Jabiksrûntsje Haskerdiken (2014-6)

Zaterdagochtend 11 september 2021
 

Bij het Dodo-monument op het Dodopaad in Haskerdijken 

   
  

Rûntsjes op it Jabikspaad
Op initiatief van het stichtingsbestuur van het Fries-Overijsselse pelgrimspad 'It Jabikspaad' organiseerde de Stichting Tsjerkepaad in samenwerking met Stichting Jabikspaad Fryslân en met Stifting Nijkleaster in de zomers van 2013 & 2014 & 2015 een aantal 'Rûntsjes op it Jabikspaad', ook wel de 'Jabiksrûntsjes' genoemd.
Zo zijn er prachtige wandel- en fietsroutes uitgezet met verschillende afstanden, die tijdens de gehele zomeractiviteitenperiode van Tsjerkepaad in de kerken op en nabij het Jabikspaad lagen tijdens de zomeropenstelling van de kerken in die drie genoemde jaren.
Belangstellenden konden zelf bepalen wanneer ze zo'n Jabiksrûntsje wilden lopen of fietsen, en ook vanuit welke kerk ze dan wilden starten.
In die drie jaren zijn (onder andere) de volgende route-beschrijvingen en route-kaartjes als Jabiksrûntsje gemaakt:

2013-1 vanuit Wolvega (16 km) - deze route wandelden we 's ochtends op 19 juni 2021;
2013-2 vanuit Aldeboarn (17 km) - deze route wandelden we 's middags op 19 juni 2021;
2013-3 vanuit Jorwert, route A (30 km) - deze route wandelden we op 26 juni 2021;
2013-4 vanuit Franeker (28 km) - deze route wandelden we op 3 juli 2021;
2013-5 vanuit Hasselt (18 km) - deze route wandelden we op 9 juli 2021;
2014-2 vanuit Sint-Jacobiparochie, route B (9,4 km); deze route wandelden we 's middags op 21 augustus 2021;
2014-4 vanuit Sint-Jacobiparochie, route D (12 km) - deze route wandelden we 's ochtends op 21 augustus 2021;
2015-1 vanuit Zwarte Haan (16,5 km);
2015-2 vanuit Rinsumageest (20 km) - deze route wandelden we op 29 augustus 2021;
2015-3 vanuit Stiens (15 km) - deze route wandelden we vanmorgen, op 3 september 2021;

2014-6 vanuit Haskerdijken (20,5 km);

2014-1 vanuit Sint-Jacobiparochie, route A (13 km);
2014-3 vanuit Sint-Jacobiparochie, route C (13,5 km);
2014-5 vanuit Friens (16 km);
2014-7 vanuit Jorwert route B (15 km);
2014-8 vanuit Jorwert route C (5 km).

Als extra activiteit werden in enkele gevallen op zaterdagen korte 'pelgrimstochten' (pylgertochten) georganiseerd. Die mini-pelgrimages begonnen ’s morgens met een korte viering, waarna er gelegenheid was om gezamenlijk koffie te drinken. Daarna werd dan nog een gezamenlijke wandeltocht gemaakt van meestal zo'n 10-15 kilometer.
In de afgelopen jaren was het er bij ons beiden nog niet van gekomen om Jabiksrûntsjes te gaan lopen. Maar daar gaan we verandering in brengen. Bovenstaande Jabiksrûntsjes hebben we geselecteerd uit het aanbod van de genoemde drie jaren, en daarmee gaan we vandaag verder.

Buitenbuitjes
Voor vandaag hebben Durkje en ik gekozen om het elfde en daarna ook het twaalfde Jabiksrûntsje te gaan lopen, over een totale afstand van 25,5 kilometer.
Vanmiddag wandelen we het (voor ons) twaalfde Jabiksrûntsje (2014-8) vanuit het Friese Jorwert.
Vanmorgen wandelen we het Jabiksrûntsje vanuit het Friese Haskerdijken (2014-6).
Het is 8:00 uur als we vertrekken uit een dichtbewolkt Feinsum. Het blijft de hele dag bewolkt, en de voorspelling is dat we vandaag enkele buitjes en buien over ons heen zullen krijgen. Dat blijft echter beperkt tot aanhoudende motregen. Af en toe hebben we even iets meer regen, maar op de momenten dat we het nodig vinden om met de paraplu te gaan lopen, blijkt het meerdere keren al direct weer nagenoeg droog te zijn op het moment dat we de paraplu hebben uitgeklapt. Al met al valt het - gelet op het actuele weerbericht - dus nogal mee met het weer vandaag. 

Dodo en Deet
Om 8:30 uur arriveren we bij de Dodo-kapel van Haskerdijken, aan het eind van de Kapellewei, ingeklemd tussen de A32, de Nije Pompfeart en het Mûntsjerak.
Langs twee woonhuizen en twee melkveebedrijven (met de feestvlag van 150 jaar Friesland Campina in top) lopen we naar de A32. Daar steken we de Hooivaartsbrug over, om dan langs de Rijksstraatweg over het Jabikspaad naar het Dodo-park te lopen. De ondergrond van het Dodo-paad is buitengewoon drassig en als we na enkele meters het bosperceel in zijn gelopen, worden we overvallen door een aanhoudende zwerm van steekmuggen. Ontspannen wandelen is hier geen optie, want je bent voortdurend bezig om te voorkomen dat je gestoken wordt. Slechts één keer blijven we enkele seconden staan, om die ene foto te maken bij het Dodo-monument bij het straat-mozaïek van de Jacobsschelp en de wegwijzer voor pelgrims naar het Spaanse bedevaartsoord Santiago de Compostela. Resultaat aan het eind van het Dodo-pad is dan wel dat we met zo'n tien jeukbulten het bosperceel verlaten, waar ik de hele dag nog hinder van ervaar. Maar goed, die 'vuurdoop' hebben we aan het begin van de dag gehad. Buiten het bosgebied direct maar insmeren met Deet, want straks gaan we ook nog door en langs De Deelen; ook al zo'n gebied waar steekmuggen in grote getale leven.

Luinjeberd en Tjalleberd
Voorbij de Spitsendyk onder de A32 door komen we op de H.B. Jonkerweg, die we tot het eind in oostelijke richting volgen.
Over de Bornego wandelen we naar het dorp Luinjeberd. Vanaf het plaatselijke eetcafé volgen we de Aengwirderweg naar Tjalleberd. Tussen de protestantse en de doopsgezinde dorpskerken verlaten we het dorp over Albert Mol's Menninge in noordelijke richting.
Nadat we de Bûtendykster Haedfeart zijn overgestoken, komt dit (voorbij de vaart inmiddels) wandel- en fietspad uit op de P.G. Otterweg. Langs de Nokfeart lopen we naar het buurtschap Gersloot-Polder.
Vervolgens komen we op de Deelenweg in de richting van De Deelen, tot aan de Heafeart. Daar moeten we enkele minuten voor de brug wachten, omdat een kleine kruiser door de openstaande brug vaart. 

De Deelen
Vanaf hier gaat het in één rechte lijn over het geasfalteerde wandel- en fietspad verder over de Hooivaartsweg langs de Heafeart, door en langs het waterrijke natuurreservaat van De Deelen.
Bij een informatiepunt pauzeren we om hier een broodje te eten en om de meegenomen koffie te drinken. Dan blijkt dat we nu wèl tijdig maatregelen hebben genomen tegen de steekmuggen, want de aangebrachte Deet beschermt onze huid afdoende tegen muggensteken. Ze zwermen wel om ons heen en gaan op onze kleding zitten, maar een muggensteek krijgen we niet.
   
Zojuist zijn we al onder een oude en buiten gebruik gestelde veen-transportband doorgelopen, en na onze pauze passeren we eerst de zelfbedieningspont in de Heafeart, en ook de locatie waar een museale baggelmachine in een petgat ligt, dus we worden er door het petgaten-landschap met legakkers en de oude veengravers-apparatuur wel op gewezen dat dit een afgegraven veengebied is. Sinds de Middeleeuwen is hier al turf gewonnen, en nu resteert van die oude turf-industrie een waardevol natuurgebied. Vorig jaar in december doorkruisten we ook dit gebied op etappe 11 van het Bonifatius Kloosterpad.

Terug naar de heilige Dodo  

Aangekomen op de Rijksstraatweg gaan we weer onder de A32 door, om dan over de Kapellewei terug te lopen naar onze auto bij de Dodo-kapel van Haskerdiken.
De kerk is open, dus we kunnen het interieur bezichtigen. Binnen en buiten de kerk (1818) tref je allerlei verwijzingen aan naar enerzijds het Friese Jabikspaad, en anderszins naar de zalige monnik Dodo (Doede) van Haska, die in dit gebied van moerassen en onontgonnen gebied van 1226-1231 als kluizenaar leefde in een oude kapel. Na zijn dood werd hier een klooster gesticht, het zogenoemde Hasker Convent, handelend naar de leefregels van kerkvader Augustinus.
Voordat we de kapel verlaten, lunchen we op een bankje in de luwte van de kerk, en daarna rijden we om 12:20 uur met de auto naar Jorwert, want daar begint ons tweede wandelrondje van vandaag.

