Uit liefde voor jou

Dinsdag 11 april 2023
 

Cover van de 'Veertigdagenkalender 2023'

Op weg naar Pasen

Vandaag is het al weer de dag na Paasmaandag, dus na de tweede Paasdag. Eergisteren hebben we het Paasfeest groots gevierd, en daarmee sloten we de Veertigdagentijd af. 

Pasen vertelt ons het wonderbaarlijke verhaal van Gods niet te bevatten liefde en van Gods genade voor alle mensen.

In de Veertigdagentijd stonden we stil bij het leven van Jezus Christus. Hij inspireert ons. Als ultieme daad van goedheid gaf Jezus Zijn leven voor ons, en stond Hij op uit de dood. Die opstanding vierden we eergisteren met Pasen. De hoop die dát geeft, geven we door: door barmhartig te zijn en door goed te doen. Daarmee zijn we als christenen samen een 'Kerk in actie'.

Ontvangen en delen

Om ons voor te bereiden op het Paasfeest heeft de Protestantse Kerk in Nederland met medewerking van Kerk in Actie de 'Veertigdagenkalender 2023' uitgegeven, die dit jaar is samengesteld door Jedidja Harthoorn, Tineke van der Stok, Jan Verhage en Riejan de Winter. De illustratie op de cover is gemaakt door Margreet Kaatouw.

Dominee Wim Beekman - de classispredikant in de Classis Fryslân - en dominee Sytze Ypma - predikant van de PKN-gemeente te Franeker - zijn twee van de zeven predikanten die de auteurs zijn van de overdenkingen in deze Veertigdagenkalender. De andere mede-auteurs zijn Charlotte Inkelaar-de Mos, Pim Brouwer, Rianne van der Nagel-Meter, Judit van den Berg-Meelis en Jacco Overeem.

Deze Veertigdagenkalender hoort ook bij 'Petrus'; het magazine met verhalen van geloof, hoop en liefde uit de Protestantse Kerk in Nederland.

Het jaarthema binnen de Protestantse Kerk in Nederland is gedurende dit seizoen: 'Aan tafel!' De kalender heeft dan ook raakvlakken met dit seizoensthema binnen onze kerken.

De titel van deze Veertigdagenkalender - handelend over 'Ontvangen en delen' - luidt: 'Uit liefde voor jou'.

De Veertigdagenkalender 2022 heeft elke dag op onze eettafel in de woonkamer gelegen, om daar dagelijks uit te lezen; meestal aan het begin van de dag, om de teksten van de kalender de hele dag in gedachten met je mee te nemen in dat wat je die dag gaat denken & doen. Elke dag dus een nieuwe inspiratie, om zo bewust toe te leven naar Pasen.

Uit liefde voor jou

De Veertigdagenkalender bood ons in deze tijd van bezinning elke dag een bijbeltekst, een vraag om over na te denken, of een oproep om ermee aan de slag te gaan. Dat werd afgewisseld met een vasten-tip, een gedicht, een lied of een quote. Daarmee kwamen we in die tijd van bezinning elke dag een stapje dichter bij het Paasfeest.

Kerk in Actie vraagt dit jaar in de kalender ook aandacht voor haar diaconale project ten behoeve van jongeren die ouderen helpen in Moldavië, het armste land van Europa. Met de opbrengst van deze actie worden Moldavische voorgangers getraind, en Moldavische jongeren in de kerk gestimuleerd om ouderen in hun dorpen te bezoeken, boodschappen voor hen te doen, en tijd te nemen voor een praatje.

Om over na te denken

• Aswoensdag bepaalt ons bij de kwetsbaarheid en sterfelijkheid van het leven. Ons leven is eindig en kwetsbaar. Aswoensdag mag een nieuw begin zijn, om te leven in Gods barmhartige liefde.
• Wij mensen hechten ons aan andere mensen. Nog belangrijker is dat we ons hechten aan God. Om te ontdekken dat Zijn rechterhand ons vasthoudt.
• Trouw zijn aan God en aan elkaar is de lange weg.
• Door hard werken en gemotiveerd zijn, kun je iets veranderen aan de situatie.
• Aan Gods tafel springen je soms even zomaar de tranen in de ogen.
• Een restje oud zuur ergens in een verscholen hoekje van je hoofd of je hart kan je leven verzuren.
• Een goede maaltijd kan je leven zomaar veranderen.
• Het kruis zal iets oproepen bij mensen.
• Dingen kunnen zomaar omkeren.
• Een restje geloof, hoop en liefde zijn voldoende om te overleven in schrale tijden.
• Het 'voor eventjes mens' heeft het meest te duchten van zichzelf, van menselijk onrecht en geweld.
• Aan Gods tafel zit je niet alleen.
• Waar Jezus komt, is genoeg voor iedereen.
• De Kerk kent aan tafel geen 'goed volk' of 'slecht volk'.
• Gasten brengen vreugde.
• Spreken we ons wel voldoende uit over onrecht?
• Eén van de ontdekkingen in coronatijd is dat een klein feestje eigenlijk fijner is dan een huis vol.
• Geloof ontdekken bij mensen die religieus, geografische of maatschappelijk mijlenver bij je vandaan staan, is één van de meest louterende ontmoetingen die je in dit leven kunt hebben.
• Als het erop aankomt, dan gaat het leven altijd boven de wet.
• God kijkt met vreugde en waardering naar wat je doet.
• Bij God kan niemand gemist worden.
• Je hoeft niet alle antwoorden te hebben om met anderen over Jezus te kunnen praten.
• De Vasten- of Veertigdagentijd bepaalt ons bij de vraag wanneer iets genoeg is. Oefenen in wat genoeg is en wat dat ons geeft, kan ons leven verrijken.
• Jezus brengt ons bij God, en daar komt ons verlangen tot rust.
• Wat op aarde niet bij elkaar kan zijn, blijkt in de hemel samen te gaan.
• Eeuwig leven heeft niet zozeer met tijd te maken, maar met het besef dat je leven niet langer draait om hebben, maar om zijn.
• Welke honger bepaalt de richting en gerichtheid van je aandacht?
• Echt gastvrij zijn betekent ruimte maken in je hart, je geloof, je huis of kerk.
• Bij Jezus gaat het niet over iemands achtergrond of fouten, maar om dat wat diegene wél doet of geeft.
• Wonderbaarlijk hoe sommige dingen gaan in het leven.
• Laat de Kerk als een veldhospitaal zijn voor de wereld.
• De sleutel tot verandering ligt èn begint bij jezelf.
• Met een liefdesverklaring moet je niet te lang wachten.
• Ieder die Jezus zal verwelkomen, verwelkomt ook 'Degene die hem gezonden heeft'.
• Wat sommige mensen doen aan de doden, is vaak wat ze tegenover de levenden zijn tekortgeschoten.
• Je kunt zo in beslag genomen worden door je verdriet, je zorg, je eigen plannen, dat je Jezus zelf niet meer ziet of hoort. Maar dan is hij dichterbij dan wij denken.

Muziekavond in de Martinikerk van Sneek

Paasmaandag 10 april 2023
 

Muziekstuk voor mannenkoor, sopraan, organist en fanfareorkest in Martini Sneek

Brûsplak foar de mienskip
Door de stromende regen rijden Durkje en ik aan het begin van de avond van Feinsum naar Sneek. Op het Sneker Martiniplein aangekomen, regent het niet meer, dus we kunnen droog de Martinikerk van Sneek betreden, samen met veel andere belangstellenden.

Vanmorgen is de gerestaureerde en verbouwde Martinikerk van Sneek officieel geopend, en vanavond wordt dat heuglijke feit feestelijk onderstreept met de zogenoemde 'Meezingavond' in de kerkzaal van de Martini, op het programmaboekje ook wel 'Brûsplak foar de mienskip' genoemd.

Uitvoerenden van de meezingavond

We gaan hier vanavond genieten van een concert, dat wordt uitgevoerd door een groot aantal uitvoerenden.

Het vocale deel wordt verzorgd door het Sneker mannenkoor Edoza onder leiding van dirigent Jan Hibma, en door sopraan Tetsje van der Kooi. 

Het instrumentale deel wordt verzorgd door het gecombineerde fanfarekorps van CMV Sneek & Excelsior Scharnegoutum - met Esther op bugel - en door organist Bob van der Linde.

De presentatie vanaf de preekstoel is vanavond in handen van domina Aukje Westra, één van de predikanten van de Protestantse Gemeente te Sneek.

