Wiep Koehoorn

zondag 7 november 2021

In Europa

Zondag 7 november 2021

Cover van 'In Europa'

Reizen door de 20e eeuw

Begin 1999 verliet journalist-schrijver Geert Mak Amsterdam voor een reis door Europa die een vol jaar zou duren. Het was een soort laatste inspectie: hoe lag het continent erbij, aan het eind van de twintigste eeuw?

Maar het was ook een historische reis. Mak volgde letterlijk de sporen van de geschiedenis, door de eeuw en door het continent, beginnend in januari, bij de resten van de Parijse Wereldtentoonstelling en het bruisende Wenen, eindigend in december, bij de ruïnes van Sarajevo.

Dat hele jaar reisde hij zo met de eeuw mee, in een krakeling van routes, langs Londen, Volgograd en Madrid, langs de bunkers van Berlijn, de geparfumeerde kleerkasten van Elena Ceausescu in Boekarest en de speelgoedauto's in een verlaten crèche in Tsjernobyl. En Geert praatte met de getuigen: met schrijvers en politici, met verzetsmensen en hoge officieren, met een boer in de Pyreneeën, met de kleinzoon van de Duitse keizer; tientallen Europeanen die hun verhaal vertelden.

Dit reisverslag gaat over het verleden, en wat het verleden met ons doet. Zijn boek 'In Europa' gaat over verscheurdheid en onwetendheid, over historie en angst, over armoede en hoop, over alles wat ons nieuwe Europa scheidt en bindt. Mak gaf zijn boek als subtitel: 'Reizen door de twintigste eeuw'.

Proloog

Tijdens onze zomervakantie van juli en augustus 2006 in de Franse Provence las ik dit boek. In Castellana. Auribeau-sur-Siagne en in Vaison-la-Romaine las ik dit ongeveer 1.200 bladzijden tellende boek van Geert Mak. Tijdens het lezen heb ik aantekening gemaakt van opvallende zinsneden, die iets karakteriseren van de inhoud van dit boek. Die aantekeningen zijn geen samenvatting, maar geven een impressie van wat in dit boek wordt geschreven. Wellicht nodigen die impressies je uit - of dagen ze je uit - om dit boek ook te gaan lezen.

Een mens stelt zich ten doel de wereld in kaart te brengen
1999 was het jaar geweest van de euro; van de angst voor de millennium-bug, die alle computers op 31 december 1999 gek zou maken.
Generatie na generatie was tussen Oost- en West-Europeanen een korst van afstand en vervreemding gegroeid.
De geschiedenis is geen glad verhaal; de orde die achteraf is geschapen, heeft in werkelijkheid nooit bestaan.
Machtscentra verschuiven, bondgenootschappen breken, nieuwe coalities ontstaan, andere prioriteiten staan centraal.
De wereldorde van de 20e eeuw lijkt voorgoed voorbij.

Januari - 1900-1940

Amsterdam - Parijs - Londen - Berlijn - Wenen

Deugden van de nieuwe eeuw: rechtvaardigheid, menselijke mildheid, zachtmoedigheid en solidariteit.
Pleinen werden aangelegd om de macht van de monumentale gebouwen te benadrukken.
De Parijse Wereldtentoonstelling was een uitbarsting van massaliteit en techniek.
Eens zou de mens toch de aarde kunnen verlaten.
Licht was er in verbijsterende overdaad.
Parijs is altijd het product, en tegelijk de tegenpool van het omliggende boerenland geweest.
Tegenwoordig is een derde deel van de Parijse stadsbevolking van buitenlandse origine.
Veel Franse dorpen leefden vanouds in een diep isolement.
In 1863 sprak nog een kwart van de Fransen nauwelijks een woord Frans.
Tekenend voor de breuk tussen stad en land was de toenemende gevoeligheid van de stedelingen voor geuren.
Regelmatig wassen was een teken van dubieuze zeden.
In Parijs is het alledaagse vaak indrukwekkend. Dat geldt met name voor het openbaar vervoer.
Het centrum van de wereld bleef Engeland.
De massa wil altijd groeien. Binnen de massa heerst gelijkheid. De massa streeft naar dichtheid. De massa heeft een richting nodig.
Centrale planning is in elke metropool onmisbaar.
Nergens staan de kranten zo vol fascinerende misdragingen als in Engeland.
Engeland werd geregeerd door een koningin, maar verder hadden de vrouwen er niets te vertellen.
De Duitse keizer Wilhelm II veranderde simpelweg de feiten, zodat ze weer pasten in de wereld van zijn verbeelding.
Berlijn was de meest glorieuze stad ter wereld.
Rond 1900 bestond meer dan 60% van de Berlijnse bevolking uit immigranten of kinderen van immigranten.
De wortels van het antisemitisme lagen diep; al in de Middeleeuwen.
Vrede, verbondenheid en samenwerking zijn alleen denkbaar tussen volken en landen die weten wie ze zijn.
Wenen is een perfect rustoord.
Gerechtigheid moet altijd samen gaan met barmhartigheid.
Joods en modern gold bij veel Duitse en katholieke burgers als één en hetzelfde.
De Hitlers hebben geen levende nazaten meer.

Februari - 1914-1918

Wenen - Ieper - Cassel - Verdun - Versailles

Zodra de ene mogendheid mobiliseerde, kond de andere niet achterblijven.
Dankzij de oorlog was iedereen eindelijk gelijk.
Het was van levensbelang dat Groot-Brittannië en Frankrijk hun economieën combineerden alsof ze één natie vormden.
Voortdurend worden het lijden en het sterven benadrukt; weinig lees je over de ervaring van het doden.
Men doet zulke erge dingen; er gaat zoiets wezenlijks fout, dat men het niet meer onder ogen wil zien. Vervolgens maakt het menselijk gevoel zich als het ware los van het zien en handelen.
Ieper leeft op het verleden.
De Somme was de slag van de totale planning.
De aanval mislukte enkel omdat dode mannen niet verder kunnen optrekken.
De loopgraven regenden zo vol dat de soldaten aan beide kanten van het front er wel uit móésten.
Openlijke verbroederingen waren zeldzaam.
Het was een oorlog van nabijheid, van de vijand in de ogen kijken.
Weinig gebeurtenissen in de 20e eeuw zoals de Spaanse Griep, waren voor de Europese bevolking zo fataal.
Vanaf het najaar van 1916 werd het Russische leger verlamd door omvangrijke muiterijen.
België is de Eerste Wereldoorlog nooit meer te boven gekomen.
De immense oorlogsschulden zouden de internationale verhoudingen nog jarenlang verzieken.
In Europa was een hele generatie door de oorlog getekend. In talloze Europese families was decennialang geen sprake meer van een normaal gezinsleven.

Maart - 1917-1924

Stockholm - Helsinki - Petrograd - Riga

Je kunt mensen niet los van hun tijd beoordelen.
Een sluimerend heimwee naar het oude boerenleven beheerst de Zweden nog altijd.
Zweden zijn naar binnen gekeerde mensen; schijnbaar verlegen, maar eigenlijk zijn ze heel trots. Ze nemen hun eigen inzet als maatstaf. Daar liggen hun waarden.
Tijdens de hongersnoden in de 19e eeuw is bijna een kwart van de inwoners van Zweden naar de Verenigde Staten geëmigreerd.
Zweedse reclames zijn zeldzaam oubollig. Alles druipt van de nostalgie.
Europa werd steeds meer een vredesproject.
Europa: Wat niet verboden is, is toegestaan. Rusland: Wat niet nadrukkelijk is toegestaan, is verboden.
De laatste tsaar beschouwde zich als de vertegenwoordiger van God op aarde.
Het kenmerk van het tsaristische regime was dat het veel te weinig bestuurskracht had om het uitgestrekte Rusland behoorlijk te regeren.
Het uithoudingsvermogen in Rusland, ook van gebruiksvoorwerpen, is verbluffend. Alles blijft het maar volhouden.
Roest en armoede zijn aan boord veel grotere vijanden dan welke spion ook.
Lenin maakte van de wanorde gebruik om direct een begin te maken met een landbouwhervorming.
Nu was het idee dat Stalin zou sterven al een taboe; en praten over zijn opvolging was niet minder dan een doodzonde.
Nooit waren de Baltische staten lang onafhankelijk.
De jood en de zigeuner stonden voor vergankelijkheid en instabiliteit.
De nazi-tijd was de tijd voor de grote interne afrekening.

April - 1918-1938

Berlijn - Bielefeld - München - Wenen

Het had weinig gescheeld of Duitsland was een soort sovjet-republiek geworden.
In de jaren twintig begon een apart Berlijn te ontstaan, van kunstenaars en snelle rijken.
Liefde is een dwaze overschatting van het minimale verschil tussen het ene seksuele object en het andere.
We leven provisorisch, de crisis heeft geen einde.
Het belangrijkste effect van inflatie, was het verdwijnen van ieder besef van waarde.
Na 1929 hield Amerika opeens alles voor zichzelf.
De nazi's waren in één klap de grootste partij.
Het 'denkende' Berlijn had nooit gedacht dat Hitler aan de macht kon komen.
Het Derde Rijk was een dictatuur, die in sterke mate was gebaseerd op zwijgen.
De economie kreeg vooral een impuls door de aanleg van enorme infrastructurele projecten.
Het kwaad besmet; een onmens ontmenselijkt de anderen, elke misdaad zaait zichzelf uit, plant zich voort.
Verzet moest geleerd worden, het was in de jaren dertig een zeldzaam vermogen van enkelingen.
De Duitse kerkleiding had toegekeken, met de ogen wijd open.
Geen westerse soldaat wil meer sneuvelen, voor welk ideaal dan ook.
Geweld hoorde bij de politieke cultuur van die jaren, maar de nazi's gingen verder.
Hitler was zelfs voor zijn naasten een gesloten despoot geworden.
De weg van Christus leidt niet van deze wereld naar God, maar van God naar deze wereld.

Mei - 1922-1939

Predappio - Lamanère -Barcelona - Guernica - München

Het fascisme wortelt diep in de Italiaanse geschiedenis.
Eenheid kwam voort uit het verzet.
Alleen naar buiten toe was Mussolini de onbetwiste leider; in werkelijkheid moest hij voortdurend schipperen tussen alle stromingen.
Het fascisme was, en is, meer dan een historische vergissing.
De meeste mensen leiden hun leven in een wereld van morele grijsheid, in plaats van te kiezen voor de weg van direct verzet.
In weinig Europese landen is de holocaust zo gesaboteerd als in het fascistische Italië.
Familie werd het belangrijkste toevluchtsoord, het enige bondgenootschap waarop men werkelijk kon vertrouwen.
Geld bederft alles.
Enkel traditie, routine en onvoorwaardelijke loyaliteit jegens de familie en de gemeenschap - en aan hun regels - maakt het mogelijk om te overleven.
Rechtse bewegingen komen van het platteland, linkse bewegingen horen thuis in de stad.
De helft van Spanje eet, maar werkt niet; de andere helft werkt, maar eet niet.
Het anarchisme sloeg vooral zo aan omdat het in de kerk een nostalgische boerenbeweging was.
Het anarchisme was ook meer een protest tegen de industrialisatie, dan een methode om de samenleving zo te organiseren dat het algemeen belang erbij gebaat was.
Niemand keek meer om naar de bemodderde soldaten, die terugkwamen van het front.
De ETA ontaardde langzamerhand in een machtige terreurgroep.
Het Baskische nationalisme is vooral anti-Madrid.
De Baskische beweging is een typische boerenbeweging.
Baskenland is vermoedelijk de meest autonome regio van heel Europa.
Iedere democratische staat heeft een legitimatievraagstuk als op een deel van zijn grondgebied zo'n felle afscheidingsbeweging actief is.
We praten over een samenleving van zwijgen, de manier waarop Spanje probeert om te gaan met het verleden.

Juni - 1939-1941

Fermont - Duinkerken - Chartwell - Brasted - Londen

Er komen nieuwe mensen, die degenen op wie wij trots waren, niet hebben gekend.
Het gros van de Nederlanders had geen idee van wat er vlak over de grens aan de hand was. Nederland was in de jaren dertig een vreemd, geïsoleerd land.
Zelden verliep een militaire campagne zo volgens plan, als de Duitse inval van mei 1940.
De Geallieerden dachten in termen van de vorige oorlog; de Duitsers in die van de volgende.
De Franse nederlaag van 1940 wordt tegenwoordig algemeen beschouwd als één van de grootste militaire catastrofes uit de wereldgeschiedenis. Het was één van de belangrijkste wendingen in de Tweede Wereldoorlog. Blinde arrogantie was één van de hoofdoorzaken van de nederlaag.
Altijd blijft het verbazingwekkend hoe de Fransen kans hebben gezien uit de Tweede Wereldoorlog te voorschijn te komen als medeoverwinnaars.
Het waren Britten, en later de Amerikanen, die het bombarderen van steden en burgers als strategie hadden ontwikkeld.
De Duitsers slaagden er niet in om de Britse oorlogsindustrie lam te leggen.
Londen was in de zomer van 1940 de grootste metropool ter wereld.
Wanneer je eenmaal drie nachten met bombardementen hebt meegemaakt, en je komt er levend doorheen, dan ga je je onvermijdelijk de vierde keer veilig voelen.
De meeste Amerikanen hadden weinig zin om Europa opnieuw te redden.

