Refugio Ultreia Feinsum met Camino de Santiago-vlag

Zondag 9 mei 2021 - Moederdag

De vlag van de Camino de Santiago is gehesen voor passerende pelgrims

 

Stempelen voor je pelgrimscertificaat

Pelgrims en andere wandelaars op het Fries-Overijsselse Jabikspaad zijn onderweg ook gericht op het laten stempelen van hun stempelkaart van het Jabikspaad en/of van hun pelgrimspaspoort van het Nederlands Genootschap van Sint Jacob. Wie zich na aankomst in de kathedraal van het Spaanse bedevaartsoord Santiago de Compostela meldt bij het pelgrimsbureau van de aartsbisschop van Santiago de Compostela ter verkrijging van het bisschoppelijk pelgrimscertificaat, dient aan de controlerende medewerkers van dat pelgrimsbureau zijn of haar pelgrimspaspoort(en) te tonen met daarin de onderweg verkregen pelgrimsstempels van bijvoorbeeld kerken, kloosters, refugio's en/of van andere pelgrimsfaciliteiten onderweg. 

Voor Jabikspaad-wandelaars en voor Sint-Jacobspelgrims zijn wij als Refugio Ultreia Feinsum een stempeladres, zoals die er vele zijn langs de pelgrimsroute naar het Spaanse bedevaartsoord. Jabikspaad-wandelaars en pelgrims beschikken over de stempeladressenlijst van de Stichting Jabikspaad, waarop ze kunnen zien waar ze onderweg hun felbegeerde pelgrimsstempels kunnen verkrijgen.

Feinsum is stempelplaats voor Jabikspaad-wandelaars en pelgrims

Feinsum heeft twee stempeladressen, en wij zijn daar één van.

Bij aankomst in Feinsum over de Hege Hearewei is het voor arriverende pelgrims altijd even een kwestie van zoeken waar men een pelgrimsstempel in Feinsum kan verkrijgen. En dan helpt het hen dat zo'n stempeladres herkenbaar is aan bijvoorbeeld de 'Camino de Santiago-vlag'. 

Het Nederlands Genootschap van Sint Jacob heeft bij de Dokkumer Vlaggencentrale onlangs een partij van die Camino-vlaggen laten produceren, en ons pelgrimsgenootschap verkoopt sinds kort deze Camino-vlaggen aan haar leden. 

Om passerende Jabikspaad-wandelaars en Sint-Jacobspelgrims hun Feinsumer stempeladres vlot te laten vinden, hebben we vandaag de Camino de Santiago-vlag gehesen bij onze Refugio Ultreia Feinsum. 

Drie pelgrims in spe op het Jabikspaad via Feinsum

Zaterdag 8 mei 2021

Afscheid om over het Jabikspaad verder te gaan van Feinsum naar Stiens

Pelgrimsstempel in Feinsum

Rond het middaguur zien we drie wandelaars met rugzak de brug van de Feinsumer Feart oversteken. Bij de entree van Feinsum op de splitsing van de Hege Hearewei en de Holdingawei blijven ze even staan. Even een moment van oriëntatie op de route. Ze zijn op zoek naar het stempeladres van het Jabikspaad in Feinsum. Dan zijn ze bij ons op het juiste adres, want wij zorgen ervoor dat wandelaars op het Jabikspaad - vaak zijn het ook pelgrims op weg naar Santiago de Compostela - met een stempel van onze Refugio Ultreia Feinsum in hun stempelkaart van het Jabikspaad en/of in hun pelgrimspaspoort van het Nederlands Genootschap van Sint Jacob weer verder kunnen op de route van het pelgrimspad, van het Friese Sint-Jacobiparochie via het Overijsselse Hasselt naar het Spaanse bedevaartsoord Santiago de Compostela.

Drie Jabikspaad-wandelaars

De drie Jabikspaad-wandelaars zijn vanmorgen van start gegaan bij de Groate Kerk van Sint-Jacobiparochie en hebben de eerste 21 kilometers vandaag als in een vlot tempo gewandeld. We nodigen ze binnen uit voor een kop koffie, en dan vertellen ze dat ze de westelijke routevariant van het Jabikspaad van Sint-Jacobiparochie via Franeker en Jorwert eerder al eens hebben gelopen tot aan Jirnsum, en dat ze vandaag de oost-route bewandelen, van Sint-Jacobiparochie via Feinsum naar wederom Jirnsum, vanwaar de oostroute en de westroute ter hoogte van het pelgrimsmonument de 'Jirnsumer Moeting' als één Jabikspaad-route verder gaat naar het (voorlopige) eindpunt in Hasselt.

Pelgrims in spe

De drie mannen uit Damwâld, Buitenpost en Kampen zijn zeer ervaren langeafstandswandelaars, en ze vertellen dat ze eigenlijk de wens hebben om ooit nog eens met zijn drieën de pelgrimstocht naar Santiago de Compostela te lopen. Omdat wij die tocht al meerdere malen hebben gelopen, kunnen we hen in elk geval antwoorden geven op hun vragen over het pelgrimeren, en bieden we ook aan om hen later nog eens nader te introduceren in het pelgrimeren naar Santiago de Compostela. Ze zijn inmiddels alle drie met pensioen gegaan, dus dit is dan nu wel het jaar om de knoop door te hakken, om bijvoorbeeld volgend jaar de hele pelgrimstocht te gaan lopen. Ze kunnen prima met z'n drieën wandelen, zijn gemotiveerd om gedrieën te pelgrimeren, en ze hebben er de tijd voor, dus aan tenminste drie belangrijke voorwaarden is voldaan. Nu alleen nog het besluit nemen om te gaan pelgrimeren, en dan volgt de rest vanzelf wel.

Na een gezellige ontmoeting in onze refugio nemen de mannen afscheid van ons, want ze moeten vandaag immers nog naar Jirnsum. Ze verlaten Feinsum over de Hyltsjebrêge in de richting van Stiens, om dan over de Hege Hearewei het Jabikspaad te vervolgen richting Stiens en Leeuwarden, op weg naar Jirnsum.

Eieren tussen zon en ijzel

Donderdag 6 mei 2021

Dreigende avondlucht boven Stiens

Avondlucht van uitersten
De lucht tijdens onze avondwandeling ten westen van Feinsum is er één van uitersten.

In het noordwesten is de lucht vriendelijk, en de zon schijnt nog aangenaam vanuit het westen.

Maar in het zuidoosten hangt boven Stiens en Leeuwarden een enorm dreigend donkerblauwe lucht. Het is de voorbode van heftig weer. Dat wordt later op de avond ook bewaarheid, want ten zuiden van Leeuwarden valt een hevige neerslag van hagel. In een ommezien is de autosnelweg tussen Leeuwarden en Heerenveen spekglad vanwege de gevallen hagel, en hebben automobilisten grote moeite om met hun auto's op de beijsde weg te blijven.

Zonovergoten nest

Wij echter wandelen in een heerlijke avondzon, die ons vanuit het westen beschijnt. 

We passeren op de Hege Hearewei tussen Feinsum en Stiens een nest van een meerkoet in It Kanael. Als we op de Hege Hearewei het nest naderen, verlaat de meerkoet even haar nest, en kunnen wij zien dat er zes eieren in de volle avondzon in het nest liggen. Zodra we voorbij zijn, zwemt de meerkoet weer terug naar het nest, en neemt daarop wederom plaats.

Tweede deel Spoarpaad van Stiens richting Leeuwarden

Maandagmiddag 3 mei 2021

Over het Spoarpaad vanuit Stiens richting Koarnjum en Jelsum

Lang gewacht, en toch gekomen

We moesten er indertijd 'even' op wachten, maar toen had je ook wat.

In december 2016 werd eindelijk het spoorpad tussen Stiens en Leeuwarden opengesteld.

Over het voormalige spoortracé tussen dorp en stad is in het jaar 2016 een pad geasfalteerd, dat voor wandelaars en fietsers is opengesteld voor de directe verbinding van Stiens naar Leeuwarden, met op diverse plekken mogelijkheden om op de opeenvolgende kruisingen met oude wegen en paden het fietspad vanuit de tussenliggende dorpen en steden op te gaan of het daar te verlaten.

Tijdens de asfalteringsweken maakten fietsers en wandelaars direct al gebruik van het nieuwe pad, ondanks het feit dat het geasfalteerde pad volgens de inrij-verbodsborden aangaven dat passage nog niet was toegestaan en - voor wie dat wel deed - dat het inrijden geheel voor eigen risico zou zijn.

Eind 2016 zijn op de gevaarlijke kruisingen slalomhekken geplaatst om de snelheid er uit te halen op plekken waar het nieuwe spoorpad bestaande wegen gevaarlijk kruist. En toen dan ook nog het inrijverbod was opgeheven, was het hek bij wijze van spreken van de dam, want vanaf dat moment werd er al veel en dankbaar gebruik gemaakt van dit - ook mooi gelegen - nieuwe asfaltpad voor wandelaars en fietser.

Positieve reacties via social media

Via Facebook circuleerden er in 2016 verschillende reacties op het nieuwe pad, van heel mooi, en let vooral goed op bij het oversteken van gevaarlijke kruisingen, en wat prachtig om Stiens weer eens vanuit een heel ander perspectief te zien en te doorkruisen.

Het pad is voldoende breed, zodat fietsers en wandelaars bij het passeren elkaar voldoende ruimte kunnen geven, en het zicht is uitstekend, omdat het spoorpad nauwelijks slingert, wat spoortrace's eigen is.

Op 9 februari 2017 heeft het spoorpad een Friestalige straatnaam gekregen, namelijk: Spoardyk.

Nieuw perspectief in Stiens

Durkje en ik hebben op 29 december 2016 direct al eens de proef op de som genomen, en zijn op die ochtend het eerste deel van het spoorpad gaan bewandelen. We líepen toen de nieuwe route, want dat gaf ons vanwege de lage snelheid alle tijd om onderweg ook kennis te nemen van de zo geheel nieuwe perspectieven van waaruit je je eigen dorp (want toen woonden we nog in Stiens) als het ware met nieuwe ogen kunt bekijken. 

