebouwd, waarover de Elfstedenschaatsers in vliegende vaart zo vanaf het ijs over de trap en langs de sluis aan de andere zijde weer over de brede stenen trap naar de Feinsumer Feart kunnen klúnen, zonder al te veel snelheid te verliezen. Een hele mooie constructie met hopelijk een vooruitziende blik, dus laat nu die volgende Elfstedenschaatstocht maar komen, want Alde Leie is er helemaal klaar voor.

Heerwegen
Voorbij Alde Leie wandelen we eerst in westelijke richting door Het Bildt langs de Feinsumer Feart en daarna in zuidelijke richting langs de Ouwe Rij richting Vrouwbuurstermolen. Voorbij Vrouwbuurstermolen gaan we een klein stukje langs de Stienser Hegedyk, om al vrij snel over het karrenspoor van de Slachtedyk de geasfalteerde weg te verlaten. De halfverharde Slachtedyk gaat verderop over in een asfaltweg. Op dat punt gaan wij rechtdoor over het onverharde pad van de Witewei, dat tussen de akkers door naar de Goadyk loopt. De Goadyk gaat over in de Hege Hearewei, waarover we arriveren bij de Brédyk aan de rand van de bebouwde kom van Stiens.

Stiens
Over de schelpenpaden ten noorden en ten zuiden van de Seerob gaan we oostelijk langs het Stienser bedrijventerrein Middelsee, waarna we de Middelsédyk (de N393) oversteken, om eerst over de Bûtenskilwei en daarna over de Finnedyk naar de Ovonde in de Brédyk te gaan, waar we de Brédyk oversteken naar het Hynstewaad, om vervolgens door het Waling Dykstra Park te lopen. Het is inmiddels al donker geworden als we bij Dethmer en Joske nog even napraten na deze mooie zondagmiddagwandeling.

Griene Dyk in Stiens

Maandag 31 oktober 2011
Wie over de Truerderdyk/Wurgedyk ons dorp Stiens in oostelijke richting verlaat in de richting van de Dokkumer Ee, passeert ongeveer halverwege de Wurgedyk aan de linkerzijde de Griene Dyk. Op deze splitsing loopt de Griene Dyk in noordwestelijke richting weg van de Wurgedyk.
Op de eerstvolgende splitsing volgt een afslag in oostelijke richting, rechtsaf naar het poldergemaal 'De Koai'. Dit boezemgemaal is een deels open vijzelgemaal, dat afwatert naar de iets noordelijker gelegen Feinsumer Feart, die weer uitloopt naar de Dokkumer Ee aan de oostzijde.

Op die splitsing ter hoogte van de afslag naar De Koai loopt de Griene Dyk door in westelijke richting, parallel aan de Feinsumer Feart. Op de volgende splitsing eindigt de Griene Dyk, op de plek waar je in westelijke richting over de Poeldyk naar Feinsum kunt gaan en waar je in zuidelijke richting over de Harnsterdyk weer terug kunt naar de Wurgedyk, om bij de kinderboerderij Doniastate over de Wurgedyk/Truerderdyk weer terug te gaan naar Stiens.

De naam Griene Dyk geeft aan dat deze weg ten opzichte van de aanliggende, doorgaande verharde wegen lange tijd niet werd uitgevoerd met een verhard wegdek, maar dat de Griene Dyk vooralsnog werd aangehouden als onverharde, groene (Fries: Griene) weg (Fries: Dyk). Tegenwoordig is de Griene Dyk een smalle, geasfalteerd weg.

Wurgedyk in Stiens

Maandag 3 oktober 2011

Vanaf de kruising met de Griene Leane in Stiens kun je ten noorden van de wijk Aldlân het Friese dorp Stiens in oostelijke richting verlaten over de Truerderdyk. De Truerderdyk gaat voorbij de Kinderboerderij Doniastate over in de Wurgedyk. De Wurgedyk gaat verder in oostelijke richting naar de Dokkumer Ee en loopt daar bij die oude waterloop voor autoverkeer dood. Aan het oosteinde van de Wurgedyk kun je als voetganger en/of als fietser in noordelijke richting over het jaagpad langs de Dokkumer Ee; in noordelijke richting naar Dokkum en in zuidelijke richting naar Leeuwarden.

