Stringsein in Stiens

Woensdag 28 september 2011

Stringsein is een straat in de wijk Aldlân te Stiens. Vanaf het Mandelân vormt deze doodlopende woonstraat in oostelijke richting de smalle verbinding met het Tiltsjepaad. Een stukje trottoir vormt de wandelverbinding tussen Stringsein en Tiltsjepaad. Het Stringsein ligt onder een hoek tussen het Mienskar aan de noordzijde en de Brêgeleane aan de zuidzijde. De straat heeft aan de noordzijde slechts drie woonhuizen.

Stringsein was vroeger de naam van een boerderijtje ten noordwesten van Stiens. Stringsein is ook de naam van een perceel land, dat iets ten zuiden van het gemaal in de Poelensterpolder ligt. De naam Stringsein is indertijd waarschijnlijk gegeven omdat dit perceel aan de westzijde nogal smal is. Een 'string' wordt behalve voor lingerie ook gebruikt als aanduiding voor een lang, smal stuk weiland. De naam Stringsein komt al voor in de Leeuwarder Courant en in de Franeker Courant van het jaar 1892, dus de naam is in Fryslân in elk geval al meer dan een eeuw in gebruik.

Mandelân in Stiens

Vrijdag 15 juli 2011

Mandelân is een straat in de wijk Aldlân te Stiens. Vanaf de Truerderdyk (een splitsing) vormt deze doorgaande weg in zuidelijke richting de verbinding met de Brêgeleane (een spiltsing). Onderweg kruist deze straat achtereenvolgens de Lege Bosse (splitsing), De Kaam (een kruispunt) en Mienskar (een kruispunt). Mandelân is één van de weinige straten in het Aldlân met een stoep. De vier woonstraten liggen haaks op het Mandelân en deze straat kent geen postadressen.

De landnaam Mandelân is al een heel oude geografische aanduiding. De naam komt rond het jaar 1500 al in oude geschriften voor. Dit stuk land lag vroeger ten noordoosten van het buurtschap Truerd, in de richting van het huidige Tichelwurk aan de Dokkumer Ee. Het Mandelân was vroeger een stuk land voor gemeenschappelijk gebruik. Tegen betaling mocht iedereen gebruik maken van zogenoemd 'mandelân'.

De naam komt in de Fryslân meer voor. Langs de snelweg A32 van Leeuwarden naar Heerenveen ligt bijvoorbeeld een tankstation met de naam Mandelân.

Gezondheidscentrum Stiens bij nacht

Dinsdag 5 april 2011

Inmiddels is de nieuwbouw van het Gezondheidscentrum Stiens aan de Brêgeleane gereed. De samenwerkende gezondheidsinstanties hebben zich hier inmiddels in gevestigd en daarmee is het Gezondheidscentrum in bedrijf genomen. Ook vanavond laat brand er licht; teken dat er nog wordt gewerkt aan gezondheid. Aan de voorzijde langs de Brêgeleane is inmiddels de naam van het 'Gezondheidscentrum Stiens' in lichtletters aan de gevel bevestigd, voor wie het Gezondheidscentrum in de duisternis zoekt en zal vinden.

Lege Marren in Stiens

Vrijdag 4 februari 2011

De Lege Marren is een woonstraat in de wijk Aldlân van Stiens. Deze straat is aan de zuidzijde toegankelijk via de brede doorgaande weg van de Brêgeleane. Als je de Lege Marren in noordelijke richting volgt, kom je uit op de T-kruising met de Mienskar. Omdat in oostelijke richting de Mienskar niet verder loopt, kun je alleen in westelijke richting de Mienskar in rijden. De Lege Marren is een betrekkelijk korte straat, die - zoals meer woonstraten in de Stienser wijk Aldlân - is ingericht in twee delen. Het smalle 1/3-wegdeel aan de westzijde is met name bedoeld voor het langzame verkeer en wordt doorgaans ook gebruikt als parkeerstrook. Het brede 2/3-wegdeel aan de oostzijde wordt in principe bereden door het gemotoriseerde verkeer. De Lege Marren loopt parallel aan de westelijk gelegen straat De Stripe.