In de afgelopen viereneenhalf jaar was het er nog nooit van gekomen om ook het tweede deel van dit Spoarpaad eens te gaan bewandelen, dus het is vandaag eigenlijk wel de hoogste tijd om dat toch maar eens te gaan doen.

Vanmorgen had ik voor Nijkleaster nog een vergadering, en vanmiddag is het ondanks de harde wind wel goed wandelweer, dus we trekken nu de wandelschoenen aan en gaan op 'spoor'pad.

Spoarpaad van de Menno van Coehoornwei bij Stiens naar de N357 bij Jelsum

We rijden van Feinsum naar Britsum en parkeren onze auto bij de Britsenburgh, bij de korfbalvelden van CSL. Vanuit Britsum wandelen we dan over de Menno van Coehoornwei naar de plek waar deze doorgaande weg het Spoarpaad vanuit Stiens kruist. Tot hier hadden we het spoorpad in 2016 al bewandeld, dus vanaf hier gaan we nu met de rug naar Stiens in zuidelijke richting verder over het Spoarpaad.

Normaal gesproken wordt het Spoarpaad veel gebruikt door schoolgaande kinderen, forenzen en mensen die op de fiets gaan winkelen in Leeuwarden. Maar omdat in deze Corona-tijd veel forenzen thuis werken en het in de regio deze week ook meivakantie is, is het bijzonder rustig op het Spoarpaad. Af en toe ontmoeten we een fietsers en/of een wandelaar.

Het is droog, maar het waait wel behoorlijk hard, dus we hebben tijdens het lopen over het hoger gelegen spoorpad een stevige tegenwind vanuit het westen.

Spoarpaad door Koarnjum naar Jelsum

We lopen hier in het voorjaar, in de periode dat de akkers weer klaar worden gemaakt voor het komende seizoen. Hier en daar zijn de eerste pootaardappelen al gepoot, waardoor de lange lijnen van de aardappelruggen het landschap tekenen.

Het eerste dorp dat we bereiken, is Koarnjum. Hier kruist het Spoarpaad de Skeltedyk tussen de N357 en het dorp.

Even later lopen we achter de voetbalvelden van voetbalvereniging De Trije Doarpen (DTD) langs. 

Daarna kruist het Spoarpaad de Skierhústerwei, die van de N357 naar Jelsum loopt.

Op de plek waar we de parallel aan de N357 lopende Brédyk bereiken, zien we in het beboste driehoekje de restanten van de fundamenten van het voormalige treinstation. Een enigszins verwaarloosd informatiebord verschaft enige informatie over de historie van de spoorlijn en van deze stationslocatie.

Hier eindigt het Spoarpaad. Wie vanaf hier verder wil richting Leeuwarden, volgt dan de parallelweg van de N357, de Brédyk.

Vijver Zathe en Dekemastate

Wij wandelen enkele honderden meters over de Brédyk richting Leeuwarden, om dan ter hoogte van Vijver Zathe de Langhústerdyk op te gaan. We lopen dan langs dit ooit zo prominente fokbedrijf van de boerenfamilie Wassenaar-Boelstra. Deze bijzondere, monumentale boerderij is momenteel helaas niet meer in gebruik, waardoor deze ooit zo imposante boerderij nu schromelijk vervalt.

Eerst even over de Finsterbuorren en daarna al snel over de mooie singel wandelen we naar Dekemastate in Jelsum. In de boomsingel en in de tuin van Dekemastate staan ook veel bijzondere stinzenplanten in bloei. 

Bij het theehuis van Dekemastate gaan we over Op 'e Terp en over de Skierhústerwei naar de Boarnsylsterwei. Die volgen we daarna, waarna we ter hoogte van de voetbalvelden van DTD weer aankomen in Koarnjum. 

F-16 en F-35

Op dat moment worden we geconfronteerd met twee gevechtsvliegtuigen boven ons, die de Leeuwarder vliegbasis naderen. Ik zie dat het twee verschillende gevechtsvliegtuigen zijn, namelijk een oude F-16 en een nieuwe F-35. Mooi om ze zo vlak over ons heen te zien vliegen in de afdaling, waarbij we de piloot in de cockpit zien zitten, maar het is wel een hels kabaal. Opvallend is overigens het feit dat de F-35 (de Lightning II ofwel de Joint Strike Fighter) veel meer lawaai produceert dan de F-16 (de Fighting Falcon). Daar waar de F-16 met een overwegend fluitend geluid overvliegt, maakt de F-35 een veel heviger en brullend lawaai. Kortom, de geluidsoverlast van de F-35 is veel groter dan die van de F-16.

Martenastate en Britsenburgh

Door de Bokkestege en over het Tsjerkepaed lopen we vervolgens naar de Nicolaaskerk van Koarnjum.

We lopen langs de dorpskerk, om daarna het schelpenpad van de Swarte Singel op te gaan, door de stinzenfloratuin van Martenastate.

Voorbij de Túnmanswente volgen we de Martenawei en de Helmblomstrjitte, waarna we over de Joussenwei vanuit Koarnjum in noordelijke richting naar Britsum lopen.

Over het Stedpaed en de Menno van Coehoornwei lopen we door Britsum terug naar de parkeerplaats bij de korfbalvelden, waar we anderhalf uur geleden onze auto hadden geparkeerd. Na een mooie wandeling van zo'n zes kilometer rijden we vanuit Britsum via Stiens weer terug naar huis in Feinsum.

Eerste overnachting in een refugio op weg naar Santiago de Compostela

Maandagochtend 3 mei 2021

Samen van start

Wandelaars die bij de Groate Kerk van Sint-Jacobiparochie op het Friese Jabikspaad van start gaan, om meer dan drieduizend kilometer verderop als pelgrim ooit aan te komen in Santiago de Compostela, zijn onderweg vaak aangewezen op zogenoemde 'refugio's', de speciaal daartoe voor hen ingerichte overnachtingslocaties voor pelgrims van Sint Jacob.

Gisterochtend zijn de pelgrims Tineke en Hertzen van start gegaan bij de beroemde Friese pelgrimskerk van Sint-Jacobiparochie. Gedurende de eerste wandeldagen vergezelt zoon Hertzen zijn moeder Tineke, die als doel heeft om zo mogelijk dit kalenderjaar de gehele pelgrimstocht naar de kathedraal van het Spaanse bedevaartsoord Santiago de Compostela te volbrengen, om daarna ook nog enkele dagen door te lopen naar het ultieme eindpunt van deze pelgrimage, tot op de rotsen van Cap Finisterre, aan de Atlantische Oceaan.

In Refugio Ultreia Feinsum

Vandaag hebben de twee wandelaars de eerste etappe van het Jabikspaad gelopen, vanuit Sint-Jacobiparochie, via Zwarte Haan, Nieuwe Bildtzijl, Oude Bildtzijl naar Feinsum.

Aan het eind van gistermiddag zagen we het tweetal de Feinsumer Feart oversteken en Feinsum binnenwandelen. Ze zijn dan van plan de nacht door te brengen in onze Refugio Ultreia Feinsum.

Na een gezellig samenzijn met ook een gezamenlijke pelgrimsmaaltijd hebben de beide pelgrims bij ons overnacht, en vanmorgen gaan ze weer met frisse moed van start met en na een stevig ontbijt.

Rond negen uur is het moment aangebroken om afscheid te nemen van onze pelgrimerende gasten, en dan verlaten ze Feinsum voor hun tweede etappe: van Feinsum naar Jirnsum/Grou.

Driemaal hoera voor Elwin

De Peppa Pig-verjaardagstaart

Zaterdag 1 mei 2021

Drie jaar
Onze oudste kleinzoon Elwin viert deze week zijn derde verjaardag.
Dat vieren we natuurlijk met zijn allen.
Om dat zo Corona-veilig mogelijk te kunnen doen, is het niet verantwoord om dat in groter familieverband te vieren, dus doen we het in afzonderlijke sessies.
Wederzijdse grootouders en ooms & tantes met kleinere neef komen om de beurt op verjaardagsvisite, verspreid over enkele dagen.
Vandaag zijn wij als pake & beppe in Westerbork op verjaardagsvisite.
Het wordt wel duidelijk dat je derde verjaardag al wel als een heel bewuste feestdag wordt gevierd als je peuter bent.
Het is een gezellige en feestelijke verjaardag, waarbij de verjaardagstaart met daarop de populaire 'Peppa Pig' niet ontbreekt.
Driemaal hoera voor Elwin.

Twee pelgrims op het Jabikspaad in Feinsum

Vrijdag 30 april 2021

Twee pelgrims verlaten Feinsum over het Jabikspaad richting Stiens

Gisteren van start

Ook vandaag zijn er in het noorden van Fryslân weer pelgrims op pad over het Fries-Overijsselse Jabikspaad richting Santiago de Compostela. 

Twee pelgrims, afkomstig uit Zutphen en Amsterdam, zijn gisteren hun pelgrimstocht begonnen bij de Groate Kerk van Sint-Jacobiparochie. Nadat ze eerst van Sint-Jacobiparochie (Santiago aan het Wad) naar Zwarte Haan (Finisterre aan het Wad) zijn gelopen, verlaten ze voor de nacht het Jabikspaad om in een Bed & Breakfast-accommodatie aan de Oude Bildtdijk de nacht door te brengen.

Vandaag en wat daarop volgt

Vanmorgen zijn ze verder gegaan vanaf Zwarte Haan, om vervolgens via de Waddenzeedijk, Nieuwe Bildtzijl, Oude Bildtzijl over de Monnikenbildtdijk en de Hege Hearewei richting Feinsum te lopen.