Zonsondergang in Feinsum

Donderdag 9 september 2021
 

Zonsondergang in Feinsum

  

 

Met pake & beppe op stap

Zaterdag 4 september 2021

Wandelen met Pepijn langs de Borgsloot

Borgsloot
Omdat Jan Wijbe & Gaby vanmiddag en vanavond in Groningen een sportgerelateerde activiteit hebben, reizen we aan het begin van de middag af van Feinsum naar Meerstad. Wij gaan oppassen op onze 'pake- en beppesizzer' Pepijn, opdat zij ongestoord van hun activiteit 'in stad' kunnen genieten. En bovendien is dat voor ons een mooie gelegenheid om een gezellige middag samen te zijn met onze kleinzoon.
Het is vanmiddag prachtig weer, dus een mooie gelegenheid om er vanmiddag met zijn drieën op uit te trekken.
Vanuit Meerstad lopen we langs de drukke Hoofdweg en door de veel stillere Harkstederweg naar de Borgsloot, om over een zogenoemd olifantenpaadje langs de Borgsloot naar de Borgweg te lopen. 

Damsterdiep en Eemskanaal
Via de Borgbrug steken we het Eemskanaal over, om even later aan de overzijde van het Damsterdiep vanuit Ruischerbrug over het fiets- en voetpad langs de Rijksweg N360 naar de beide supermarkten verderop te lopen.
Nadat we daar enkele boodschappen hebben gedaan, steken we over de Waardbrug het Damsterdiep over, om dan via de Waard en Ruischerwaard naar het Eemskanaal te lopen. Dan kunnen we daar over het fiets- en wandelpad langs het Eemskanaal weer in alle verkeersrust terug lopen naar Meerstad. Maar, onderweg moeten we bij de Borgbrug even wachten, want deze brug staat open, om de honderd meter lange Calciumcarbonaat-tanker 'Stolt Eemsland' vrije doorvaart te bieden. 

Jabiksrûntsje Zwarte Haan (2015-1)

Vrijdagmiddag 3 september 2021 

Pauzeren op de Waddenzeedijk bij Zwarte Haan

Rûntsjes op it Jabikspaad
Op initiatief van het stichtingsbestuur van het Fries-Overijsselse pelgrimspad 'It Jabikspaad' organiseerde de Stichting Tsjerkepaad in samenwerking met Stichting Jabikspaad Fryslân en met Stifting Nijkleaster in de zomers van 2013 & 2014 & 2015 een aantal 'Rûntsjes op it Jabikspaad', ook wel de 'Jabiksrûntsjes' genoemd.
Zo zijn er prachtige wandel- en fietsroutes uitgezet met verschillende afstanden, die tijdens de gehele zomeractiviteitenperiode van Tsjerkepaad in de kerken op en nabij het Jabikspaad lagen tijdens de zomeropenstelling van de kerken in die drie genoemde jaren.
Belangstellenden konden zelf bepalen wanneer ze zo'n Jabiksrûntsje wilden lopen of fietsen, en ook vanuit welke kerk ze dan wilden starten.
In die drie jaren zijn (onder andere) de volgende route-beschrijvingen en route-kaartjes als Jabiksrûntsje gemaakt:

2013-1 vanuit Wolvega (16 km) - deze route wandelden we 's ochtends op 19 juni 2021;
2013-2 vanuit Aldeboarn (17 km) - deze route wandelden we 's middags op 19 juni 2021;
2013-3 vanuit Jorwert, route A (30 km) - deze route wandelden we op 26 juni 2021;
2013-4 vanuit Franeker (28 km) - deze route wandelden we op 3 juli 2021;
2013-5 vanuit Hasselt (18 km) - deze route wandelden we op 9 juli 2021;
2014-2 vanuit Sint-Jacobiparochie, route B (9,4 km); deze route wandelden we 's middags op 21 augustus 2021;
2014-4 vanuit Sint-Jacobiparochie, route D (12 km) - deze route wandelden we 's ochtends op 21 augustus 2021;
2015-2 vanuit Rinsumageest (20 km) - deze route wandelden we op 29 augustus 2021;
2015-3 vanuit Stiens (15 km) - deze route wandelden we vanmorgen, op 3 september 2021;

2015-1 vanuit Zwarte Haan (16,5 km);

2014-1 vanuit Sint-Jacobiparochie, route A (13 km);
2014-3 vanuit Sint-Jacobiparochie, route C (13,5 km);
2014-5 vanuit Friens (16 km);
2014-6 vanuit Haskerdijken (20,5 km);
2014-7 vanuit Jorwert route B (15 km);
2014-8 vanuit Jorwert route C (5 km).

Als extra activiteit werden in enkele gevallen op zaterdagen korte 'pelgrimstochten' (pylgertochten) georganiseerd. Die mini-pelgrimages begonnen ’s morgens met een korte viering, waarna er gelegenheid was om gezamenlijk koffie te drinken. Daarna werd dan nog een gezamenlijke wandeltocht gemaakt van meestal zo'n 10-15 kilometer.
In de afgelopen jaren was het er bij ons beiden nog niet van gekomen om Jabiksrûntsjes te gaan lopen. Maar daar gaan we verandering in brengen. Bovenstaande Jabiksrûntsjes hebben we geselecteerd uit het aanbod van de genoemde drie jaren, en daarmee gaan we vandaag verder.

Binnendijks en buitendijks
Voor vandaag hebben Durkje en ik gekozen om het negende en daarna ook het tiende Jabiksrûntsje te gaan lopen, over een totale afstand van 31,5 kilometer.
Vanmorgen wandelen we al het Jabiksrûntsje vanuit het Friese Stiens (2015-3).
Vanmiddag wandelen we het (voor ons) tiende Jabiksrûntsje (2015-1) vanuit het Friese Zwarte Haan.
Nadat we zojuist na afloop van ons voorgaande Jabiksrûntsje thuis nog een kop koffie hebben gedronken, verlaten we om 11:30 uur Feinsum wederom, maar nu in noordwestelijke richting, op weg naar Oudebildtzijl. Dit rondje begint volgens de routegids op Zwarte Haan, maar omdat Oudebildtzijl dichter bij Feinsum ligt, kiezen we ervoor om hier te beginnen. We lopen dan eerst naar Zwarte Haan, en komen later vanmiddag wel weer terug bij onze auto in Oudebildtzijl.
De zeeweringen-route gaat vanmiddag over het Bildt, over oude en nieuwe zeedijken, en zowel binnendijks als buitendijks. 

"Fan Ouwesyl over Ouwedyk na Nijediek"
Vanaf het parkeerterrein langs de Kaaifaart aan de Keuningsstreek in Oudebildtzijl vertrekken we, om vanaf de Pyp de Ds. Schuilingstraat en vervolgens de Oudebildtdijk op te lopen; eerst Oudebildtzijl door, langs de beide huizen waar mijn pake & bep De Vries met mijn moeder en en mijn oom vroeger hebben gewoond, om dan verder over deze voormalige zeedijk te lopen, langs de dijkhuisjes en boerderijen in westelijke richting. Zo lopen we hoog langs de Ouwe Faart tot net voorbij de Attesweg, waarna we over de Burdineweg door de Bildt-polder naar de Nieuwebildtdijk wandelen. Links en rechts zijn de boeren aan het oogsten: graan wordt gedorst en aardappelen worden gerooid. Vlakbij de plaats waar mijn andere pake & bep Koehoorn vroeger de boerderij hadden, gaan we over de Nieuwebildtdijk verder in westelijke richting, hoog langs de Nije Faart.

Expositie 'Frij' in Atelier 'Elbow'
We zijn op weg naar Zwarte Haan, maar beleggen ongeveer halverwege een time out op deze wandeling. Hier aan de Nieuwebildtdijk woont namelijk een collega van Durkje, Ellen Floris, die samen met haar echtgenoot Bowe Roodbergen - beiden uitvoerend kunstenaar - hun atelier en galerie Elbow exploiteren. 

Ellen heeft samen met tien andere collega's van het Friesland College (FC) gisteren een (verkoop)expositie geopend waarin alle elf collega's gezamenlijk enkele van hun zelfgemaakte kunstwerken tentoonstellen. Voor ons is dit bij uitstek een heel geschikt moment om tijdens dit Jabiksrûntsje deze groepsexpositie te bezoeken, hetgeen mede de reden was om vandaag dit Jabiksrûntsje ook te gaan lopen.
We worden hartelijk ontvangen door het kunstenaarsechtpaar, en na die uitgebreide verwelkoming krijgen we de gelegenheid om de kunstwerken van Durkje haar collega's te bekijken. Enkele collega's timmeren al jaren aan de weg als kunstenaar, terwijl er nu ook collega's bij zijn die hier en nu voor het eerst exposeren.

• Binnen en ook buiten in de tuin bekijken we de werken van Liesbeth Rypma (buiteninstallatie), Luit Middendorp (grafiek en buiteninstallatie), Rolf Doderlein de Win (beelden), Jelbrich de Jong (schilderijen), Jan Dijksma (hout-werk), Harm de Jong (schilderijen), Marcel van der Horst (schilderijen), Ellen Floris (foto's), Sanne van der Hulst (tekeningen & verhaaltjes), Thea Hommema (schilderijen) en Erna Gotlieb (sieraden).
• We lopen langs mooie werken, met namen als: LOS, Luchtfietser, Waddenzeepaard, Admiraal Don, Hertenkop, Abstract Space, Landschapje, Juttertjes, Make fun No guts en Ommetje. Stuk voor stuk boeiende werken, zeker de moeite waard om (tot en met volgend weekend) te gaan bekijken.