Programma

• Het programma begint met 'Evening Rise'. Daarin wordt gezongen: 'Sun goes down when the day is done'. Dat klopt ook wel, maar dat is heel toevallig - of misschien wel niet? - dan wel het moment waarop na de fikse regen van zojuist op datzelfde moment de zon in al haar glorie haar zonlicht volop vanuit het westen ons allen in deze grote kerkzaal beschijnt.
• Daarop volgt het muziekstuk 'Sound the Trumpet', en daarna volgt een wijziging in het programma, want het 'Sanctus' uit de Caesiliamis verschuift naar het eind van het programma, en daarvoor in de plaats wordt achter uit het programmaboekje het indrukwekkend gezongen 'Panis Angelicus' naar voren gehaald. Het 'Panis Angelicus' - het brood van de engelen - is een verwijzing naar het brood dat werd gebroken en gegeten tijdens het Laatste Avondmaal van Jezus - voorafgaand aan diens lijden, sterven en opstanding (Pasen) - en het symboliseert Gods eindeloze liefde voor ons, op weg naar Gods woning.
• Het fanfareorkest speelt dan het muziekstuk 'Light'.
• Dan krijgt het meezing-karakter gestalte, want we worden uitgenodigd om de Friestalige volksliederen 'Simmermoarn' en de 'Wâldsang' mee te zingen. Organist Bob van der Linden speelt dan achtereenvolgens de songs die we van Ramses Shaffy zo goed kennen, namelijk 'Laat me' en 'We zullen doorgaan', en bij deze twee liedjes zingen we de welbekende refreinen met zijn allen mee. En direct daarna zingen we onder begeleiding van orgel en trompet het Nederlandstalige 'Mijn Gebed'. 
• Het fanfareorkest speelt dan 'To my country', en dan gaan we een heel eind terug in de tijd, en luisteren we naar de 'Ambrosiaanse lofzang', die zo'n 1600 geleden werd gemaakt.
• Als sopraan Tetsje van de Kooi dan het van Wim Sonneveld zo bekende lied 'Het Dorp' zingt, kunnen we met zijn allen het refrein enkele malen meezingen.
• Vervolgens zingt Tetsje van der Kooi 'Gabriella's song', voor velen een buitengewoon populier lied uit de welbekende bioscoopfilm 'As it is in Heaven'. Die song staat in het teken van 'Vrijheid', evenals het muziekstuk 'Song of Liberation', dat het fanfareorkest daarna speelt.
• En dan is het moment gekomen om dit concert achtereenvolgens af te sluiten met het 'Amen' en nogmaals het 'Evening Rise' tot slot. 

Met lof

Door presentatrice Aukje Westra worden de welverdiende boeketten bloemen uitgereikt aan de solisten en aan de vertegenwoordigers van koor en korps; en de uitvoerenden krijgen bovenop het tussentijdse applaus dat ze in ontvangst namen ook nu nog een daverend slotapplaus van de vele aanwezigen in deze goedgevulde grote kerkzaal.

We hebben vanavond genoten van een voortreffelijk ingetogen concert, met mooie muziekstukken,  individueel en collectief met passie en kwaliteit gespeeld en gezongen; kortom een feest om erbij te zijn in deze vernieuwde kerk.

Na afloop is er nog volop gelegenheid voor alle bezoekers om in de diverse ruimtes van deze mooie Martinikerk de artiesten ook persoonlijk nog te complimenteren, en om nog even gezellig met elkaar na te praten. 

Daarna verlaten we - in veel opzichten voldaan - dit mooie 'Brûsplak foar de mienskip'.

Beelden van een Belevenis

Paaszondag 9 april 2023
 

De diaken van dienst 
draagt de nieuw Paaskaars binnen

Paasfeest in Stiens

Het Paasfeest wordt vanmorgen tijdens de Paasviering in De Hege Stins groots gevierd.

Daar zijn veel lovende woorden over te wijden, maar onderstaande beelden spreken ook boekdelen.

Beelden van een belevenis.

 

De gemeenteband United musiceert en begeleidt de samenzang

Voorganger van de Paasviering is dominee Jak Verwaal

De kinderen van de Kindernevendienst overhandigen de opbrengst
van het Friese diaconale Veertigdagenproject voor Moldavië

 

Voorganger en lector zingen tussen de twee bijbellezingen

 

Het Hongerdoek wordt van het kruis gehaald

 

Terugblikken op het Veertigdagen-project van de Kindernevendienst

  

Beamerpresentatie over Palmpasen van vorige week

Liturgische centrum van De Hege Stins

 

We zingen "Hosanna, Zoon van David, die komt in de naam van onze God"

Het Hongerdoek, door de tieners gemaakt,
met rechtsonder aandacht voor de aardbevingsramp in Turkije

Klooster Claercamppad van Wijnaldum naar Harlingen

Stille Zaterdag 8 april 2023
 

Bij Sint Jacob en het Kruis in de Heilige Aartsengel Michaëlkerk van Harlingen

Klooster Claercamppad

Op 1 juni 2022 presenteerde de wandel-journalist Fokko Bosker zijn nieuwe fiets- en wandelgids, van het zogenoemde 'Klooster Claercamppad', met de volgende subtitel aangeduid: 'Wandel- en fietsroutes door de Friese Waddendelta'.

Deze nieuwe gids bevat voor wandelaars: 13 etappes, 3 rondwandelingen, 1 wadlooptocht, 2 stadswandelingen en 3 fietstochten.

In de Friese Waddendelta ontmoeten water en land elkaar. Dit kustgebied is door de golven en getijdenwerking in duizenden jaren gekneed uit zand, klei en veen. Op de kwelderruggen vestigden zich de eerste Friezen en legden zij de basis voor hun rijk, dat zich uitstrekte vanaf Noord-Frankrijk tot aan Denemarken. Het Klooster Claercamppad brengt deze bijzondere landstreek, de natuur en geschiedenis in veelkleurige verhalen en met afwisselende wandel- en fietsroutes tot leven.

De route van dit pad loopt in grote lijnen vanaf Lauwersoog over Zoutkamp naar Dokkum, en voert dan verder naar Sint-Jacobiparochie (de startplaats van het pelgrimspad 'Jabikspaad'), Franeker en de Hanzestad Bolsward, om vervolgens met een lus over Makkum en Harlingen langs de kust en over de dijken terug naar Sint-Jacobiparochie te leiden. 

De eeuwenoude cultuurgeschiedenis van terpen, deltawerken, middeleeuwse kerken, kloosters en florerende handelssteden vertelt een bijzonder gelaagd verhaal.

Wandelen op fietspaden in winter & voorjaar

Inmiddels hebben Durkje en ik alle wandel-etappes van het Klooster Claercamppad gelopen. Maar ja, er staan ook nog drie fietstochten in deze routegids. En waar je kunt fietsen, kun je vrijwel altijd ook wandelen. Andersom is dat vaker niet het geval, omdat sommige wandelpaden - bijvoorbeeld graspaden door de weilanden - niet toegankelijk zijn voor fietsers. Maar wandelen op fietsroutes kan vrijwel altijd wel. Dus we hebben het plan opgevat om ook de drie fietsroutes van dit routeboekje te gaan lopen. Bovendien doen we dat in de winter en in het vroege voorjaar; een periode waarin sommige onverharde wandelpaden slecht toegankelijk zijn. Fietspaden zijn in de winter en in het voorjaar vrijwel altijd wel goed toegankelijk, dus deze wintermaanden zijn heel geschikt om de van de routegids voor ons nog resterende fietsroutes van deze routegids te gaan wandelen. Zo gezegd, zo gedaan.

Fietstocht Súdwest Fryslân in 3 wandeletappes

Vandaag gaan we wandelend verder met onze derde van de drie fietsroutes, door voort te gaan met de zogenoemde 'Fietstocht Súdwest Fryslân', een fietstocht - in drie dagen wandelend - van totaal 73,2 kilometer.  

Op deze vrijdag lopen we de derde van de drie etappes van deze fietstocht, over een afstand van 25,6 kilometer.

Het thema van deze fietstocht is: 'Over zeedijken door het land dat uit het water oprees'. We volgen namelijk de fietspaden over en langs oude en nieuwe zeeweringen door het noordwesten van Fryslân. Daarom is het wel ietwat opmerkelijk dat in het routethema de geografische aanduiding 'Súdwest' Fryslân wordt genoemd.

We beginnen vanmorgen in Wijnaldum, en lopen dan via Oosterbierum naar Harlingen

Het is vandaag eerst half bewolkt en later bewolkt, maar beslist niet koud met een temperatuur die oploopt tot tien graden Celsius. 