Marren (of ook wel “merren”) wordt hier bedoeld in de betekenis van vochtige, drassige gronden. In zogenoemde Proclamatieboeken van het jaar 1695 is al sprake van “de Merren” en in het jaar 1706 van “De Lege Marren”. De Merren ofwel De Lege Marren was vroeger de benaming van de gronden ten noorden van de Stienser Feart, tegenover de Marnspolder.

Dat de Merren en De Lege Marren in Proclamatieboeken worden genoemd, zegt dat ze ten verkoop werden aangeboden. Proclamatieboeken zijn namelijk boeken waarin de verzoeken tot afkondigingen van de verkopen van onroerende goederen werden vermeld. Zo kon bijvoorbeeld vroeger de koop van een huis of van een stuk land pas definitief worden nadat deze melding driemaal op het rechthuis en in de plaatselijke kerk was geproclameerd (afgekondigd), zonder dat iemand daar bezwaar tegen maakte, die bijvoorbeeld recht van eerste koop had. Uit deze oude Proclamatieboeken weten we dus dat de huidige Lege Marren zijn genoemd naar de gronden ten zuiden van Stiens, die al meer dan 300 jaar geleden de namen “de Merren” en “De Lege Marren” droegen.

De Stripe in Stiens

Woensdag 19 januari 2011

De Stripe is een woonstraat in de wijk Aldlân van Stiens. Deze straat is aan de zuidzijde toegankelijk via de brede doorgaande weg van de Brêgeleane. Als je De Stripe in noordelijke richting volgt, kom je uit op de T-kruising met de Mienskar. De Stripe is een betrekkelijk korte straat, die - zoals meer woonstraten in de Stienser wijk Aldlân - is ingericht in twee delen. Het smalle 1/3-wegdeel aan de westzijde is met name bedoeld voor het langzame verkeer en wordt doorgaans ook gebruikt als parkeerstrook. Het brede 2/3-wegdeel aan de oostzijde wordt in principe bereden door het gemotoriseerde verkeer. De Stripe loopt parallel aan de westelijk gelegen straat De Blikken.

De Stripe is een Friestalige aanduiding voor een lang, smal perceel bouwland. De Stripe was voorheen een strook bouwland, dat haaks op de Truerderwei lag, in wat momenteel de Stienser woonwijk It Heechhôf is.

De Engelse taal gebruikt het woord "stripe" ook in de betekenis van "strook" of "streep". De naam zit zelfs in de aanduiding van de vlag van de Verenigde Staten, te weten "Stars & Stripes", ofwel "sterren en strepen". De 13 "stripes" (6 witte en 7 rode strepen) verbeelden de 13 vroegere kolonies, die zich in het jaar 1776 afscheidden van Groot-Brittannië, om in dat jaar op grond van de Amerikaanse Onafhankelijkheidsverklaring de Verenigde Staten te gaan vormen.

De Blikken in Stiens

Zondag 2 januari 2011

De Blikken is een woonstraat in de wijk Aldlân van Stiens. Deze straat is aan de zuidzijde toegankelijk via de brede doorgaande weg van de Brêgeleane. Als je De Blikken in noordelijke richting volgt, kom je uit op de T-kruising met de Mienskar. De Blikken is een betrekkelijk korte straat, die - zoals meer woonstraten in de Stienser wijk Aldlân - is ingericht in twee delen. Het smalle 1/3-wegdeel aan de westzijde is met name bedoeld voor het langzame verkeer en wordt doorgaans ook gebruikt als parkeerstrook. Het brede 2/3-wegdeel aan de oostzijde wordt in principe bereden door het gemotoriseerde verkeer. Aan de achterzijde van de westelijk gelegen woningen grenzen de tuinen aan het doorgetrokken wandel- en fietspad van het parallel liggende Tiltsjepaad.