Ten noorden van het meest westelijke deel van de Wurgedyk loopt - parallel - een oude afwatering, de Wurge, die vroeger ook als vaarweg werd gebruikt.

Een synoniem voor het Friese woord 'wurge' is het woord 'tichtset'. Daarmee wordt een afsluiting of versmalling in een waterloop bedoeld, als een fuik in het water. Op zo'n smalle doorgang (in het Fries ook wel: tichtsetting of tuskenset) in de waterloop kon je dan een schutnet in het water plaatsen, waarmee je vis - met name paling - kon vangen.

Truerderdyk in Stiens

Woensdag 29 juni 2011

De Truerderdyk is een straat in Stiens. Aan de westzijde, nabij het dorpscentrum, begint deze straat bij de spoorwegovergang aan de oostzijde van de Pyter Jurjensstrjitte. Vanaf de spoorlijn van het voormalige 'Dokkumer Lokaeltsje' gaat de Truerderdyk in oostelijke richting over het bedrijventerrein Noarderfjild. Voorbij de afslag naar It Noarderfjild vervolgt de Truerderdyk haar weg tussen de sportvelden van It Gryn aan de zuidzijde en het Stienzer Bosk aan de noordzijde.

Vanaf de splitsing met de Griene Leane gaat de Truerderdyk verder in oostelijke richting naar het Mierepaad, met aan de zuidzijde de parallel lopende woonstraat Lege Bosse en de woonwijk Aldlân en aan de noordzijde de akkers en weilanden die tussen Stiens en Hallum liggen. Ter hoogte van het buurtschap Truerd buigt de Haernsterdyk ter hoogte van kinderboerderij Doniastate af in noordelijke richting en gaat de Truerderdyk aan de oostzijde over in de Wurgedyk, richting Dokkumer Ee.

Truerd was vroeger een terp, die ten oosten van Stiens lag, ter hoogte van de plaats waar de Truerderdyk over gaat in de Wurgedyk. De Truerderdyk (ook wel Truiderdyk genoemd) was dus de weg van Stiens naar Truerd. Sinds enkele jaren zijn ook in Fryslân veel voormalige buurtschappen weer zichtbaar gemaakt middels de plaatsing van witte plaatsnaamborden. Wie nu vanuit Stiens over de Truerderdyk naar de Dokkumer Ee rijdt, passeert bij de Doniastate het buurtschap Truerd, getuige het witte plaatsnaambord langs de Truerderdyk.

De naam Truerd (triuwerd) wordt - voorzover bekend - het eerst genoemd in het jaar 1540. Deze naam is een samenvoegsel van de woorden 'triu' (betekent: boom) en 'werd' (of 'wierde', als aanduiding van een terp). Uit oude landkaarten blijkt dat Truerd vroeger voornamelijk bestond uit drie boerderijen.

Mienskar in Stiens

Dinsdag 8 maart 2011

De Mienskar is een woonstraat in de wijk Aldlân van Stiens. Deze straat is aan de oostzijde toegankelijk via de Lege Marren. Als je dan van de oostzijde naar de westzijde rijdt, kun je wisselend linksaf en rechtsaf de kruisende straten in gaan. Vanaf de oostzijde zijn dat respectievelijk: rechtsaf naar de Treem, linksaf naar De Stripe, rechtsaf naar het Staaslân, linksaf naar De Blikken, rechtsaf naar It Swad, linksaf naar het Tiltsjepaad, links èn rechts naar het Mandelân en aan het eind - aan de westzijde - kun je tenslotte nog rechtsaf doorrijden naar de parallel aan de Mienskar liggende straat De Kaam. Aan de oostzijde heb je zicht op Kinderboerderij Doniastate en aan de westzijde heb je zicht op Sportcomplex ‘It Gryn’. Alleen langs de westzijde van de straat zijn – voorbij de knik in de straat - aan beide zijden woningen gesitueerd.