Bij aankomst in Feinsum ontvangen we hen om ze een pelgrimsstempel op hun stempelkaart mee te geven. Na een kop koffie en een goed gesprek binnen, vervolgen ze hun pelgrimspad over de Hege Hearewei, om dan voor vandaag tot slot nog het Jabikspaad van Feinsum tot in Stiens te volgen, alwaar ze vannacht in een Bed & Breakfast-locatie zullen overnachten.

Morgen gaan ze verder, via Leeuwarden naar Grouw. Over enkele dagen hopen ze via Hasselt de stad Zwolle te bereiken.

Loslaten en vasthouden in Blokzijl

Donderdag 29 april 2021

Bloemstukken op tractorwielen bij de Grote Kerk van Blokzijl

Dankdienst voor het leven

Na een lange periode van leven tussen hoop en vrees nemen we vandaag afscheid van Karst, die vorige week als gevolg van een ernstige ziekte overleed.

We komen op deze regenachtig-trieste dag voor de dankdienst bijeen in de Grote Kerk van Blokzijl, om hier samen zijn leven en werken te gedenken.

Bij de entree van de Grote Kerk staan aan weerszijden van de kerkdeur twee bloemstukken, bevestigd aan twee grote tractor-wielen, waarmee op passende wijze tot uitdrukking wordt gebracht dat hij in zijn werkzame leven als succesvol ondernemer voornamelijk tussen tractoren en andere landbouwvoertuigen heeft gewerkt in het eigen landbouwmechanisatiebedrijf te Blokzijl.

Voordat we Karst naar zijn graf brengen, wonen we met zijn allen de dankdienst bij, onder leiding van dominee Jelle Vonk, predikant van de Protestantse Kerk van Blokzijl en omgeving.

We luisteren naar het In Memoriam, naar de schriftlezing en de overdenking van de voorganger, en naar bijpassende muziek. 

Op de rouwkaart, in de orde van dienst èn tijdens de dankdienst wordt treffend verwoord wat het betekent voor zijn naaste familie, vrienden en kennissen om Karst als geliefde nu los te moeten laten:

We laten je los, maar houden je altijd vast,

in ons hoofd, in ons hart, in zoveel herinneringen.

Dichtbij blijf jij.

We laten je los, maar houden je altijd vast.

Iemand zoals jij kan niet gaan.

Jij blijft ons altijd bij, met een lach en een traan.

Is het nu tijd om te gaan, wij zijn trots op jouw bestaan.

We laten je los, maar houden je altijd vast.

Zonsondergang in Feinsum

Woensdagavond 28 april 2021

Zonsondergang in Feinsum

Eimaand en broedmaand

Woensdagavond 28 april 2021

Het ei van mei

Gevuld meerkoetnest in Feinsum

We kennen in Nederland het spreekwoord "In mei leggen alle vogels een ei, behalve de koekoek en de griet, die leggen in de meimaand niet". 

Waar in deze zegswijze sprake is van de 'griet' gaat het overigens niet over de griet als platvis, maar over de grutto, één van Nederlandse mooie weidevogels.

Het is daarenboven ook een spreekwoord, dus er is hier geen sprake van een ijzeren biologische regel dat alle vogels daadwerkelijk een ei leggen in de maand mei, maar met deze zegswijze wordt bedoeld dat de meimaand in de natuur bekend staat als de jaarlijkse aanvangsmaand van het vogelbroedseizoen.

Meimaand is eimaand

In deze vroege mei-avond maken we na de avondmaaltijd een korte avondwandeling nabij Feinsum. Als we over de Feinsumer Iestdyk tussen de uitgestrekte akkers doorlopen, is er in meerdere opzichten sprake van bedrijvigheid rondom ons. Traktoren rijden over de akkers om de akkergronden gereed te maken voor het zaaien van zaad of voor het poten van pootaardappelen. We zien hazen lopen en er zijn verschillende vogels te zien op het land, in de lucht en in de sloten tussen de akkers. Verderop in een sloot zie ik een meerkoet zich zwemmend van ons verwijderen. Even later zie ik in de sloot tussen het riet het nest van hoogstwaarschijnlijk die meerkoet. Er liggen nog maar drie eieren in het nest, en omdat meerkoeten het nest vullen met ongeveer vijf tot tien eieren per legsel, zal het nog wel enkele dagen tot een week duren alvorens deze meerkoet ook gaat deelnemen aan het jaarlijkse broedseizoen van de meimaand.

Faksinearre, soarch, ensafh.

Woensdag 28 april 2021

Selfie-wand bij de Leeuwarder vaccinatielocatie

Logistieke operatie van zorg

Met een groot aantal gastvrouwen en gastheren worden vandaag en morgen de zestigers uit Stiens en omstreken gevaccineerd met de eerst prik tegen het Coronavirus.

De 23 huisartsenpraktijken van Leeuwarden maakten in de afgelopen weken al gebruik van het vaccinatiecentrum van GGD Fryslân in het WTC (World Trace Centre, sinds 2006) Leeuwarden, op de uitnodiging voor het gemak overigens ook nog aangeduid als FEC (Frisian Expo Center), en bij de zestigers ook nog bekend als Frieslandhal(len) (in 1996 door brand verwoest).

Als een soort militaire operatie worden ook vandaag de Stienser zestigers tussen aankomst en vertrek zorgvuldig begeleid. Twee opeenvolgende parkeerhulpen, een voorsorteer-gastheer, een huisarts voor medische vragen, een administratief medewerker, een vaccineerder en gastvrouwen en begeleiders van de EHBO, van de GGD en van een beveiligingsbedrijf zorgen ervoor dat alles in de juiste volgorde en bovendien zorgvuldig plaatsvindt.

Zorgen voor elkaar in het (hoger) onderwijs

Die zorgvuldigheid zien wij momenteel op veel plekken en in veel situaties van alledag. Die voorzichtigheid en dat zorgvuldig optreden zie ik ook in bijvoorbeeld het hoger onderwijs, waarin al weken - of eigenlijk al maanden - er alles aan wordt gedaan om met ingang van afgelopen maandag de studenten weer zo veilig mogelijk in hogescholen en universiteiten te ontvangen om hen het zo nodige contactonderwijs weer aan te (kunnen) bieden. 

Dat staat dan in schril contrast met de filmbeelden die we gisteravond op tv zagen, van al die mensen in vooral de grote steden, die de gewenste zorgvuldigheid met voeten treden, om hun zogenoemde herwonnen vrijheid op Koningsdag uitbundig te vieren. Veel van de jongvolwassenen die daar gisteren te buiten gingen aan iets anders dan contactonderwijs, zullen vandaag en morgen en hopelijk ook in de komende weken en maanden worden getrakteerd op zorgvuldig aangeboden contactonderwijs in het hoger onderwijs. 

Al die goedwillende schoolbestuurders, docenten, medestudenten, managers, dienstenmedewerkers en andere dienstverleners voor het hoger onderwijs; wat zullen zij gisteren ervan hebben gevonden toen zij zagen dat ook hun studenten zich zo onvoorzichtig hebben gedragen in stadsparken en op stadspleinen? En wat zouden al die onzorgvuldige en alle wel zorgvuldige studenten ervan vinden als vandaag of morgen zeg maar de helft van al hun docenten het niet meer aan zou durven om hun contactonderwijs in het hoger onderwijs weer aan te bieden, waar velen zo vol verlangen naar hebben uitgekeken?

Op zoek naar een nieuwe bestuurssecretaris voor Stifting Nijkleaster

Donderdag 22 april 2021

Bestuursvacature

In het koor van de kloosterkerk van Nijkleaster

Als bestuur van de Stifting Nijkleaster zijn we momenteel op zoek naar een nieuwe bestuurssecretaris. Onze huidige secretaris van het bestuur hebben we enige tijd geleden benoemd tot Kwartiermaker voor het nieuwe klooster dat we binnenkort gaan bouwen op It Westerhûs tussen Hilaard en Hûns bij Jorwert, en daarmee is de huidige vacature van de secretaris van ons stichtingbestuur ontstaan.

Na een oproep in het provinciale kerkblad Geandewei met korte oproepen in de Leeuwarder Courant en in het Friesch Dagblad zijn wij verblijd met sollicitatiebrieven van belangstellenden voor deze uitdagende en mooie vrijwilligersfunctie.

Sollicitatiegesprekken

Vanmorgen zijn we als bestuurlijke sollicitatiecommissie bijeen op de Ferdjipping boven de Voorkerk in de Sint-Radboudkerk van Jorwert, de kloosterkerk van Nijkleaster.

Hier gaan we aan de hand van de profielschets en de ingediende sollicitatiebrieven in gesprek met een aantal genodigde kandidaten voor deze functie.

Daarmee hopen we over enige tijd binnen Nijkleaster en daarbuiten bekend te maken wie gaat voorzien in deze vacature van bestuurssecretaris.

Zonsondergang in Feinsum

Woensdagavond 21 april 2021

Zonsondergang in Feinsum

Brabantse pelgrims op het Jabikspaad

Woensdag 21 april 2021

Twee Brabantse pelgrims over het Jabikspaad van Feinsum naar Stiens

Er op uit

Aan het aantal wandelaars, fietsers, motorrijders en andere verkeersdeelnemers kun je duidelijk merken dat het voorjaar is aangebroken. Mensen hebben er duidelijk weer zin in om er op uit te trekken, hetzij voor bijvoorbeeld korte wandelingen, dan wel voor de veel langere tochten.

Na de drie langeafstandswandelaars op het Jabikspaad van vorige week, krijgen we ook deze week al weer bezoek van pelgrims op het Jabikspaad. 

Vandaag zijn dat twee pelgrimerende dames uit Brabant. Ze hebben al de nodige ervaring op pelgrimswegen. Zo hebben ze bijvoorbeeld al de Via Monastica in België gewandeld. Maar ja, als Nederlander wandelen op de buitenlandse pelgrimspaden in België, Frankrijk en Spanje is in deze tijd geen vanzelfsprekendheid, vanwege alle beperkingen die momenteel gelden in de strijd tegen de Corona-pandemie.