Om kwart over acht vertrekken we vanmorgen in Feinsum. Wij rijden eerst naar Harlingen, waar we de auto parkeren bij het monument van De Stenen Man, aan de Westerzeedijk. Daar halen we onze fietsen van het fietsenrek van de auto, en dan fietsen we vanuit Harlingen via Midlum naar Wijnaldum, waar onze etappe van vandaag begint.

Van Wijnaldum via Foarryp en voorbij Getswerdersyl de Slachte op

Klokslag negen uur fietsen we vanmorgen Wijnaldum binnen. Op het Tsjerkepaed bij de Andreaskerk stallen we onze fietsen tegenover het Archeologisch Steunpunt, en dan lopen we over de Buorren het dorp uit.

Waar we vanaf de Terp de Foarryp op gaan, passeren we het kunstwerk van de fibula, die hier bij Wijnaldum is gevonden.

Door het buurtschap Foarryp wandelen we in de richting van Getswerdersyl. Rechts van ons zien we de Slachtetille, de stalen boogbrug die daar over de A31 heen ligt, waarmee de wandelaars van de Slachtemarathon om de vier jaar gebruik kunnen maken om op de Slachtedyk te blijven lopen, en ondertussen de drukke snelweg over te steken.

Bij Getswerdersyl komen we langs het monument, dat hier is gebouwd als aandenken aan de voormalige sluis Getswerdersyl, die op deze locatie in de Slachte-dijk lag.

Vanaf hier gaat de route verder op de Slachte, de voormalige Friese Middelzeekering, die wij in noordelijke richting bewandelen.

Oosterbierum en Klooster-Lidlum

Bij de Haerdewei (N393) aangekomen, gaan we rechtsaf, en wandelen we al spoedig Oosterbierum binnen.

Het is wel zo'n beetje koffietijd, maar die koffiepauze stellen we nog even uit. Nadat we Oosterbierum hebben doorkruist in oostelijke richting, komen we in het buurtschap Klooster-Lidlum.

Hier gaan we de Mûntswei op, om enkele honderden meters in zuidelijk richting te lopen, totdat we ongeveer op de locatie komen waar honderden jaren geleden het klooster Lidlum heeft gestaan, destijds een aanzienlijk en welvarend klooster.

Ook op de terugweg komen we op de 'monnikenweg' weer langs de Kloosterhoeve, momenteel een eigentijdse zorgboerderij. Vanuit de loopstal worden we gadegeslagen door een nieuwsgierige roodbonte koe.

Vanuit Klooster-Lidlum wandelen we dan terug naar Oosterbierum, waar we in het zonnetje genieten van onze koffiepauze, zittend op een houten bank in de speeltuin bij de Sint-Joriskerk. Als je hier om je heen kijkt, liggen overal oranje zakjes met hondenpoep; zowel in de speeltuin, als rond deze kinderspeelplaats, en ook aan de overzijde van de weg door het dorp, zelfs aan de voet van de prullenbak die daar bij de dorpstafel staat. Het lijkt er op dat iemand willens en wetens die zakjes hondenpoep overal neergooit, in plaats van ze weg te gooien in de prullenbakken, waarvan er hier toch enkele dichtbij elkaar staan. De oranje zakjes ontsieren het dorpsbeeld van Oosterbierum. Daar schuilt vast een zeker een bijzonder verdrietig dorpsverhaal achter.

De lange Hoarnestreek westwaarts

Langs het dorpshuis, waar we van de vriendelijke dorpshuisbeheerder even naar de wc mogen, wandelen we in noordelijke richting voorbij de dorpstuin (Kloostertuin) en over het schelpenpad Oosterbierum uit.

Dan gaan we de Hoarnestreek op in westelijke richting, over deze eeuwenoude zeekering, die nu een doorgaande weg is.

Op deze licht slingerende asfaltweg hebben we aan onze rechterkant uitzicht op de Waddenzeedijk.

We passeren Liauckama State en Gerbranda State. Op lichte verhogingen (terpen) in het landschap staan hier en daar nog hele oude boerderijen langs de weg.

Een nogal markante boerenhoeve is verderop Ropta State, met aan de zuidkant van de state een hele lange en bijzondere state-tuin, die overigens niet publiek toegankelijk is. 

Aan het eind van de Hoarnestreek gaan we de Swingmaleane op. Daar zien we een wilde eend op haar nest zitten, broedend op haar eieren. Om de aanstaande moeder niet te verjagen, maken we op gepaste afstand met de telelens een mooie foto van de broedende eend in het riet van de steile slootswal.

Op de Haulewei aangekomen, passeren we een abri. Die heeft één zitbank binnen en één buiten. Een mooie plek voor onze lunchpauze. 

Daarna volgen we deze N393 in zuidelijke richting, onder de Zuidwalweg (N390) door, om verderop over de Harlingerstraatweg langs het Van Harinxmakanaal verder te gaan, richting Harlingen. Daar komen we door het buurtschap Sâltryp.

Links van ons zien we aan deze zijde en aan de overkant van het kanaal hier en daar grote en kleine boten liggen.

We lopen naar de Tjerk Hiddessluizen.

Bij de Zuidwalweg aangekomen, bekijken we het enorme kunstwerk van kunstenaar Frank Stella, de zogenoemde 'Broken Jug', een kolossaal landmark, als poort naar de Friese havenstad Harlingen, waar eergisteren overigens nog de uitvoering was van de Passion.

Harlingen

We steken de Tjerk Hiddessluisbrug over, waar we het zicht hebben op de Nieuwe Voorhaven, waar onder andere de veerboten naar Terschelling en Vlieland aan- en afmeren. 

Dan gaan we rechtdoor over de Bildtseweg de stad in. Op de Bildtstraat kruisen we de Zoutsloot.

Langs de Noorderhaven lopen we naar de Oude Buitenhaven.

Via de Prinsenstraat gaat het dan verder naar de Grote Bredeplaats. Hier doorkruisen we het gezellig drukke winkelcentrum van de Harlinger binnenstad. Op straat horen we opvallend veel Duits spreken, waarschijnlijk veel Duitse toeristen, die hier genieten van hun paasvakantie.

Stille Zaterdag in de kerk

Vanaf de Voorstraat gaan we de Simon Stijlstraat in, en over de Spekmarkt en de Brouwersstraat wandelen we dan naar de rooms-katholieke kerk van Harlingen, de Heilige Aartsengel Michaëlkerk.  

We gaan deze grote kerk in, onder andere om - in het kader van de Veertigdagentijd op weg naar Pasen - langs de Kruiswegstatie te lopen. De laatste afbeelding is die van de graflegging van Jezus in het nieuwe graf. Vanavond wordt de Paaswake gevierd, en morgen vieren we het vrolijke Paasfeest.

 

Maar nu nog - op deze Stille Zaterdag - staat op de scheiding van lijden en opstanding in het koor van de kerk - stil als het graf - het grote houten kruis, omwikkeld met een paars doek.

Achterin de kerk - in een kapel achter een ijzeren hek - staan veelal schilderijen tentoongesteld van de kunstschilder Jan Murk de Vries. Zo ook nu, maar nu staan ze in het teken van het lijden en sterven van Jezus Christus, die de kruisdood stierf, en die morgen - op de derde dag - opstaat uit de doden. 

26 dagwandelingen

Buiten gekomen, wandelen we langs de Zuiderhaven naar de Spoorstraat. Omdat we vandaag bericht kregen dat we morgen met Pasen extra visite krijgen, halen we nog iets aan extra boodschappen bij de supermarkt aan de Spoorstraat, en met die boodschappen in onze rugzakken hoeven we dan alleen nog maar over de Westerzeedijk naar het parkeerterrein bij het standbeeld van De Stenen Man te lopen, waar onze auto staat.

Het is 14:30 uur als we bij onze auto aankomen. We stappen in, en rijden terug naar Wijnaldum, waar we onze fietsen afhalen bij de Andreaskerk. Met beide fietsen op het fietsrek van de auto, rijden we tenslotte terug naar huis.

Vandaag hebben we de laatste etappe gelopen van het Klooster Claercamppad. In 26 dagwandelingen hebben Durkje en ik alle wandeletappes en ook alle fietsetappes wandelend afgelegd, in de periode van 30 september 2022 tot heden.

De eerlijke vinder

Donderdag 6 april 2023
 

Cover van 'De eerlijke vinder'

Verregaande loyaliteit
Het is eind jaren negentig in de Vlaamse Kempen, in België.

Jimmy, die onder andere vanwege de scheiding van zijn ouders thuis bij zijn moeder een moeilijke tijd doormaakt, leeft helemaal op als Tristan - een jongen uit een gezin Kosovaarse vluchtelingen - naast hem in de klas komt zitten. 

Jimmy is de slimste, maar ook eenzaamste van zijn klas. 