Juli - 1940-1942

Berlijn - Himmlerstadt - Samosé - Auschwitz - Warschau - Leningrad - Moskou

Berlijn groeide uit tot een nieuw zenuwcentrum: de stad werd het administratieve hart van de Duitse moordindustrie.
Het pad dat uiteindelijk leidde tot de holocaust, is veel kronkeliger geweest dan men gewoonlijk denkt.
De nazi's dachten niet in staten, maar in volkeren. Staat en volk moesten weer samenvallen.
Het Duitse staatsidee was gebaseerd op bloed, afkomst, ras.
Voor de nazi's betekende het zuiverheidsdenken dat ze hun rijk gezond moesten maken, onder andere door het te reinigen van volksvreemde smetten.
Het was een volkerenmoord met voorbedachten rade.
De Amsterdamse Februaristaking was een uniek gebaar van solidariteit met de joden.
Er hebben plannen bestaan om zo'n 3 miljoen Nederlanders naar Polen te laten emigreren en even zoveel Duitsers naar Holland te brengen.
Auschwitz is de kern van alles; een verleden waar enkel zwijgen past.
Veel hoge nazi's weigerden voor het latere oorlogstribunaal in Neurenberg te accepteren dat er inderdaad een volkerenmoord was gepleegd.
Pas jaren na de oorlog liet het brede publiek de holocaust in de volle omvang tot zich doordringen.
De jongere generaties begonnen vragen te stellen.
Tegenwoordig maakt men wel verschil tussen actief verzet en resistentie.
De omvang van stil verzet moet niet worden onderschat.
De meeste Duitsers voelden zich vooral zelf oorlogsslachtoffer.
Bij de calvinistische Nederlanders moest, na een eeuwenlange traditie van relatief fatsoenlijk burgerbestuur, het begrip verzet opnieuw worden uitgevonden.
De achtergrond van de holocaust was gecompliceerd.
Volgzaamheid en onverschilligheid zetten de toon.
De totale afwezigheid van warmte en water was het ergste.
Hitlers bevelhebbers bezochten zelden of nooit het front.
Hitler heeft tijdens de hele oorlog geen enkele gebombardeerde stad bezocht. Als gevolg van deze onwetendheid werd het beeld dat tijdens de dagelijkse vergaderingen werd gepresenteerd, steeds onjuister.
Omdat je nooit wist wat er in de winkels verkrijgbaar was, had je altijd een boodschappennetje bij je.

Augustus - 1942-1944

Stalingrad - Odessa - Istanbul - Kefallonía - Cassino - Rome - Vichy - Saint Blimont

De Duitse nederlaag bij Stalingrad werd veroorzaakt door te veel optimisme en te weinig informatie.
Als vele autodidacten kon hij niet beoordelen wat echte vakkennis betekende.
Hitler zette na 1938 steeds meer vaart achter zijn projecten, omdat hij zich voortdurend ziek voelde, en bang was spoedig te sterven.
Als iets het kenmerk bij uitstek is van de Europese beschaving, dan is het diversiteit, en niet één enkele identiteit.
Istanbul, dat ooit onderdak bood aan een inspirerende gisting van verschillende volken, is tegenwoordig een cultureel achtergebleven en financieel verarmde mono-etnische megapolis, voor 99% Turks. Rond 1200 lag hier het absolute machtscentrum van Europa. Nu is het een uithoek, een arme, razendsnel groeiende derdewereldstad, een symbool van vergane glorie, vergeten banden, verloren verdraagzaamheid.
Niemand vergeet, maar tegelijk doet iedereen het liefst alsof er niets is gebeurd.
Geen cycloon had grondiger tekeer kunnen gaan, dan het langzaam opschuivende front van de Duitsers en de Geallieerden.
De Paus vermeed ieder conflict met het nazi-regime, omdat hij bang was voor het verlies van zijn wereldlijke macht. Het latere argument van de paus, dat ieder protest de Kerk in gevaar zou brengen, is niet juist. De Duitsers verwachtten protest, maar het kwam niet.
De Nederlandse katholieke Kerk speelde wel degelijk een rol in het verzet - maar zonder enige steun vanuit Rome.
De openlijke stellingname van een aantal Franse bisschoppen tegen de jodenvervolging was het begin van een massale verzetsbeweging. waaraan tienduizenden joden hun leven te danken hebben.
De kosten voor de Duitse bezetting moesten door de Fransen zelf worden opgebracht.
De Franse résistance begon als een losse beweging van beneden af, met Fransen van allerlei pluimage, een guerilla van enthousiaste amateurs. Het kreeg een sterke impuls door het groeiende verzet tegen de jodenvervolging. De kerken speelden hierin een centrale rol.
Generaal De Gaulle was heel belangrijk; een symbool. Toch had hij in werkelijkheid vrijwel geen macht. Tegelijk gedroeg hij zich als een groot en machtig staatsman, eigenzinnig en onafhankelijk jegens de andere bondgenoten. Met zijn arrogantie kon De Gaulle de gekwetste eer van zijn Franse achterban hoog houden. Maar het moet voor De Gaulle een kwelling zijn geweest om in Londen rond te lopen als generaal zonder leger en als staatsman zonder land. Na twee oorlogsjaren belandde De Gaulle in een steeds groter isolement, een machteloze lastpak in de ogen van de Geallieerden. Toch durfden de Geallieerden De Gaulle niet openlijk te onttronen. De lastpost De Gaulle deed toch loyaal aan alles mee.
Het bezette deel van Frankrijk werd door de Duitsers in rap tempo op ongekende schaal leeggeplunderd.
Als er in Frankrijk over de oorlog gesproken werd, dan was het enkel in termen van glorie en triomf; alsof er geen sprake was geweest van nederlaag, chaos, honger, moedeloosheid en collaboratie.

September 1944-1956

Bénouville - Oosterbeek - Dresden - Berlijn - Neurenberg - Praag - Budapest

Als je iets weet, dan ben je bang.
De strategie van 'moral bombing' ging ervan uit dat het doden van zo veel mogelijk Duitse burgers de oorlog zou bekorten, omdat daardoor het moreel aan het thuisfront veel sneller ineen zou storten. Bij moral bombing bestond een grote voorkeur voor volkswijken, die het meest vatbaar zouden zijn voor demoralisering.
Ik was niet eens bang, er was alleen een enorme spanning in mij.
Hitler zijn grootste angst was om levend in de handen van de Russen te vallen; zijn lichaam moest ook verbrand worden.
Veel belangrijke kwesties bleven ook na het Neurenberg-tribunaal nog jarenlang onopgelost. Pas 35 jaar na Neurenberg werd een speciaal artsentribunaal geopend.
De Tweede Wereldoorlog kostte aan minstens 41.000.000 Europeanen het leven.
In sommige dorpen in de Sovjet-Unie was na de oorlog geen enkele man teruggekeerd. In Siberië kwam het voor dat de paar resterende mannen op verzoek de buurt afgingen om vrouwen en meisjes te beslapen, zodat er toch kinderen kwamen.
De genereuze Amerikaanse humanitaire hulp maakte voor veel Europeanen het verschil tussen leven en dood, maar de economische invloed van de Marshall-hulp is vermoedelijk minder doorslaggevend geweest dan vaak wordt gedacht.
In de jaren vijftig en zestig waren de koloniale rijken grotendeels ingestort.
De Koude Oorlog was een veertig jaar lang durende oorlog van dreiging, van economische sancties, van woorden en propaganda.
De Amerikanen bekeken de verlinksing van West-Europa met toenemende zorg.
Stalin had een diepe angst voor een gewapend conflict met het Westen.
Onze blik, ons verstand, het is allemaal heel beperkt.
Plicht is militair; het is ook iets religieus.
Politiek is zwaar werk.
Het woord religie is afkomstig van 'religio': verbonden zijn. Je bent religieus als je je verbonden voelt: met de wereld, met de mensen, met God.
Geen Hongaar had '1956' voorzien.
Het kapitalisme was veel onbarmhartiger dan we ooit dachten.

Oktober - 1956-1980

Brussel - Amsterdam - Berlijn - Parijs - Lourdes - Lissabon - Dublin

Wie niet goed geweest is, is slecht.
Na 1945 leerden we allemaal om vooruit te kijken.
In Kamp Amersfoort zag je ècht dat radeloosheid de hel is. Ik heb me nooit zo overgegeven aan Gods hand gevoeld, als daar.
Koningin Wilhelmina haar plichtsbesef, haar grootheid, temperament en haar eenzaamheid maakten haar tot iemand die je in het hart raakte.
We mogen nooit vergeten.
De (na)oorlogse generatie heeft aan den lijven ervaren wat internationale onveiligheid en instabiliteit kon betekenen, en hoe belangrijk begrippen als vrijheid, beschaving en rechtsorde konden zijn.
Vrede is een proces waaraan je voortdurend moet blijven werken.
Er bestaat geen solidariteit zonder verantwoordelijkheid, maar in de internationale verhoudingen wordt verantwoordelijkheid pas gerealiseerd als die ook wordt vastgelegd in regels en instituten.
Je kunt het menselijk gedrag veranderen door het scheppen van een nieuwe context. Zet een mens binnen andere regels en andere denkkaders, en hij gaat zich anders gedragen.
Het beginsel van de gemeenschappelijke verantwoordelijkheid: iedere staat is medeverantwoordelijk voor het geheel.
Vrede, veiligheid en welvaart zijn even kostbaar als breekbaar.
In Brussel heerst nog altijd een opvallende verkramptheid rondom het verschijnsel taal.
België verkeert in een almaar voortgaand desintegratieproces.
Europeanen uit verschillende cultuurgebieden zouden overal met elkaar moeten omgaan, maar zo gaat het niet.
In Noordwest-Europa en Zuid-Europa zijn de beide denkwerelden aangesloten op een totaal ander cultureel systeem.
Taalverschillen zijn niet enkel technische kwesties.
Slechts heel langzaam verdwijnt de betovering van grens en natie.
Iedere taal staat voor een wereld op zich; die werelden schuiven en kraken, gaan slechts moeizaam samen.
Er is maar één die je belachelijk kunt maken, en dat ben je zelf.
Nederland is een wonderbaarlijk land, vooral als je een poosje elders in Europa bezig bent geweest.
Het midden van de jaren zestig was een buitengewoon romantische periode.
De ouderen werden geconfronteerd met een samenleving die zo snel veranderde, dat het hun de adem benam.
In Duitsland hadden de vaders na de oorlog alle respect verloren.
Liever langharig, dan kortzichtig.
Altijd was de oudere generatie er van uitgegaan dat de jongeren min of meer probleemloos haar stelsel van normen en regels konden en wilden overnemen. Plotseling was deze socialisatie van de jeugd niet meer vanzelfsprekend. Opeens waren er zoveel nieuwe mogelijkheden, dat de jongeren eerder iets aan de ouderen konden leren, dan andersom.
Steden waren kunstmatig en dus fout. Het ideaal was een rustig, communaal bestaan op het platteland.
Brandende kwesties van de 20e eeuw: de relatie tussen rijk en arm, de ethische kant van de technologie, de exploitatie van de aarde, de grenzen aan de groei.
Terwijl de welvaart in het westen almaar toenam, bleef de rest van de wereld duidelijk achter.
De echte revolutie van de jaren zestig vond binnenskamers plaats.
Waar mensen samen zingen, sluit de liefde hen aaneen!
Naarmate je een groter onrecht achter je hebt, moet je beter uitkijken wat je in de toekomst doet.
Nooit vindt een handeling plaats zonder gevoel.
Als rolmodel, als vader des vaderlands heeft De Gaulle de Fransen hun zelfrespect teruggegeven.
In Frankrijk staan zo'n 15.000 dorpen op het punt te verdwijnen.
De pelgrimage: de heilige reis, de uitbraak uit de eindeloze gang van het dagelijkse leven, de mogelijkheid om - voor even - een ander leven aan te raken.
Alle wanhoop uit de achterkamers van Europa barst in Lourdes open.
Het kolonialisme is een fout systeem, en het is ook nog eens niet meer van deze tijd.
Het organiseren van een militaire coup is buitengewoon ingewikkeld.
Als iets de integratie bevordert, dan is het de solidariteit van de armen.
Lissabon heeft een grote vervallen schoonheid.
Negen maanden per jaar van huis, dat doe je niet voor je plezier.
De geschiedenis van de 20 jaar na 1973 is die van een wereld die van haar ankers lossloeg, en weggleed in instabiliteit en crisis.
Problemen ontstonden vooral in de buurten waar de nieuwkomers samenklitten.
De maatschappij moet grootmoedig zijn, en inzien dat een individu kan veranderen, anders zal er nooit iets nieuws gebeuren.