‘Mienskar’ was vroeger de aanduiding van een gemeenschappelijk (in het Fries: mienskiplik) stuk land, dat door verschillende inwoners van het dorp werd gebruikt. Het is als het ware een gemeenschappelijke weide, ook wel ‘meent’ genoemd. En als een Fries spreekt over “it grutte mienskar’, wordt daarmee ‘het kerkhof’ bedoeld.

In oude geschriften komen we de aanduiding ‘Stienzer Meenscharren’ tegen als de verspreid liggende stukken land, die worden begrensd door de Feinsumerfeart aan de noordzijde, de Dokkumer Ie aan de oostzijde en de Stienser Feart aan de zuidzijde. De oorspronkelijke ‘Mienskar’ die het langst is blijven bestaan, is het stuk land ten zuiden van de ‘Trijehoek’, liggende tussen de oostelijk van Stiens gelegen poel ‘De Dobbe’ en de Stienser Feart.

Mierepaad in Stiens

Dinsdag 23 november 2010

Aan de verre oostzijde van Stiens ligt het Mierepaad. Dit geasfalteerde wandel- en fietspad is de verbinding tussen de Trijehoeksdyk aan de zuidzijde en de Truerderdyk aan de noordzijde. Als je vanaf de Trijehoeksdyk het Mierepaad in zuidelijke richting volgt, ga je met een S-bocht in een bosachtige entourage om kinderboerderij Donia State heen. Voorbij deze grote bocht ga je dan in zuidelijke richting tussen de nog jonge knotwilgen door, over het Mierepaad, met het zicht op de Truerderdyk en het verderop gelegen buurdorp Britsum.

Van oorsprong was het Mierepaad een kilometers lang voetpad, dat je vanuit Leeuwarden in noordelijke richting naar de Hallumermieden leidde. Het pad loopt parallel aan de enkele kilometers oostelijker gelegen Dokkumer Ee, de oude waterloop van Leeuwarden naar Dokkum. Het huidige Mierepaad heeft dezelfde zuid-noord-richting.

De naam Mierepaad is ontleend aan de “mieren”. Andere bekende aanduidingen voor mieren zijn: poepen, knoeten, moffen en hannekemaaiers; vroeger door de één als vreemd gespuis gezien, maar door de ander (h)erkend als welkome zomergast. Nederland werd vroeger overstroomd door zogenaamde “Hollandgänger”. Deze hannekemaaiers (mieren) waren vakbekwame “bovenlandsche” grasmaaiers, afkomstig uit het Duitse Ost-Friesland, Emsgebiet en Westfalen.

In de hooitijd hadden ook in Fryslân de boeren in de welvarende weidegebieden arbeiders te kort en de Duitse hannekemaaiers werden dan ook door de rijke boeren met open armen ontvangen en ingehuurd voor het maaien en voor het overige (seizoens)werk op de boerderij. Zodra de oogst achter de rug was, vertrokken ze doorgaans weer naar Duitsland. Slechts enkelen bleven in Nederland wonen. Erg geliefd waren deze gastarbeiders van eenvoudige komaf niet. Veel Nederlanders beschouwden hen als lomperds of botteriken; reden om hen aan te duiden met denigrerende bijnamen als “poepen” (in Fryslân) en “(gras)moffen” (in Holland). In de Friese literatuur kom je in een groot aantal romans en verhalen de belevenissen van en met deze Duitse landarbeiders tegen.

De “Hollandgängerei” – de emigratie van Duitse boerenarbeiders – is in onze huidige Nederlandse samenleving nog terug te vinden in familienamen, zoals bijvoorbeeld: Bisschop, Bruning, Kramer, Mulder, Pranger, Rosenmöller, Schelhaas, Wessels en (de) Witte.