Hij ziet het als zijn missie om de getraumatiseerde Tristan Ibrahimi goed door het schooljaar heen te helpen. 

Alle tijd die de gepassioneerde verzamelaar Jimmy niet besteedt aan het verzamelen van flippo’s, brengt hij door bij het uit Albanië gevluchte Kosovaarse gezin. 

Wanneer de familie Ibrahimi na een jaar plotseling toch nog het land uitgewezen zal worden, verzint Tristan een geheim plan, dat veel van Jimmy zal vragen, en dat uiteindelijk leidt tot een onverwacht en hartverscheurend noodlot.

Verschillende belevingswerelden

Dit is in grote lijnen het verhaal van de novelle 'De eerlijke vinder', die door de Stichting Collectieve Propaganda van het Nederlandse Boek werd uitgegeven als boekenweekgeschenk in de Boekenweek van het jaar 2023. 

Tijdens het lezen ervaar je dat je met dit verhaal van de jonge Belgische schrijfster Lize Spit (1988) een spannend, maar ook ontroerend boek in handen hebt. 

Bovendien is het verhaal heel actueel, zeker in onze tijd, waarin de kranten bijna dagelijks schrijven over de vluchtelingenpolitiek in het algemeen, en over de uitzetting van uitgeprocedeerde vluchtelingen.

Met dit boekenweekgeschenk laat Lize Spit je kennismaken met de levens van verschillende belevingswerelden. 

De deur naar het verleden staat onbewaakt open

• Haast was nooit goed; het was na oneerlijkheid de grootste valkuil voor een verzamelaar.
• Als Tristan niet overging naar het vierde, zou Jimmy ook weigeren over te gaan.
• De deur naar Tristans verleden stond onbewaakt open.
• Een toets is met je hoofd, een proef is met je lichaam.
• Verzamelaars moeten behalve alert, ook eerlijk zijn.

Paasdecoratie te koop in Feinsum

Woensdag 5 april 2023
 

Fleurig aanbod voor Pasen in Feinsum

Vrolijke paasdecoraties in de aanbieding

De verkoopkraam van Feinsum is weer geopend. 

Bij het naderen van onder andere Kerst en Pasen gaat aan de Holdingawei aan de westkant van Feinsum de verkoopkraam weer open.

Eén van de inwoonsters van ons dorp is vooraf al creatief in de weer geweest om mooie bijpassende decoraties te maken van allerhande materialen.

Zo ligt en staat er momenteel een fraai aanbod van feestelijke paasdecoraties in de houten verkoopkraam langs de weg.

Nadat de paas-kraam 's morgens is geopend, wordt die frequent bezocht door wandelaars, fietsers, automobilisten en soms ook door een toevallig passerende beroepschauffeur.

Men neemt er dan doorgaans even rustig de tijd voor om het gevarieerde aanbod van vrolijk huisvlijt te bekijken, en tegen betaling van een luttel bedrag vertrekt dan even later een koper van zo'n paasdecoratie, op weg naar huis, of op weg naar iemand anders om het daar bijvoorbeeld kado te geven.

Zo worden de in Feinsum huisgemaakte paasdecoraties dag in dag uit verspreid over onze regio, en wellicht ook wel daarbuiten.

Zonsondergang in Feinsum

Dinsdag 4 april 2023
 

Zonsondergang in Feinsum

Schapen met lammeren in Feinsum

Maandag 3 april 2023
 

Schapen met lammeren in de dorpskom van Feinsum

Skieppekamp yn Feinsum
Het noord-Friese dorp Feinsum bestaat van geruime tijd geleden uit vier kleine buurten, waarvan de huizen dan eens links en dan weer rechts langs de doorgaande Holdingwei staan. In deze eeuw is daar nog een vijfde (nieuwbouw)buurt aan toegevoegd. 

Tussen die afzonderlijke buurten - en soms ook tussen de huizen binnen die buurt - bevinden zich grotere of kleine akkers of weilanden.

Een van die weiden ligt tussen de eerste en de tweede haakse bocht van de Holdingawei, tussen een aantal naburige huizen. 

Dat T-vormige grasland wordt bij tijd en wijle gebruikt voor het weiden van de schapen van één van de inwoners van ons dorp. 

Hier grazen momenteel enkele schapen met hun lammeren.

In deze voorjaarsweken hebben we af en toe nog wel eens te maken met nachtvorst, en de regelmatige buien in combinatie met behoorlijk wind maken het voor deze ooien en hun lammeren comfortabel dat er in het weilandje een kleine veewagen staat met geopende klep, waardoor het kleinvee - indien wenselijk - de nodige beschutting kan vinden.

 

Palmpasenviering van de Protestantse Gemeente te Stiens

Palmzondag 2 april 2023
 

De Palmpasenstokken zijn klaar voor de Palmpasenoptocht in Stiens

Het feest van Palmpasen
In de voorbereidende weken waarin we toeleven naar het komende Paasfeest, vieren we op deze Palmzondag - de laatste zondag van de Veertigdagentijd - het feest van Palmpasen, waarin we de blijde intocht gedenken van Jezus Christus in Jeruzalem. 

In en buiten de kerk gaat dat gepaard met mooi versierde Palmpasenstokken, die de blijde intocht van Jezus symboliseren.

Gisteren ben ik met Elwin en Nolan naar de bouwmarkt geweest om een lange lat te kopen, waarvan ik gistermiddag twee houten kruisen voor de jongens heb gemaakt.

Die houten kruisen zijn door onze beide kleinzonen met kleine stukjes divers gekleurde tape beplakt, waardoor de beide kruisen een kleurrijk mozaïekpatroon hebben gekregen.

Vanmorgen gaan Nolan en Elwin met ons mee naar De Hege Stins, de kerk van de Protestantse Gemeente te Stiens, waarin vandaag in een goed gevulde kerkzaal tijdens de zondagochtendviering het feest van Palmpasen gezamenlijk met jong en oud wordt gevierd.

Palmpasenstokken versieren in de kindernevendienst

Voorganger van deze kerkdienst is dominee Jak Verwaal; en Auke de Boer is de dienstdoende organist, die de VituStins Cantorij naast het orgel ook op de vleugel begeleidt.

Al vrij vroeg in de kerkdienst gaan alle kinderen naar de kindernevendienst in het Jeugdhonk van de kerk. Als ik de beide 'pakesizzers' het Jeugdhonk in begeleid, valt op dat het aantal kinderen in de kerk met enkele tientallen groot is, en ook de begeleidingsgroep van de kindernevendienst is groot qua aantal. 

Ze zullen het met elkaar druk krijgen in de kindernevendienst, want alle Palmpasenstokken moeten in de korte tijd van deze kerkdienst uitbundig worden versierd door al die kinderen.

Aan het eind van de kerkdienst komen de kinderen terug uit de kindernevendienst, en maken ze onder de 'Zwaai, zwaai, zwaai'-samenzang van de gemeenteleden en de cantorij in optocht enkele rondjes door de wandelgangen tussen de rijen kerkgangers door. Er wordt enthousiast gezongen, en de kinderen steken al lopend hun uitbundig versierde Palmpasenstokken hoog in de lucht, om alle gemeenteleden te laten genieten van dit kleurrijke feest van Palmpasen hier in de kerkzaal.

Optocht met Palmpasenstokken naar Hayema State.

Na afloop van deze Palmpasen-kerkdienst gaan de kinderen met hun begeleiders en andere belangstellenden naar het gemeentehuisplein in het dorpscentrum, om daarvandaan met zijn allen in optocht met de Palmpasenstokken te lopen naar het woonzorgcomplex Hayema State aan de Moundyk aan de rand van Stiens.  

Binnen wordt met de hele optochtgroep een bezoek gebracht aan twee woonkamers van dit woonzorgcomplex voor ouderen, en ter afsluiting drinken we dan met zijn allen koffie in een zaaltje van Hayema State. 

Bij het afscheid nemen van de bewoners en het personeel krijgen alle deelnemende kinderen een mooie grote paashaas van chocolade mee, als dank voor hun bezoek aan de bewoners van dit ouderenzorgcomplex. 

En dan op de terugweg naar huis, en thuis, is nu - eindelijk - het moment gekomen dat de kinderen mogen smullen van al het lekkers waarmee ze tijdens de kindernevendienst hun Palmpasenstokken hebben versierd. Ze doen zich dan ook graag tegoed aan onder andere de Nibb it-rings-chips, het chocoladekransje, de paaseitjes, de doppinda's, en natuurlijk die mooie grote broodhaan boven op de Palmpasenstok. Ook dat hoort bij dit vrolijke feest.

Palmpasen is een feest voor jong en oud.