Deze FC-groepsexpositie biedt ons overigens ook mooi de gelegenheid om de kunstwerken van Ellen haar echtgenoot Bowe te bekijken. Daarvoor moeten we naar de bovenverdieping, waar Bowe werkzaam is in zijn atelier. Ook hier vinden we prachtig werk in categorieën zoals: 4-kantjes, white stripes, zw.art en eveneens zijn lichtobjecten; en ook hier is nog volop gelegenheid werken van zijn hand te kopen.

Van Zwarte Haan naar Noorderleech
Na deze boeiende groepstentoonstelling pakken we de draad van ons Jabiksrûntsje weer op. Over de Nieuwebildtdijk wandelen we langs Stad Niks naar Zwarte Haan, waar we voorbij het standbeeld van de Slikwerker boven op één van de lange zitbanken een plekje in de zon vinden, boven op de Waddenzeedijk, met uitzicht over Het Bildt binnendijks en buitendijks. Tijdens onze lunchpauze raken we er in gesprek met een Drachtster echtpaar, dat met een aantal fotocamera's voortdurend fotografeert op deze prachtige plek, boven op de zeedijk, met de Wadden, de Waddenzee (Mare Frisicum voor middeleeuwse pelgrims) en het eiland Ameland vol in beeld. 
Hier mondt de Kouwe Faart uit in de Waddenzee, en bij het gemaal hier is een belangrijke vismigratie-faciliteit voor bijvoorbeeld de paling om van zout naar zoet en/of van zoet naar zout water te zwemmen. 

Na deze pauze gaan we de Poldijk op, om dan over deze huidige zeewering op Deltahoogte van Zwarte Haan naar het Noorderleech te lopen, met rechts het zicht op de Bildt-polders en links Fryslân-bûtendyks. Schapen en koeien grazen nu nog buitendijks. In het najaar wordt het vanwege het opkomende zeewater te gevaarlijk om buitendijks te blijven lopen, dus dan worden ze tijdig van de kwelders gehaald en naar veiliger oorden gebracht. Het buitendijkse kwelderlandschap wordt hier en daar doorsneden door prielen, waar het opkomende zeewater kan doordringen richting zeedijk.
Ook hier zien we vanaf de zeedijk rechts van ons de oogstende boeren op de Bildtse zeeklei.

"Fia Nijesyl na Ouwesyl"
Ter hoogte van het Noorderleech gaan we de Waddenzeedijk over, om dan binnendijks over Het Búttendykswechy naar Nieuwebildtzijl te lopen. 

We wandelen vanaf Zwarte Haan evenals vanmorgen weer over het Friese Jabikspaad, dus de pelgrims die vanuit het Friese Sint-Jacobiparochie naar het Spaanse bedevaartsoord Santiago de Compostela pelgrimeren, volgen op de oostroute van het Jabikspaad ook dit pad. Leuk is dat bij één van de weinige huizen langs dit pad een houten figuur van een pelgrim is geplaatst, met een Bildtse wulk (schelp) als rugzak, waar een koren-aar (verwijzend naar het wapen van Het Bildt: 'aren út skelpen') uitsteekt. Hiermee wordt de passerende pelgrim in het Nederlands een 'Goede Reis' toegewenst op zijn of haar pelgrimage. Fransen wensen je een 'bon route' en Spanjaarden roepen je toe: "Buen Camino!" In de Middeleeuwen klonk het "Ultreia!"

Over de Van Albadaweg lopen we tot slot langs de Kaaifaart terug naar Oudebildtzijl, waar we om 16:30 uur bij onze auto arriveren. Vanuit deze 'Village of Tradition' rijden we dan tenslotte terug naar huis. We hebben vanmiddag prachtig zonnig weer gehad en de iets aanwakkerende wind heeft in de loop van de middag voor enige weldadige verkoeling gezorgd. Al met al zien we terug op een prachtige wandeldag met prima weer, veel variatie en met leuke ontmoetingen.

Tot slot:
Wij maken een diepe buiging voor (het mooie werk van) Durkje haar collega's van het Friesland College, en voor Bowe en zijn werk.

(beide foto's: Ellen Floris)

Jabiksrûntsje Stiens (2015-3)

Vrijdagochtend 3 september 2021
   

Langs de Stienzer Feart naar de Dokkumer Ee

Rûntsjes op it Jabikspaad
Op initiatief van het stichtingsbestuur van het Fries-Overijsselse pelgrimspad 'It Jabikspaad' organiseerde de Stichting Tsjerkepaad in samenwerking met Stichting Jabikspaad Fryslân en met Stifting Nijkleaster in de zomers van 2013 & 2014 & 2015 een aantal 'Rûntsjes op it Jabikspaad', ook wel de 'Jabiksrûntsjes' genoemd.
Zo zijn er prachtige wandel- en fietsroutes uitgezet met verschillende afstanden, die tijdens de gehele zomeractiviteitenperiode van Tsjerkepaad in de kerken op en nabij het Jabikspaad lagen tijdens de zomeropenstelling van de kerken in die drie genoemde jaren.
Belangstellenden konden zelf bepalen wanneer ze zo'n Jabiksrûntsje wilden lopen of fietsen, en ook vanuit welke kerk ze dan wilden starten.
In die drie jaren zijn (onder andere) de volgende route-beschrijvingen en route-kaartjes als Jabiksrûntsje gemaakt:

2013-1 vanuit Wolvega (16 km) - deze route wandelden we 's ochtends op 19 juni 2021;
2013-2 vanuit Aldeboarn (17 km) - deze route wandelden we 's middags op 19 juni 2021;
2013-3 vanuit Jorwert, route A (30 km) - deze route wandelden we op 26 juni 2021;
2013-4 vanuit Franeker (28 km) - deze route wandelden we op 3 juli 2021;
2013-5 vanuit Hasselt (18 km) - deze route wandelden we op 9 juli 2021;
2014-2 vanuit Sint-Jacobiparochie, route B (9,4 km); deze route wandelden we 's middags op 21 augustus 2021;
2014-4 vanuit Sint-Jacobiparochie, route D (12 km) - deze route wandelden we 's ochtends op 21 augustus 2021;
2015-2 vanuit Rinsumageest (20 km) - deze route wandelden we op 29 augustus 2021;

2015-3 vanuit Stiens (15 km);

2014-1 vanuit Sint-Jacobiparochie, route A (13 km);
2014-3 vanuit Sint-Jacobiparochie, route C (13,5 km);
2014-5 vanuit Friens (16 km);
2014-6 vanuit Haskerdijken (20,5 km);
2014-7 vanuit Jorwert route B (15 km);
2014-8 vanuit Jorwert route C (5 km);
2015-1 vanuit Zwarte Haan (16,5 km).

Als extra activiteit werden in enkele gevallen op zaterdagen korte 'pelgrimstochten' (pylgertochten) georganiseerd. Die mini-pelgrimages begonnen ’s morgens met een korte viering, waarna er gelegenheid was om gezamenlijk koffie te drinken. Daarna werd dan nog een gezamenlijke wandeltocht gemaakt van meestal zo'n 10-15 kilometer.
In de afgelopen jaren was het er bij ons beiden nog niet van gekomen om Jabiksrûntsjes te gaan lopen. Maar daar gaan we verandering in brengen. Bovenstaande Jabiksrûntsjes hebben we geselecteerd uit het aanbod van de genoemde drie jaren, en daarmee gaan we vandaag verder.

Naar het Aldlân ten zuiden van de Stienzer Feart
Voor vandaag hebben Durkje en ik gekozen om het negende en daarna ook het tiende Jabiksrûntsje te gaan lopen.
Vanmiddag wandelen we het (voor ons) tiende Jabiksrûntsje (2015-1) vanuit het Friese Zwarte Haan.
Vanmorgen wandelen we echter eerst het Jabiksrûntsje vanuit het Friese Stiens (2015-3). Dit (voor ons) negende Jabiksrûntsje voert ons door het Aldlân ten zuiden van de Stienzer Feart.
We hebben op 5 september 2015 deelgenomen aan de wandeldag van dit Jabiksrûntsje vanuit Stiens, maar omdat er die dag onweer op komst was, is dat wandelrondje toen veiligheidhalve ingekort. Maar vandaag gaat we dat goed maken, door het Jabiksrûntsje geheel te lopen.
We krijgen vandaag mooi wandelweer. De temperatuur is tijdens onze start vanmorgen 12 graden Celsius. Het is bewolkt en het waait nauwelijks. De temperatuur loopt slechts enkele graden op, en zo krijgen we in het Aldlân vanmorgen heel geschikt wandelweer.
Iets vóór acht uur vertrekken we vanmorgen met de auto naar Stiens. Met de klokslag van 8:00 uur van de Stienser kerktoren van de Sint-Vituskerk gaan we van start op de Skilwei, om langs de oude dorpskerk de Langebuorren in te lopen. Onder de bomenkrans van deze terpkerk zijn gemeentewerkers aan het werk met bosmaaiers en bladblazers. In het dorpscentrum zijn de eerste winkels al open. De winkeliers zijn druk bezig om hun winkel gereed te maken voor de komende winkeldag.
Bij het monument voor Piter Jelles Troelstra gaan we It Kleaster in, om achtereenvolgens via de Kakewei, de Aldlânsdyk, de Pim Mulierwei en De Griene Leane langs de Kletsefeart en het volkstuincomplex èn over de Stienzer Feart onze voormalige woonplaats Stiens uit te lopen. We zijn op weg naar It Aldlân ten zuiden van de Stienzer Feart.