Pelgrimeren in Nederland

Wij merken - en horen ook regelmatig - van wandelende pelgrims dat zij hun buitenlandse pelgrimstochten tot nader order tijdelijk op 'on hold' hebben gezet. Maar omdat een pelgrim toch wil wandelen, worden ondertussen alternatieven in Nederland gezocht. En die zijn er te over, want ook door Nederland lopen ettelijke pelgrimspaden, alle met uiteindelijk Santiago de Compostela als bestemming.

Eén van die alternatieven is om ook vanuit de andere delen van het land naar Fryslân te komen om hier het Jabikspaad te gaan bewandelen, de Fries-Overijsselse aanlooproute vanuit het Friese Sint-Jacobiparochie via het Overijsselse Hasselt naar het Spaanse bedevaartsoord Santiago de Compostela.

De meeste wandelaars en pelgrims lopen het Jabikspaad via de oostroute of de westroute in zuidelijke richting naar Hasselt, maar het kan ook andersom, want je kunt ook met de gids van het Jabikspaad en bewegwijzerd de route van Hasselt naar Sint-Jacobiparochie lopen. Het Bildtse Sint-Jacobiparochie wordt immers ook niet voor niets het 'Santiago aan het Wad' genoemd.

Pelgrimeren van Sint-Jacobiparochie naar Nijmegen

Vandaag krijgen we in onze Refugio Ultreia Feinsum bezoek van twee Brabantse pelgrims op het Friese Jabikspaad, die de Nederlandse pelgrimsroute vanuit het noorden naar het zuiden lopen. Het zijn ervaren wandelaars-pelgrims en ze hebben voor vandaag een traject van zo'n 30 kilometer gepland. Ze zijn vanmorgen begonnen in Sint-Jacobiparochie en zijn vandaag via Zwarte Haan (Finisterre aan het Wad) en Nieuwe Bildtzijl en Oude Bildtzijl langs Feinsum op weg naar een overnachtingslocatie in Leeuwarden.

Rond 13:00 uur komen ze bij bij ons op bezoek, en kunnen wij hen onder andere verblijden met het pelgrimsstempel van onze Refugio Ultreia Feinsum in hun pelgrimspaspoort en stempelkaart. 

Nadat we enkele pelgrimservaringen hebben uitgewisseld en met de beide dames ook hebben gekeken naar geschikte overnachtingslocaties voor de komende nachten, gaan ze weer opgewekt verder, het Jabikspaad op, over de Hege Hearewei richting Stiens, Britsum, Cornjum, Jelsum en Leeuwarden.

Hun doel is om over enkele dagen aan te komen in Nijmegen, dus deze twee ervaren pelgrims hebben nog de nodige mooie kilometers te gaan.

Zonsondergang in Feinsum

Zondag 18 april 2021

Zonsondergang in Feinsum

Op hoge hakken naar Santiago

Zaterdag 17 april 2021

Zes weken verdieping

Cover van 'Op hoge hakken naar Santiago'

Pelgrim-auteur Cathelijne Paulus van Pauwvliet woont in Amsterdam en is makelaar. Deze succesvolle dertigjarige wil verdieping in haar overvolle leven. 

Ze gaat in haar eentje op pelgrimstocht naar Santiago de Compostela: een route van 900 kilometer, te voet door de weidse natuur van Oost- naar West-Spanje. Haar tocht verandert langzaam van een slopende onderneming in een spirituele reis ... met ook de nodige doses hartstocht! 

Pelgrim Cathelijne maakt je als lezer deelgenoot van alle facetten van haar reis. Want wat stop je eigenlijk in een rugzak die maar vijfeneenhalve kilo mag wegen? 

Ze beschrijft de plaatsen en dorpjes die ze passeert, de stress die het dagelijks regelen van een slaapplaats met zich meebrengt, de snurkers op de slaapzalen, de pijn en het afzien tijdens het wandelen. Maar natuurlijk zijn er ook de bijzondere ontmoetingen met medepelgrims en het louterende effect dat wandelen op haar heeft. Het wordt een spannende tocht en de afloop blijft lang onzeker. 

Terug in Amsterdam moet ze haar draai weer zien te vinden, na een nomadenbestaan in Spanje van ruim zes weken. 

Deze jonge vrouw beleeft een periode waarin ze zichzelf echt leert kennen, en ze laat de lezer meekijken. 

Bang voor het onbekende

Cathelijne Paulus van Pauwvliet gaf haar reisverslag de titel: 'Op hoge hakken naar Santiago' (2011). Haar Italiaanse medepelgrim Mouro maakte van Cathelijne de foto die op de cover van haar boek staat.

Haar boek begint ze met enkele inleidende hoofdstukken, waarin ze onder andere beschrijft wat de aanleiding is geweest voor haar pelgrimstocht, en wat er qua voorbereiding allemaal aan vooraf is gegaan.

• Waarom ben ik niet rustig thuisgebleven?
• Ik was zoekende in die tijd.
• Ik was nog niet klaar om de tocht alleen af te leggen.
• Ik wilde veilig en afgeschermd in de bewoonde stadswereld zitten.
• Ik bleef mij een vreemde eend in de bijt voelen.
• Ik leerde Spaans.
• We waren allemaal buitenlanders in Spanje, ver weg van huis.
• Waarom hebben mensen toch zo'n behoefte om onderscheid te maken?
• Opeens was ik uitgesproken en passioneel.
• Om dan te blijven staan en het juiste pad te bewandelen ... dat was een ware uitdaging.
• Er klopte toch iets niet. Ik was niet echt gelukkig.
• Ik was altijd meer bezig geweest met de buitenkant.
• De binnenkant was voor mij een relatief onbekende, of laten we zeggen tot dan toe onbewuste wereld.
• Mijn motivatie raakte na verloop van tijd ver te zoeken.
• Ik zou de Camino gaan lopen.
• Het was de juiste tijd, het juiste moment. De aangewezen manier om mezelf eens helemaal te zien zoals ik was.
• Waar zou ik beginnen en vooral, hoe zou ik lopen.
• Er is geen startdatum of iets dergelijks. De dag die jij kiest, is goed. Het startpunt van de pelgrimstocht is eveneens een eigen keus; elk vertrekpunt is een goed begin.
• Ik was niet bepaald een geoefende wandelaar en al helemaal niet met bagage.
• Ik wilde mijn aandacht op iets anders richten. Op bewust bekijken.
• Ik wilde het moment daar juist meemaken en in me opnemen.