Volgende week vieren we het Paasfeest.

Uitvaart en de toekomst

Zaterdag 1 april 2023
 

Sander van der Meer van Digital Life Legacy

Informeren over nu en de toekomst

• Is de dood eigenlijk een taboe? 
• Praten we er tegenwoordig nog steeds liever niet over? 
• Of zien we onze eigen sterfelijkheid steeds meer als iets natuurlijks; iets dat hoort bij ons levensverhaal?

Tradities rond uitvaarten veranderen. Mensen kijken nu bijvoorbeeld heel anders aan tegen cremeren, in plaats van begraven. 

Ook doen nieuwe technieken en inzichten hun intrede. 

• Wat is er nu en in de toekomst allemaal mogelijk op het gebied van uitvaarten? 

De Laatste Eer Drachten (DLE) wil alles rond uitvaarten bespreekbaar maken. Ze informeren de mensen wat er zoal mogelijk is rond uitvaarten; nu èn in de toekomst. Daarom nodigde DLE belangstellenden uit voor haar inloopbeurs ‘Uitvaart en de Toekomst’.

Inloopbeurs in Drachten

Tijdens deze inloopbeurs neemt DLE haar gasten vandaag mee langs diverse ontwikkelingen rond uitvaarten. 

Zo biedt men bijvoorbeeld een lezing aan over ‘Resomeren’: een nieuwe uitvaarttechniek, die ook wel watercrematie wordt genoemd. 

Daarna volgt de lezing over ‘Data na de dood’, over hoe mensen tegenwoordig vaak een spoor van digitale informatie achterlaten na hun overlijden.

Vanmorgen woon ik beide lezingen van DLE bij in uitvaartcentrum Slingehof te Drachten.

Lezing 1: Resomeren - watercrematie

Ooit koos iedereen voor een begrafenis. Maar al 62% van alle Nederlanders kiest tegenwoordig voor cremeren. En er komen steeds nieuwe uitvaartmethoden bij, zoals resomeren, ook wel watercrematie genoemd. 

Bij resomeren wordt het lichaam van een overledene opgelost in een wateroplossing via een chemisch proces. Daarna blijft een vloeistof en een kalkachtig poeder over.  

Het Nederlandse bedrijf Aquasolve ontwikkelt en produceert resomatie-apparatuur. Aquasolve-directeur Jay Mookhram legt ons uit hoe resomeren werkt, en wat de verschillen zijn met traditionele uitvaarten (zoals begraven, cremeren, zeemansgraf). Ook gaat hij in op de milieuvoordelen van resomeren.

Aquasolve zit nog in haar oprichtingsfase, dus ze zijn geheel nieuw in deze uitvaartbranche. Mookhram wil ons in overweging meegeven om te zijner tijd gebruik te gaan maken van watercrematie. 

Het grootste probleem daarbij is momenteel nog de afscheiding, van wat je overhoudt aan resomeren.

De term watercrematie vindt Mookhram beter passen dan resomeren, omdat dat taalkundig dichter komt bij cremeren met vuur.

• Het proces van watercremeren is een alkalisch hydrolyse-proces, hetgeen een chemische procesterm is, ofwel een zepingsproces.
• Veel mensen hebben een grotere voorkeur voor het cremeren met water dan met vlammen. In het proces van resomeren wordt daarentegen wel een bijtende stof gebruikt. 
• TNO heeft onderzocht wat het verschil is met andere vormen van lijkbezorging (zoals begraven en cremeren). Conclusie daaruit is dat de overheid vindt dat resomeren qua milieueffect veel beter is dan begraven en cremeren. Het enige nadelige is dat er iets (maar zeer weinig) meer radioactieve straling bij vrijkomt, dan bij andere vormen van lijkbezorging.
• Ander voordeel van resomeren is dat het nagenoeg geen CO2-uitstoot geeft, wat bij cremeren wel het geval is vanwege het verbrandingsproces. Wel gebruikt de resomator elektriciteit als energiebron.  
• De Wet op de lijkbezorging (begraven, cremeren, wetenschap, zeemansgraf) is van 1991. Daarin werd pas na 40 jaren voorbereiding het cremeren toegestaan. Momenteel loopt het proces tot het vaststellen van de wet voor wat betreft het toestaan van resomeren.
• Vraag is natuurlijk ook nog in hoeverre resomeren in overeenstemming is met je levensbeschouwing en geloofsovertuiging. 
• De wet met toestemming voor het resomeren wordt pas halverwege 2024 verwacht. De verwachting is dat het wel doorgang zal vinden.
• De overheid wil eerst controleren of resomeren geen gezondheidsrisico’s met zich meebrengt, bijvoorbeeld voor wat betreft de afscheiding, of qua gevaar voor personeel. Er moet in elk geval nog worden gekeken naar wat wordt afgevoerd na het resomeren.
• Aquasolve produceert de zogenoemde hydrolyser (HDL), die de concurrent resomator noemt. Verder handelt  Aquasolve in, en transporteert men chemicaliën. 
• Aquasolve wil realiseren dat watercrematoria worden gecreëerd. 
• De concurrent van Aquasolve werkt met apparatuur met hoge druk (11bar) en met een hoge temperatuur (meer 200 graden Celsius). Gepoogd wordt door Aquasolve om met een lagere (wellicht zonder) druk en een lagere temperatuur van minder van 90 graden Celsius het proces te veranderen. Dat is veiliger en brengt veel lagere kosten met zich mee. Nadeel is dan echter wel het proces dan twee tot drie keer zo lang duurt (4-5 uur).
• De HDL Bestia is voor het drukloos watercremeren van dieren, de HDL Andron is voor het watercremeren van mensen, en de HDL Droga kan worden gebruikt om er drugs en medicijnen onschadelijk mee te maken.
• In de HDL wordt een golfbeweging op gang gebracht, \o'n 4,5 uur lang, en na dat proces houd je schone botten over en influent (chemicaliën gemengd met menselijk weefsel). Afvoer van dat influent gaat via het riool, en dat mag omdat het influent geen DNA bevat en niet gevaarlijk is.
• De kostprijs van het watercremeerproces is ongeveer 450 euro per lichaam.  
• De door en door schone botten (zonder bijvoorbeeld weefsel, hersenen en beenmerg) resteren van het watercremeren. Die botten worden gedroogd, en kunnen worden gemalen, en in een urn worden gedaan, die je bijvoorbeeld thuis of elders kunt plaatsen.
• Het restant kan eventueel ook als meststof worden gebruikt. Er wordt nog onderzoek naar gedaan om dat restgebruik geaccordeerd te krijgen. 

Lezing 2: Data na je dood: springlevend

Wanneer iemand is overleden, laat deze tegenwoordig vaak een heel ‘spoor’ na van digitale informatie. Bijvoorbeeld op social media. 

Omgekeerd is digitale informatie na een overlijden soms ineens nergens meer te vinden. Of niet meer toegankelijk, omdat bijvoorbeeld passwords ontbreken. 

Sander van der Meer, voormalig forensisch ICT-specialist, is nu coördinator bij Digital Life Legacy, onderdeel van de Zorg Diensten Groep. Digital Life Legacy is een kennis- en expertisecentrum rond de digitale nalatenschap, online erfenis en dierbare data. 

Van der Meer vertelt hoe persoonsgegevens na de dood vaak nog springlevend blijven. En over de consequenties en mogelijkheden daarvan. Bijvoorbeeld hoe het opzeggen van een account per ongeluk kan leiden tot het aanvaarden van de erfenis. En hoe de vingerafdruk van een overledene zelfs na de uitvaart veiliggesteld kan worden. Bijvoorbeeld om een telefoon of notebook te ontgrendelen. Of als dierbare herinnering.

Hoe kom je bij de inloggegevens van een overleden familielid?

Bijna iedereen zit tegenwoordig op internet. Online shoppen, overheidszaken regelen en misschien gebruik je ook social media. Veel mensen hebben daardoor allerlei inloggegevens van veel accounts. Maar stel dat een dierbare overlijdt en diens inloggegevens blijken zoek. Of zelfs de toegangscodes van de mobiel of van diens computer zijn zoek. Dan kunnen de nabestaanden soms ook niet bij foto’s en andere digitale documenten van de overledene. Wat kun je dan doen? 

Waarom wachtwoorden veilig achterlaten?

Nabestaanden kunnen zonder inloggegevens van de overledene niet inloggen bij belangrijke instanties en bedrijven. Denk bijvoorbeeld aan de bank en verzekeraars. 

Is ook het DigiD-wachtwoord van de overledene onvindbaar? Dan kunnen de nabestaanden ook niet inloggen bij onder andere de belastingdienst, de overheid en het pensioenfonds. 