Van Britsum naar de Dokkumer Ee
Maar eerst moeten we nog door Britsum. In dit terpdorp passeren we het sportcomplex van CSL-korfbal, de basisschool en de oude Johanneskerk van Britsum. Deze oude kerk staat bekend om haar unieke romaanse fresco's in de kerkzaal. Bij bezoek aan deze kerk krijgen wandelaars op het Jabikspaad dus iets moois te zien. Bovendien is deze gastvrije kerk voor pelgrims ook een zogenoemde kerk-refugio, waarin pelgrims eenvoudig kunnen overnachten ('tsjemping' genoemd).

Wij verlaten nu voor enkele kilometers het Jabikspaad, omdat dit Jabiksrûntsje nu aan de zuidkant van de Stienzer Feart door het Aldlân eerst op weg gaat naar de Dokkumer Ee, die daar tussen de Friese Elfsteden-steden Leeuwarden en Dokkum stroomt.
Door een prachtig polderlandschap lopen we tussen de boerderijen door, die aan weerszijden langs de weg of verder het veld in staan. Van boerderijen die op een terp staan, kun je zien dat het hier gaat om een eeuwenoude vestiging in het oude land van Oostergo, dat al vroeg in de onze geschiedenis werd beschermd tegen de zee door hoger liggende strandwallen en veelal door de plaatselijke kloosters opgeworpen zeeweringen. Over de Aldlânsdyk lopen we in oostelijke richting. Bijna aan het eind steken we via een hoog houten bruggetje de Stienzer Feart over, om dan het laatste stukje langs de Stienzer Feart naar de Dokkumer Ee te gaan.

Jelsum en Koarnjum
Als we bij de Dokkumer Ee arriveren, moeten we even wachten op een fietsend stel dat met de fietsen aan de hand lopend het hoge bruggetje over de Stienzer Feart oversteken. Ze vertellen dat ze vanmorgen vroeg op de fiets al zijn vertrokken vanuit hun woonplaats Sneek, en dat ze nu op de fiets op weg zijn naar Holwerd en Ameland, om morgen een bruiloft op Ameland te gaan vieren.
Wij steken het hoge houten bruggetje ook over, en wandelen dan langs de Dokkumer Ee in zuidelijke richting, gericht op Leeuwarden. Maar we hoeven niet zo ver, want al direct na het oversteken van de Koarnjumer Feart verlaten we het fiets- en wandelpad langs de Dokkumer Ee, om over een smal pad naar alweer een Aldlânsdyk te lopen; de derde al vandaag.
Halverwege richting Koarnjum gaan we via een bruggetje weer de Koarnjumer Feart over, om dan door te lopen naar al weer een Aldlânsdyk, de vierde dus vanmorgen. Die vierde Aldlânsdyk volgen we tot aan het dorp Jelsum. Daar brengen we even een bezoek aan de prachtige tuin van het landgoed van Dekema State.
Vanuit Jelsum lopen we over het Jabikspaad vervolgens in noordelijke richting naar het buurdorp Koarnjum, waar we voorbij de Nicolaaskerk een bezoek brengen aan het landgoed van Martenastate.

Via Britsum terug naar Stiens
Via de Joussenwei en het Stedpaed lopen we dan terug naar Britsum. Vanuit Britsum gaat de route over de Menno van Coehoornwei over de voormalige spoorwegovergang van 'It Dokkumer Lokaeltsje' naar de Wythûsterwei. En dan gaat het in een rechte lijn Stiens in, en over It Achterbosk en de Langebuorren weer terug naar de Sint-Vituskerk van Stiens. 
Als we even later op de Skilwei bij onze auto arriveren, slaat de torenklok van Stiens elf uur, dus we hebben dit Jabiksrûntsje van 16,5 kilometer toevalligerwijs in exact drie uren gelopen.
Vervolgens verlaten we Stiens met de auto, om dan terug te rijden naar Feinsum, waar we thuis snel eerst een kop koffie drinken, alvorens we straks ons tweede Jabiksrûntsje gaan lopen.

opa en oma pluis

Dinsdag 31 augustus 2021   

Cover van Dick Bruna's 'opa en oma pluis'

Feestboek
Als je dochter & schoonzoon met een kadootje bij ons op bezoek komen in 2017, en bij het uitpakken van dat geschenk het boekje 'opa en oma pluis' uit de verpakking komt, zijn er niet veel woorden meer nodig om de grootse betekenis van deze blijde boodschap duidelijk te krijgen: ze verwachten een baby, en wij mogen ons eerste kleinkind verwachten.

Pake & Beppe
Het is een grote zegen dat alles goed is gegaan en dat aan hen een gezonde zoon is geschonken en dat wij in 2018 ons eerste kleinkind, de eerste 'pake- en beppesizzer' in onze armen mochten sluiten.
Daarna viel ons het geluk nòg eens tweemaal ten deel om wederom twee kleinzonen - Pepijn en Nolan - in ons gezin en in onze familie te ontvangen; waar wij heel dankbaar voor zijn.
En die eerste kleinzoon - Elwin - blijft verbonden aan dit prentenboekje van Dick Bruna.
Afgelopen zaterdag hebben we de inmiddels driejarige Elwin dit geboorte-aankondigingsboekje voor het eerst voorgelezen, en daar heeft hij ademloos naar zitten luisteren; kortom, nu al tweemaal feest met hetzelfde boekje.

Steppen en breien
Dick Bruna beschrijft in dit prentenboekje over Nijntjes bezoek aan haar opa en oma, en laat daarin zien hoe leuk het voor kinderen kan zijn om bij oudere mensen op visite te gaan.
Als Nijntje tijdens de visite een door opa gemaakte step krijgt, is dat fijn; en als oma dan ook nog een mooie trui voor Nijntje breit, is het feest natuurlijk compleet.
Nijntje leert het breien van oma, en breit als eerste werkje een warme doek voor oma.
En dan wordt het traditionele kopje thee samen gedronken, met natuurlijk de koekjes erbij, en dan gaat Nijntje er weer vandoor op de step, nagezwaaid door zijn liefhebbende opa & oma.

Onze scholen zijn weer begonnen

Maandag 30 augustus 2021  

Ook in Rinsumageest is de school weer begonnen

Veilig naar school
Na een lange zomervakantie is het inmiddels al weer zover: de scholen zijn weer begonnen! De drukte in het verkeer neemt mede daardoor weer toe en dat is voor iedere verkeersdeelnemer even wennen. Niet alleen voor de kinderen en jongeren in het verkeer, maar ook voor automobilisten en andere volwassen verkeersdeelnemers op bijvoorbeeld (e-)fietsen, scooters, tractoren en motoren.

• Maar, hoe bereid je je als bestuurder hier het beste op voor?
• En hoe zorgen we ervoor dat onze jeugd weer veilig naar school kan?

Veiligheidstips
Veilig Verkeer Nederland geeft ons daartoe onder andere de volgende zes tips:

• 1. Pas je snelheid aan: Mensen die te hard rijden, zorgen in het verkeer voor de meeste ongevallen. Houd je dus aan de maximumsnelheid, en rijd zelfs langzamer als de verkeerssituatie daar om vraagt. 
• 2. Rij mobiel-vrij: Neem bewust deel aan het verkeer en voorkom afleiding van bijvoorbeeld mobiele telefoon, autoradio en/of navigatie.
• 3. Vermijd schoolzones: Daar is het vaak extra druk bij het ingaan en het uitgaan van de school.
• 4. Werk zo mogelijk vanuit huis: Dat kan ook in deze periode jouw mooie bijdrage zijn aan veiliger verkeer.
• 5. Vertrek op tijd: Dan rijd je meer ontspannen en dan ben je geduldiger naar je medeweggebruikers, waaronder scholieren.
• 6. Pak de fiets: Minder gemotoriseerd verkeer maakt het verkeer veiliger, en bovendien is het ook nog gezond.

Opletten voor jong & oud
Om het beginnen van de scholen te onderstrepen en om andere verkeersdeelnemers te attenderen op het feit dat veel scholieren weer dagelijks aan het verkeer gaan deelnemen op weg naar school, zie je overal in Nederland momenteel in het straatbeeld spandoeken en posters met de tekst: 'Onze scholen zijn weer begonnen'. Gisteren zagen we zo'n bord bijvoorbeeld staan bij de ingang van het Friese dorp Rinsumageest.

Veel kinderen lopen en fietsen vlak na de zomervakantie een voor hen nog nieuwe route naar school. En alle andere verkeersdeelnemers zien in deze nazomerse startweken na een lange tijd van zomervakantie weer schoolgaande kinderen op de weg.