November - 1980-1989

Berlijn - Niesky - Gdansk - Moskou - Tsjernobyl

Familieverbanden bepaalden de keuzes in het leven.
Veel westerlingen zullen nooit begrijpen hoe wij in de DDR moesten leven.
Terwijl in het Westen de digitale revolutie in de jaren tachtig in volle gang was, kende de communistische wereld vrijwel nog geen computers.
Het leven in de DDR was in veel opzichten zo goedkoop geweest, en er was zo weinig te krijgen, dat bijna iedereen een stevige spaarpot had.
De veelgeprezen vrije markt in het Westen bleek in de praktijk voor nieuwelingen een bijna gesloten front, vol oude verbanden, relaties en netwerken.
Vroeger hadden we geld genoeg, maar we konden niets kopen. Nu kunnen we alles kopen, maar we hebben het geld niet meer.
De Val van de Muur betekende voor talloze Oost-Europese gezinnen geen welvaart, maar gebrek: thuis, in de scholen en ziekenhuizen, op alle terreinen.
We hadden een gezamenlijke vijand; dat hield ons bijeen, maar zodra die verdwenen was, spatte de beweging als een zeepbel uiteen.
De Poolse Kerk is een echte volkskerk, met de nadruk op rituelen, symbolen, herhalingen. Grote denkers vind je er weinig.
Tegenwoordig wordt Tsjernobyl weer bewoond.

December 1989-1999

Boekarest - Novi Sad - Srebrenica - Sarajevo

Roemenen hangen hun geschiedenis altijd op aan één persoon.
Ik vind dat je, wat je kunt doen, ook móét doen.
In Roemenië zijn de mensen dol op magische gebeurtenissen, liefst met veel dood en verderf; dan valt de werkelijkheid altijd nog mee.
Niets joeg beter en effectiever de angst aan, dan de televisie.
Nederland is niet gewend aan machtspolitiek.
Het nieuwe Europa streefde naar een modern, coöperatief en humanitair imperialisme.
Het ging de grote West-Europese landen in de eerste plaats om rust, niet om gerechtigheid.

Epiloog

Het nachtlicht komt niet meer van de sterren en de maan, maar van steden, wegen, raffinaderijen.
De Europese eenwording is het grootste Europese moderniseringsproject sinds Napoleons regime in het begin van de 19e eeuw.
Europa bestaat niet als een democratie. De Europese burger wordt niets gevraagd.
De Europese eenwording is te lang een technologisch project geweest, opgezet door idealistische pioniers. Die hebben ook onderschat hoe taai het nationalisme was.
De markt wordt nu wel Europees gereguleerd, maar het mededogen wordt vooral nationaal georganiseerd.
De Europese Gemeenschap fungeert niet zelden als burcht, als gesloten handelsblok, waarmee de ontplooiing van armere landen wordt geblokkeerd en gefrustreerd.
De toon wordt niet meer gezet door de gemeenschap, maar door de uiteenlopende nationale belangen. Het gevoel voor lotsverbondenheid is verdwenen.
De democratie is in grote delen van Europa een vrij recent en allesbehalve vanzelfsprekend verschijnsel. Daarnaast is er de bureaucratie.
Het gaat vooral om de immense hoeveelheid regelgeving die Europa verspreidt.
In Europa is een gevaarlijke scheefgroei ontstaan: juist op detailgebieden is een overmaat aan regels gegroeid, terwijl de samenwerking op evident gemeenschappelijke vraagstukken zich na al die jaren nog altijd in een pril stadium bevindt.
Vandaag de dag bestaat een consensus in Europa nog altijd niet.
Federalisme is het juiste doel voor Europa. Maar Europa is nog niet klaar voor het federalisme.
In dit soort integratieprocessen moet men niet denken in jaren, maar in generaties.
Er bestaat geen Europees volk.
Er is in Europa maar heel weinig gedeelde historische ervaring.
Mensen hebben verhalen nodig.
Zonder een permanent debat blijft Europa een waterval van fratsen.
Europa zal steeds minder vitaliteit vertonen.
Europa moet een eigen lijn bepalen: politiek, economisch, militair.
Een Europees Turkije kan fungeren als een baken van een verlichte islam, een inspiratiebron voor de talloze niet-fundamentalistische moslims. Een afstoten van dit land kan desastreuze gevolgen hebben.
Het Europese project is tot mislukken gedoemd als er niet snel een gemeenschappelijke culturele, politieke, en bovenal democratische ruimte ontstaat.

Mensen die van boeken houden, maken geen politiek.

Die zitten thuis,

die lezen,

en denken na.

Noten en Verantwoording

Tussen de eerste gevechtspiloten heersten bijna ridderlijke omgangsvormen.
Hitler stierf vermoedelijk als een rijk mens; alleen zijn royalty's voor Mein Kampf bedroegen al meer dan 7,8 miljoen rijksmark.
De sterke toename aan het aantal executies was gebaseerd op de nazi-filosofie dat criminaliteit een genetische afwijking was.
Homoseksuelen dienden in principe heropgevoed te worden. Vernietiging was niet direct het hoofddoel van de nazi's.
De meeste slachtoffers van de Spaanse burgeroorlog hebben nooit een fatsoenlijk graf gekregen.
Eind 1941 was een groep NSB-boeren naar Wit-Rusland getrokken om er een grote Nederlandse kolonie te stichten voor de rond 3.000.000 Nederlanders die er in Nederland te veel waren.
Voor sommigen is een verzonnen oorlogsverleden de oplossing voor tal van levensproblemen.
Ieder mens is geneigd om sommige zaken te belichten, en andere kwesties af te dekken.
Ook de vorm van dit boek leidde tot beperkingen.
Heel Europa kan nooit in één boek.

zaterdag 6 november 2021

Groot-Frieslandpad van Jachthaven Sneekerhof Irnsum naar Nij Beets

Zaterdag 6 november 2021

Op het Groot-Frieslandpad over een polderdijk naar het Nijdjip

Wandelen van West-Friesland (NL) naar Ostfriesland (D)

Stichting Wandelnet publiceerde in het jaar 2016 de wandelgids van het ‘Groot-Frieslandpad’, inmiddels bekend als ‘Lange-Afstand-Wandelpad 14’. Dit wandelpad begint in het Nederlandse Bergen aan Zee en eindigt in het Duitse Leer. De lengte van dit wandelpad is 362 kilometer.

De subtitel van deze wandelgids luidt ‘Wandelen van West- naar Ostfriesland’.

Het Groot-Frieslandpad loopt door de Nederlandse provincies Noord-Holland, Fryslân. Drenthe en Groningen, en loopt vanaf de Nederlands-Duitse grens door de Duitse plaatsen Papenburg en Weener naar Leer.

De wandelgids heeft deze lange route opgeknipt in de volgende zeven regio’s: Noord-Kennemerland (19,8 km), West-Friesland (71,3 km), Súdwest-Fryslân (70,7 km), Opsterland (62,3 km), Kop van Drenthe (49,4 km), Veenkoloniën & Westerwolde (49,7 km) en Ostfriesland (39,1 km).

Van Súdwest-Fryslân naar Opsterland

Drie weken geleden arriveerden we bij de Jachthaven Sneekerhof nabij Irnsum, dus daar begint vanmorgen onze volgende etappe op het Groot-Frieslandpad. Vandaag gaan we de derde etappe lopen door Súdwest-Fryslân, en alvast een eerste deel van Opsterland; over 27 kilometer van Jachthaven Sneekerhof naar het centrum van Nij Beets.

Durkje en ik vertrekken vanmorgen om 7:45 uur met beide auto's vanuit Feinsum. Het is bewolkt en de temperatuur is 11 graden Celsius. De bewolking houdt vandaag de hele dag aan. Het blijft de gehele wandeldag wel droog - alhoewel af en toe een licht bui was voorspeld - en de temperatuur loopt gedurende onze etappe op tot 12 graden Celsius. Er waait trouwens een stevige wind, maar omdat we de wind vandaag voornamelijk in de rug hebben, merken we weinig van deze toch nog wel koude wind.

Eerst brengen we de ene auto naar Nij Beets, om die auto op het eindpunt van vandaag daar achter te laten. Met de andere auto rijden we dan via Akkrum naar de Sneekerhof, waar we de auto parkeren bij deze jachthaven. Hier begint vandaag onze etappe om 8:55 uur.

Akkrum & Nes

Langs de Nije Wjittering lopen we over de doodlopende Wjitteringswei van de Sneekerhof naar Oude Schouw, waar we via de hoge brug van de Ljouwerterdyk de Nije Wjittering oversteken.

Over het fietspad langs de Ljouwerterdyk lopen we van Oude Schouw via het buurtschap Meskenwier richting Akkrum. Waar de Kromme Knilles langs de Ljouwerterdyk stroomt, wandelen we de bebouwde kom van Akkrum binnen.

In Akkrum slaan we direct linksaf, om dan door het parkje achter de in de steigers staande Coopersburg (1900) langs te lopen naar het mausoleum van Coopersburg, dat overigens ook in de steigers staat.

Vervolgens lopen we over het Heechein en door de Buorren door het dorpscentrum van Akkrum. Sinds vandaag is het weer verplicht om in de strijd tegen Corona-besmetting mondkapjes te dragen in onder andere winkels, dus we zien in het centrum nu weer alle klanten met een mondkapje op de winkels in en uit lopen.

Op het Kleef gaan we de Kanadeeskestrjitte in, om daarna verderop onder de spoorlijn en onder de A32 door te lopen in oostelijke richting. We komen dan in en door de plaats Nes. Over de Kleasterwei lopen we eerst langs de begraafplaats met de klokkenstoel, en daarna langs de voormalige watertoren (1957), die in 2015-2016 is verbouwd tot twee suites boven in de watertoren. Aan de voet van de watertoren staan twee auto's, dus er zijn momenteel wellicht gasten in de suites.

Aldeboarn

Voorbij Nes lopen we over de Burdineweg naar de rivier de Boarn. Door het buurtschap Jinswâlde wandelen we langs de meanderende rivier naar de plaats Aldeboarn.

Op de Weaze steken we via een bruggetje de Boarn over, om dan door de Lytse Stege naar de Doopsgezinde Kerk aan de Andringastrjitte te lopen.

Verderop staat de 18e eeuwse Doelhoftsjerke, met haar hoge toren. We zien dat de kerkdeur open staat, dus waarschijnlijk kunnen we wel even naar binnen. Daar worden we ontvangen door onder andere de scriba van de kerk. Ze vertelt dat gisteravond hier de viering van Allerzielen is geweest, en dat ze vanmorgen aan het werk gaat om de kerk na deze avondbijeenkomst klaar te maken voor de kerk-doop-dienst van morgenochtend. We mogen de kerk wel even bezichtigen, en bekijken binnen onder andere de mooie glas-in-lood-ramen in het koor van de kerk. Eén van deze ramen is gemaakt en geplaatst ter nagedachtenis aan de voormalige burgemeester Van Baerdt van Sminia, die vlak vóór het eind van de Tweede Wereldoorlog door de Duitse bezetters om het leven is gebracht.

Over de Doelhôf steken we de Boarn weer over, om vervolgens over de Weaze langs de Boarn het dorp uit te lopen.

Van Poppenhúzen via Warniahúzen naar de Ripen

Nu volgt een lang traject over het fietspad tussen de Beetsterdyk en de Boarn. Waar de Boarn zich splitst in het Alddjip en het Nijdjip vinden we in een abri langs de Beetsterdyk een bankje waarop we enigszins in de luwte tegen de koude wind even een broodje kunnen eten, en waar we de in de thermoskan meegenomen koffie kunnen drinken.

Dan verlaten we de Beetsterdyk, omdat we nu achtereenvolgens door de buurtschappen Poppenhúzen en Warniahúzen en over de Binnenfeart door polder De Geeren naar de Gearen moeten gaan. Over de Gearen wandelen we dan naar restaurant Piers Hiem, dat nu helaas nog gesloten is.

Over de Domela Nieuwenhuisweg moeten we dan een klein eindje teruglopen in de richting van Aldeboarn, want daar gaat onze etappe verder op de Ripen.

De Ripen hoeven we overigens maar een klein eindje te volgen, want al snel verruilen we deze asfaltweg voor een laag polderdijkje. Over het graspad van dit polderdijkje lopen we tegen de wind in naar het Nijdjip.

Langs het Nijdjip en het Polderhoofdkanaal naar Nij Beets

Bij het Nijdjip aangekomen, gaan we de hogere Polderdijk op. Over de kruin van deze polderdijk lopen we dan langs het Nijdjip naar de splitsing met de Heafeart. Net voorbij de Heafeart komen we bij de zelfbedieningspont naar Ulesprong, waarmee je het Nijdjip zelf over kunt steken, naar de watermolen zonder wieken aan de overzijde van het Nijdjip.

Wij moeten echter het pad bovenop de Polderdijk vervolgen, totdat we aankomen bij het Sudergemaal (één van de oudste electrische gemalen - 1924 - van Fryslân, momenteel rijksmonument), vlak voordat we bij het Polderhoofdkanaal aankomen.