Maar het kan nog vervelender. Want zonder je wachtwoorden hebben je nabestaanden mogelijk geen toegang tot je mobiele telefoon, tablet of computer. Ze kunnen dan niet bij foto’s en andere dierbare herinneringen, of bij belangrijke documenten. 

Ook kunnen ze niet inloggen om bijvoorbeeld je social media accounts te verwijderen. 

Je wachtwoorden veilig achterlaten, is gelukkig eenvoudig. 

Sander van der Meer

Aan de hand van foto's en filmpjes presenteert Van der Meer zijn boodschap omtrent digitale nalatenschap.

• De telefoon bijvoorbeeld is best wel een belangrijk ding voor mensen geworden, aldus Sander.
• Je kunt na het overlijden bij het onderzoek naar de digitale nalatenschap van de overledene ook zaken tegen komen, waar je als familie niet op zit te wachten.
• De telefoon is eigenlijk het dagboek van nu.
• Wachtwoorden moeten voortdurend veranderen, en ze worden steeds langer en ingewikkelder.
• De Wet op de Privacy geldt alleen maar bij leven, dus vanaf overlijden heb je geen rechten meer voor wat betreft privacy. Je privacy gaat ook niet over op de nabestaanden.
• Als familie mag je niet zomaar een telefoon of een computer van je familielid kraken. Computervredebreuk is een misdrijf, met een maximale straf van 4 jaar cel.
• Erfgenamen erven vaak een telefoon, waarvan je daardoor eigenaar wordt, en waarmee je dan alles mag doen. Die telefoon mag je dan wel laten kraken, om te bekijken welke gegevens er op de telefoon van je erflater staan.
• In Nederland zijn nu al 70 miljoen telefoonaansluitingen. 5% van de vierjarigen heeft al een telefoon. Kinderen zetten alles op de telefoon, en vanaf 12 jaar delen kinderen hun wachtwoorden echt niet meer met hun ouders.
• Sommige overledenen krijgen hun telefoon mee in de kist. Dat mag overigens niet. Ook na 15 jaar begraven te zijn, kunnen opsporingsdiensten daar meestal gewoon nog de gegevens van afhalen.
• Opsporingsdiensten kunnen veel uit je telefoon halen, zelfs zaken die de telefooneigenaar al heeft gewist. 
• Zorg ervoor dat je als erfgenaam het abonnement van de telefoon nog lang aanhoudt na overlijden, want ook na dat overlijden speelt er nog het een en ander. Bij opzeggen ervan verdwijnt ook bijvoorbeeld alles op het gebied van wederzijds app-verkeer.
• Vingerafdrukken van overledenen werken niet. Ten eerste weet je niet welke vinger is gebruikt. Vingerafdrukken moeten binnen 24 uur na het vorig gebruik worden gebruikt. Als de hartslag is gestopt, werken vingerafdruk-wachtwoorden niet meer. 
• Werkt het wel met gezichtsherkenning? Het mag niet; toch wordt het door nabestaanden wel eens geprobeerd, maar het gaat niet werken. Alleen als het binnen 24 uur na overlijden wordt geprobeerd, en er van de overledene tenminste één oog open is, zou het nog kunnen. 
• Lievelingsmuziek staat vaak in playlists op je telefoon; die wil de familie vaak graag gebruiken bij uitvaarten.
• Selfies tijdens een uitvaart, of ook bij opgebaarden worden steeds vaker gemaakt, ook al vindt men dat doorgaans onsmakelijk. Zeker als die selfies worden bewerkt met Faceswap, dan wordt dat als verwerpelijk ervaren door anderen die dat zien.
• 60% denkt niet na over wat er moet worden gedaan met je eigen social media, zoals bijvoorbeeld Facebook. 75% van de mensen heeft daar in elk geval nog niets voor geregeld. Maak dit wel bespreekbaar met je nabestaanden!
• Fabrikanten en providers werken doorgaans niet mee aan het ontsluiten van data op data-apparatuur. Bij het contracteren bij Apple bijvoorbeeld heb je al verklaard dat bij overlijden alle rechten erop verdwijnen. De overledenen (en de erfgenamen) zijn dan geen eigenaar van de data.
• Van der Meer vindt dat je die rechten daarentegen wel in stand zou moeten houden voor nabestaanden.
• Sommige mensen leggen vast dat niemand in je telefoon mag kijken na overlijden, maar je moet je realiseren dat dat geen juridische consequenties heeft. Dat zou volgens Sander wel moeten, want antwoorden op vragen zijn voor nabestaanden belangrijk.
• Hij waarschuwt voor de inzet van zogenoemde opzegdiensten bij overlijden, en ook voor digitale kluizen. Niet doen! Een digitale kluis is overigens wat anders dan een wachtwoordmanager.
• Een account kun je niet erven; je kunt het niet vasthouden. Maar wat kun je er dan mee doen? De accounts blijven echter wel bestaan. Bij opzeggen van het account kan die opzegging niet ongedaan worden gemaakt, en kun je er nooit meer bij. Als je het wel doet, accepteer je overigens tegelijk de erfenis ook zuiver.
• Ga bij overlijden alle social accounts inventariseren; onderzoek ze eerst, en zeg ze zeker niet direct op. Wees dus heel voorzichtig met het opzeggen van accounts.
• Bij overlijden blijven je - soms honderden - accounts allemaal bestaan; ook alle accounts die je bijvoorbeeld ooit eens hebt gebruikt bij een online aankoop bij een webwinkel.
• Je moet heel goed nadenken over wat belangrijk is als en nadat je komt te overlijden.
• Criminelen zoeken op internet naar accounts van overledenen, die bijvoorbeeld zijn aangekondigd in rouwadvertenties en in digitale herdenkingspagina’s op internet.
• Wees voorzichtig met oude telefoons; gooi ze niet zomaar weg, want er kan misbruik van worden gemaakt.
• Heel veel zaken op dit gebied zijn wettelijk nog niet geregeld. Wet- en regelgeving van digitale nalatenschappen zitten er op termijn hoogstwaarschijnlijk wel aan te komen, dus tot die tijd kan iedereen nog zijn gang gaan met digitale nalatenschappen. Wees dus voorzichtig!

Klooster Claercamppad van Pingjum naar Wijnaldum

Vrijdag 31 maart 2023

 

In Harlingen via de Grensweg over de Waadseewei (N31)

Klooster Claercamppad

Op 1 juni 2022 presenteerde de wandel-journalist Fokko Bosker zijn nieuwe fiets- en wandelgids, van het zogenoemde 'Klooster Claercamppad', met de volgende subtitel aangeduid: 'Wandel- en fietsroutes door de Friese Waddendelta'.

Deze nieuwe gids bevat voor wandelaars: 13 etappes, 3 rondwandelingen, 1 wadlooptocht, 2 stadswandelingen en 3 fietstochten.

In de Friese Waddendelta ontmoeten water en land elkaar. Dit kustgebied is door de golven en getijdenwerking in duizenden jaren gekneed uit zand, klei en veen. Op de kwelderruggen vestigden zich de eerste Friezen en legden zij de basis voor hun rijk, dat zich uitstrekte vanaf Noord-Frankrijk tot aan Denemarken. Het Klooster Claercamppad brengt deze bijzondere landstreek, de natuur en geschiedenis in veelkleurige verhalen en met afwisselende wandel- en fietsroutes tot leven.

De route van dit pad loopt in grote lijnen vanaf Lauwersoog over Zoutkamp naar Dokkum, en voert dan verder naar Sint-Jacobiparochie (de startplaats van het pelgrimspad 'Jabikspaad'), Franeker en de Hanzestad Bolsward, om vervolgens met een lus over Makkum en Harlingen langs de kust en over de dijken terug naar Sint-Jacobiparochie te leiden. 

De eeuwenoude cultuurgeschiedenis van terpen, deltawerken, middeleeuwse kerken, kloosters en florerende handelssteden vertelt een bijzonder gelaagd verhaal.

Wandelen op fietspaden in winter & voorjaar

Inmiddels hebben Durkje en ik alle wandel-etappes van het Klooster Claercamppad gelopen. Maar ja, er staan ook nog drie fietstochten in deze routegids. En waar je kunt fietsen, kun je vrijwel altijd ook wandelen. Andersom is dat vaker niet het geval, omdat sommige wandelpaden - bijvoorbeeld graspaden door de weilanden - niet toegankelijk zijn voor fietsers. Maar wandelen op fietsroutes kan vrijwel altijd wel. Dus we hebben het plan opgevat om ook de drie fietsroutes van dit routeboekje te gaan lopen. Bovendien doen we dat in de winter en in het vroege voorjaar; een periode waarin sommige onverharde wandelpaden slecht toegankelijk zijn. Fietspaden zijn in de winter en in het voorjaar vrijwel altijd wel goed toegankelijk, dus deze wintermaanden zijn heel geschikt om de van de routegids voor ons nog resterende fietsroutes van deze routegids te gaan wandelen. Zo gezegd, zo gedaan.