Cathelijne op de Camino Franchés

• Hier gaat het beginnen. Ik loop mijn bergen tegemoet. Wat zal ik tegenkomen? Zal ik het redden? Voorwaarts, mijn toekomst tegemoet.
• Een machtig, ontroerend moment.
• Ik stel mijn idee van die ochtend radicaal bij en overtuig mezelf ervan dat ik niet per se alleen hoef te wandelen.
• Ik kan ook gewoon doen waar ik zin in heb.
• Ik wil deze tocht op mijn gevoel lopen, doen wat goed voelt en allesbehalve vasthouden aan een zogenaamde planning.
• Deze tocht is een tocht die ik voor mezelf loop.
• De pijn wordt steeds erger.
• Om na de denken. Om stil te zijn. Om te genieten. Ik hoef niet daadwerkelijk alleen te lopen om op momenten alleen te zijn.
• Pelgrims beginnen elkaar te herkennen en lijken blij te zijn elkaar na trajecten terug te zien. Wat is dat fijn, dat samenzijn met pelgrims!
• Ik ben kapot.
• Ook ben ik bang. Bang om de anderen kwijt te raken.
• De verbondenheid groeit.
• Een bijzonder vrijgevige gift, gezien de noodzaak van energie, en dus voedsel, op elk moment.
• Aan morgen denken, doet niemand.
• Alcohol vloeit rijkelijk onder de pelgrims.
• Ik word emotioneel.
• Een oude angst: ik ben alleen.
• Opeens voelde ik rust. Rust om dingen los te laten.
• Ik houd hiervan, van deze momenten van stilte en bezinning. Het zijn momenten die me kracht geven om verder te gaan.
• De mis geeft me ruimte om te luisteren naar mezelf.
• Mijn lichaam kan niet meer, ik heb overal pijn.
• Iets wat wel meer pelgrims doen: zij leggen hun pelgrimstocht in delen af en starten het volgende deel waar zij het vorige deel geëindigd zijn.
• Er hangt een bijzondere sfeer, er wordt veel geproost en er zijn tranen. Voor dat wat is geweest en voor dat wat komen gaat. Voor dat wat deze pelgrimstocht is.
• We zijn allemaal moe, maar we gaan door.
• Zingen is fijn als je pelgrim bent.
• Het belang om de tocht af te maken, is ongemerkt steeds groter geworden. Stoppen voelt als onafgemaakt geheel.
• Ik bedenk me dat ik ontzettend ben gaan houden van alles wat deze pelgrimstocht is.
• Ik ben bang voor het ooit naderende einde van deze bijzondere tocht.
• Ik dwing mezelf alleen aan de dag van vandaag te denken. Morgen is iets anders.
• Een pelgrimstocht gaat niet om het alleen maar lopen door prachtige natuur, maar gaat ook door de minder charmante delen.
• Het is moeilijk om samen met iemand anders te lopen, zeker met iemand die je al kent. Samenlopen betekent de bereidheid om je op ieder moment aan te passen en dat is zwaar tijdens een tocht die al het uiterste van jezelf vergt.
• Verdwalen is het laatste waar je zin in hebt als je nog een volle dag lopen te wachten staat.
• Het is bijzonder dat ik hier mijn verjaardag mag vieren.
• Ik zie hoe mooi ik ben als ik echt, helemaal en geheel mezelf ben. Deze pelgrimstocht, dat ben ik.
• Het enige waar ik op gericht ben, is het hier en nu.
• Een mens kan zoveel meer dan hij denkt dat hij kan.
• Als iets niet te veranderen is, pieker er dan niet langer over en zet de teleurstelling van je af.
• Het moet toch mogelijk zijn om naast jezelf ook voor een ander te zorgen tijdens deze tocht?
• Ik wil helemaal geen 'schedule' hebben tijdens deze tocht. Dat past niet bij een pelgrimstocht. Dat is het slechtste wat je kan doen tijdens je pelgrimstocht. Het verpest de onbevangen ervaring  van alles wat de tocht je hier op dit moment te bieden heeft.
• Ik wil niet alleen maar vooruit kijken. Op die manier mis je zo veel werkelijks naast je.
• Je hoeft niemand te overtuigen.
• Een pelgrimstocht gaat over iets anders dan een planning.
• Ondanks het minimale aantal uren slaap per nacht en de behoorlijke fysieke inspanning overdag, lijkt de tocht me een onuitputtelijke dosis energie te geven.
• Een pelgrimstocht gaat niet over het eindigen in Santiago, maar over alles wat daaraan voorafgaat. Het daadwerkelijke eindpunt of doel van een pelgrimstocht bepaalt iedereen voor zichzelf. Iedereen kiest zijn eigen Santiago.
• Dat ik al zoveel dagen 24 uur per dag in dichte nabijheid met iemand samen kan zijn, zie ik als een bijzonder iets.
• We kennen onze grenzen blijkbaar niet altijd.
• Ik weet inmiddels dat dingen naast èn met elkaar kunnen blijven bestaan.
• Ik voel hoe mijn lichaam mij naar Santiago toebrengt.
• Tijdens deze pelgrimstocht doe ik alles van binnenuit. Ik voel. Ik bepaal. Ik maak op basis daarvan mijn keuze.
• De magie is weg.
• Hiermee is een bijzonder punt op onze camino bereikt: we zijn compleet.
• Het afleggen van de pelgrimstocht is voor veel Zuid-Amerikanen een vanzelfsprekend onderdeel van hun leven.
• Iedereen is oprecht en ontroerd door wat de pelgrimstocht hem tot dusver heeft gebracht.
• Als ik in staat ben mezelf naar Santiago te brengen, dan kan ik alles.
• De pelgrimstocht is in staat om ieder een zeer heldere spiegel van zijn eigen werkelijkheid voor te houden.
• Teruglopen is bij uitstek waar je geen zin in hebt als je op weg bent naar Santiago.
• Ik vind het prettig om voor iemand te zorgen en mijn verantwoordelijkheid te nemen.
• Ieder loopt zijn eigen pelgrimstocht.
• De stad (Santiago de Compostela) ligt vóór ons. We lopen de stad uiteindelijk langzaam binnen. Dit gevoel is zo gek! Zo groot. Zo machtig. Zo niet te bevatten. Ik weet niet waar ik het moet zoeken. Ik weet niet wat ik moet denken.
• Om de paar meter kom ik andere oude bekenden tegen.
• Ik heb zeker geen bewijs nodig om te weten wat ik gevoeld heb tijdens de tocht - dat bewijs draag ik in me,
• Deze mis (na aankomst in de kathedraal van Santiago de Compostela) is de kroon op mijn werk.
• Een terugkeer naar het normale leven onmiddellijk na het bereiken van Santiago voelde niet prettig, niet kloppend. De overstap zou te groot zijn. De weg naar Finisterre zou ik goed kunnen gebruiken om rustig uit te wandelen.
• De zonsondergang op Fago - de kaap van Finisterre - zal het moment zijn waarop onze pelgrimstocht officieel zal eindigen.
• Het mooiste heb ik bij me en zal altijd bij me blijven: mezelf.
• Ik kan moeilijk mijn hele leven lang een pelgrimstocht blijven lopen.
• Wat kunnen mensen elkaar een blijdschap, genot en liefde schenken.

Nu liep ik naar Santiago. 

Een indrukwekkende tocht 

met een bijzondere invloed op mijn leven.

De grote Acht om de Groate Kerk

Donderdag 15 april 2021

Starten bij de Groate Kerk van Sint Jabik

Afscheid anders
Afscheid nemen van ons werkzame leven en van NHL Stenden Hogeschool in een bijeenkomst waarin we elkaar nog eenmaal in groot verband ontmoeten, zit er momenteel niet in vanwege alle beperkingen die gelden in de strijd tegen het Covid-19-virus. Met een tussenpoos van ongeveer zes weken hebben mijn collega Willem en ik desondanks wel afscheid genomen, zij het in aangepaste vorm. Net zoals bij heel veel andere gebeurtenissen waar in deze Corona-tijd alternatieve vormen en inhouden voor worden gezocht en gevonden, hebben ook wij daar een eigen draai aan gegeven. En dat is ook helemaal niet erg, want juist nu is iedereen heel ontvankelijk om mee te denken en mee te gaan in alternatieve vormen van afscheid. 

Santiago aan het Wad

Eén van de activiteiten die we in het kader van ons beider afscheid organiseren, is het met z'n tweeën voor elkaar beleggen van een wandeldag op Het Bildt. Getweeën een wandeldag in de open lucht over het uitgestrekte Fries-Bildtse kleigebied is een prima manier om ons afscheid op persoonlijke wijze in te kleuren. 

We zouden vorige week gaan wandelen, maar vanwege de weersverwachting van regen, hagel, kou en harde wind hebben we deze wandelafspraak ruim een week verplaatst naar vandaag. Om 10:30 uur ontmoeten we elkaar bij de Groate Kerk van Sint-Jacobiparochie, door de Bildtkers ook wel Sint Jabik genoemd.

De Groate Kerk is overigens ook het startpunt voor pelgrims die de meer dan drieduizend kilometer lange pelgrimage willen maken van Sint-Jacobiparochie naar Santiago de Compostela. Deze pelgrims lopen dan ook van zee naar zee, namelijk van de Nederlandse Waddenzee naar de Atlantische Oceaan bij Cabo Fisterra in Spanje. Naar analogie wordt Sint-Jacobiparochie ook wel 'Santiago aan het Wad' genoemd, en Zwarte Haan aan de Waddenzee ook wel 'Fisterra aan het Wad'.

Groate Kerk met Pelgrimsinformatiecentrum

Eén van mijn identificatiefiguren en inspiratoren om al van jongs af aan te kiezen voor een loopbaan in het onderwijs, is meester Tjipke Bloemhof, mijn schoolmeester toen ik als kind nog leerling was in de middenbouw van de christelijke lagere Koningin Wilhelminaschool te Drachten. Ik heb hem verzocht om als bestuurslid van Stichting Kultureel Sintrum De Groate Kerk vanmorgen een rondleiding voor ons beiden te verzorgen door dit bijzondere kerkgebouw, dat ooit ontworpen is door architect Thomas Romein (1811-1881). Ruim vijftig jaar geleden verliet meester Bloemhof de Drachtster school om hier in het dorp hoofd van de christelijke lagere school te worden, en vandaag krijgen we gelegenheid om (voor mij weer) naar zijn enthousiaste verhalen te luisteren, over geschiedenis, cultuur en muziek. We bezichtigen de grote kerkzaal en maken natuurlijk ook een rondgang naar boven door het hoge voorportaal van dit kerkgebouw, waarin ik jaren geleden als bestuursvoorzitter van de Stichting Jabikspaad Fryslân samen met andere partijen het huidige Pelgrimsinformatiecentrum heb georganiseerd voor en met ons pelgrimsgenootschap, het Nederlands Genootschap van Sint Jacob.

Vrijheid vieren op Bevrijdingsdag

Nadat we meester Bloemhof hebben bedankt voor zijn informatieve rondleiding, nemen we afscheid van hem en gaan we samen naar buiten, om onze wandeling aan te vangen bij de pelgrimspoort van kunstenaar Henk Rusman, tegenover de Groate Kerk. Ook in Sint-Jacobiparochie hangen vandaag de vlaggen uit, want we gedenken de officiële Bevrijdingsdag van Fryslân, 76 jaar na de bevrijding van de Duitse bezetting in de Tweede Wereldoorlog.

Over het Westeinde lopen we naar de rand van de bebouwde kom, waarbij we 't Loazement, de Jacobshoeve en het voormalige evangelisatiegebouw Zoar passeren.

Bij de dorpsrand gaan we het schelpenpad van 't Spoorrondsy op, waarop we een eindje het voormalige tracé van de Noord-Friese Lokaal Spoorweg volgen.

Daarna lopen we over het oude kerkpad 't Sandpad om de uitgestrekte fruitboomgaard heen, en verlaten we 'Santiago aan het Wad'.

Ouwe Dyk

Het schelpenpad voert ons tussen de diep geploegde klei-akkers door, in noordelijke richting naar de Oude Bildtdijk (Ouwe Dyk), de aanvang 16e eeuw opgeworpen zeedijk, waarmee al weer een deel van het opgebilde land werd beschermd tegen de invloed van de zee. Zo ontstonden eeuwen geleden de nieuwe vruchtbare landbouwgronden, waar mijn grootouders en hun voorouders als boeren een bestaan vonden in de akkerbouw en veeteelt. 

Over de hoge polderdijk - de langste woonstraat van Nederland - wandelen we in de richting van Nij Altoena. Daarbij passeren we de twee grote familiebedrijven MSE Forks en Meijer Plaatbewerking, ook te herkennen aan de scheepsschroef en het vliegwiel van een Deutz-dieselmoter, die ons wijzen op het plaatselijke Meijer Machinemuseum. 

Bij de huizen met de rollings, vlak vóór de afslag van de Kadal, gaan we de Boonweg op. Dit is een asfaltweggetje dat in een rechte lijn richting Waddenzeedijk loopt.

Nije Dyk

De route die we vandaag bewandelen, is de zogenoemde 'De Acht om de Groate Kerk', maar omdat die vanaf de Ouwe Dyk (zoals de Bildtkers die noemen) ons nu al weer terug zou voeren naar Sint-Jacobiparochie, en wij toch ook nog tot aan de Waddenzee willen lopen, gaan we eerst richting Zwarte Haan, om zo een grotere 'Acht om de Groate Kerk' te creëren.