Met de jaarlijkse actie 'Onze scholen zijn weer begonnen' maakt Veilig Verkeer Nederland (VVN) ons allen extra alert op deze scholieren in het verkeer. Immers, hoe beter iedereen rekening houdt met elkaar, hoe beter het is voor de verkeersveiligheid.

Wij kunnen allen een bijdrage leveren aan een veiliger verkeer; ook jij en ik. Zó kunnen de kinderen - mede dankzij jou en mij - veiliger naar school. 

Jabiksrûntsje Rinsumageest (2015-2)

Zondag 29 augustus 2021

Uitzicht op Klaarkampermeer

Rûntsjes op it Jabikspaad
Op initiatief van het stichtingsbestuur van het Fries-Overijsselse pelgrimspad 'It Jabikspaad' organiseerde de Stichting Tsjerkepaad in samenwerking met Stichting Jabikspaad Fryslân en met Stifting Nijkleaster in de zomers van 2013 & 2014 & 2015 een aantal 'Rûntsjes op it Jabikspaad', ook wel de 'Jabiksrûntsjes' genoemd.
Zo zijn er prachtige wandel- en fietsroutes uitgezet met verschillende afstanden, die tijdens de gehele zomeractiviteitenperiode van Tsjerkepaad in de kerken op en nabij het Jabikspaad lagen tijdens de zomeropenstelling van de kerken in die drie genoemde jaren.
Belangstellenden konden zelf bepalen wanneer ze zo'n Jabiksrûntsje wilden lopen of fietsen, en ook vanuit welke kerk ze dan wilden starten.
In die drie jaren zijn (onder andere) de volgende route-beschrijvingen en route-kaartjes als Jabiksrûntsje gemaakt:

• 2013-1 vanuit Wolvega (16 km) - deze route wandelden we 's ochtends op 19 juni 2021;
• 2013-2 vanuit Aldeboarn (17 km) - deze route wandelden we 's middags op 19 juni 2021;
• 2013-3 vanuit Jorwert, route A (30 km) - deze route wandelden we op 26 juni 2021;
• 2013-4 vanuit Franeker (28 km) - deze route wandelden we op 3 juli 2021;
• 2013-5 vanuit Hasselt (18 km) - deze route wandelden we op 9 juli 2021;
• 2014-4 vanuit Sint-Jacobiparochie, route D (12 km) - deze route wandelden we 's ochtends op 21 augustus 2021;
• 2014-2 vanuit Sint-Jacobiparochie, route B (9,4 km); deze route wandelden we 's middags op 21 augustus 2021;
  
  
• 2015-2 vanuit Rinsumageest (20 km);
  
  
• 2014-1 vanuit Sint-Jacobiparochie, route A (13 km);
• 2014-3 vanuit Sint-Jacobiparochie, route C (13,5 km);
• 2014-5 vanuit Friens (16 km);
• 2014-6 vanuit Haskerdijken (20,5 km);
• 2014-7 vanuit Jorwert route B (15 km);
• 2014-8 vanuit Jorwert route C (5 km);
• 2015-1 vanuit Zwarte Haan (16,5 km);
• 2015-3 vanuit Stiens (15 km).

Als extra activiteit werden in enkele gevallen op zaterdagen korte 'pelgrimstochten' (pylgertochten) georganiseerd. Die mini-pelgrimages begonnen ’s morgens met een korte viering, waarna er gelegenheid was om gezamenlijk koffie te drinken. Daarna werd dan nog een gezamenlijke wandeltocht gemaakt van meestal zo'n 10-15 kilometer.
In de afgelopen jaren was het er bij ons beiden nog niet van gekomen om Jabiksrûntsjes te gaan lopen. Maar daar gaan we verandering in brengen. Bovenstaande Jabiksrûntsjes hebben we geselecteerd uit het aanbod van de genoemde drie jaren, en daarmee gaan we vandaag verder.

Veen en terpen
Voor vandaag hebben Durkje en ik gekozen om het achtste Jabiksrûntsje te gaan lopen. Vandaag wandelen we het Jabiksrûntsje vanuit het Friese Rinsumageest (2015-2). Dit (voor ons) achtste Jabiksrûntsje voert aan de zuidzijde eerst door een voormalig veengebied, waarna we aan de noordzijde door het Friese terpenlandschap lopen.
Vanuit Feinsum rijden we vanmorgen met de auto naar Rinsumageest. De temperatuur is 16 graden Celsius en het motregent. Het blijft vandaag zwaarbewolkt en we krijgen af en toe te maken met motregen of hele lichte regen. Het is overwegend droog, maar als het regent, kunnen we nog volstaan met het lopen met een paraplu; De regenkleding blijft derhalve in onze rugzakken.
Om 8:45 uur staan we op bij de Moark in Rinsumageest klaar voor vertrek. We maken direct al gebruik van de paraplu, en wandelen via de Rjochthûsstrjitte en de Galgeheech het dorp uit.

Van Rinsumageest naar Burdaard
Buiten Rinsumageest wandelen we over het fiets- en wandelpad van Tuskenlytsen naar de Tuskenmarren. Die asfaltweg voert ons langs het Eeltsjemar. Bij deze recreatieplas staat een kampeerbusje met gesloten gordijntjes, en verderop zien we iemand een hond uitlaten.
Voorbij het grote zanddepot aan de Tuskendammen kruisen we de N361, en daarna gaat het rechtstreeks verder over de Klokhuzerwei en de Stenendamsterweg naar het dorp Burdaard.
Als we in Burdaard de Dokkumer Ee zijn overgestoken, drinken we een kop koffie op het terras van het hotel-restaurant aan de Dokkumer Ee. Daar zit ook een groepje motorrijders, en even later komt een groepje wielrenners erbij, en af en toe komen enkele stellen fietsers het terras op, die in een meerdaagse tocht de Elfstedenfietsroute fietsen, zo vertellen ze.

Van Jislum naar Reitsum
We komen nu in het terpenlandschap van de in Fryslân zo genoemde 'Flieterpen'. Over de Jislumerdyk en de Hikkaarderdyk wandelen we naar Jislum. Tweemaal worden we ingehaald door motorclubs die met behoorlijke snelheid en met zwaar ronkende motoren ons voorbijrijden. In de plaatselijke Catharinakerk kunnen we de huidige expositie 'Van alles wat' niet bekijken, aangezien de kerk daartoe pas vanmiddag open zal zijn. We wandelen derhalve door naar het dorpje Reitsum. 
 
Vanuit de dorpskerk van Reitsum komen ons de muziekklanken van een gospelgroep tegemoet. Op het kerkhof gaan we langs de graven van de Kingma-familieleden, mijn familie van grootmoeders zijde. Hier liggen mijn overgrootouders begraven, met mijn oudooms en oudtantes aan de andere zijde van de terp, waarop deze protestantse kerk staat.
    
Van Lichtaard via Sibrandahûs naar klooster Claercamp
We blijven de Flieterpsterdyk volgen, tot we aankomen in het volgende dorpje: Lichtaard. Daar gaan we een betonpad op, dat ons naar een smal fiets- en wandelpad langs de Holwerter Feart voert. Dit pad komt uit op de Iedyk, langs de Dokkumer Ee. Wij volgen deze weg en de Iewal langs de Dokkumer Ee, totdat we bij de Klaarkamp-brug over de Dokkumer Ee komen. Hier gaan we het water over, om dan over de Trekwei naar Sibrandahûs te lopen. 

Op de T-splitsing gaan we heel even de Klaarkampsterwei op, om dan direct al weer linksaf te gaan over een smal pad dat ons aan de oostzijde langs het voormalige kloosterterrein van Klooster Claercamp voert, het eerste Nederlandse Cisterciënzersklooster, gebouwd vanaf het jaar 1165. Van het oorspronkelijke klooster en van het Klaarkampermeer is boven het maaiveld niets meer te zien. Langs het pad staan oude wilgen. Een aantal van die oude wilgen zijn hol en bevatten grote gaten, waar je de weilanden van het voormalige Klaarkampermeer door heen kunt zien. 

Terug naar Rinsumageest
Het eind van ons Jabiksrûntsje is nu in zicht, want verderop zien we al de kerktoren van de Alexanderkerk van Rinsumageest. Over de Trekwei gaan we naar de N361, en zodra we die hebben overgestoken, wandelen we Rinsumageest binnen. Bij Herberg Het Rechthuis - voormalig gemeentehuis met rechthuis - ontmoeten we een bijna negentigjarige in Leeuwarden wonende Westfries, met wie we een straatgesprek voeren over onze wederzijdse afkomst en taalverschillen. Daarna lopen we naar onze auto aan de Rjochthûsstrjitte, waarna we naar het nabijgelegen Damwâld rijden om Durkje haar moeder met een visite te verrassen. Tijdens onze autorit naar Damwâld begint het weer te regenen. Harder dan eerder vandaag, dus we stellen vast dat we zojuist mooi bijtijds onze wandeletappe door dit prachtige land van 'boeren, burgers en buitenlui' hebben voltooid.