Verderop steken we bij het sluizencomplex het Polderhoofdkanaal over, en dan hoeven we alleen nog maar over de Kanaelwei Súd langs het Polderhoofdkanaal (ofwel Skipsleat) van de Turfroute door te lopen tot aan het dorpscafé in het centrum van Nij Beets. Daar hebben we vanmorgen onze auto geparkeerd.

Omdat we nu betrekkelijk dichtbij Drachten zijn, rijden we om 14:15 uur van Nij Beets naar Drachten voor een bezoek aan mim, en aan het eind van de middag keren we vanuit Drachten weer terug naar het Sneekerhof nabij Jirnsum, waar we onze andere auto afhalen, alvorens we terug rijden naar huis in Feinsum.

donderdag 4 november 2021

Zonsondergang in Feinsum

Donderdag 4 november 2021

Zonsondergang in Feinsum

woensdag 3 november 2021

Vertrouwen in verandering

Woensdag 3 november 2021

Presentatie van Erik van 't Zelfde over 'Vertrouwen in verandering'

Impossible is Nothing
De ledengroep Anders Actieven van CNV Connectief organiseert vandaag in congres- en vergadercentrum De Schakel te Nijkerk de inspiratiebijeenkomst ‘Vertrouwen in verandering’.
De bekende tv-rector van Dream School, Erik van ’t Zelfde, directeur van College De Brink in Laren en auteur van het boek ‘Superschool’ vertelt diens persoonlijke verhaal over zijn levensavontuur met successen, verdriet, valkuilen en tegenslagen. Hij vertelt over hoe je je doelen kunt bereiken door buiten de bewandelde paden te treden en vertrouwen te hebben in veranderingen die je zelf bewerkstelligt, of waar je het hoofd aan moet bieden. Iedereen krijgt in zijn leven te maken met veranderingen in het leven, zowel sociaal, economisch en vaak ook fysiek. We luisteren vanmorgen naar Eric van ’t Zelfde, die moeilijke situaties kon ombuigen naar succesvolle ervaringen door zelf veranderingen te realiseren. Zijn motto daarbij was: ‘Impossible is Nothing’.

Welkom en inleiding van Karin Frugte
Om 10.30 uur worden de bijna 50 belangstellenden – afkomstig uit allerhande maatschappelijke sectoren - welkom geheten door Karin Frugte, voorzitter van het Verbandsbestuur Anders Actieven van onze vakbondsvereniging CNV. Ze meldt verheugd te zijn dat we in de huidige Corona-tijd weer bijeen kunnen komen, en geeft aan dat deze jaarvergadering nu ook online gevolgd wordt, zijnde één van de aangename verworvenheden van de Corona-tijd. Zij opent deze bijeenkomst met een inhoudelijke inleiding over al dan niet gewenste veranderingen, die je persoonlijke leven een onverwachte wending geven. Om daarbij vertrouwen te krijgen in de toekomst, heb je anderen nodig, om er samen doorheen te komen. Een vakbond als het CNV heeft dat goed in beeld en werkt daaraan.
Daarna introduceert ze Erik van ’t Zelfde als de spreker van dit ochtendprogramma, een man die met hart en ziel voor het welzijn van kinderen/medemensen gaat, en die niet opgeeft als er tegenvallers op het pad komen.

Presentatie van Erik van ’t Zelfde
De presentatie wordt ingeleid met het ten gehore brengen van het lied ‘Sla je vleugels uit’ van Ralph van Maanen.
Hij begint met een presentatie over zijn eigen schoolloopbaan, hoe hij uiteindelijk leraar Engels is geworden, en een boek wilde schrijven. Hij genoot volop van zijn eerste vijf jaren als leraar in een Haagse school.

Erik: “Een goede bijnaam is een vorm van affectie”.

Later maakte hij een moeizame start als rector van een school voor voortgezet onderwijs. Na zijn vertrek daar, begon hij op een school in Rotterdom, een school met een negatief imago, een vervallen gebouw, in een armoede-wijk, en met een zorgwekkende sfeer in de school. 98% van de kinderen had een risico-indicatie; was kwetsbaar met weinig tot geen toekomstperspectief, die veelal de school zonder diploma verlaten. Ze ontberen liefde en hebben geen perspectief op arbeid. Jaarlijks sterven er 50 kinderen in Rotterdam aan verwaarlozing. Ze hebben onze hulp nodig.

Erik: “Ik heb hier iets te zoeken waardoor kinderen succesvol kunnen zijn”.

De vraag is: Kunnen deze kinderen de armoede-cirkel doorbreken?

Erik: “Als we toch ons nest uit komen, zetten we hoog in, en gaan we knallen”.
Erik: “Echte moed heeft altijd een prijs”.

Onze systeemwereld staat vaak lijnrecht tegenover ‘de bedoeling’.
Dilemma’s die we in het onderwijs onder ogen moeten zien, zijn: het Ministerie van OC&W beslist over de onderwijsinrichting, de Inspectie bepaalt wat wel/niet mag, de CAO beschermt slechte docenten, de Gemeente gaat over je schoolgebouw, de Begroting bepaalt je mogelijkheden, de Leerplicht bepaalt wat wel/niet mag; en de MR kan nieuw beleid tegenhouden.
Kom niet met hetzelfde denken. Zoek niet de oplossing waar de rest het zocht, en wees van waarde.
Werk niet specifiek aan de school, maar werk vooral aan je team, om met creatieve medewerkers met karakter aan het werk te gaan, met wie ‘het lukt’.
Je hebt 3 Q’s nodig: IQ, EQ, accu (anders red je het niet).

Erik: “Doe wat werkt”.

Wij gaven ook les in ‘hoe word ik een goede buurman’.
Haak goede mensen aan.
Voor gelijke kansen is ongelijk onderwijs nodig.
Houd je hoofd koel, en je hart warm.

Succesfactoren zijn:

teamwork met goed personeel,
alles is mogelijk,
houd koers,
geef goede lessen,
maak keuzes,
falen is beter dan niets proberen,
doe het met een glimlach,
en – tot slot - Impossible is nothing!

CNV-Vertrouwenspersonen
Na de lunch zetten we het programma om 13:45 uur voort met een voordracht over de CNV-Vertrouwenspersonen. Dat zijn opgeleide CNV-vrijwilligers die, vaak vanuit hun eigen ervaring, CNV-leden bijstaan. Zij geven informatie over regels, verplichtingen en rechten waar je mee te maken krijgt als je je ziek hebt gemeld bij je werkgever. Ook kunnen zij helpen bij een WIA-aanvraag en -keuring. CNV-Vertrouwenspersonen komen bij de mensen thuis. Zij luisteren naar de persoonlijke verhalen van de mensen en helpen om privé, werk en genezing weer enigszins op een rijtje te krijgen.
Simone Poortman is landelijk coördinator CNV-Vertrouwenspersonen. Zij vertelt vanmiddag - samen met ervaren vertrouwenspersonen - over deze bijzondere dienstverlening. Simone zorgt voor het dagelijks reilen en zeilen van deze vorm van CNV-dienstverlening. Zij zorgt ervoor dat alles soepel verloopt in samenwerking met de mensen op het secretariaat en met de vertrouwenspersonen in het veld. Poortman vertelt over de dienstverlening van CNV-Vertrouwenspersonen, en de aanwezige vertrouwenspersonen vertellen over ervaringen die zij 'in het veld' hebben opgedaan.
Tijdens en na de presentatie is er ruimte voor vragen, gesprek en discussie.

Presentatie van Simone Poortman
Ze begint met een introductie over de wijze waarop ze enkele jaren geleden landelijk coördinator van CNV-Vertrouwenspersonen is geworden. Daarna begint ze met haar presentatie.
Als je ziek wordt, word je ineens niet meer gezien zoals je bent. En dan is het fijn dat er vertrouwenspersonen van het CNV zijn, die je in dat proces kunnen bijstaan.
Vertrouwenspersonen zijn afkomstig uit alle sectoren van het CNV. Velen van hen doen het al vele jaren. Het systeem is ontstaan door ervaringsdeskundige CMV-leden te vragen om bij mede-leden bijvoorbeeld thuis op bezoek te gaan, om hen bij te staan in arbeidsgerelateerde problematieken, zoals ziekte en arbeidsongeschiktheid (o.a. bij (her)keuring). Later werd een landelijk coördinator aangesteld om meer eenheid in de wijze van werken van vertrouwenspersonen te krijgen.
Het helpt de keuringsarts en de cliënt bijvoorbeeld bij een WIA-keuring of op het gebied van de Wet Poortwachter al heel erg als een CNV-vertrouwenspersoon als observator op de achtergrond aanwezig is bij zo’n WIA-keuring.
Beoogde nieuwe CNV-vertrouwenspersonen gaan eerst ongeveer een jaar in stage, door met een ervaren vertrouwenspersoon mee te gaan, om bijvoorbeeld daar goed te leren luisteren, en om te ervaren hoe je als CNV-vertrouwenspersoon te werk gaat. Verder is er ook een theoretisch opleidingsgedeelte over wet- en regelgeving, over gesprekstechnieken, en over hoe protocollen in elkaar zitten.
Vertrouwenspersonen komen bij je thuis, maar daar kwam vorig jaar een eind aan in de beginperiode van de Corona-crisis. Toen werden noodgedwongen andere vormen gezocht en gevonden om toch met dit CNV-werk door te gaan, bijvoorbeeld door te gaan beeldbellen, en/of elkaar op een terrasje of elders buitenshuis te ontmoeten.
Het is de bedoeling dat CNV-vertrouwenspersonen uitsluitend psycho-sociale ondersteuning bieden, dus niet de juridische advisering, want daar heeft het CNV speciaal juristen voor in dienst.
Vertrouwenspersonen kunnen ook worden ingezet om op WMO-zaken trajecten te begeleiden.

Arbeidsongeschiktheid
Wijze les: zoek altijd de vandaag geldende wet- en regelgeving op en uit, alvorens je de volgende processtappen zet.
De WIA gaat niet over wat je niet kunt, maar over wat je nog wel kunt. Het gaat momenteel daarom over arbeidsvermogen.
Je wordt bij een WIA-keuring altijd afgekeurd voor een bepaald percentage, en dat percentage kan op termijn nog wel groter of kleiner worden. Aan dat percentage is de loonuitkering onder andere gekoppeld. Direct na de WIA-keuring word je al uitgenodigd voor een gesprek met het Werkbedrijf, om te beoordelen wat je (nog) wel kunt gaan doen qua werk.
Tot slot krijgt één van de CNV-vertrouwenspersonen het woord, om aan de hand van een casus uit haar eigen vrijwilligerswerkpraktijk iets te vertellen over haar bijdrage aan deze vorm van vakbondswerk voor CNV-leden.

Daaraan voorafgaand werd de geldende tijdlijn 'Wat te doen bij ziekte' - van de Wet Verbetering Poortwachter - uitgedeeld en toegelicht:

zondag 31 oktober 2021

9.2 Naar Buiten naar Buren

Zondagmiddag 31 oktober 2021

Bij de Familie van Oranje (1557) in Buren

Door het hart van de Betuwe

De twee routes die we vandaag wandelen, zijn de routenummers 9.1 met als titel ‘Kooiroute’ en 9.2 met als titel ‘Naar Buren’; beide routes uit de wandelgids met als titel ‘naar buiten! – 25 wandel-weekenden’. De eerste route is 12,5 kilometer lang en de tweede route is 10 kilometer, dus we wandelen vandaag totaal 22,5 kilometer. Het overkoepelende thema van deze twee wandelingen is: ‘Door het hart van de Betuwe’.

Het is vandaag qua weer een bewolkte dag. Vanmorgen vroeg genoten we nog wel enige tijd van de aangename zonneschijn, maar later in de ochtend nam de bewolking nogal toe en begon het ook iets harder te waaien. De temperatuur is halverwege deze middag opgelopen naar 16 graden Celsius als we terugkeren in Buren. Het bleef bovendien gedurende beide wandelingen droog, dus het is prima weer voor een wandeldag.

Buurmalsen dorp en buurtschap

Na onze ochtend-etappe ten noorden van Beesd, Deil en Enspijk rijden we naar de dorpskerk van Buurmalsen, waar onze middag-etappe aanvangt. Maar voordat we weer op stap gaan, nemen we een etenspauze bij onze auto op het parkeerterrein tegenover de kerk. Om 13:00 uur gaan we van start in Buurmalsen.

Van de Rijksstraatweg door het dorp gaan we de Burensedijk op. Daar gaan we over het fiets- en wandelpad halverwege de dijkhelling eerst van Buurmalsen-dorp naar Buurmalsen-buurtschap.

Links en rechts langs dit ongeveer vier kilometer lange dijktraject zien we veel fruitboomgaarden (onder andere appels en laagstamkersen) en kassen, dus het is overduidelijk dat we hier door de Betuwe lopen.