Als we even later de Waddenzeedijk op gaan, en boven op de zeedijk staan, zien we over de Waddenzee op de horizon duidelijk de Waddenzee-eilanden Terschelling en Ameland. Omdat het heel helder weer is en de zon volop schijnt, tekent de rood-wit-gestreepte vuurtoren van Ameland zich duidelijk af tegen de helderblauwe lucht.

Bij prachtig voorjaarsweer wandelen we over de op Deltahoogte liggen grasdijk naar het buurtschap Zwarte Haan, waar de Deltadijk zich afsplitst van de Nieuwe Bildtdijk, hier Nije Dyk genoemd.

We hadden hier gehoopt een kopje koffie to go te kunnen drinken, maar het enige restaurant is gesloten, dus nemen we iets verderop plaats op een picknickbank van de camperplaats, waar we aangenaam lunchen op een zonovergoten kampeerveld aan zee. 

Hier zijn we in het zogenoemde Fisterra aan het Wad, het eind van de wereld, vanwaar de pelgrim een eindje verderop de zee achter zich laat, om dan pas voorbij Santiago de Compostela weer bij zee te komen.

Van Fisterra aan het Wad naar Santiago aan het Wad

Na deze pauze steken we de Nije Dyk over, om dan over het schelpenpad langs de Kouwe Faart weer terug te lopen naar de Ouwe Dyk. 

Langs de vele en altijd weer verschillende dijkhuisjes van de Ouwe Dyk lopen we terug naar de Kadal, waar we de Ouwe Faart oversteken, om dan rechtstreeks terug te lopen naar Sint-Jacobiparochie.

Onderweg passeren we het kooitjetipelveld, de locatie van het voormalige station van Sint Jabik, de aardappelloodsen en de vroeger in Delfts-rode baksteen gemetselde huizenrijen, gebouwd in tuindorp-stijl. Deze woningen zijn gerestaureerd en de rode baksteen is inmiddels wit geverfd.

Langs de Open Hof-kerk komen we weer terug bij de Groate Kerk. 

Sint Jabuurster rondsy

Omdat we vlot hebben gelopen en het nog vroeg in de middag is, gaan we ook de veel kleinere ronde van 'De Acht om de Groate Kerk' aansluitend nog lopen. Deze kleine ronde heeft meer het karakter van een dorpswandeling. 

Langs de 19e eeuwse Bildtbierbrouwerij, beide graanpakhuizen en De Aardappelbeurs lopen we in zuidelijke richting het dorp uit. Aan de dorpsrand gaan we een schelpenpaadje op, dat ons aan de zuidkant om het dorp heen voert, langs de inmiddels buiten gebruik gestelde watertoren links en langs de verder in het zuiden gelegen Klaine Blikfaart. Verderop in het zuiden zien we in Wier de nieuwe radartoren van de Leeuwarder vliegbasis.

Dit Kassepad brengt ons naar de oostkant van het dorp, vanwaar we over het Oosteinde weer terug wandelen in de richting van de Groate Kerk. In het dorp passeren we de karakteristieke chalet-villa (1914), de oudste dorpsboerderij (1649) van Het Bildt, het imposant grote Doktershuis (1915) en verderop nog twee oude dorpswoningen uit 1765 en 1790. 

Eerder vanmorgen hadden we al de monumentale pastorie (1760) achter de Groate Kerk bekeken.

Bij de Groate Kerk sluiten we onze dagwandeling af.

Pelgrimeren via Feinsum op het Jabikspaad

Vervolgens rijden we met onze auto's via de Oude Bildtdijk, de Nieuwe Bildtdijk, Nieuwe Bildtzijl, Oude Bildtzijl en Oude Leije naar Feinsum, waar we nog een welverdiende kop koffie kunnen drinken. Vandaag had ik al verteld dat wij tegenwoordig regelmatig wandelaars op het Jabikspaad vóór onze refugio-woning langs zien lopen. Afgelopen maandag kwam er ook weer een pelgrim op bezoek voor een pelgrimsstempel. En tot onze verrassing zien we ook nu tijdens het koffiedrinken wederom twee wandelaars met rugzakken op ons afkomen. Het zijn twee dames uit de Randstad, die het hele Jabikspaad van Hasselt naar Santiago aan het Wad lopen.

Nadat we ze welkom geheten hebben, vertellen ze dat ze blij verrast waren hoe aangenaam gezellig het in het centrum van Stiens was. Bovendien had de kosteres van de Stienser Sint-Vituskerk hen een pelgrimsstempel in hun stempelkaart gegeven en hen erop gewezen dat ze in onze refugio in Feinsum een volgend stempel zouden kunnen halen. Blij verrast door de ontvangst en met het refugio-stempel in hun stempelkaart, nemen ze plaats op het bankje van het Flinterplein alvorens ze hun dagtocht vervolgen naar hun overnachtingsaccommodatie in Oude Bildtzijl.

Zonsondergang in Feinsum

Woensdag 14 april 2021

Zonsondergang in Feinsum

Ver onderweg

Woensdag 7 april 2021

Cover van 'Ver onderweg'

Meerwaarde van de Camino

Jeroen Gooskens (1941-2013), oud-Augustijn en voormalig studentenpsycholoog liep in drie etappes in de drie opeenvolgende jaren 1991, 1992 en 1993 als pelgrim naar het Spaanse bedevaartsoord Santiago de Compostela en schreef over zijn eigen pelgrimage op de camino (pelgrimsweg) het bekende boek 'Ver onderweg' (1998). Zijn boek kreeg als subtitel mee: 'Verhaal van een voettocht naar Santiago de Compostela'.

Zijn reisverhaal werd een bestseller in pelgrimsland, met name omdat hij de meerwaarde van de camino in dit boek verwoordde op een aansprekende manier. Ook buiten de kring van pelgrims werd zijn reisverslag gewaardeerd, omdat het boek ook inspirerend bleek te zijn voor het levenspad van ons allen.

Het pelgrimspad als metafoor voor het leven

'Ver onderweg' is een aanstekelijk boek, dat veel lezers meesleept in de wereld van het wandelen. In een eindeloze deining van landschappen en herinneringen zoekt de pelgrim-schrijver overdag zijn weg, en elke avond een bed. 

De natuur beziet hij met liefde voor details. Kloosters zoekt hij op als oude huisvriend. Als vijftiger kijkt hij vaak terug, en soms vooruit. Alles beschrijft Gooskens met mildheid en met veel gevoel voor relativering. 

Elk mens gaat zijn (levens)weg. Elke weg is de moeite waard. Dat geldt voor het leven, en dat gaat zeker ook op voor een voettocht naar Santiago de Compostela. Veel wegen heeft Jeroen Gooskens onderweg links of rechts moeten laten liggen. Slechts één weg kon hij kiezen om voort te gaan. Zijn weg heeft hem in de loop van de tocht bovenmate geboeid. Zijn pelgrimspad heeft Gooskens van dag tot dag getekend, en gaandeweg geslepen van wandelaar tot pelgrim.

Wandelen en verdiepen

Vanwege een fysieke handicap raakte Jeroen Gooskens tegen zijn vijftigste verjaardag vrij van een betaalde baan. Dat maakte het mogelijk zijn pelgrimstocht te lopen, zij het in drie jaar-etappes.

Hij maakt deze pelgrimstocht vanuit Noord-Limburg in de volgende drie etappes:

1. In 1991 van Molenhoek (NL) naar Olliergues (Frankrijk), over een afstand van 1.357 kilometer;
2. In 1992 van Olliergues naar Estella (Spanje), over een afstand van 1.088 kilometer;
3. In 1993 van Estella naar Santiago de Compostela, en tot slot nog door tot Cabo Fisterra; over een afstand van 741 kilometer, waarmee zijn pelgrimstocht totaal op 3.186 kilometer kwam.

Met een vlotte pen beschrijft Gooskens hoe hij dagelijks zijn weg en bed zoekt. Het is grotendeels een solitaire tocht, met enerzijds veel afzien door het bar slechte weer, en anderzijds ook veel verrukking over de landschappen onderweg, ook over flora en fauna. 

Daar tussendoor etaleert de schrijver een grote belezenheid met veel historische weetjes over de dorpen, steden en de legendes van onderweg. Regelmatig is er een verdieping naar zijn herinneringen aan de Rooms-Katholieke Kerk; soms met scepsis, maar meestal met weemoed of verwachtingen. 

Het boek biedt aan een zeer diverse lezersgroep veel herkenning. 

Het boek bevat de drie jaar-routekaartjes èn een zwart-witte afbeelding van een pelgrim, gemaakt door Ruud Harmsen.

Woord vooraf

• Een wandeling van 3.000 kilometer is voor de meesten een stap te ver; de agenda van hun leven staat volgeschreven met andere prioriteiten.
• Eenzame kilometers in België en Frankrijk boden alle kans om het leven te beschouwen.
• Ik vrees het eindpunt meer dan het wenkt; niets is mooier dan onderweg te zijn.
• Onderweg van alles te zien, is aanleiding om te fantaseren, om te associëren, om te mediteren.
• Twee polen wisselen elkaar af en vullen elkaar aan: de buitenkant van avontuur en waarneming, de binnenkant van achtergedachten en verdichting.
• Elke mens gaat zijn weg, elke weg is de moeite waard; dat geldt voor het leven, dat gaat zeker op voor een voetreis naar Santiago.
• Alleen wie zich thuis veilig geborgen voelt, kan ver onderweg zó genieten.