In de Friese taal wordt het woord “blik” in de aanduiding “blik lân” gebruikt als bijvoeglijk naamwoord, om daarmee aan te duiden dat het gaat om vaak lager gelegen, moerassig land. Als aanduiding van hoedanigheid wordt het woord “blikken” in Fryslân ook wel aangeduid in bijvoorbeeld de combinatie van “in blikken lûd”, in de betekenis van bijvoorbeeld “een schelle stem”. En als bijvoeglijk naamwoord werd het woord “blikkene” vroeger ook wel gebruikt in de minderwaardige aanduiding van bijvoorbeeld “in blikkene dominy”, waar dan bijvoorbeeld een onbevoegde predikant of straatprediker werd bedoeld. Aangezien in dit deel van het Stienser Aldlân de straatnamen aanduidingen zijn voor landnamen, mogen we er van uit gaan dat hier “De Blikken” is bedoeld in de betekenis van drassig land.

Door de Friese gemeente Het Bildt stroomt de Blikvaart (in het Fries ook wel Blikfeart genoemd). Deze vaart is route-onderdeel van de Elfstedenschaatstocht, door schaatsers gevreesd vanwege de harde en koude wind die hier veelal in strenge ijswinters vanuit het noordoosten over de zeedijk en over de Bildtse zeeklei waait. Die wind maakt het de schaatsers niet alleen lastig als ze van Franeker in noordoostelijke richting naar Dokkum schaatsen, maar die zorgt na sneeuwval ook voor het onder stuifsneeuw geraken van de baan waar geschaatst moet worden. En bij afwezigheid van sneeuw kan diezelfde wind er ook voor zorgen dat een dun laagje zavelachtige klei vanaf de akkers over het ijs wordt geblazen, waardoor het schaatsen stroef en moeizaam verloopt. In de meeste gevallen vraagt het passeren van de Blikvaart dan ook een bovengemiddelde krachtsinspanning van schaatsers.

Een ander Bildts woord dat lijkt op het Friese “blikke”, is het woord “blaik”. Mijn grootmoeder legde vroeger de was te drogen op – zoals ze dat noemde – “de blaik” of “bleek”, zijnde het grasveld dat rondom het woonhuis van de boerderij van mijn pake en bep aan de Nieuwe Bildtdijk in de Friese Bildthoek lag. Toen mijn ouders vanuit de Bildthoek verhuisden naar Drachten en wij voor en achter ons huis ook een grasveld hadden in onze tuin in de nieuwbouwwijk, werden die grasveldjes door mijn ouders ook nog wel aangeduid als “bleek”. Wie op taalonderzoek gaat, zal hoogstwaarschijnlijk nog wel meer taalverwante woorden voor “blikke”, “blaik” en “bleek” op het spoor komen, die alle werden en/of nog steeds worden gebruikt als aanduiding voor een stuk(je) land.

Witte Advent in Stiens

Dinsdag 21 december 2010

Afgelopen nacht heeft het meer dan tien graden gevroren. Een klein laagje sneeuw bedekt nog steeds ons dorp en omgeving. Inmiddels heeft het zo lang en stevig gevroren, dat het mogelijk is om in en rond Stiens op de ijsbaan en op het natuurijs te schaatsen. De ijsbaan is open en er wordt volop geschaatst. Ook op de Stienser Feart zie ik de eerste schaatsers tussen Stiens en Britsum. In de Kletsefeart is het een groep van tientallen eenden gelukt om de Kletsefeart nabij de oostelijk gelegen brug van de Brêgeleane voor een aanmerkelijk deel open te houden. Maar aan de westzijde en aan de zuidzijde van deze grote open plek in de Kletsefeart wordt toch ook al geschaatst.

Het is schitterend weer en daarmee ook een gelegenheid bij uitstek om een serie winterfoto's te maken van ons licht besneeuwde dorp en van ijspret in Stiens. De Stienser molen De Hoop torent hoog uit boven de omliggende bebouwing en steekt schitterend af tegen de helderblauwe winterlucht. Een mooie serie winterfoto's van Durkje is dan ook het resultaat van een middagwandeling door het dorp.