Waar de Linge afbuigt naar het zuiden, stroomt het riviertje de Korne verder naar het stadje Buren, en vanaf die watersplitsing lopen we derhalve over de Kornedijk.

Oranjestad Buren

Bij de rooms-katholieke Sint-Gregoriuskerk wandelen we Buren binnen. Aan de overzijde van de N834 gaan we over de Kornewal richting stadscentrum. In de Kniphoek passeren we eerst de voormalige synagoge en het Jodenkerkplein, om dan bij de Voorstraat aan te komen bij de oude stadspoort, de zogenoemde Culumborgse Poort.
We wijken even van de doorgaande route af, omdat we toch eerst ook dit ongeveer 600 jaar oude stadje willen bezichtigen. Buren mag zich Oranjestad noemen, vanwege de band met de koninklijke familie. Willem van Oranje trouwde hier namelijk in 1551 met Anna van Egmond. Koningin Maxima en Koning Willem-Alexander zijn hierdoor gravin en graaf van Buren. Hierin ligt ook de grond voor het feit dat onze toenmalige kroonprins Willem-Alexander de Elfstedentocht in 1986 als dienstplichtig marinier incognito schaatste onder zijn naam 'W.A. van Buren'. Tegenover de Sint-Lambertuskerk bekijken we het mooie bronzen beeld van onze Familie van Oranje in het jaar 1557.

Vanmorgen was er tijdens onze etappe geen gelegenheid om langs de route een kop koffie te drinken, maar dat lukt in Buren wel, dus we genieten van een rust- en koffiepauze in de brasserie tegenover de oude stadspoort.

En weer terug

Via de Buitenhuizenpoort, de Dreef en de Culumborgseweg verlaten we het mooie stadje Buren. Daarna volgt een route tussen weilanden en boomgaarden door, over de Hofkampseweg, de Hennisdijk, de Nieuwe Steeg en de Bulksteeg, weer terug naar het gehucht Buurmalsen.

Als we daar aankomen, hoeven we alleen nog maar dezelfde weg terug te lopen over de Burensedijk en de Rijksstraatweg, tot we tegen 15:45 uur arriveren bij onze auto op de parkeerplaats van de dorpskerk van Buurmalsen.

Tot op dit moment bleef het droog, maar als we even later in de auto stappen en terug gaan rijden van Buurmalsen naar Feinsum, begint het al lichtjes te regenen, nog voordat we het dorp Buurmalsen uit rijden. Even later regent het behoorlijk en ook op de rest van de terugreis krijgen we te maken met stevige buien. We hebben vandaag qua weer dus ook nog wel geluk gehad, want zonder enige neerslag hebben we de 22,5 kilometers van vandaag kunnen wandelen.

Met deze middag-etappe sluiten we onze wandeltweedaagse van gisteren in Noord-Brabant en van vandaag in Gelderland af. Alweer 29 + 22,5 = 51,5 gezonde kilometers in de buitenlucht van ons mooie zuiden en midden van Nederland.

En met het afronden van deze middag-etappe ronden we ook alle 49 Nederlands-Belgische wandel-etappes af van de wandelgids 'naar buiten! - 25 wandelweekenden'.

9.1 Naar Buiten over de Kooiroute

Zondagochtend 31 oktober 2021

Over de brug van de Woerdsteeg

Door het hart van de Betuwe

De twee routes die we vandaag wandelen, zijn de routenummers 9.1 met als titel ‘Kooiroute’ en 9.2 met als titel ‘Naar Buren’; beide routes uit de wandelgids met als titel ‘naar buiten! – 25 wandel-weekenden’. De eerste route is 12,5 kilometer lang en de tweede route is 10 kilometer, dus we wandelen vandaag totaal 22,5 kilometer. Het overkoepelende thema van deze twee wandelingen is: ‘Door het hart van de Betuwe’.

Om 9:00 uur verlaten we na overnachting met ontbijt Herberg de Lingehoeve in Oosterwijk. Durkje en ik rijden naar het Landgoed Heerlijkheid Mariënwaerd, ten noorden van Deil. De temperatuur is 10 graden Celsius als we om 10.00 uur onze auto parkeren bij Bed & Breakfast de Neust.

Het wordt vandaag qua weer een bewolkte dag. Vanmorgen vroeg genieten we nog wel enige tijd van de aangename zonneschijn, maar later in de ochtend neemt de bewolking nogal toe en begint het ook iets harder te waaien. De temperatuur is halverwege de middag opgelopen naar 16 graden Celsius als we terugkeren in Buren. Het blijft bovendien gedurende beide wandelingen droog, dus het is prima weer voor een wandeldag.

Mariënwaard

Deze ochtend-etappe voert ons vanmorgen door de polder Mariënwaard en door de Heerlijkheid Mariënwaard. Dit landgoed Mariënwaard aan de rivier de Linge in de Betuwe is zo'n 900 jaar oud, en kent - met ook haar voormalige abdij - dus een lange cultuurgeschiedenis.

Onze ochtendwandeling begint bij Bed & Breakfast de Neust, een imposante, monumentale hofstede uit de 14e eeuw.

Vanaf de Neust klimmen we de Appeldijk op, om dan boven op de dijk in westelijke richting te lopen, met aan beide zijden tegen de dijkhelling prachtige oude appelbomen, en links van ons de meanderende Linge aan de voet van de mee-meanderende Appeldijk.

Verderop passeren we de afslag naar het Enspijkerveer, waar je de Linge kunt oversteken.

Daarop volgen de dijkpaden over de Mariënwaerdt Groenedijk en de Mariënwaerdt Notendijk, totdat we vlak vóór de A2 in noordelijk richting bij Lage Sluis af moeten buigen over de Marieënwaerdt de Els.

Heerlijkheid Mariënwaerdt

Over de Geerdijk lopen we naar de spoorlijn, om die te volgen, totdat we bij de Koeysteeg kunnen oversteken naar de Prinkel.

Deze asfaltweg tussen de weilanden door voert ons naar de Woerdsteeg, die begint als een smalle singel, waarin we voorzichtig over de vele glibberige boomwortels voort gaan. Links en rechts van dit singelpad staan veel paddenstoelen.

Voorbij de brug van de Woerdsteeg gaan we door het open veld verder over de nogal drassige Driftsteeg, tot aan de Mariënwaerdt Dwarssteeg. Die volgen we, om vervolgens over de Mariënwaerdt Sint-Janssteeg in zuidelijke richting terug te lopen naar de spoorlijn, die wij zojuist ook al eens kruisten.

Aan de overzijde van het spoor volgen we eerst het schouwpad van Den Oeststeeg langs de sloot, parallel aan de spoorlijn, en daarna gaat het verder in zuidelijke richting over een karrenspoor tussen de weilanden door, totdat we om ongeveer 12:15 uur arriveren bij de markante hofstede van de Neust. Daar stappen we in onze vanmorgen hier geparkeerde auto, en rijden we direct naar de plaats Buurmalsen, waar onze middag-etappe straks aanvangt.

Rondje wandelen in Noord-Brabant: Slingerpad

Zaterdagmiddag 30 oktober 2021

Herfstkleuren op de Bosdreef in Udenoord in De Maashorst

De mooiste plekjes van ons land

In het jaar 2019 heeft uitgeverij De Lantaarn de wandelgids 'Rondje wandelen in Noord-Brabant' uitgegeven.

Deze wandelgids kreeg ik als afscheidskado van mijn Brabantse hogeschool-collega Gea, toen ik wegens pre-pensionering afscheid nam van het landelijk HBO-platform van het Nederlands Netwerk voor Kwaliteitsmanagement.

De subtitel van deze routegids luidt: '13 prachtige wandelingen door het Noord-Brabantse landschap'.

Dit boek bevat naast de genoemde 13 wandelroutes ook zeven picknickrecepten.

De ronde vorm van dit routeboekje past prima bij de titel van de gids.

De routes die in deze wandelgids staan beschreven, zijn eigendom van Mooisteroutes.nl, een website met meer dan duizend routes door heel Nederland, voor wandelaars, fietsers en kanoërs.

Van vrijwel alle routes is een gps-versie beschikbaar, ook voor smartphones.

De 13 beschreven wandelroutes worden in vijf van de 13 routes ook in een verkorte versie beschreven, en daarnaast in één geval zelfs met twee verkorte varianten. De kortste verkorte route heeft een lengte van 5 kilometer, en de twee langste volledige routes zijn elk 16 kilometer lang.

Elke routebeschrijving begint met een topografische routekaart in kleur, gevolgd door een korte routebeschrijving, met hier en daar enige aanvullende praktische informatie of een korte toelichting bij wat je onderweg ziet. De tekst wordt verlevendigd met hier en daar een mooie kleurenfoto van een representatieve plek op de betreffende route.

Gevarieerd Noord-Brabant te voet leren kennen

De door Durkje en mij gebruikte wandelgids voor de provincie Noord-Brabant bevat 13 gevarieerde wandelroutes door landschappelijk fraaie gebieden. Hiermee ontdek je mooie plekjes van deze prachtige provincie, want ook Noord-Brabant heeft zo zijn eigen bezienswaardigheden en mooie landschappen.

Met deze wandelgids ontdek je bijvoorbeeld de bossen, de heide, de waterlopen, de velden en de landerijen in Noord-Brabant, en door de aanvullende informatie kom je ook meer te weten over de geschiedenis en de karakteristieke elementen van het Noord-Brabantse landschap.

De twee routes die we vandaag lopen, kregen als thema:

Graafsche Raam en Tongelaar; met als startplaats: Escharen (15 kilometer);
Slingerpad; met als startplaats: Nistelrode (14 kilometer).

Wandelen in De Maashorst

Na onze ochtendwandeling bij Escharen rijden we met de auto van Escharen naar Slabroek, nabij Nistelrode.

Om 13:15 uur staan we klaar voor de start op de parkeerplaats vlakbij Natuurcentrum De Maashorst, om vanaf die parkeerplaats het Kabouterpad op te gaan, dat hier slingerend van kabouter naar kabouter door het bos loopt.

De Maashorst is het grootste aaneengesloten natuurgebied van Noord-Brabant; een gevarieerd landschap met bossen, open velden, heide en zandduinen, vennetjes en beekjes. Ooit lag hier de bedding van de rivier de Maas. Fietspad het Slingerpad slingert hier door dit grote natuurgebied, en wij zullen vanmiddag af en toe dit fiets- en wandelpad kruisen en bewandelen.

We verlaten het Kabouterpad, en steken de Slabroekseweg over om dan over enkele bospaden van de Slabroeksche Bergen naar het heideveld te gaan. Halverwege dit heidegebied steken we de Slabroekse Heide over.

Kruisen en volgen van het Slingerpad

In het bos aan de overzijde van het heideveld steken we voor het eerst het Slingerpad over. Daarna moeten we een heuvel op, om dan verder te wandelen op het bospad boven over de heuvelkam.

Verderop blijkt het heuvelkam-pad afgesloten te zijn met prikkeldraad, dus we gaan verder over het pad dat beneden door het bos loopt. Dan komen we op het fietspad echter niet uit bij de aangegeven informatiekiosk, maar zodra we op het fietspad staan, kunnen we verderop die informatiekiosk wel zien staan. Daar lopen we naar toe, omdat de route daar verder gaat op de splitsing van twee geasfalteerde fietspaden.

Links en rechts van de paden zien we veel paddenstoelen, en andere zwammen op bijvoorbeeld boomstammen. Het bos is hier in Noord-Brabant al - meer dan bij ons in Fryslân - in herfstkleuren getooid. Vooral ook aan de overzijde van de Udensedreef in het bosgebied van Udenoord wandelen we door een schilderachtig kleurrijk bos, over mooie bospaden van bijvoorbeeld de Bosdreef.

Door het bos van Udenoord lopen we in de richting van de N265, waarbij we aan het toenemende lawaai van het verkeer horen dat we deze autoweg bijna naderen.

Dan buigen we in en door het bos van Steenbergen af in noordoostelijke richting, en volgt verderop een prachtig bospad over de lengte van alweer zo'n heuvelrug door het bos, dat parallel aan de N265 loopt.

Waar dat heuvelkam-pad op een asfaltweggetje uit komt, zien we rechts aan de overzijde van de N265 een restaurant van het dorpje Zeeland staan.

Het is maar goed dat de bosroute in onze wandelgids goed is beschreven, want we moeten het met deze wandelrondjes stellen zonder bewegwijzering; en in het bos staan ook geen straatnaamborden, dus je moet heel secuur de routebeschrijving volgen, onderwijl goed oplettend op de beschreven attentiepunten in het bos. Aangezien we steeds de beschreven aandachtspunten ontdekken in dit bos, gaat het ons heel goed af om de route volgens beschrijving te volgen.

Door Steenbergen en Brobbelbies

Verderop gaat de route weer een heel eind verder over een heuvelkam-pad langs de bosrand. Waar de heuvelrug afwijkt van de bosrand moeten we het kampad verlaten, om dan tussen die zandrug en het sparrenbos verder te gaan door het bos van Steenbergen.