Fietstocht Súdwest Fryslân in 3 wandeletappes

Vandaag gaan we wandelend verder met onze derde van de drie fietsroutes, door voort te gaan met de zogenoemde 'Fietstocht Súdwest Fryslân', een fietstocht - in drie dagen wandelend - van totaal 73,2 kilometer.  

Op deze vrijdag lopen we de tweede van de drie etappes van deze fietstocht, over een afstand van 22,7 kilometer.

Het thema van deze fietstocht is: 'Over zeedijken door het land dat uit het water oprees'. We volgen namelijk de fietspaden over en langs oude en nieuwe zeeweringen door het noordwesten van Fryslân. Daarom is het wel ietwat opmerkelijk dat in het routethema de geografische aanduiding 'Súdwest' Fryslân wordt genoemd.

We beginnen vanmorgen in Pingjum, en lopen dan via Witmarsum, Arum, Achlum, Harlingen en Midlum naar Wijnaldum.

Het is vandaag zwaar bewolkt met regenwolken, maar beslist niet koud met een temperatuur rond de tien graden Celsius. De regenwolken zorgen ervoor dat het nagenoeg de hele dag regent, zij het heel licht, en soms enige motregen. Gelukkig waait de wind niet hard, en vanuit het zuidwesten, dus we hebben niet al te veel last van de aanhoudende regen. Wel dragen we nagenoeg de hele dag onze regenpakken, en zo kunnen we toch prima voorwaarts, ondanks de regen.

Om kwart over acht vertrekken we vanmorgen in Feinsum. We rijden eerst naar Wijnaldum, waar we de auto parkeren aan de rand van het dorp. Met de andere auto rijden we dan door naar Pingjum, waar onze etappe van vandaag begint.

Naar het Menno Simons Monument van Witmarsum

Rond 9:00 uur arriveren we in Pingjum. In de abri aan de rand van het dorp trekken we eerst onze regenpakken aan, want het regent te hard om alleen te volstaan met de paraplu. Dan verlaten we om 9:10 uur Pingjum, om dan via de Mulierlaan richting Witmarsum te gaan.

Zo'n twintig minuten later arriveren we in Witmarsum.

Langs de dorpskerk gaan we naar de Wytmarsumer Feart, die we oversteken, om dan langs deze vaart naar het Flietsterbosk te lopen. 

In het dorpsbos zijn veel van de omgewaaide bomen in de loop der jaren bedekt geraakt met een dikke laag mos. Prachtige groene tinten zijn het resultaat van dit natuurlijke proces in het bosperceel.

Als we via It Fliet op de Easthimmerwei komen, volgen we die even naar rechts om naar het Menno Simons Monument te lopen, dat iets verderop in de vorm van een stalen kerkmodel in het veld staat, ter herinnering aan de grondlegger van de Doopsgezinde Kerk, die in de 16e eeuw als afvallige, rooms-katholieke priester te Witmarsum was.

Aan het eind van de Easthimmerwei draaien we bij de markante boerderij Bonga State de Arumerweg op in de richting van Arum.

Via Arum en Achlum naar Harlingen

Verderop gaat deze weg over in de Van Camminghaweg, die we volgen tot in Arum.

We doorkruisen Arum, en beleggen onze koffiepauze in een abri tegenover de plaatselijke Lambertuskerk.

Aan de andere zijde van Arum verlaten we de Sytzamaweg, om dan via de Monnikenweg naar Achlum te lopen.

Direct voorin Achlum draaien we De Jister op, en zo lopen we met een boog linksom Achlum. 

Buiten het dorp gaan we de Herbaijumerweg op, en die volgen we tot aan het kruispunt ten westen van Sopsum, waar we dan over de Ieslumbuorren in westelijke richting naar Harlingen gaan. 

Via de Ludingaweg steken we de spoorlijn tussen Franeker en Harlingen over, en dan gaan we even later over de Achlumervaart heen, en wandelen we ter hoogte van de rioolwaterzuiveringsinstallatie Harlingen binnen.

Waar we ter hoogte van de Oude Trekweg de Kanaalweg op gaan, passeren we het buurtschap Koningsbuurt.

Midlum

Aan het eind van de Kanaalweg volgen we de weg langs de hier in Harlingen verdiept aangelegde N31. Bij de Grensweg kunnen we de Waadseewei (N31) oversteken. Op dat moment breekt de zon heel even door de regenwolken.

Aan de overzijde van de N31 volgen we het fietspad langs de Kanaalweg naar het Van Harinxmakanaal. 

Aan de andere kant van het kanaal gaan we onder de brug van de oude Rijksweg door, om dan over het fiets- en wandelpad van de Hopmansweg verder te gaan richting Midlum.

In de berm zien we een boomstronk, die nagenoeg helemaal is begroeid met een mooi patroon van zwammen.

Even later wandelen we aan de zuidkant van Midlum het dorp binnen. Daar staat een houten bank, waarop we plaatsnemen voor onze lunchpauze. 

Omdat het nu droog is, besluit ik het regenpak uit te trekken, om zonder regenkleding de laatste kilometers te wandelen.

We doorkruisen Midlum na onze lunchpauze, en ontmoeten net voorbij de Nicolaaskerk in de Kerkstraat mijn voormalige hogeschoolcollega Lorelei van Ingen. Een kort gesprek volgt.

Van één van de huizen naast de kerk kun je duidelijk zien dat dat huis is gebouwd op een fundament van kloostermoppen.

Naar Wijnaldum

Aan de noordkant van Midlum gaan we onder de Zuidwalweg (N390) door om Midlum achter ons te laten, teneinde vervolgens over een betonpad tussen de akkers door naar Wijnaldum te lopen. Dan begint het weer licht te regenen, maar zo licht, dat het regenpak of paraplu niet nodig is. Via die Alde Leane wandelen we even later het dorp Wijnaldum binnen; onze bestemming voor vandaag.

Via de Readyk gaan we links om het dorp, om dan door de Andreasstrjitte het dorp in te gaan. 

Op de Buorren passeren we de Andreaskerk van Wijnaldum, en een eindje verderop staat onze auto geparkeerd.

Dan rijden we om 13:45 uur vanuit Wijnaldum terug naar Pingjum, waar we onze andere auto afhalen, alvorens we terug naar huis rijden, naar Feinsum. 

Wat Plinius niet zag

Donderdag 30 maart 2023

 

Jona Lendering over Plinius de Oudere

Lendering over Plinius

Eén van de beroemdste teksten over Fryslân in de Romeinse tijd is een beschrijving van de terpen, geschreven door de Romeinse officier Plinius de Oudere, die hier indertijd inderdaad is geweest. 

Plinius was een deskundig schrijver over de Friese terpenbewoners in het Waddengebied, maar toch verraadt zijn tekst ook veel over het Romeinse wereldbeeld, en over preoccupaties met de barbaren, die aan de randen van de aarde zouden wonen. 

Om dat te herkennen, is het aardig ook eens te kijken naar wat Plinius niet vermeldt.

Historicus Jona Lendering schreef diverse boeken over de Lage Landen in de Romeinse tijd. Hij verzorgt vanavond de lezing over Plinius en diens beschrijving van het Waddengebied en van de Friese terpen, uitgesproken in Tresoar te Leeuwarden.

Deze lezing wordt gehouden in het kader van de Week van de Klassieken. Tijdens deze week wordt er extra aandacht gevraagd voor de Klassieke Oudheid.

Een Romeinse officier beschrijft de terpen 

Deze lezing gaat over Plinius’ beschrijving van het landschap van het Waddengebied.

Volgens Lendering is zeker niet alles waar wat Plinius schrijft. Plinius ziet trouwens wel het komische, en ook de dwaasheid van hetgeen hij in dit gebied waarneemt.

Lendering leest aan het begin van zijn lezing eerst de tekst van Plinius over het Friese Waddengebied voor, en daarna analyseert hij wat van die tekst al dan niet waar is.