Kletsefeart in Stiens

Maandag 27 september 2010

De Kletsefeart is een vaart in de gemeente Leeuwarderadeel. Deze vaart is een betrekkelijk jonge aftakking van de Stienzer Feart. In de negentiger jaren van de vorige eeuw is de Kletsefeart gegraven om voor de nieuwbouwwijk Aldlân in Stiens ook meer wonen aan het water mogelijk te maken. Vanuit de Kletsefeart kun je de Stienzer Feart bevaren in de richting van het dorpscentrum, maar je kunt de Stienzer Feart ook in oostelijke richting bevaren, om zo naar de Dokkumer Ie te gaan. Zo heeft de Kletsefeart dus een open vaarverbinding met de Dokkumer Ie.

Een groot aantal Stienser woningen aan de Helling, de Brêgeleane, het Skûtsje, de Aak en de Boeier hebben hun tuin aan de Kletsefeart gelegen. Langs de oever liggen dan ook veel bootjes van de eigenaren van de aanliggende woningen. De vaart is in de zomer een geliefde plek om in te zwemmen, te vissen of op te spelevaren. In de winter wordt er volop op geschaatst als de dikte van het natuurijs dat toelaat. Kortom, veel vertier voor jong en oud.

Daarnaast wordt de Kletsefeart eenmaal per jaar ook gebruikt voor de “Triathlon Friesland”. En in november hangen de oevers vol vlaggen en ballonnen, want dan komt Sinterklaas met zijn Zwarte Pieten vanuit de Stienzer Feart de Kletsefeart in gevaren om door de aanwonenden en de grote schare Stienser belangstellenden hartelijk welkom te worden geheten tijdens de officiële intocht van Sinterklaas in Stiens. Dan meert Sinterklaas aan in de Kletsefeart ter hoogte van de Griene Leane.

Al jaren bestaan er in de gemeente Leeuwarderadeel serieuze plannen om de Kletsefeart nog door te trekken naar de Feinsumer Feart. Als dat zou gebeuren, levert dat voor vaargasten vanuit Stiens en omgeving een vaarrondje op van zo’n 13 kilometer. Dan kun je vanuit Stiens via de Kletsefeart en de Feinsumer Feart naar Bartlehiem, om daar over de Dokkumer Ie via Wijns de Stienzer Feart in te varen. Dan vaar je door de Stienzer Feart via Britsum in de richting van Stiens, om uiteindelijk weer via de Kletsefeart in de wijk Aldlân van Stiens te arriveren. Wie weet zal dit ooit werkelijkheid worden.

Stiens wordt dan ook voor het doorgaande vaarpubliek een aantrekkelijke aanlegplaats, want Stiens heeft uitgebreide boodschap- en winkelvoorzieningen, je wandelt in elke minuten naar het zwembad met binnen- en buitenbad en de mogelijkheid zou dan bestaan om bijvoorbeeld ook bij kinderboerderij Doniastate af te meren om een bezoek te brengen aan deze kinderboerderij met haar bijbehorende voorzieningen.

Welbeschouwd zou de Kletsefeart eigenlijk geschreven moeten worden als: Kletse Feart. Maar aangezien de gemeenteraad van Leeuwarderadeel op 21 december 1995 de naam heeft vastgesteld als Kletsefeart, hanteren we in alle officiële documenten de aaneengeschreven waternaam "Kletsefeart".

Vaarwel Vlieland

Zaterdag 27 juni 2009

Goed uitgerust van onze wandeltocht van gisteren, genieten Durkje en ik van een welverzorgd ontbijt in Hotel Donia State. Na het uitchecken wandelen we van het hotel over de Badweg naar Oost-Vlieland. Daar ontmoeten we Pieter in de personeelswoning van het restaurant Puur Vlieland waar hij werkt.

Als we om kwart voor elf door de Dorpsstraat lopen, is aan de ons tegemoetkomende wandelaars en fietsers met bagage te zien dat zojuist een veerboot in de veerhaven van Oost-Vlieland arriveerde. Slingerend gaan deze pas aangekomen fietsers - waarvan je direct kunt zien dat sommigen thuis nooit of nauwelijks fietsen - op soms veel te grote of ook wel veel te kleine fietsen tussen de voetgangers en andere fietsers door. Gelukkig is de Dorpsstraat van dit autoluwe eiland breed genoeg voor deze wirwar van zoekende en flanerende toeristen.