In het zuidwesten van Nederland ligt veel meer sneeuw. Hier in Noord-Friesland kunnen we nog net met recht spreken over een witte Advent. Maar, of we komend weekend ook een witte Kerst krijgen? De tijd zal het leren.

Tiltsjepaad in Stiens

Woensdag 3 november 2010

Door de Stienser woonwijk het Aldlân loopt de Kletsefeart. Aan de noordzijde van de Kletsefeart ligt de woonstraat Brêgeleane en aan de overzijde van de Kletsefeart liggen de zuidelijke woonstraten Skûtsje en Boeier in elkaars verlengde. Op de plaats waar de Boeier afsplitst van het Skûtsje begint ook het Tiltsjepaad. Dit wandel- en fietspad gaat vanaf hier in noordelijke richting met een houten brug over de Kletsefeart. Als je aan de noordzijde van de Kletsefeart komt, kun je je weg nog vervolgen over het Tiltsjepaad. Je steekt dan namelijk de Brêgeleane over en dan kun je het Tiltsjepaad blijven volgen in noordelijke richting, totdat die eindigt bij de haaks erop liggende woonstraat Mienskar.

De aanduiding Tiltsjepaad kwam al voor in een 19e eeuwse, op verkoop gerichte advertentie. De nabij het toenmalige Aldlân liggende Tiltsjepaad lag indertijd in meer noordelijke richting, dichtbij de Feinsumer Feart, de vaart die vanuit Finkum naar de Dokkumer Ee stroomt.

De aanduiding "tiltsje" is het verkleinwoord van een "tille", wat een eenvoudig, hoog brugje is met aan beide zijden een brugleuning. De houten brug die nu deel uitmaakt van het Tiltsjepaad, is allesbehalve een "tiltsje" en ook geen "tille", maar veel eerder een "brêge", zoals we dat in Fryslân noemen. Bij de huidige omvang van deze brug over de Kletsefeart zou dit Tiltsjepaad dus eigenlijk "Brêgepaad" moeten heten, maar ja, we hebben hier ook al de Brêgeleane en Tiltsjepaad is een meer op historische gronden gewenste aanduiding, die daarmee verwijst naar de historie van deze streek.

Brêgeleane in Stiens

Maandag 11 oktober 2010

De Brêgeleane is een straat in de wijk Aldlân te Stiens. Diagonaal tegenover de Ieleane in Stiens begint de Brêgeleane aan de noordzijde als een aftakking van de Griene Leane. In oostelijke richting kruist de Brêgeleane de volgende zijstraten: Mandelân, Stringsein, Tiltsjepaad, De Blikken, De Stripe en Lege Marren. Dan buigt de Brêgeleane af in zuidelijke richting om met een brug (brêge) over de Kletsefeart te gaan. Iets verderop kun je wandelend of fietsens rechtsaf gaan om met de houten brug van het Bartenspaad de parallel lopende Kletsefeart over te steken naar het Skûtsje. En uiteindelijk vindt de Brêgeleane aan de zuidzijde net voorbij de tweede brug over de Kletsefeart haar aansluiting weer aan de Griene Leane.

De meeste woningen staan aan de zuid- en westzijde, slechts enkele huizen staan aan de noord- en oostzijde. Toen de Griene Leane enkele jaren lang door een busbaan tussen de Ieleane en het Skûtsje was onderbroken, was de Brêgeleane voor veel Stiensers uit Aldlân-Noord de belangrijkste ontsluitingsweg in de richting van Britsum en het verderop gelegen Leeuwarden. Nu de Griene Leane sinds enkele jaren weer een doorgaande verbindinsweg is geworden voor autoverkeer, is het weer een stuk rustiger geworden op de Brêgeleane.