Even later lopen we langs de afrastering van een begrazingsgebied, waarin Schotse Hooglanders, pony's en andere grote grazers zoals wisenten leven. Als we even later door een open veld lopen, zien we ze iets verderop in het begrazingsgebied lopen, grazen en herkauwen.

Aan het eind van het open veld gaan we het bosgebied van Brobbelbies in. Dit bosperceel verlaten we via de Zeedenweg, en dan is het over de Hoogslabroekseweg nog maar een klein eindje naar het Natuurcentrum De Maashorst in Slabroek.

Verblijf in Herberg de Lingehoeve aan de Linge

Op het verderop gelegen parkeerterrein stappen we om 16:30 uur in de auto en dan rijden we met de nodige vertraging - de A2 is dit weekend tot aan Utrecht afgesloten - van Slabroek naar het nabij Leerdam gelegen dorpje Oosterwijk, waar we voor de komende nacht een kamer hebben geboekt in Herberg de Lingehoeve, gebouwd tegen de Lingedijk langs de rivier de Linge.

Behalve aangenaam overnachten kunnen we vanavond ook heerlijk dineren in het gezellige restaurant van Herberg de Lingehoeve.

Tijdens onze middagwandeling hebben we geen regen meer gehad. De zon heeft zelfs nog een klein beetje geschenen, en de verwachting is dat onze wandeldag van morgen in de Betuwe ook met zonneschijn gaat beginnen.

Rondje wandelen in Noord-Brabant: Graafsche Raam en Tongelaar

Zaterdagochtend 30 oktober 2021

Bij Kasteel De Tongelaar

De mooiste plekjes van ons land

In het jaar 2019 heeft uitgeverij De Lantaarn de wandelgids 'Rondje wandelen in Noord-Brabant' uitgegeven.

De subtitel van deze routegids luidt: '13 prachtige wandelingen door het Noord-Brabantse landschap'.

Dit boek bevat naast de genoemde 13 wandelroutes ook zeven picknickrecepten.

De ronde vorm van dit routeboekje past prima bij de titel van de gids.

De routes die in deze wandelgids staan beschreven, zijn eigendom van Mooisteroutes.nl, een website met meer dan duizend routes door heel Nederland, voor wandelaars, fietsers en kanoërs.

Van vrijwel alle routes is een gps-versie beschikbaar, ook voor smartphones.

Gevarieerd Noord-Brabant te voet leren kennen

De twee routes die we vandaag lopen, kregen als thema:

Graafsche Raam en Tongelaar; met als startplaats: Escharen (15 kilometer);
Slingerpad; met als startplaats: Nistelrode (14 kilometer).

Langs kazematten

Na onze overnachting en om 8:00 uur het ontbijt in Bed & Breakfast De Kreitsberg in het Noord-Brabantse dorpje Zeeland checken we uit en rijden we door de aanhoudende regen met de auto van Zeeland naar Escharen, ongeveer 20 minuten verderop.

Vanmorgen wandelen we 15 kilometer ten zuiden van Escharen, en vanmiddag 14 kilometer door de bossen tussen Nistelrode, Uden en Zeeland; totaal voor vandaag dus een wandelafstand van 29 kilometers, bij een temperatuur tussen 10 en 15 graden Celsius.

Om 9:00 uur begint onze eerste wandeling van vandaag bij de tennisvelden van het dorpje Escharen. We hebben geluk, want op het moment dat we uit de auto stappen, houdt het nagenoeg op met regenen. Met enige motregen begint onze ochtendwandeling in de laan van de Karweg ten westen van Slabroek.

Waar de verharde weg over gaat in de grindweg van de Karweg staan twee kazematten. Ook verderop zullen we nog enkele malen dergelijke kleine bunkers passeren, die de grauwe getuigen zijn van het roerige eerste jaar van de Tweede Wereldoorlog. Deze kazematten maken deel uit van de zogenoemde Peel-Raamstelling (1939-1940), die van Grave aan de Maas tot aan de Belgische grens bij Budel-Dorplein loopt.

Landgoed Tongelaar

Even later buigen we naar links af, om dan een heel eind het oeverpad langs de Graafsche Raam te volgen en langs het Langven en door het bos van natuurgebied De Maurik te lopen. In het buurtschap De Maurik passeren we de Mariakapel met haar glas-in-lood-ramen van Maria met het kindje Jezus.

Vervolgens lopen we via het gehucht Kammerberg weer terug naar een brug over de Graafsche Raam.
Vanaf dit bruggetje volgen we het Peelkanaal, en even later volgen we het pad langs de Lage Raam, tot de plek waar we deze beek over moeten steken.

We lopen nu door het landgoed Tongelaar naar Kasteel Tongelaar met boerderij de Benedenhof, in de hoop dat we daar in de horeca-gelegenheid een kop koffie kunnen drinken. Op de binnenplaats horen we van een medewerker dat het restaurant vandaag gesloten is, dus een kop koffie zit er niet in vanmorgen. Het was overigens wel fijn geweest om hier even binnen te verpozen, want zojuist is het nog weer steviger gaan regenen. We schuilen onder de hoge kap van een schuur naast boerderij de Benedenhof.

Terug naar Escharen

Door de toegangspoort verlaten we de binnenplaats van Kasteel Tongelaar, om voorbij het oude bakhuisje een laan in te lopen.

Over de Meisevoort en de Bordscheweg lopen we langs weilanden, akkers en de poelen van de Broekse Wielen naar een bosperceel.

Vervolgens gaat het over de Middelrotscheweg, de Graafschedijk en de Beerschemaasweg naar en door Escharen. In de ondergrond van de doorgaande weg door Escharen wordt een nieuwe diepriolering aangelegd, dus voor gemotoriseerd verkeer is de Beerschemaasweg afgesloten, maar wij kunnen over de rijplaten aan weerszijden van de dorpsstraat wel door het dorp heen lopen, naar de Karweg aan de overzijde van de Graafsche Raam.

Om 12:15 uur arriveren we bij de tennisvelden van Escharen. Van de tennisbanen wordt op deze ietwat regenachtige dag momenteel geen gebruik gemaakt, maar wij kunnen hier wel mooi gebruik maken van de houten banken op het overdekte terras van de kantine van dit sportcomplex. Daar lunchen we alvorens we vertrekken naar Nistelrode voor de hierop volgende middagwandeling. Ondertussen begint het nog even stevig te regenen, maar onder het afdak van de kantine hindert ons dat niet.

Na de lunch vertrekken we uit Escharen, en rijden we naar Slabroek nabij Nistelrode.

Afscheidsrede van prof. dr. Eelke de Jong in Nijmegen

Vrijdag 29 oktober 2021

Afscheidsrede van prof. dr. Eelke de Jong

Emeritaat
Sinds 1994 is Durkje haar broer Eelke hoogleraar Internationale Economie aan de huidige Faculteit der Managementwetenschappen van de Radboud Universiteit te Nijmegen. Zijn onderzoek betreft internationale monetaire onderwerpen, zoals wisselkoersen, mandvaluta en Europese monetaire samenwerking. Rond de eeuwwisseling was professor doctor Eelke de Jong één van de eersten binnen de economische wetenschap, die publiceerde over het belang van cultuur, normen en waarden voor de economie.

Na zijn studie econometrie aan de Rijksuniversiteit Groningen, zijn promotie in 1990 aan de Universiteit van Amsterdam en zijn hoogleraarschap bij de Radboud Universiteit van Nijmegen van de afgelopen 27 jaren is vandaag het moment aangebroken dat Eelke met pensioen gaat. Ter gelegenheid van dit emeritaat zijn we door de Rector Magnificus en door mijn zwager Eelke de Jong uitgenodigd om vandaag aanwezig te zijn bij Eelke zijn openbaar afscheidscollege in de Aula van de Nijmeegse universiteit. Wij zijn daarbij aanwezig, samen met ongeveer honderd andere genodigden en belangstellenden.

Aansluitend vindt de afscheidsreceptie plaats in de ontvangstruimte van de Aula van de universiteit, en in een kleinere setting sluiten we gedurende de avond dit afscheid af met een informeel afscheidsdiner in restaurant Thuis bij Fien in het nabij Nijmegen gelegen Wijchen.

De euro heeft vertrouwen nodig

De titel van de afscheidsrede van prof. dr. Eelke de Jong luidt: 'De euro heeft vertrouwen nodig, méér dan andere munten'.

Sinds de jaren zeventig van de vorige eeuw is al het geld gebaseerd op vertrouwen.

De nationale centrale bank moet ervoor zorgen dat er voldoende geld in de economie komt.
Hierbij vervullen de door de staat uitgegeven schulden een belangrijke rol als de benchmark in het financiële systeem.

Bij de euro is dit veel ingewikkelder, omdat het de munt van meerdere landen is.

Bovendien hebben de twee belangrijkste lidstaten - Frankrijk en Duitsland - een tegenovergestelde opvatting over het gewenste monetaire beleid.

Deze rede laat zien dat al sinds het begin van deze eeuw voor de gevolgen van deze cultuurverschillen is gewaarschuwd.
Pas toen hierdoor het oplossen van de Europese schuldencrisis ernstig werd bemoeilijkt, kwam er meer aandacht voor.

Jaar in jaar uit blijkt dat de inwoners van de landen in het eurogebied de euro willen behouden.

Als men wil vasthouden aan de euro, zal er moeten worden geïnvesteerd in een gezamenlijk gedragen beleid en gezamenlijk uitgegeven schulden.

Het is onnodig en zelfs contraproductief om steeds weer de verschillen te benadrukken.

Dat heeft niets met cultuur te maken, maar is een vorm van identiteitspolitiek.

Abdelkader Benali over een Nederlandse piraat in Marokkaanse dienst

Donderdag 28 oktober 2021

Abdelkader Benali in Neushoorn te Leeuwarden

Maand van de geschiedenis

Elk jaar wordt door musea, bibliotheken, boekhandels en culturele instellingen met allerlei activiteiten in het bijzonder aandacht geschonken aan geschiedenis tijdens de 'Maand van de geschiedenis'. Dit jaar is het thema 'Aan het werk'.

Vorig jaar oktober was het thema van de Maand van de geschiedenis 2020: 'Oost/West'.

Oost/West

Onze wereld wordt in onze beleving steeds kleiner. Alsof het niets is, stappen we in het vliegtuig naar bijvoorbeeld het Verre Oosten of naar Zuid-Amerika. We hoeven maar te swipen om een voorheen onbekende en onbereikbare wereld op te roepen. Via talloze media-kanalen weten we precies wat er allemaal speelt in de wereld, en houden we contact met anderen, waar zij zich ook bevinden. Uit het oog betekent dus niet langer uit het hart. Ver weg is daardoor opeens heel dichtbij.

Maar op deze golf van globalisering is ook iets anders aangespoeld. Steeds vaker en luider klinkt de roep om 'eigen volk eerst' en het sluiten van de landsgrenzen voor immigranten. Met de opkomst en bloei van een anti-Europees sentiment en van anti-immigratiepartijen is het nationalisme terug van nooit echt weggeweest. En of we nu naar het westen of naar het oosten kijken, deze ontwikkelingen lijken overal plaats te vinden. De wereld wordt dus steeds kleiner, maar die keert zich daarbij tegelijkertijd ook steeds meer naar binnen toe.

Denken in ‘wij’ en ‘zij’, in ‘hier’ en ‘daar’ – is dat een fenomeen van alle tijden, of is dit typisch iets van nu?

In oktober 2020 op wereldreis

Vorig jaar in oktober 2020 nam de Maand van de Geschiedenis ons mee op wereldreis om die vraag te beantwoorden. We gingen daarbij op zoek naar verhalen van vroeger en vandaag, waarin de windstreken elkaar kruisen en ontmoetingen centraal staan; bijvoorbeeld tussen de slavenhandelaar en de tot slaaf gemaakte, tussen Stalin en Roosevelt, tussen de pionier en de 'native American', tussen de islam en het christendom, en tussen de Achterhoeker en de Amsterdammer.

We reisden in de geschiedenisverhalen vorig jaar mee met de vele volkeren, die tijdens de ineenstorting van het West-Romeinse Rijk overal in Europa op zoek gingen naar een nieuw thuis. We konden 'op expeditie' langs de Zijderoute, die eeuwenlang de belangrijkste verbinding vormt tussen Azië en Europa. We stappen aan boord bij ontdekkingsreizigers als Magellaan, Cortés en Barentsz; en we keken toe hoe Oost-Duitse burgers met pikhouwelen de Muur van Berlijn te lijf gingen. We volgden de schepen van de West-Indische Compagnie tijdens de periode van de beruchte Trans-Atlantische slavenhandel, en de schepen van de Verenigde Oost-Indische Compagnie, die – volgeladen met kruiden en specerijen – terugkeerden uit de Oost.

Lezing van Abdelkader Beanali in Leeuwarden

De journalist-auteur Abdelkader Benali (1975) schreef het essay van de Maand van de Geschiedenis 2020. Zijn boek 'Reizigers van een nieuwe tijd' kreeg als subtitel: 'Jan Janszoon, een Nederlandse piraat in Marokkaans dienst'.