Nadat we in het zicht van de veerhaven samen met Pieter op het terras van restaurant De Stern koffie hebben gedronken, monsteren we tegen kwart voor twaalf weer aan op de veerboot naar Harlingen. Vanaf het bovendek van de varende veerboot zien we de haven steeds kleiner worden, passeren we de vernieuwde jachthaven, laten we het havenstrand aan de oostzijde van Oost-Vlieland ook achter ons en kiezen we met de nodige deining het ruime sop tussen Vlieland en Terschelling, om vervolgens tussen een groot aantal zeilschepen en motorbootjes door over de Waddenzee richting Harlingen-haven te varen. Het zonovergoten Vlieland achter onze veerboot verdwijnt langzaam als een nog wel zichtbare, wit-geel-groene, streep op de horizon. Vaarwel Vlieland.

Lanterfanten over Route 1.6 van Oost-Vlieland naar Oost-Vlieland

Vrijdag 26 juni 2009

De auto laten Durkje en ik achter op het havenparkeerterrein in Harlingen en we nemen om 9.00 uur de boot van Harlingen naar Vlieland. Een deel van onze bagage stallen we in het dorp Oost-Vlieland, bij Restaurant Puur Vlieland, waar Pieter werkt.

We gaan vandaag de 21 kilometer lange route 1.6 wandelen van de Wandelgids "Friesland voor lanterfanters". Het thema van deze wandeltocht is: "Dromen van verre reizen", als verwijzing naar de dichter Jan Jacob Slauerhof, die hier op Vlieland als ziek kind vaak voor herstel bij familie logeerde. Vanaf de aanlegsteiger van de veerdienst Vlieland-Harlingen gaan we langs het waterfront over de Waddenzeedijk naar de jachthaven, waar vanavond het nieuwe jachthavengebouw met havenkantoor en restaurant officieel wordt geopend. Voorbij de jachthaven gaan we over de duinopgang naar het havenstrand aan de oostzijde van het eiland. Dan wandelen we langs de vloedlijn tot aan Dam 60, waar we bij de strandopgang van Camping Stortemelk achter de duinen en door het bos verder gaan, tot we bij de meest noordelijke bebouwing van Oost-Vlieland komen.

Over bospaden en fietspaden en langs de ijsbaan komen we dan bij de hoge Vuurboetsduin. Ten noorden van de vuurturen dalen we over het Dievenpaadje door het naaldbos af naar de Torenvijver, waarin de waterlelies vandaag bloeien. Via de Langebaan, het Ankerpad en het Kantonnierspad komen we uit op het Pad van Dertig ter hoogte van Dam 30. Vanaf dit pad lopen we in zuidwestelijke richting door het ruige begrazingsgebied, zoveel mogelijk gebruik makend van de hier en daar door koeien getreden smalle paadjes. Bij het Pad van Vianigh (Twintig) gaan we richting strand, om bij de strandopgang naar het westen te gaan over het Malgumpad. We komen dan uit bij het meest westelijke punt van onze dagmars, bij het Posthuis, waar we pauzeren.

Vanaf het Posthuis gaan we door Bomenland, langs De Oude (eenden)Kooi, langs de werkschuur van Staatsbosbeheer, langs het Dijkstra plasje en weer door het begrazingsgebied. Dan langs de Nieuwe Kooi tot de Oude Postweg, om dan weer binnendoor langs het Natuurkampeerterrein Lange Paal van Staatsbosbeheer te gaan. En dan gaat het weer richting Oost-Vlieland.

We dineren in de Dorpsstraat van Oost-Vlieland in het gezellige restaurant Puur Vlieland, waar Pieter ook vanavond aan het werk is. Aan het eind van de avond wandelen we vanuit Oost-Vlieland over de Badweg naar het nieuwe Hotel Donia State, waar we de nacht doorbrengen.