Over de verklaring van de naam Brêgeleane bestaat geen eenduidigheid. De ene verklaring gaat in de richting van een vergelijkbare land-aanduiding zoals "Breggensleane", waar dat waarschijnlijk verwijst naar een drassige en/of moerassige ondergrond. De andere verklaring die voor de hand ligt, is dat het gaat om een laan (leane) met een brug, of een laan die je naar een brug voert. In die zin is het in Stiens een passende naam, want zoals hierboven reeds is vermeld, liggen er twee bruggen (brêgen) in de Brêgeleane, beide over de Kletsefeart.

Bartenspaad in Stiens

Zaterdag 11 september 2010

Het Bartenspaad is een straat in de woonwijk It Aldlân te Stiens. Het is het wandel- en fietspad waarmee je ten westen van het Skûtsje met een houten brug de Kletsefeart kunt oversteken om aan de oostzijde op de Brêgeleane te komen.

De straatnaam verwijst naar een voormalig voetpad dat vroeger op de Trijehoeksdyk uit kwam. Ter hoogte van de wijk Aldlân liep de Bartensfeart vroeger aan de noordzijde parallel aan de Trijehoeksdyk. Een deel van die oude Bartensfeart is tegenwoordig nog aanwezig.

Een "barte" is een verplaatsbare houten brug zonder leuningen, die in principe over smal vaarwater lag. Als er dan een schip door de vaart voer, kon de barte aan de kant worden geschoven om het schip door te laten varen. Deze eenvoudige, smalle brug bestond doorgaans uit twee houten leggers waarop de planken waren bevestigd. In het Fries wordt zo'n klein brugdek ook wel "tilbarte" of "strykbarte brêge" genoemd. Het woord "til(le)" is de aanduiding voor een platte brug en het woord "strykbarte" geeft aan dat het brugdek doorgaans over enkele rechtop in het water staande palen werd geschoven. Deze palen vormden de smalle pijlers onder de "strykbarte brêge". Schepen konden tussen de palen door varen.

In een ander verband wordt het woord "barte" ook wel gebruikt. Als veevervoerders bijvoorbeeld koeien wilden laden in een schip of in een veewagen, gebruikten zij ook een barte als loopplank, waarover het vee dan in het schip of in de veewagen kon komen.

De twadde ûngetiid yn it Stienser Aldlân

Vrijdag 3 september 2010

Na enkele dagen hevige regen in de overgang van augustus naar september namen de zorgen van de boeren hier in Noord-Friesland toe, omdat het met de dag spannender werd of ze met de zware landbouwmachines binnenkort nog de akkers op kunnen om te oogsten. Maar gelukkig laat het weerbeeld in de afgelopen dagen al verbetering zien en is ook de voorspelling voor de komende dagen hoopgevend. Vandaag is het halfbewolkt met af en toe zonnige perioden en ook het weekend belooft qua weer mooi te worden.

Zodra de zon schijnt, kan ook de laatste snee gras op de weilanden worden gemaaid, kortom, hooioogst in de nazomer, of - zoals we dat in Fryslân ook wel zeggen - "de twadde ûngetiid".

Aan de oostzijde van de Brêgeleane te Stiens is één van de weilanden van het Stienser Aldlân inmiddels ook gemaaid. De hooischudder staat aan de rand van het weiland om de komende dagen af en toe weer even achter de tractor te worden gekoppeld om het hooi op dit land op te schudden, zodat zon en wind hun drogende werk goed kunnen doen.

De leibomen van de Langebuorren

Vrijdag 18 september 2009

Enkele jaren geleden is het winkelcentrum van de Stiens heringericht. De door het dorp slingerende Langebuorren kreeg onder andere een nieuwe bestrating met nieuw straatmeubilair. In de jaren voorafgaand aan de herinrichting stond in de langgerekte voetgangersstrook tussen de winkels en de doorgaande weg een aantal leibomen.