Wadden & rooien

Zaterdag 28 augustus 2021
   

Bij de aardappelrooimachine in Feinsum

Binnen spelen
In Feinsum en omstreken is altijd wel iets te beleven. Zo blijkt ook vandaag als we de hele dag Elwin bij ons op bezoek hebben.
Volgens een vast ritueel worden vanmorgen her en der binnenshuis allerlei attributen bijeen verzameld, teneinde in 'no time' onze woonkamer te transformeren in één grote speelkamer.
Daarna wordt de tuin rondom het huis geïnspecteerd op allerlei onregelmatigheden, en vervolgens worden in een rondgang rondom het huis de kozijnen van insecten en webben ontdaan. En natuurlijk mag binnen ook het traditionele stofzuigen niet ontbreken

Buitenspel
Dan is het tijd om erop uit te trekken. Op de Waddenzeedijk bij Zwarte Haan trotseren we de harde zeewind. Buitendijks experimenteren we - met onze laarzen aan - hoever we op het slik de branding van de Waddenzee kunnen naderen. Dat lukt hier niet, maar we kunnen het slik van de laarzen wel afspoelen in de Kouwe Faart, die hier in zee uitstroomt.
Natuurlijk mogen we vandaag de speeltuin van Feinsum niet vergeten, dus daar sluiten we deze middag af met een speelsessie en een picknick in het houten huisje op het speelterrein. Ondertussen worden de aardappelen op de akker naast de speeltuin gerooid, en zo'n rood gevaarte met daarop de rollende aardappelen is in de ogen van de driejarige Elwin uiteraard een indrukwekkende landbouwmachine, die geruime tijd de volle aandacht verdient.
Moe, maar voldaan wordt na een gezellige avondmaaltijd teruggeblikt op deze enerverende dag, en het verbaast dan ook niemand dat de thuisreis in het autostoeltje binnen de kortste keren al slapend wordt volbracht.

In het licht van Jentsje Popma

Vrijdag 27 augustus 2021
   

De originele 'Ichthus' van Jentsje Popma

Overzichtsexpositie in de Grote Kerk van Leeuwarden
Naar aanleiding van de aanstaande honderdste verjaardag van de Friese kunstenaar Jentsje Popma organiseren wij als 'Stifting Nijkleaster' in samenwerking met de 'Commissie Kerk en Kunst' van de Leeuwarder Grote of Jacobijnerkerk een overzichtstentoonstelling van het werk van deze veelzijdige kunstenaar.
In het jaar 2015 heeft Popma zijn atelier met al zijn werk aan onze Stifting Nijkleaster geschonken, een genereus gebaar, door hem bedoeld om tot uitdrukking te brengen dat Jentsje Popma de missie en het werk van Nijkleaster van harte onderschrijft en ondersteunt.
In deze expositie worden enkele van die geschonken werken tentoongesteld. Een aantal daarvan zullen ten verkoop worden aangeboden tijdens de komende verkooptentoonstelling in de Sint-Radboudkerk van Jorwert in het weekend van 9 & 10 oktober 2021. Daarnaast zijn er momenteel tekeningen, beelden en muurreliëfs, ramen, schilderijen te zien, die afkomstig zijn uit particuliere collecties.
Dat deze bijzondere tentoonstelling in een kerkgebouw plaatsvindt, is niet toevallig. Volgens de kunstenaar is hij altijd met het geloof bezig geweest. 

Werken van Jentsje Popma
In een recent vraaggesprek met Gerbrich van der Meer van het Friesch Dagblad geeft Jentsje Popma aan dat zijn schilderij 'De vlucht naar het licht' een werk is dat hem na aan het hart ligt. De Grote of Jacobijnerkerk van Leeuwarden wordt wel eens aangeduid als 'de kerk van het licht'. Door het licht in de grote ruimte van het schip van deze stadskerk komen Popma’s kunstwerken heel goed tot hun recht. 
Voor de school 'Het Anker' aan het Vrijheidsplein in Leeuwarden maakte Popma indertijd een beroemd geworden Christus-figuur in een boot, die de vorm van een anker heeft. Lange tijd is dit keramisch reliëf overwoekerd geweest met klimop, en bij een renovatie van het gebouw is het helaas kapot gemaakt; maar Jentsje Popma heeft toen een nieuwe versie van 'Het Anker' gemaakt. 
In een nis achter het liturgisch centrum van de Grote Kerk is tussen schilderijen van schepen ook een draadplastiek bevestigd dat de 'Ark van Noach' voorstelt. Het grappige tafereel toont Noach op de brug van het vaartuig, met om zich heen een koe, een varken, een aap, een giraffe en een olifant. 

Ichthus
Het  christelijk thema van de 'vis' is door Jentsje Popma ook nogal eens verbeeld. 'Vis' is in het Grieks 'Ichthus' en de letters van dit woord betekenen: 'Jezus Christus, Zoon van God, Redder'.
Naast de preekstoel is het originele kunstwerk van een grote vis te zien, die Popma indertijd in opdracht van het toenmalige Leeuwarder Diaconessenziekenhuis vervaardigde. Binnen de vorm van die vis is een diacones zichtbaar, die een zieke verzorgt.
In de glazen vitrine zijn - naast allerlei andere zaken over en van Jentsje Popma - ook nog een aantal kleinere vissen te bekijken, van klei en als speld. 

Kunstboek over de Kunstenaar met een missie
Inmiddels is er een schitterend kunstboek verschenen over het leven en het werk van de kunstenaar,  onder de titel: “Jentsje Popma, kunstenaar met een missie”. Dat mooie kunstboek is tijdens de tentoonstelling in de kerk verkrijgbaar, en is ook via de boekhandel te koop.
De tentoonstelling is nog geopend tot en met 2 oktober 2021, elke dinsdag tot en met zaterdag van 13.00 uur tot 16.00 uur.

Vanmiddag bezoeken Durkje en ik deze tentoonstelling in de Grote Kerk van Leeuwarden. Door de aanwezige vrijwilligers van de Grote Kerk en van Stifting Nijkleaster worden we hartelijk ontvangen. We krijgen een mooi catalogus overhandigd, waarmee een korte toelichting wordt gegeven op de tientallen geëxposeerde kunstwerken, foto's en documenten van en over Jentsje Popma. 
Bij een vitrine staat de schildersezel van Jentsje Popma, inclusief enkele van zijn attributen. Zijn oude jas hangt over de schilderezels, hetgeen de indruk wekt dat Jentsje hier ook aanwezig is. Tussen al die bezoekers zie ik hem echter niet, me realiserend dat de bijna honderd jaar oude Jentsje Popma onlangs tot ieders vreugde wel aanwezig was bij de opening van deze bijzondere overzichtsexpositie van zijn werk.

Vaar-wel op de Harmonie

Donderdag 26 augustus 2021

Zomer-expositie in de Sint-Piterkerk van Grou

Vaar-wel
Nog eenmaal komen we vandaag als collega's van de Bestuursstaf van het College van Bestuur van NHL Stenden Hogeschool bijeen in de voormalige en ook nog steeds huidige samenstelling. Door een organisatorische herordening zullen een aantal collega's met ingang van volgende week hun werkzaamheden voortzetten in andere afdelingen, en enkele hogeschoolmedewerkers van andere afdelingen zullen vanaf volgende week deel uitmaken van deze Bestuursstaf. Daarnaast hebben enkelen de Bestuursstaf in de afgelopen maanden verlaten wegens (pre-)pensionering, en datzelfde ligt voor een enkele andere collega ook nog in het verschiet. Kortom, een passende en mooie aanleiding om elkaar in een zogenoemd 'team-uitje' nog eens in harmonie te ontmoeten en elkaar vaar-wel te zeggen.

Harmonie
Dat vaar-wel kunnen we zo'n beetje letterlijk nemen, want we gaan vandaag met z'n allen varen. Aan het eind van de ochtend komen we bijeen op de Loswal in de industriehaven van Drachten, waar we aanmonsteren op salonboot de 'Harmonie'. 

Dan volgt een mooie vaartocht via De Veenhoop, De Hooidammen en Eernewoude naar Grou, waar we ruim de tijd krijgen voor een wandeling door dit gezellige watersportdorp.
Tijdens deze rondwandeling komen we ook langs de oude Sint-Piterkerk van Grou. Daar staat de kerkdeur uitnodigend open, want binnen is een expositie van schilderijen en over de kerk, en bovendien wordt er momenteel ook geschilderd.

Aan het eind van de middag schepen we weer in op de Harmonie, en dan varen we rechtstreeks weer terug van Grou naar Drachten. 

Zowel op de heen- als de terugvaart worden we goed voorzien van lekker eten en drinken, en onder het genot van al dat lekkers ervaren we in (de) harmonie met zijn allen een buitengewoon aangename vaartocht, met bovendien prachtig weer. Een waardige en waardevolle afsluiting van onze goede jarenlange samenwerking binnen de Bestuursstaf.