Over zijn essay zou Abdelkader Benali vorig jaar een lezing in Leeuwarden verzorgen, maar wegens de dreiging van het coronavirus kon de lezing destijds niet doorgaan. Maar dat wordt goedgemaakt, want die lezing wordt vandaag ingehaald. Vanavond ben ik met enkele tientallen andere belangstellenden in Neushoorn te Leeuwarden aanwezig bij de lezing over zijn geschiedenis-essay.

In zijn essay van vorig jaar en tijdens zijn presentatie vanavond duikt Abdelkader Benali in het onwaarschijnlijke verhaal van de grensganger Jan Janszoon, een Nederlandse kaapvaarder die zich in de vroege zeventiende eeuw bekeerde tot de islam en in Marokkaanse dienst trad als piraat.

De Marokkaanse kust, waar twee verhaallijnen samenkomen

Abdelkader Benali koppelt het verhaal van dit essay aan zijn eigen migratieverhaal; over de verplaatsing vanuit Marokko (dat wij vanuit West-Europa veelal als een deel van het Oosten beschouwen) naar wat wij het Westen noemen: Nederland.

Benali vertelt vanavond het verhaal van de Barbarijse zeerovers en van de Nederlandse inbreng daarin, en dan specifiek over de persoon van Nederlandse Jan Janszoon uit Haarlem, van wie wij het tegenwoordig welhaast ongeloofwaardig vinden dat deze Nederlander overgaat tot de islam èn dat hij dan ook nog hartstochtelijk voor de moslims gaat kapen op Nederlandse vracht.

Dit boek kon pas een verhaal worden toen Abdelkader er zijn eigen, persoonlijke verhaal in vond. Benali kwam er namelijk achter dat de kuststreek in Marokko - waar hij vandaan komt - tot in de negentiende eeuw een vertrekpunt was voor piraten! De Engelse consul in Tanger kwam indertijd hoogstpersoonlijk naar zijn geboortedorp om er poolshoogte te nemen. Het samenkomen van deze twee verhaallijnen - van vroeger en van Benali - maakt het geheel tot een goed verhaal.

Abdelkader Benali vertelt

Deze lezing-avond wordt namens de organisatoren Tresoar, De Culturele Onderneming en Rijksuniversiteit Groningen/Campus Fryslân geopend door mede-organisator Gerry Talsma.

Daarna wordt Abdelkader Benali in de gelegenheid gesteld om zijn essay-presentatie te verzorgen. Hij neemt ons mee in de levensgeschiedenis van Jan Janszoon, die na overgegaan te zijn tot de islam zich 'Moerad Raïs' liet noemen.

Hij vertelt onder andere over de strijd tussen de rooms-katholieke Spanjaarden en de veel meer tolerante islamitische Ottomanen, over hun verschil in tolerantie jegens andere religies.

Nadat Jan Janszoon als piraat met een officiële kaapvaardersbrief door het verdrag tussen Spanje en Nederland min of meer zijn lucratieve werk verloor, kwam hij via de renegaat (Nederlandse kaapvaarder in Marokkaanse dienst) De Veenboer in Algiers in aanraking met Marokkaanse kaapvaarders, bij wie hij als piraat geliefd werd vanwege zijn expertise op het gebied van zeilschepen. Zo kwam het voor dat de Nederlandse 'Moerad Raïs' ook Nederlandse schepen kaapte, en de gevangen genomen Nederlandse bemanningsleden in Algiers (terug)verkocht aan Nederlandse gezanten.

Toen Nederland vrede sloot met de Turken (Ottomanen) ging Moerad Raïs vanuit de Marokkaanse piratenstad Salé kapen met de Morisken, de door de Spanjaarden uit Spanje verdreven Moorse Spanjaarden. In die periode organiseerde hij ook langdurige rooftochten naar bijvoorbeeld het Ierse Baltimore en zelfs tot in het IJslandse Reykjavik.

Moerad Raïs was een uitermate succesvol piraat, die als buitengewoon rijk man in hoog aanzien stond in Marokko, die zijn laatste jaren als invloedrijk admiraal sleet aan de Marokkaanse kust.

Abdelkader Benali vertelt vanavond zijn verhaal met de nodige humor en relativeringen, en stelt de aanwezigen na de pauze in de gelegenheid om vragen te stellen over zijn boek en zijn presentatie, waarna hij associatief uitvoerig antwoord geeft op de vanuit de zaal gestelde vragen.

Abdelkader Benali:

Door te kijken, leer je.
De invloed van 700 jaar Moorse invloed in Spanje is heel groot geweest. Spanjaarden namen daar veel van over. bijvoorbeeld qua kleding, eten en dans.
Mijn voorouders waren piraten.

dinsdag 26 oktober 2021

Rovers bij It Kanael in Feinsum

Dinsdag 26 oktober 2021

Twee eksters en de buizerd vechten om de prooi

Hekkelen van It Kanael

Gistermiddag zijn twee kranen bezig geweest om in opdracht van de gemeente de beide oevers van It Kanael van Feinsum te hekkelen.

Op beide oevers ligt vandaag een dik pakket gehekkeld riet.

Bij het hekkelen wordt echter niet alleen het riet van de oevers van deze voormalige Feinsumer terpvaart gehaald. De grote grijpers van de hekkelkranen scheuren namelijk alles wat ze aan flora en fauna onderweg tegenkomen uit het water en van de walkanten.

Daarom bevatten die dikke rietpakketten ook de nodige elementen voor bijvoorbeeld rondlopende en rondvliegende roofdieren.

Vandaag heeft een buizerd ontdekt dat er een dikke vis uit het kanaal mee is gehekkeld, en dat die vis als prooi zo voor het grijpen ligt voor deze grote gevleugelde rover.

Ruziënde buizerd en eksters

Voor de buizerd is deze vis op de droge een behoorlijk grote prooi, waar de roofvogel vandaag wel even mee vooruit kan. Langdurig zie ik dan ook vandaag de buizerd boven op de walkant krachtig pikken en trekken, om de vis langzamerhand te verorberen.

Maar dit schouwspel heeft behalve mijn aandacht ook de aandacht getrokken van twee van de eksters die rond onze woning hun domicilie hebben. Het is overigens een nogal verscheiden stel, want de ene ekster draagt het normale zwart-witte verenkleed, terwijl de andere ekster een wit-grijs verenkleed draagt.

De beide eksters werken goed samen, want ze zoeken steeds een positie dichtbij de buizerd om vervolgens doorlopend de buizerd lastig te vallen bij diens vismaaltijd. Ze doen er al het mogelijk aan om de buizerd te verstoren, af te leiden, of wellicht te verjagen. Om de beurt gaan ze dicht achter de buizerd staan, om dan met hun snavel fel aan de staartveren van de buizerd te trekken, in de hoop dat de buizerd stappen terzijde doet, opdat de andere ekster dan heel snel even een visje kan meepikken.

De buizerd is echter niet bang, weert dreigend van zich af, en blijft zoveel mogelijk met de scherpe klauwen bovenop de grote vis staan. Alleen als de buizerd met zijn kromme snavel pikkend even achter één van de eksters aan gaat, ziet de andere ekster heel even de kans schoon om een hapje van de vis te nemen. Maar bij die ene poging van die pikkende ekster blijft het dan ook, want de buizerd keert direct weer terug bij de vis, om bovenop de dikke vis weer - zij het gestoord - door te gaan met het verorberen van de vis.

Westerwert & Nijkleaster bijeen in Jorwert

Maandag 25 oktober 2021

In het koor van de Sint-Radboudkerk van Jorwert

DB++
Vanwege de nauwe samenwerking tussen de Protestantse Gemeente Westerwert en Stifting Nijkleaster vergaderen de dagelijkse besturen van beide organisaties periodiek gezamenlijk om dan onze gedeelde vergaderzaken met elkaar door te spreken. Dat orgaan noemen we het DB++, en dat vormt de linking pin tussen beide besturen.

Vanavond is er weer zo'n DB++vergadering, maar die wordt in uitgebreider setting gehouden. Als stichtingsbestuursleden zijn we namelijk allen uitgenodigd om met Westerwert de voorstellen te bespreken inzake de restauratie en nieuwbouw op de locatie van Westerhûs, gelegen tussen het buurtschap Fûns ten noordwesten van Jorwert en Hilaard in het noorden.

Contractbespreking

We komen rond het avonduur bijeen in de Voorkerk van de Sint-Radboudkerk van Jorwert, één van de kerkgebouwen van de Protestantse Gemeente en voor Stifting Nijkleaster haar kloosterkerk.

Bij aankomst loop ik eerst nog even door de stille en op dit late middaguur al weer schemerige kerkzaal. In het koor staat een liturgische bloemschikking opgesteld voor onder andere de Kleasterkuier van overmorgen.

In ruim twee uren bespreken we alle stukken die vanavond ter tafel liggen, en behandelen daarbij alle ins en outs daarvan voor wat betreft de beoogde aanneemovereenkomst tussen Stifting Nijkleaster en het bouwbedrijf dat kan worden gecontracteerd voor de restauratie van onze kloosterboerderij en voor de nieuwbouw van drie kloosterwoningen en negen gastenverblijven.

Dag vol Zegen & feest in Easterein & Westhem

Zaterdag 23 oktober 2021

Gezinsfoto bij de Pollepleats in Westhem

Trouwen in twee delen in Corona-tijd

Door de huidige en komende generaties zullen de bijzondere verhalen van 'Trouwen in Corona-tijd' nog vaak worden (door)verteld. Verhalen worden van geslacht op geslacht doorgegeven, en vooral als die getuigen van uitzonderlijke situaties, hebben ze een lange houdbaarheidsdatum.

Wegens alle door de overheid en aan elkaar opgelegde Corona-beperkingen zijn veel trouwerijen van de afgelopen anderhalf jaar op andere dan beoogde wijze gevierd, zijn ze uitgesteld, of in twee of meer delen geknipt. Zo is het ook gegaan met het huwelijk van Pieter & Esther.

Vorig jaar was het nog wel mogelijk en acceptabel om in zeer beperkte samenstelling te huwen, maar het huwelijk kerkelijk laten inzegenen in grote kring en/of een uitbundig bruiloftsfeest vieren met tientallen tot honderden gasten, was met name in het voorjaar van 2020 geen haalbare optie.

Pieter & Esther besloten dan ook hun trouwerij in twee afzonderlijke delen op te knippen. Zo vond hun burgerlijk huwelijk plaats op 17 april 2020, waar alleen zij als bruidspaar en wij als vier gezamenlijke ouders bij aanwezig konden zijn.

Om toch ook Gods Zegen alvast te vragen over hun huwelijk, heeft het bruidspaar er toen voor gekozen om in de kring van beide gezinnen met zijn achttienen Gods Zegen te vragen over hun huwelijk op 18 april 2020, in de knusse dorpskerk van het Friese Terkaple.

Kerkdienst in Easterein en feest in Westhem

En vandaag is het dan zover dat ook het tweede deel van hun trouwerij kan plaatsvinden. Rekening houdend met de geldende maatregelen in de strijd tegen Corona, kan vandaag in tegenstelling tot vorig jaar wel de kerkelijke huwelijksbevestiging in grotere kring worden gevierd, en ook een bruiloftsfeest in grotere kring is verantwoord, mits we ons houden aan een Corona-check vooraf, geldend voor alle bruiloftsgasten. Behalve deze toegangscheck ligt er ook een beperking op het maximaal aantal gasten dat aanwezig mag zijn in de beide trouwlocaties.

Vanmiddag beginnen we in de Martinitsjerke van Easterein, en daarna vindt de rest van het bruiloftsprogramma plaats in de Pollepleats van het eveneens in Fryslân liggende Westhem.

Kerkelijke huwelijksbevestiging in de Martinitsjerke van Easterein

Om 14:00 uur begint in de monumentale Martinitsjerke van Easterein de kerkdienst voor de kerkelijke huwelijksinzegening van Esther & Pieter.

Voorganger van deze huwelijksbevestiging is dominee Jaap Overeem uit Stiens, en deze kerkdienst vindt plaats onder de verantwoordelijkheid van de kerkenraden van Sneek en Stiens, van de beide Protestantse Gemeenten waaruit de beide echtelieden afkomstig zijn.

Dat voor Pieter & Esther als uitvoerende musici muziek in de kerkelijke viering belangrijk is, blijkt wel uit het feit dat de muzikale omlijsting van deze huwelijksdienst wordt verzorgd door de muziekband van Pieter en door Esthers fanfare-orkest CMV Harmonie van Sneek, onder leiding van haar dirigent Arend Gerds.

Als wij als gezamenlijke ouderparen samen met het bruidspaar, de predikant en kerkenraadsleden de kerkzaal in komen, stopt de band met spelen en speelt de Harmonie 'To the ones we love'.

De overdenking van dominee Overeem volgt na de bijbellezingen uit Hooglied en over de bruiloft te Kana uit het bijbelboek Johannes.