Bij de aanvang van de herinrichting van het dorpscentrum zijn deze leibomen tijdelijk weggehaald uit het centrum en geplant aan de rand van een perceel grond in de nieuwbouwwijk Aldlân, aan de oostzijde van Stiens. Hier zouden de leibomen de centrumrenovatie veilig overleven. Na afloop zouden ze dan weer worden teruggeplaatst in de heringerichte dorpsstraat.

Maar ja, zover kwam het niet. Althans, zover is tot op heden nog niet gekomen. De herinrichting van de Langebuorren is al lang achter de rug. Deze week is langs het parkeerterrein vóór het gemeentehuis nog een aantal fietsbeugels geplaatst, waaraan het winkelend publiek de fiets met kettingsloten veilig kan stallen. Volgens mij is het op dit moment niet meer aan de orde om op afzienbare termijn de leibomen weer te herplaatsen in het vernieuwde winkelcentrum.

En elke keer als wij wandelend of fietsend over de brug van het Bartenspaad de Kletsefeart over steken - om bijvoorbeeld even de post in de brievenbus te doen - zien we aan de overzijde van de Brêgeleane, ter hoogte van die brievenbus bij het Bartenspaad, een opvallend rijtje van vijf bomen. Dát zijn de leibomen van de Langebuorren.

Sportontmoetingsplaats komt in Stiens

Dinsdag 26 mei 2009

In opdracht van onze Gemeente Leeuwarderadeel is Grontmij Nederland BV gestart met de aanleg van een zogenoemde "Sportontmoetingsplaats" aan de Griene Leane in Stiens, gelegen langs de Kletsefeart, tussen het volkstuinencomplex en de Brêgeleane-brug.

De sportontmoetingplaats is een initiatief van het Breedtesportproject "GO-4 Sport", het samenwerkingsverband op het gebied van (jeugd)sport van de vier buurgemeenten Het Bildt, Menaldumadeel, Ferwerderadeel en Leeuwarderadeel. Al in 2004 heeft GO-4 Sport het plan bedacht om sportontmoetingsplaatsen te realiseren in de vier deelnemende gemeenten.
Kort samengevat gaat het er hierbij om, de jeugd meer aan het bewegen te krijgen. Anderzijds heeft zo’n plaats een belangrijke sociale functie. De doelgroep is primair de jeugd van 12-18 jaar, maar kinderen en volwassenen mogen natuurlijk ook van de sportontmoetingsplaats gebruik maken. Ook basisscholen en buurtverenigingen kunnen voor hun sportactiviteiten gebruik gaan maken van deze voorziening.

GO-4 SPORT heeft destijds een prestigieuze prijs van € 50.000,- van Je Maintiendrai Friesland gewonnen voor dit project, te investeren in een sportontmoetingsplaats in alle vier gemeenten. De benodigde aanvullende financiering komt voor rekening van de gemeente en de provincie.

Eind 2008 is via een enquête in de Stienser Omroeper en op de gemeentelijke website de jeugd in de gelegenheid gesteld om invloed uit te oefenen op de locatie van en de voorzieningen op de nieuwe sportontmoetingsplaats. Uiteindelijk is de locatie nu de Griene Leane geworden. Op die plek kan prima worden aangesloten bij de al bestaande voorzieningen van het trapveld en het pannaveld. Zo is in grote mate rekening gehouden met de door de jeugd geuite wensen.

Er komt een betegeld vierkant basketbalveld zonder omheining. Het huidige trapveld wordt gedraineerd. Het bestaande pannaveld krijgt nu een omheining, en de nog te verhuizen skatebaan met de halfpipe krijgen hier een harde vloer van beton of asfalt. Ook komt er een beachvolleybalveld. De locatie zal op een leuke manier aangekleed worden. Met name een aantal bankjes en een transparante overkapping vormen daarbij een welkome aanvulling. Ook met beplanting en struiken kunnen passende effecten worden bereikt. Zo komt er een plek, die uiteindelijk is bedoeld om te ontmoeten èn om te bewegen; het wordt dus - als alles volgens plan verloopt - een soort "actieve hangplek".