Wat wij zagen

Zondag 22 augustus 2021

Cover van het Boekenweekgeschenk 2021

Content Moderator

Wanneer Kayleigh in de financiële problemen raakt, solliciteert ze naar een baan als 'content moderator' voor een online platform, waarvan ze de naam niet mag noemen. Haar taak: beoordelen welke aanstootgevende filmpjes, foto's en tirades moeten worden verwijderd. Het werk is zwaar. Kayleigh en haar collega's zien gruwelijke dingen voorbijkomen, en de richtlijnen van het platform zijn vaak onnavolgbaar. Toch voelt Kayleigh zich op haar plek; binnen het moderatorenteam vindt ze broederschap. En als Kayleigh verliefd wordt op haar collega Sigrid lacht de toekomst hen toe. 

• Of lijkt dat maar zo? 

Boekenweekgeschenk 2021

Het boek 'Wat wij zagen' is een verhaal over wie of wat ons wereldbeeld bepaalt.

Deze novelle is geschreven door Hanna Bervoets. Het boek is een uitgave van Stichting Collectieve Propaganda van het Nederlandse Boek, en werd door die stichting uitgegeven als Boekenweekgeschenk ter gelegenheid van de door de Corona-crisis enkele maanden uitgestelde Boekenweek 2021.

Wat wy seagen

Zoals dat inmiddels te doen gebruikelijk is, is ook dit jaar het Boekenweekgeschenk vertaald naar de Friese taal. 

Dit jaar is het geschenkboek vertaald door Baukje Zijlstra. 

De Friestalige titel van dit boek is: 'Wat wy seagen'.

Van de Friestalige versie zijn dit jaar 2.250 exemplaren gedrukt, en boekkopers konden bij de boekhandel aangeven of ze voorkeur hadden voor de Nederlandstalige of voor de Friestalige versie van dit Boekenweekgeschenk.

Heb je wat gezien vandaag?

• Hoe normaal is een vraag waar je een gruwelijk antwoord op verwacht?
• Misschien komen vragen nooit voort uit interesse in een ander, eerder uit nieuwsgierigheid naar de levens die we zelf zijn misgelopen.
• Wat heerlijk, wat ongelooflijk prettig dat niemand tegen me schreeuwt.
• Misschien is verliefdheid niet zozeer een volle spaarkaart aan bepaalde gevoelens en gedragingen, eerder een simpele optelsom van verlangens plus angst.
• Ik wist ook wel dat dingen doorgaans sneller voorbijgaan wanneer je meewerkt.
• Secundair trauma veroorzaakt door langdurige blootstelling aan schokkende beelden kan leiden tot depressie, angstproblematiek en paranoïde gedachten.

Met haar verhaal maakt Hanna Bervoets met het hierboven laatstgenoemde citaat duidelijk dat content moderatoren door hun werk psychisch beschadigd (kunnen) raken. In een boekbespreking in de Leeuwarder Courant van 28 mei 2021 geeft ze aan dat de content moderatoren weliswaar een opleiding voor dit werk krijgen, maar dat die opleiding tekort schiet op sommige fronten, en dat ze daardoor niet goed worden voorbereid op de mentale last die het werk met zich meebrengt.  

Voor wie meer wil weten over deze problematiek heeft de schrijfster achter in haar boek een lijst van 'Bronnen en verantwoording' opgenomen, met daarin een opsomming van boeken, studies en documentaires. 

Jabiksrûntsje Sint-Jacobiparochie, route B (2014-2)

Zaterdagmiddag 21 augustus 2021
     

De Groate Kerk van Sint-Jacobiparochie

Rûntsjes op it Jabikspaad
Op initiatief van het stichtingsbestuur van het Fries-Overijsselse pelgrimspad 'It Jabikspaad' organiseerde de Stichting Tsjerkepaad in samenwerking met Stichting Jabikspaad Fryslân en met Stifting Nijkleaster in de zomers van 2013 & 2014 & 2015 een aantal 'Rûntsjes op it Jabikspaad', ook wel de 'Jabiksrûntsjes' genoemd.
Zo zijn er prachtige wandel- en fietsroutes uitgezet met verschillende afstanden, die tijdens de gehele zomeractiviteitenperiode van Tsjerkepaad in de kerken op en nabij het Jabikspaad lagen tijdens de zomeropenstelling van de kerken in die drie genoemde jaren.
Belangstellenden konden zelf bepalen wanneer ze zo'n Jabiksrûntsje wilden lopen of fietsen, en ook vanuit welke kerk ze dan wilden starten.
In die drie jaren zijn (onder andere) de volgende route-beschrijvingen en route-kaartjes als Jabiksrûntsje gemaakt:

• 2013-1 vanuit Wolvega (16 km) - deze route wandelden we 's ochtends op 19 juni 2021;
• 2013-2 vanuit Aldeboarn (17 km) - deze route wandelden we 's middags op 19 juni 2021;
• 2013-3 vanuit Jorwert, route A (30 km) - deze route wandelden we op 26 juni 2021;
• 2013-4 vanuit Franeker (28 km) - deze route wandelden we op 3 juli 2021;
• 2013-5 vanuit Hasselt (18 km) - deze route wandelden we op 9 juli 2021;
  
• 2014-4 vanuit Sint-Jacobiparochie, route D (12 km) - deze route wandelden we vanmorgen, op 21 augustus 2021;
  
  
• 2014-2 vanuit Sint-Jacobiparochie, route B (9,4 km);
  
  
• 2014-1 vanuit Sint-Jacobiparochie, route A (13 km);
• 2014-3 vanuit Sint-Jacobiparochie, route C (13,5 km);
• 2014-5 vanuit Friens (16 km);
• 2014-6 vanuit Haskerdijken (20,5 km);
• 2014-7 vanuit Jorwert route B (15 km);
• 2014-8 vanuit Jorwert route C (5 km);
• 2015-1 vanuit Zwarte Haan (16,5 km);
• 2015-2 vanuit Rinsumageest (20 km);
• 2015-3 vanuit Stiens (15 km).

Als extra activiteit werden in enkele gevallen op zaterdagen korte 'pelgrimstochten' (pylgertochten) georganiseerd. Die mini-pelgrimages begonnen ’s morgens met een korte viering, waarna er gelegenheid was om gezamenlijk koffie te drinken. Daarna werd dan nog een gezamenlijke wandeltocht gemaakt van meestal zo'n 10-15 kilometer.
In de afgelopen jaren was het er bij ons beiden nog niet van gekomen om Jabiksrûntsjes te gaan lopen. Maar daar gaan we verandering in brengen. Bovenstaande Jabiksrûntsjes hebben we geselecteerd uit het aanbod van de genoemde drie jaren, en daarmee gaan we vandaag verder.

De pelgrimskerk van Sint-Jacobiparochie
Voor vandaag hebben Durkje en ik ervoor gekozen om het zesde en het zevende Jabiksrûntsje te gaan lopen. Vanmorgen liepen we ons zesde Jabiksrûntsje. Vanmiddag wandelen we route B van het Jabiksrûntsje vanuit het Friese Sint-Jacobiparochie (2014-2). Dit zevende Jabiksrûntsje voert ons over Het Bildt naar Minnertsga.

Nadat we vanmorgen tussen de beide rondjes nog een niet geplande rondleiding hebben verzorgd door de zomerexpositie in de Groate Kerk, nemen we eerst de tijd om even te rusten en te lunchen op de lange halfronde houten bank aan de voet van het grote pelgrimskunstwerk van kunstenaar Henk Rusman, tegenover de Groate Kerk, de pelgrimskerk van Sint-Jacobiparochie; startplaats voor pelgrims die vanuit Fryslân/Nederland pelgrimeren naar Santiago de Compostela.

Tsjerkepaad: 'Tsjerke iepen' yn Minnertsgea
Evenals vanmorgen verlaten we Sint Jabik via het Westeinde en de Westerweg. Aangekomen op de Zondervans Reed wandelen we door de open beleeftuin die langs dit betonpad ligt. Op deze mooie zonnige zaterdag - de temperatuur loopt op tot 23 graden Celsius - fladderen tientallen vlinders door deze voor het publiek opengestelde tuin.
Aan het eind van de Zondervans Reed gaan we de Hearewei op, om even later over een smal schelpenpaadje naar Minnertsga te lopen. 

Via de Hege Buorren komen we recht tegenover de grote Meinardskerk van Minnertsga.
In het kader van 'Tsjerkepaad' in Fryslân is gelukkig ook deze kerk vandaag opengesteld voor bezichtiging. De kerkdeur van de kerktoren staat uitnodigend open, dus we gaan naar binnen om deze majeure dorpskerk te bezichtigen. Binnen worden we in de consistorie ontvangen door de vrijwilligers, van wie we een rondleiding door de grote kerk krijgen. We zien foto's van de zeer ernstige brand die deze 16e eeuwse kerk in 1947 verwoestte. Maar gelukkig is de kerk in het begin van de vijftiger jaren mooi herbouwd en gerestaureerd en is het weer een pronkjuweel van dit Friese dorp. We bedanken de rondleiders voor hun vrijwilligerswerk en nemen afscheid.