Romeinen in Fryslân

• De eerste 'Fries’-Romeinse betrekkingen dateren van het jaar 50 na Christus. 
• Vanaf 500 jaar voor Christus waren de oorspronkelijke bewoners (waaronder de oude Friezen) in het noorden van Nederland gaan wonen op terpen, in een gebied dat tweemaal daags door de zee overstroomde.
• In de derde eeuw na Christus werden de terpen verlaten, en in de vijfde eeuw werden ze weer opnieuw bewoond; door de nieuwe Friezen. 
• Drusus was waarschijnlijk de eerste Romein die Fryslân binnentrad. Dat resulteerde in de eerste Fries-Romeinse betrekkingen (namelijk een bondgenootschap). Drusus voer de Rijn af met veel schepen, en trok in het jaar 12 voor Christus door het land van de Friezen naar het Waddengebied 
• De Romeinse legerbases rond de rivier de Lippe (in Duitsland) en langs de Rijn (onder andere in Vechten, met toegang tot het Flevomeer, en daarmee met toegang tot de Friezen) werden versterkt.
• Keizer Tiberius vaart in het jaren 4 en 5 na Christus helemaal naar Denemarken
• De Chauken en de Friezen waren redelijk vredelievend; zij hadden bijvoorbeeld heel weinig wapens.
• Een Drususgracht – ook wel een fossa genoemd - is een natuurlijke waterloop, die ook Drusisch worden genoemd. 
• Lendering: "Geloof nooit een historische atlas als het over de Romeinen gaat, want heel veel weten we gewoon niet."
• De Vecht is door de Romeinen gekanaliseerd, dus het zou kunnen zijn dat Drusus daar doorheen naar de noordelijke Oceaan (de Noordzee) is gevaren. Maar zekerheid is hieromtrent niet.
• Germanicus heeft in het jaar 15 expedities door Nederland en over de Noordzee gedaan, om daar via de Waddenzee de Dollard en de Eems op te gaan, om diep in Duitsland oorlog te voeren.
• Bij Velserbroek moet voorheen een Fries dorp zijn geweest, gezien de vondsten in dat gebied.
• Van de door Tacitus beschreven Friese Opstand tegen de Romeinen weten we dat de Romeinen zich moesten terugtrekken, maar of dat in het genoemde jaar 28 was, weten we niet zeker.
• Friezen moeten belasting betalen met huiden van ossen, en dan komen ze in opstand. 
• De Friezen werden beschouwd als de belangrijkste van de Germaanse stammen.
• De wetenschappen onderscheiden twee leestechnieken, te weten 'Maximalisme' en 'Minimalisme', ofwel: startend vanuit de historische tekst òf vanuit de archeologie als veldwerk 
• Lendering; "De structuur van de wetenschap blokkeert de wetenschap."
• Caligua is in het jaar 40 in Nederland geweest. 

Plinius de Oudere

• Plinius de Oudere (Plinius) is in het jaar 23 of 24 geboren in Como, in het noorden van Italië. 
• Plinius de Jongere is zijn neefje.
• Corbulo was hier in Fryslân waarschijnlijk in het jaar 47. Daar was toen een jonge officier – namelijk Plinius – bij. Corbula onderwierp de Friezen, legde hen een bestuurssystemen op met centraal gezag. Rome meldt Corbula echter dat hij de Friezen niet mag onderwerpen, en dat Corbulo naar Engeland moet gaan.
• Romeinse soldaten kregen opdracht de waterloop het Vliet te bouwen, van Leiden naar Voorburg.
• Vaak kun je de in die tijd geschreven dateringen niet gebruiken.
• Plinius hoorde tot de bijna top van het Romeinse Rijk, tot de zogenoemde 'eques', bij de elite. In het leger gaan als ridder was hij aan zijn stand verplicht. 
• Plinius is voor onderwijs in Rome geweest. Het wordt een natuurlijke habitat voor hem om te lezen; hij is zeer belezen. Hij liet zich voorlezen, en liet een ander zijn aantekeningen maken.
• In het jaar 45 is Plinius in Xanten, in 47 is hij bij Friezen geweest, in 51 in het Duitse Mainz, en in 52 is hij weer terug in Rome.
• Hij schreef een biografie over zijn leraar in Rome, en daarna een boek over de Germaanse oorlogen. 
• In 59 stagneerde zijn carrière, en blijft hij boeken schrijven, onder andere over grammatica-problemen, en ook een geschiedenisboek over de jaren 45-70.
• Plinius krijgt daarna ambten in Judea, Spanje, Gallië en in Afrika; en hij is vlootvoogd geweest.
• In 77 schrijft hij ‘Natuurlijke Historie’, waarin hij ook over Fryslân schreef, onder andere de tekst die zojuist door Jona Lendering werd voorgelezen. 
• In het jaar 79 sterft Plinius bij de Vesuvius.

 

Nogal incompleet

• Plinius kende het Waddengebied uit eigen ervaring, en hij schreef regelmatig over de noordelijke gewesten.
• Voor de Romeinen waren de Friezen totaal tegengesteld aan de Romeinen. De Romeinen waren in hun eigen ogen beschaafd, en aan de randen van de wereld woonden de barbaren in de wildernis, zo ook de Friezen.
• Romeinen doen aan landbouw, de barbaren aan veeteelt
• Romeinen wonen in huizen, maar anderen zijn nomaden
• Romeinen eten vlees, en de barbaren eten zuivel
• Romeinen leven in vrede, maar de mensen aan de rand zijn bewapend voorbereid op oorlog, en agressief.
• Romeinen zijn beschaafd, en anderen vormen de barbarij.
• Dit sjabloon is aanwezig in elke Romein, tot in de vijfde eeuw, en zo wordt ook over alle Germaanse stammen geschreven, en daarmee zo ook over de Friezen.
• De barbaar woont in isolement, de Romeinen verlossen ze daarvan, zo vonden de Romeinen.
• Op het einde van de wereld, brokkelt de aarde af, en dat Romeinse denkpatroon zag Plinius (althans meende hij te herkennen) in het noorden van Nederland: het was ruig hoogveen, het overstroomde, en ging omhoog en omlaag - drijvend op het water. 
• Verder dan de Waddenzee zouden - in dat beeld - alleen nog maar monsters leven, aldus het Romeinse wereldbeeld.
• De Grote en Kleine Chauken (ofwel: hoog-hemers), zijn geen stamnaam, maar zijn een aanduiding van een levenswijze, dus moeten het Friezen en Groningers zijn, omdat die daar op de terpen woonden. Er wordt overigens onderscheid gemaakt tussen Kleine en Grote Friezen, en Kleine en Grote Chauken.
• Friezen waren aanvankelijk alle volken ten noorden van de Rijn, tot ongeveer het jaar 1200.
• Gebruiksvoorwerpen zijn vroeger veel kleurrijker geweest dan we aanvankelijk dachten.
• De archeologie maakt duidelijk dat Plinius op veel punten ongelijk heeft. Zo zijn er bijvoorbeeld wel degelijk koeien en varkens geweest in het terpengebied. Er zijn zeker ook oerbossen geweest, waarin zwijnen rondliepen. 

Plinius herkent hier wat hij herkennen kan

• Plinius is gefocust – met een bepaalde verwachting - op bepaalde dingen, zoals wij dat overigens allen doen. Daardoor hij ziet sommige dingen – die zijn ongelijk tonen – niet.
• Volgens hem was er hier in Fryslân in zijn tijd geen graan, maar dat was er wel. Er is hier in deze regio zelfs een molensteen uit die tijd gevonden.
• Er waren hier ook weefgewichten, dus moeten er schapen zijn geweest.
• Men vond hier later kammen van botten.
• Later kwamen hier ook de mantelspelden, dus Friezen droegen zeker ook sieraden.
• Ook was hier aantoonbaar al houtsnijwerk, maar kennelijk heeft Plinius dat niet gezien.
• Uit die tijd resteren ook glissen, dus hier werd geschaatst.
• Men vond bij opgravingen een hond die op bijzondere wijze was begraven, dus dat moet eigenlijk wel een religieus teken zijn.
• Friezen dreven handel, en daarvoor kregen ze ook beelden van onder andere Mars en van een wagenmenner terug; kortom ze hadden dus ook al beeldjes.
• De meeste Friezen hebben waarschijnlijk gewoond in het huidige Fryslân. 
• In de derde eeuw zie je een trek vanuit Friesland naar de zuidelijker delen.
• Genetisch onderzoek toont aan dat mensen vroeger enorm hebben gereisd, dus de oorspronkelijke bevolking was hier veel diverser dan we ons realiseren.
• Handelaren rond de Noordzee dreven veel handel met elkaar, en die gaan steeds meer op elkaar lijken. Door die handel en migratie ontstond een Noordzeecultuur.

Conclusie van Jona Lendering: Plinius schreef over wat hij herkende, en wij moeten ons ervan bewust zijn dat wij dat in onze tijd niet beter doen.