1991 van Molenhoek naar Olliergues

• De weg zegt de wandelaar niet wat hem wacht.
• Elk sterven maakt ruimte voor nieuw leven.
• Studenten met problemen zijn er te over, aan werk voor studentenpsychologen geen gebrek.
• Ver weg wil ik, op weg naar het einde van de wereld, op pelgrimstocht naar Santiago.
• Spanje verdiende ook een part van de heilige koek; daarom kreeg het een apostelgraf om trots op te zijn.
• Ik verlang naar ongestoord lopen en kijken.
• Het wordt een zoektocht.
• Mijn verlangen: als pelgrim onderweg, nergens thuis, overal een buitenbeentje: alle tijd om te beschouwen, de natuur, de mensen, het nu en wat verleden is.
• Ik kan tegen een stootje en ik ben nieuwsgierig naar de weg, naar de wereld, naar mezelf.
• Naast het avontuur staat het element van bezinning centraal.
• In mijn eigen beleving is de tocht geen prestatie, evenmin vakantie, maar een ontdekkingstocht.
• Stilstaan en terugkijken, daar gaat een mens niet op achteruit.
• Het is beter weinig nodig te hebben dan veel te bezitten (Regel van Augustinus).
• De rolwisseling is pijlsnel en levensgroot.
• Van dag tot dag word ik minder toeschouwer.
• Een paar vezels heimwee binden me aan thuis, de rest is onderweg.
• Bewaar ons voor regels en voor Duitsers-met-macht die die regels rücksichtslos toepassen.
• Alleen-zijn geeft te denken.
• Ik hoef niet zo nodig een snelle jongen te worden.
• Godsdienstigheid heeft vele gezichten.
• Behalve aan ideeën wijd ik me aan kijken.
• Het is met dorpen al net als met mensen: om mooi te worden, hebben ze geschiedenis nodig.
• Schoonheid bestaat bij de gratie van afwisseling.
• Alleen ben ik, maar niet eenzaam.
• Weer dat gevoel van verwondering over de nabijheid van andere werelden en ongekende ervaringen.
• Op deze tocht is mijn geluksemmer steeds ruim gevuld, leegte is er niet bij.
• Ik ken niemand, en niemand kent mij.
• In de laatste uren van de dag ervaar ik wat een bestaan zonder dak boven je hooft betekent: afhankelijk zijn van vreemden, op wie je voor goed geluk bent aangewezen.
• De tv aan het plafond past niet bij de behoeften van een pelgrim wiens oog gericht is op hogere zaken.
• Abstracties leer je later en ze slijten weer eerder, het concrete gaat langer mee.
• Vervlogen herinneringen kom je niet op het spoor door diep na te denken, wel door het weerzien. Weer zien, is weer weten, herkennen en herbeleven.
• Een wandeltocht biedt wat het leven niet biedt: een herkansing, de mogelijkheid om alles nog eens over te doen.
• Ik geef de voorkeur aan mijn eigen waarheid.
• De ervaring blijkt in werkelijkheid vaak heel anders dan het idee vooraf.
• In het leven prefereer ik wat reflectie boven veel actie. 
• Al te vaak werkt noeste ijver averechts: je schiet wel op, maar je komt nergens uit.
• De natuur is niet zielig, zij is taai.
• Geluk is niet het product van noeste ijver, maar dat het ons gratis en onverdiend overkomt. Het is het geluk zelf dat zijn gelukkigen uitzoekt.
• Pas na een paar uur lopen, heb ik mijn ritme weer te pakken en sta ik weer open voor nieuwe indrukken.
• Toerisme en wandelen is voor de rijken.
• Een minuscuul creatuur ben ik in een immense natuur. Overweldigend.
• Een kathedraal blijft voor mij niet alleen een bezienswaardigheid, maar vooral een plaats van gebed. De omgeving maakt het makkelijk om je als mens klein te voelen.
• Er is op mijn eenzame wandeling niemand die me tegenspreekt, ik heb de wijsheid in pacht.
• Ik voel me sterk verbonden met allen en alles, dankbaar dat alles is zoals het is. Met elke stap word ik meer pelgrim, ik kan het niet nalaten te bidden.
• Grote kerken maken nog geen gelovigen.
• De natuur is er zomaar en altijd, gratis en voor iedereen, veelal ongezien en te vaak ongeroemd.
• In de wouden zul je meer vinden dan in de boeken, de bomen en de rotsen zullen je dingen leren die geen enkele leermeester je kan vertellen (Bernardus).
• Alleen een gek loopt met het tempo van gepaste vertraging over de oude Romeinse weg. Zoveel is zeker: tijd en kwantiteit zijn omgekeerd evenredig.
• Aanvankelijk kleine verschillen hebben grote gevolgen, ook in een mensenleven: minieme zaken veranderen een hele levensloop.
• Ik geniet hier al van het paradijs. Geluk is op de plaats waar je staat.
• Voor een ware pelgrim gaat de tocht van de ene kathedraal naar de andere, de wereld is slechts een doorgangshuis.
• Voor mij is niets mooier dan onderweg zijn.
• In de immense ruimte voel ik me klein en juist dat maakt me gelukkig. Jezelf nooit te groot voelen, groot is onze God. Wij zijn maar héél klein.
• Als je vooraf definieert wat geluk is, dan is wat daarbuiten valt pech. Maar als je je vooraf nergens op vastlegt en de gegeven omstandigheden als geluk beleeft, dan kun je wel voor honderd procent geluk hebben.
• Ik prijs mij gelukkig in mijn toenemende stilte; veel levens worden geleefd met te veel woorden; het zou met minder moeten kunnen.
• Mijn enige taak is eerbiedig beschouwen en dankbaar genieten.
• Alleen lopen is een intensieve ervaring, maar je moet ook afzien; niet zozeer van comfort, maar van je vertrouwde sociale contacten.
• Kloosterleven is leven op het scherp van de snede: compromissen liggen altijd op de loer en hervormingen zijn met de regelmaat van de klok broodnodig.
• Alleen wie getuige durft te zijn van het verleden, heeft een toekomst voor zich.
• Met de kerk mag het dan wat minder gaan, met God is er niets mis. God is niet dood, Hij leeft!
• Veel meer dan verwacht, ben ik op deze wandeling gaan rondwaren in het landschap van mijn verleden. Uit alles droom ik een nieuwe toekomst.
• In mijn visioen heten de reddende engelen reflectie en zelfkennis, maar allebei kosten ze tijd; en tijd is er in de run op studiepunten juist steeds minder.
• Nu we met z'n tweeën zijn, word ik socialer, meer gericht op mensen. Je hebt houvast aan elkaar en bent minder kwetsbaar.
• Tijd is geen geld.
• Voor weetjes heb ik een slecht geheugen, de ervaring vergeet ik nooit en te nimmer.
• Het leven is voor mij meer zoeken dan maken.
• Je bent overal sneller, maar je ziet minder.
• Waardering blijft een kwestie van smaak.
• De grote meerderheid kiest voor tempo, een kleine minderheid leert nog kijken.
• Geld is hier werkelijk een bijkomstigheid, gastvrijheid en gebed zijn de zaken waar het om gaat.
• Om gelukkig te worden, kun je maar beter niet teveel plannen, het loopt toch anders. De kunst is om je aan te passen hoe het loopt.
• Ik geef me over aan de beschouwing van het nutteloze, ik lig en ik ben.
• Hoe verder ik naar het zuiden afzak, hoe meer dingen naar Santiago gaan verwijzen.
• Dat ik te voet van Nederland naar Compostela loop, vinden de meesten volkomen krankjorum.
• De wasplaats functioneerde voor de vrouwen als biechtstoel en als therapieruimte.
• Vrouwelijke aanwezigheid zou werken als duivelse verleiding en je moet de kat niet op het spek binden.
• Nog steeds heerst in kerkelijke kringen veel onnodige krampachtigheid waarmee de kerk mensen van zich vervreemdt.
• De paradox van het reizen: ver weg gaan om gelukkig weer thuis te komen.
• Ik ben zó los geraakt dat een litteken van onthechting voelbaar zal blijven.
• Soms heb je mensen op wier manier van lopen je valt. Je weet niet precies waar het aan ligt, het is een kwestie van ritme, van melodie.
• Urenlang dezelfde weg, hetzelfde afzien, hetzelfde uitzicht smeden je tot kameraden.
• Wandeltherapie: kweekvijver voor solidariteit.
• Frankrijk is een wispelturige dame vol verrassingen, je weet nooit waar je aan toe bent.
• Hoe goed ik ook met de andere sekse kan opschieten, samen zo'n wandeltocht maken, is onmogelijk.
• Abrupt is de stap van tijd naar haast.
• De nieuwe generatie heeft het in veel opzichten moeilijker. Ze krijgen zoveel, dat ze bijna niet meer leren wat iets waard is; ze krijgen het zo vlug, dat ze niet meer weten dat ze zonder kunnen. Dat maakt hen kwetsbaarder. Een overvloed aan mogelijkheden maakt het moeilijker kiezen.