Trouwtekst uit Hooglied 8: vers 6 en 7

Een bijzonder moment in deze viering is na de verkondiging het muziekstuk 'And there I find You', voor dit bruidspaar speciaal gecomponeerd door de eigen dirigent, en nu als de première uitgevoerd door het muziekkorps waar Esther al vele jaren bij speelt.

Pieter & Esther spreken hun beider huwelijksgeloften jegens elkander uit, en daarna wordt hun huwelijk door dominee Jaap Overeem ingezegend. Vervolgens vindt achtereenvolgens de aanbieding plaats van de huwelijksbijbel door de Protestantse Gemeente van Sneek, en de huwelijkskaars door de Protestantse Gemeente van Stiens.

Er wordt gebeden en gedankt, we luisteren naar de muziek van de band en van het korps en we zingen tot slot samen het 'U zij de glorie'.

Trouwfeest in de Pollepleats van Westhem

Na de kerkelijke huwelijksinzegening gaan we met zijn allen van Easterein naar de Pollepleats in Westhem, waar de rest van alle trouwfeestelijkheden zullen plaatsvinden. Door een zonovergoten Fryslân rijden we allen via Blauwhuis naar Westhem.

Als alle gasten vanuit de kerk zijn gearriveerd in de Pollepleats wordt de bruidstaart aangesneden door het bruidspaar, en als zij daarvan een stuk gegeten hebben, worden ook alle aanwezige gasten uitgenodigd om samen met het bruidspaar het feestgebak te nuttigen.

Rond het avonduur wordt het warm buffet geopend, dat is verzorgd door de Pakistaanse vrienden van Esther & Pieter: Nasir & Shabana uit Stiens, die behalve het buffetdiner ook hun foodtruck van Lahore Catering hebben meegenomen, zodat er een ruime keus is om te genieten van al het lekkers van het buffet binnen en/of van de foodtruck die buiten bij de Pollepleats staat.

De rest van de feestavond wordt muzikaal omlijst door een discjockey, en ondertussen hebben alle bruiloftsgasten qua tijd en locatie ruim de gelegenheid om met elkaar het huwelijk van Pieter & Esther vrolijk met elkaar te vieren.

Om 1:00 uur wordt het feest in een grote kring rond de dansvloer afgesloten, met uitbundige muziek en het zichtbaar gelukkige bruidspaar in het midden op de dansvloer.

Daarna gaan we opgewekt uiteen. De meeste gasten vertrekken dan naar elders, en de naaste familie en enkele vrienden blijven voor de komende korte nacht in de Pollepleats, om hier te overnachten in de hotelkamers in de Pollepleats.

Morgenochtend staan we weer vroeg op, want na het ontbijt van 8:30 uur ruimen we alle feestattributen in de Pollepleats op om daarna om 10:30 uur allen vrolijk en dankbaar huiswaarts te keren. En wat zijn we voor Esther & Pieter en met zijn allen blij en gelukkig, nu we de trouwerij in twee tranches toch helemaal hebben mogen en kunnen afronden.

Fleur voor de trouwdienst in Easterein

Vrijdag 22 oktober 2021

Bloemstuk in de Martinitsjerke van Eastereain

Trouwen in Corona-tijd
Door de huidige en komende generaties zullen de bijzondere verhalen van 'Trouwen in Corona-tijd' nog vaak worden (door)verteld. Verhalen worden van geslacht op geslacht doorgegeven, en vooral als die getuigen van uitzonderlijke situaties hebben ze een lange houdbaarheidsdatum.

Trouwerij deel 1 in 2020

Zo is het ook gegaan met het huwelijk van Pieter & Esther.

Om toch ook Gods Zegen alvast te vragen over hun huwelijk heeft het bruidspaar ervoor gekozen om in de kring van beide gezinnen met zijn achttienen Gods Zegen te vragen over hun huwelijk op 18 april 2020, in de knusse dorpskerk van het Friese Terkaple.

Trouwerij deel 2 in 2021

En toen was het wachten op de groene lichten om de kerkelijke huwelijksbevestiging en het bruiloftsfeest in grotere kring te vieren. Ingeschat werd dat het in oktober van 2021 naar alle waarschijnlijkheid mogelijk zou zijn om - rekening houdend met de dan geldende beperkingen - het tweede deel van de trouwerij te vieren.

En dat tweede deel gaan we morgen beleven.

Vandaag is de dag van de laatste voorbereidingen op het deel twee van de beide feestelijkheden van morgen. Durkje en ik rijden vanmiddag met het grote trouwbloemstuk vanuit Stiens naar de Martinitsjerke van Easterein, waar de trouwdienst morgenmiddag zal gaan plaatsvinden.

De hulpvaardige hulpkoster en koster ontvangen ons bij en in de kerk, en dan zoeken we gezamenlijk een geschikte plek voor het fleurige bloemstuk, in de grote kerkzaal van deze monumentale kerk, ook wel 'de kathedraal van Fryslân' genoemd.

Morgenmiddag komen we hier weer terug voor de kerkelijke viering van het huwelijk van Esther & Pieter.

donderdag 21 oktober 2021

Reizigers van een nieuwe tijd (essay)

Donderdag 21 oktober 2021

Cover van het essay van Abdelkader Benali

Een kaper wordt piraat

Ter gelegenheid van De Maand van de Geschiedenis van het jaar 2020 schreef Abdelkader Benali (1975) het essay 'Reizigers van een nieuwe tijd'. Benali gaf zijn essay als ondertitel mee: 'Jan Janszoon, een Nederlandse piraat in Marokkaanse dienst'.

Op de cover van dit boek staat een detail van het schilderij 'Oriental Warrior' (ook wel: 'Barbary Pirate') van de 17e eeuwse Italiaanse kunstschilder Pietro Francesco Mola.

In zijn essay duikt Benali in het ongelooflijke verhaal van de kaapvaarder Jan Janszoon uit Haarlem. Deze zeventiende eeuwse Nederlandse kaper 'gaat Turks' (de shahada): bekeert zich tijdens zijn Noord-Afrikaanse ballingschap tot de islam, laat zich besnijden, en verandert zijn naam in Moerad Raïs. Hij werkte zich op tot nota bene admiraal van de Barbarijse piratenstad Salé in Marokko. Daarmee toonde Janszoon het menselijke vermogen om zich te ontwortelen van zijn vaderland, en zich met een nieuwe cultuur te vereenzelvigen, zó dat hij deze als Raïs hartstochtelijk verdedigde en daar een dominante kracht bleek te (kunnen) zijn.

Wie is deze Janszoon alias Raïs?
Waarom bekeert hij zich tot de islam?
En hoe is zijn leven verweven met de afkomst en het leven van Abdelkader Benali?

Voor Abdelkader Benali is Jan Janszoon niet alleen die op geld beluste piraat, maar staat hij ook voor een moderne vorm van burgerschap, die zich in de 17e eeuw aandient; die van de ontwortelde grensganger.

Kosmopolieten te land en ter zee

Het is boeiend om in zo'n kort tekstbestek inzicht te krijgen in de internationale verhoudingen en politieke verwikkelingen rond de 17e eeuw:

Je leest over de Moorse overheersing van het Iberisch Schiereiland, over de Spaanse Reconquista, leidend tot de vluchtelingenstroom van Spaanse Morisken naar Marokko.
Ik las over de strijd tussen Ottomanen en Habsburgers om de Middellandse Zee, een strijd om de dominantie van de wereld.
Het gaat over Jan Janszoon, die op het snijvlak van de Marokkaanse en Nederlandse overheden een zichzelf verrijkende rol speelt als kaapvaarder, piraat en onderhandelaar in mensenhandel.
Niet eerder las ik over de zogenoemde Turkse inval in IJsland.
Dat er een mensenhandelmarkt was voor mannen, vrouwen en kinderen werd de 237 inwoners van het Ierse dorp Baltimore in 1631 noodlottig toen Moerad Raïs hun dorp overviel en de inwoners op transport stelde naar Algiers.

Misschien biedt onze tijd een herkansing

De piraterij is een antwoord op verdrijving.
Geschiedenis zit vol ironie, gebeurtenissen die op het eerste gezicht ongeloofwaardig lijken in het licht van de omstandigheden en die latere generaties absurd overkomen.
Dit leidde tot de bizarre situatie dat Nederlanders vracht en gevangengenomen bemanningsleden terug moesten kopen van de Hollandse zeerovers in islamitische dienst die de schepen zelf hadden gekaapt. Diplomatie en dubbelspel gingen hand in hand.
Het Holland van de 17e eeuw had veel minder moeite met de meervoudige identiteiten, dan het vandaag heeft.
Migratie heeft een grote invloed op de veranderende identiteit. Toegenomen mobiliteit, wegvallende grenzen en de zoektocht naar financieel gewin dragen er allemaal aan bij dat mensen veranderen.
Mensen zoals de renegaat (moslim geworden Nederlandse kaapvaarder) Jan Janszoon laten zien dat er op religieus vlak sprake kan zijn van aanpassing en verandering.
Alles aan mijn oorsprong komt voort uit migratie.
De kruistocht om Iberië van alle islamitische invloed te zuiveren, moest worden voortgezet op Afrikaanse bodem.
De innige samenwerking tussen Industrie, Leger en Kerk had Spanje een plekje onder de koloniale zon bezorgd.
De ironie van de geschiedenis wil dat Franco van de aartsvijand de Moren broeders in de strijd moest maken om Madrid te winnen.
Zolang er zee is, zullen er piraten zijn.
Historisch bewustzijn kan een dam opwerpen tegen het cynisme.
Als het niet waar is, dan is het toch mooi gevonden.
Onder dwang worden weggestuurd met achterlating van alles wat je lief is, is onverteerbaar.
Het leven op een compagnieschip was zwaar. Ook de visserij zat vol risico's. Wie matroos werd, speelde kortom met zijn leven.
De Nederlandse schepen waren top-notch (fantastisch).
Een gekaapt schip was na de afdracht van de commissie van de zeerover.
Wie geheel onrechtmatig van zijn land is verdreven, die geeft zijn haat door aan de komende generaties.
Het witte goud: gevangengenomen matrozen, kapiteins en scheepsjongens.
De herberg is de plek waar je nieuwe ideeën opdoet en oude vijanden analyseert.
Jan Janszoons Hollandse achtergrond wordt geassocieerd met technologische macht.
De ijzeren wet van de handdruk heerst.
Kaapvaart is een vorm van handel.
Een arm met een haak eraan moest worden gezien als een hoge onderscheiding.
Wie de Middellandse Zee beheerst, beheerst de wereld.
De wereld van de Barbarossa's was multireligieus en multi-etnisch. Het kosmopolitische Algiers dat ze stichtten, zou een afspiegeling zijn van hun wereld vol meervoudige identiteiten.
Zijn titel van admiraal van Salé verplicht Moerad Raïs ook om leiderschap te tonen.
De verdrijving van de morisken werd veroorzaakt door het onvermogen van de Spanjaarden om hun (islamitisch geworden) landgenoten te zien als volwaardige burgers.
De ideologie van het zuivere ras, de zuivere natie vrij van vreemde smetten, is een ode aan de macht, een ode aan vernietiging.
Fanatisme mag nooit het antwoord zijn op fanatisme.
Door de Moren te verjagen, kregen de Spaanse katholieken er niet alleen een vijand bij, ze verloren ook een bevolking met onschatbare kwaliteiten en talenten.

"Als dus de gerechtigheid terzijde is geschoven,

wat zijn koninkrijken dan anders dan grote roversbenden?"

(Bron: Augustinus, De stad van God, boek 4, hoofdstuk 4)

woensdag 20 oktober 2021

Volle maan boven Feinsum

Woensdag 20 oktober 2021

Volle maan boven Feinsum

Wiep Koehoorn

zondag 7 november 2021

In Europa

zaterdag 6 november 2021

Groot-Frieslandpad van Jachthaven Sneekerhof Irnsum naar Nij Beets

donderdag 4 november 2021

Zonsondergang in Feinsum

woensdag 3 november 2021

Vertrouwen in verandering

zondag 31 oktober 2021

9.2 Naar Buiten naar Buren

9.1 Naar Buiten over de Kooiroute

Rondje wandelen in Noord-Brabant: Slingerpad

Rondje wandelen in Noord-Brabant: Graafsche Raam en Tongelaar

Afscheidsrede van prof. dr. Eelke de Jong in Nijmegen

Abdelkader Benali over een Nederlandse piraat in Marokkaanse dienst

dinsdag 26 oktober 2021

Rovers bij It Kanael in Feinsum

Westerwert & Nijkleaster bijeen in Jorwert

Dag vol Zegen & feest in Easterein & Westhem

Fleur voor de trouwdienst in Easterein

donderdag 21 oktober 2021

Reizigers van een nieuwe tijd (essay)

woensdag 20 oktober 2021

Volle maan boven Feinsum

Profiel van Wiep Koehoorn

Zoeken in deze blog

Blogarchief

Lijsterbes als herfstbode in Oldeberkoop