1992 van Olliergues naar Estella

• Schrijven blijkt een veeleisend ambacht: schaven aan taal met woorden als weerbarstig materiaal. Maar tegelijk is het een legitieme manier om te verwijlen bij dierbare herinneringen; zo kan ik mijn solotocht delen, een kostbare beleving slijt ik aan anderen.
• Het onbeschreven blad is het meest ontvankelijk.
• Dat stoffige rommeltje op zolder, ik voel me er redeloos maar onlosmakelijk mee verbonden; weggooien moeten anderen maar doen, later.
• Vooruitgang is als een lawine: niet tegen te houden.
• Nu neem ik mijn lot weer in eigen hand; wandelend ben ik weer eigen baas.
• Mensen hebben een beter geheugen voor mentale emoties dan voor fysieke sensaties. Fysieke gevoelens zijn onmiskenbaar en vaak opdringerig aanwezig zolang de prikkel duurt, maar na afloop ben je ze ook weer snel vergeten.
• In de eenzaamheid van de natuur wordt menig mens mensenschuw.
• Geef mij maar soberheid, dan kun je je beter op de kern concentreren.
• Het snijvlak tussen God en wereld is scherp, een mens valt er bijna altijd aan één kant vanaf.
• Waar de heren strijden, lijden de boeren.
• Het holisme van de Middeleeuwen: wetenschap, kunst en religie vormden nog één geheel, geletterdheid stond gelijk aan godsdienstig.
• Universiteiten waren een leerschool voor het leven.
• De wereld zonder gevoel voor transcendentie is mij te plat, de kerk zonder oog voor menselijke waarden schrikt mij af.
• Vooruit, dus steeds verder.
• Feit is wel dat in de Middeleeuwen alles nog met alles samenhing.
• Het dagelijks bestaan in het oude bergland is nog onvoorstelbaar primitief.
• God zelf is onzichtbaar en niemand heeft Hem ooit gezien, maar we zien overal in de Schepping Zijn sporen, dus weten we dat Hij bestaat.
• De grote massa houdt de kerk in ere door er zo min mogelijk binnen te komen.
• De gemeenschappelijkheid van onze herinneringen is kort van duur maar hevig van aard, we vieren een feest van herkenning.
• De Aubrac is op zijn echtst een plek van diepe verlatenheid.
• Ik heb van het samenzijn genoten, maar de alleengang zou ik niet willen missen.
• Het noodzakelijke kwaad van de taal is dat je niet alles tegelijk kunt zeggen, je gaat de heelheid uiteenleggen.
• Tritsen woorden, maar de ervaring waar het om gaat, is één.
• Ik beschouw liever. Daarom wandel ik. Alleen.
• God is het meest tastbaar in stilte en eenzaamheid.
• Juist een welvarende kerk heeft geen toekomst, rijkdom en macht werken alleen maar averechts en maken God onzichtbaar.
• Volgens een ruwe schatting kwam de helft van de pelgrims niet levend terug.
• Zo gaat het ook in het leven: fractionele verschillen hebben grote gevolgen.
• Ik kies liever minder om me er dieper mee te verbinden.
• Dieper graven dan de waan van de dag, dat is een wezenlijk aspect van mijn pelgrimstocht.
• De verrijzenis van ons lichaam is voor mij, kleingelovige, te mooi om waar te zijn.
• Jaquets zijn pelgrims naar Saint Jacques.
• In Frankrijk lopen alle grote wegen naar Parijs.
• Hoe langer de tocht duurt, des te dieper de verstilling.
• De moderne tijd is niet altijd een zegen.
• Het lot slaat toe wanneer je er het minst op bedacht bent.
• De kleur van de dingen wordt niet door de dingen zelf bepaald, maar door het innerlijk van de beschouwer.
• Ik besef dat onze wereld met al haar dwaze schoonheid zelf een voorbijgaande reiziger is in een universum dat blijft.
• Mijn mufabel: het multifactorieel belastingsmodel voor lange-afstandswandelaars: Z = AxBxCxPxW. In woorden: de zwaarte van het wandelen wordt bepaald door de factoren Afstand, Bagage, Conditie, Parcours en Weer.
• De invloed van de leefomgeving op het gedrag van mensen is evident.
• Het is met zo'n wandeling als met een feest: je kunt het een ander wel proberen naar de zin te maken, maar op de eerste plaats moet iedereen toch zichzelf vermaken,
• Voor een verdrietig hart is de hele wereld vol tranen.
• Jongeren hebben een andere zingeving, een andere tijdsbeleving, een andere culturele bagage.
• Ik hoop voor mijn kinderen dat ze bij alle veranderingen meer winnen dan verliezen; ik hoop dat ze gelukkig worden.
• Alleen wie zich thuis veilig geborgen weet, durft er zo op uit.
• Waar de hoop gestorven is, blijft het ritueel in stand.
• De eerste uren van de dag zijn de uren van de grootste ontvankelijkheid.
• In tijden van tegenspoed bloeit het geloof; desillusie en armoede drijft de mensen naar de kerk.
• Druppels hollen de steen uit, het kost alleen tijd.
• Alle dorpen zijn halteplaatsen op de weg naar Santiago.
• Je kunt in elk gat wel ergens een stempel krijgen.
• Eigenlijk moet je de weg in elk seizoen lopen om hem echt te leren kennen.
• Met al dat comfort dreigt de camino te verworden tot een toeristische trekpleister.
• De aantrekkingskracht van de camino ligt juist in de binding met verleden en avontuur.
• Iedere pelgrim gaat zijn eigen weg, geen twee verhalen zijn hetzelfde. Echter, iedereen vindt dat hij het prima getroffen heeft, zonder uitzondering is iedereen enthousiast over zijn eigen tocht. Dat is op zich een wonder.
• Anderen mogen de wereld besturen, wij lopen er liever in rond, aan kijken hebben we een dagtaak.
• Niets kan een mens beter doen dan de tijd nemen en wachten op wat komen gaat.
• In Spanje is 'morendoder' een eretitel. In Nederland is elke spat bloed in naam van de God er één te veel.
• Spanje is voor mij een nieuwe geliefde vol verrassingen, spannend en onvoorspelbaar.

1993 van Estella via Santiago de Compostela naar Cabo Fisterra

• De seizoenen gaan voorbij, Santiago moet wachten en wordt er alleen maar aanlokkelijker door: zoals ooit, in de jaren van mijn jeugd, de bruid.
• Ik verlang naar de eenzaamheid van een eindeloze horizon, weinig mensen met wie ik weinig woorden zal wisselen; ik grijp het beproefde stilzwijgen aan om in te keren.
• Elke pelgrimstocht is een metafoor van het leven.
• In mijn hoofd maakt de vitaliteit van mijn jeugd gaandeweg plaats voor meer beschouwelijkheid, een allesoverheersende toekomst ruimt allengs het veld voor wat geweest is.
• In onze cultuur wordt het stadscentrum vaak beschouwd als een brandpunt van leven; ik zie meer een labyrinth waarin mensen vastlopen en waaruit geen ontsnappen mogelijk lijkt.
• Zien en gezien worden, niets is Spaanser dan dat.
• Pas te voet voel ik mij op mijn plek. Terug van weggeweest, ik ben weer thuis op de camino.
• De camino blijkt voor ons alle drie méér dan zomaar een wandeltocht.
• Steeds weer doemt de kerk in mijn herinneringen op als armzalig mensenwerk.
• Volwassenheid heeft zijn prijs.
• Een rijke kerk, in plaats van het Rijk Gods.
• Ik ben een wandelaar, een wandelaar wil ik blijven.
• Elke wandelaar heeft zijn eigen redenen en die weet hij vaak zelf niet.
• Op de camino groeit een onuitgesproken verbondenheid.
• Iedereen gaat zijn eigen gang, maar iedereen volgt dezelfde weg en dat werkt als patent bindmiddel.
• Het hele spul heet pelgrim, en met volslagen vreemden voel je je verbonden.
• Iedereen gaat zijn eigen gang, niemand stoort zich aan anderen, er heerst bonte verscheidenheid en verdraagzaamheid.
• Wat is de waarde van een teken dat nauwelijks nog wordt verstaan?
• Veel komt op rekening van San Iago, want naar hem zijn we onderweg.
• Het pad van een pelgrim gaat niet over rozen.
• Ik wandel, dus ik leef.
• In Spanje is een slaapplaats geen enkel probleem meer, elk dorp langs de camino heeft zijn refugio.
• De refugio is het keurmerk van de vooruitgang.
• Ieder gaat zijn eigen gang en verwacht dat ook van anderen, zodoende is het in de refugio's één grote maar gezellige troep.
• De heiligverklaring van de grootste gemene deler wekt bij mij de neiging om af te wijken.
• De camino is gewoon een goedkope manier om iets van de wereld te zien, en daarom is het druk.
• Ik vind meer dan ik zocht.
• Elke meter die je hoger komt, daalt de welvaart van de bewoners en stijgt hun solidariteit.
• Rituelen markeren de overgang.
• In het pastorale landschap past de pelgrim.
• De keten van frustratie en agressie kent geen einde.
• Een beetje pelgrim draagt zijn eigen last.
• Wie van het leven houdt, zou eigenlijk in het hier en nu moeten stilstaan; maar stilstaan wil niemand en vooruitgang is het parool.
• Een slapende pelgrim moet je niet wakker maken.
• Knus, kleinschalig en kneuterig, dat is de charme van dit land.
• Galicië is rijk aan schoonheid, maar rijke boeren vind je er niet.
• In deze toestand is slapen een illusie: je ligt wat, doet mee in het koor van snotteren en hoesten, je voelt je één met de rest.
• De corredoiras (paden) lijken op loopgraven: nauwe holle weggetjes tussen hoge wallen van kreupelhout.
• Met het milieu rommelen ze hier maar wat aan, de lucht is het enige dat hier niet ernstig vervuild is.
• De privacy die ik vannacht tekort kwam, heb ik overdag in overvloed.
• Ik proef de Schepping, ik prijs de Schepper en zie dat alles goed is.
• Helemaal de oude zal ik nooit meer worden.
• Ook als ik al lang en breed onder de zoden lig en mijn aantekeningen zijn vergaan, ook dan zullen weer nieuwe generaties hetzelfde pad gaan.
• Mensen zijn schakels die voorbijgaan, wat blijft is de camino.
• Volgens schattingen kwamen er in de veertiende eeuw in Santiago per dag meer dan duizend pelgrims aan.
• Ieder heeft zijn eigen ritme en zijn eigen tempo.
• Het vertrouwde steeds weer loslaten, dat is het harde bestaan van de zwerver.
• De pelgrimage is een metafoor van het leven zelf, de avontuurlijke weg door een wisselvallige wereld naar de sterren van de eeuwigheid.
• Het pelgrimsbrevet (de bul) is uniek in haar onbruikbaarheid: het is een getuigenis waarmee je in het leven niets verder komt, en juist daaraan ontleent zij haar waarde. Pure vorm zonder functie. Prachtig!
• Ik raak verslaafd aan Santiago.
• De apotheose in en om de kathedraal van Santiago maakt de finale tot een nagerecht, het slotakkoord wordt een toegift.
• De zee is het begin en het einde van alles.
• Nu is de cirkel rond, de droom gedroomd.