Griene Dyk en Zondervans Reed

Over de Stasjonsstrjitte en de Langedyk wandelen we Minnertsga vlak vóór 14:00 uur uit, om nu in een lange rechte lijn de zeeklei weer op te lopen tot aan de kruising van de Langedyk met de Griene Dyk, de ongeveer duizend jaar oude zeewerende dijk die ten noorden van Minnertsga ligt.
Vanaf de Langedyk lopen we over de Griene Dyk in tegenovergestelde richting van vanmorgen terug naar het zuidelijke begin van de Zondervans Reed.
Over de betonweg van de Zondervans Reed lopen we dan tussen de akkers en weilanden terug in noordelijke richting naar de Westerweg nabij Sint Jabik.
Bij de hierboven al eerder genoemde beleeftuin ontmoeten we twee mannen die druk bezig zijn om grote bossen wilgentakken uit de tuin te sjouwen. Als ik iets tegen ze zeg, geeft de jongste van de twee in het Engels aan dat ze geen Nederlands spreken. Ze vertellen ons dat ze vader en zoon zijn, en afkomstig zijn uit Syrië, en momenteel in het AZC van Sint-Annaparochie wonen. Omdat ze wegens het nog niet hebben verkregen van een verblijfsvergunning niet mogen studeren en niet mogen werken, hebben ze zich opgegeven voor de lokale vrijwilligerspool, want vrijwilligerswerk verrichten, mag wel. En nu zijn ze hier enthousiast aan het werk in deze prachtige beleeftuin; mooi en waarde(n)vol - en goed voor iedereen - dat het zo kan!

Ambassadeurs van het Jabikspaad
Over de Westerweg en het Westeinde wandelen we even later Sint-Jacobiparochie binnen. Aangekomen bij de Groate Kerk zie ik tussen de dikke pilaren van de Groate Kerk nog net een glimp van het gezicht van Janneke Schievink verdwijnen, met wie ik jaren geleden in het bestuur zat van Stichting Jabikspaad. Dan zal Gerlof Kuin er vast ook zijn, want zij zijn altijd heel actief voor het Jabikspaad, en nu wellicht hier als gids in het kader van de zomerexpositie over het Jabikspaad. En ja hoor, in het voorportaal ontmoeten we Janneke & Gerlof, en daar hebben we een goed gesprek met elkaar, terwijl onderwijl enkele malen weer nieuwe gasten deze pelgrimskerk binnenwandelen om de zomerexpositie hier eveneens te bezoeken. 

Veel aangename en goede ontmoetingen onderweg
Na ons gesprek met deze bevlogen ambassadeurs-bestuurders van het Fries-Overijsselse Jabikspaad nemen we afscheid, en dan rijden Durkje en ik weer terug naar huis. We zien terug op een bijzonder geslaagde, geslaagde wandeldag, van twee Jabiksrûntsje met een totale lengte van 12 + 9,4 = 21,4 kilometer, voornamelijk over Het Bildtse land. Heel bijzonder vandaag was het groot aantal fijne ontmoetingen en al die gesprekken die we onderweg met velen hebben gevoerd. Naast dat heerlijke wandelen, het prachtige Bildtse cultuurlandschap, de Waddenzee en al die bouwwerken van tot wel duizend jaar oud 'loont' het in onze ogen om altijd open te staan voor ontmoetingen met mensen onderweg. Goede gesprekken zijn wederzijds heilzaam, en maken mede dat langeafstandwandelen een enerverende bezigheid is.

   

Jabiksrûntsje Sint-Jacobiparochie, route D (2014-4)

Zaterdagochtend 21 augustus 2021
   

Durkje vertelt over pelgrimeren op Friese en Europese Jacobspaden

Rûntsjes op it Jabikspaad
Op initiatief van het stichtingsbestuur van het Fries-Overijsselse pelgrimspad 'It Jabikspaad' organiseerde de Stichting Tsjerkepaad in samenwerking met Stichting Jabikspaad Fryslân en met Stifting Nijkleaster in de zomers van 2013 & 2014 & 2015 een aantal 'Rûntsjes op it Jabikspaad', ook wel de 'Jabiksrûntsjes' genoemd.
Zo zijn er prachtige wandel- en fietsroutes uitgezet met verschillende afstanden, die tijdens de gehele zomeractiviteitenperiode van Tsjerkepaad in de kerken op en nabij het Jabikspaad lagen tijdens de zomeropenstelling van de kerken in die drie genoemde jaren.
Belangstellenden konden zelf bepalen wanneer ze zo'n Jabiksrûntsje wilden lopen of fietsen, en ook vanuit welke kerk ze dan wilden starten.
In die drie jaren zijn (onder andere) de volgende route-beschrijvingen en route-kaartjes als Jabiksrûntsje gemaakt:

• 2013-1 vanuit Wolvega (16 km) - deze route wandelden we 's ochtends op 19 juni 2021;
• 2013-2 vanuit Aldeboarn (17 km) - deze route wandelden we 's middags op 19 juni 2021;
• 2013-3 vanuit Jorwert, route A (30 km) - deze route wandelden we op 26 juni 2021;
• 2013-4 vanuit Franeker (28 km) - deze route wandelden we op 3 juli 2021;
• 2013-5 vanuit Hasselt (18 km) - deze route wandelden we op 9 juli 2021;
  
  
• 2014-4 vanuit Sint-Jacobiparochie, route D (12 km);
  
  
• 2014-1 vanuit Sint-Jacobiparochie, route A (13 km);
• 2014-2 vanuit Sint-Jacobiparochie, route B (9,4 km);
• 2014-3 vanuit Sint-Jacobiparochie, route C (13,5 km);
• 2014-5 vanuit Friens (16 km);
• 2014-6 vanuit Haskerdijken (20,5 km);
• 2014-7 vanuit Jorwert route B (15 km);
• 2014-8 vanuit Jorwert route C (5 km);
• 2015-1 vanuit Zwarte Haan (16,5 km);
• 2015-2 vanuit Rinsumageest (20 km);
• 2015-3 vanuit Stiens (15 km).

Als extra activiteit werden in enkele gevallen op zaterdagen korte 'pelgrimstochten' (pylgertochten) georganiseerd. Die mini-pelgrimages begonnen ’s morgens met een korte viering, waarna er gelegenheid was om gezamenlijk koffie te drinken. Daarna werd dan nog een gezamenlijke wandeltocht gemaakt van meestal zo'n 10-15 kilometer.
In de afgelopen jaren was het er bij ons beiden nog niet van gekomen om Jabiksrûntsjes te gaan lopen. Maar daar gaan we verandering in brengen. Bovenstaande Jabiksrûntsjes hebben we geselecteerd uit het aanbod van de genoemde drie jaren, en daarmee gaan we vandaag verder.

Kuieren over Het Bildt
Voor vandaag hebben Durkje en ik ervoor gekozen om het zesde en het zevende Jabiksrûntsje te gaan lopen. Vanochtend wandelen we route D van het Jabiksrûntsje, vanuit het Friese Sint-Jacobiparochie (2014-4). Dit zesde Jabiksrûntsje voert ons over Het Bildt naar de Westhoek en naar de Waddenzee.
Vanuit Feinsum rijden we naar de Groate Kerk van Sint-Jacobiparochie; de bedevaartskerk waar het Fries-Nederlandse pelgrimspad naar Santiago de Compostela aanvangt. Dit bijzondere kerkgebouw is ook de start van onze twee Jabiksrûntsje van vandaag. Om 8.45 uur laten we de Groate Kerk achter ons, om dan over het Westeinde dit pelgrimsdorp te verlaten. Nadat het Westeinde de Westerweg is geworden, gaan we in zuidelijke richting de Zondervans Reed op. Aan het begin van dit betonpad nemen we een kijkje in de mooie langwerpige beleeftuin die langs de Zondervans Reed ligt.

De Vlinder-idylle van de Griene Dyk
Aan het eind van Zondervans Reed nemen we na ongeveer 50 meter Hoarnestreek direct de afslag rechtsaf, de zogenaamde Griene Dyk op. Aan het begin van dit oude zeedijkje is een Vlinder-idylle gecreëerd door een veelheid aan soorten kruiden te planten, die bij toerbeurt kleurrijk bloeien, en die daardoor veel insekten, waaronder vlinders aantrekken. We volgen het smalle asfaltpad over de kruin van deze ongeveer duizend jaar oude zeewerende dijk, en kruisen na ruim een kilometer de Langedyk. Daarna lopen we naar het eind van de vier kilometer lange Griene Dyk, tot we aankomen op de Camstrawei. Daar raken we in gesprek met schapenboer Van der Zee, die hier bezig is met het opknappen van een houten schuur.  

Bij de Moaie Paal op de Armendijk, waar de Bildtse Westhoek begint

Kwelder Westhoek
Direct daarna gaan we de Armendyk op in noordelijke richting. We wandelen dan het buurtschap Westhoek binnen. De Armendyk gaat over in de Oudebildtdijk, een smalle asfaltweg op alweer een voormalige zeedijk.

Evenals de auto's wandelen wij hier tussen de dijkschapen door, die aan weerszijden van de dijkweg liggen te herkauwen. Vanaf de andere kant komen enkele oldtimer-tractoren ons tegemoet, bestuurd door een aantal heren van een oldtimer-tractorenclub. Een mooi gezicht hier van die oude tractoren hoog tussen de schapen door in dit weidse polderlandschap van Het Bildt.
Aangekomen bij de Waddenherberg 'The Friezinn' slaan we linksaf naar de nieuwste zeedijk op delta-hoogte.

Als we bij de buitendijkse Kwelder Westhoek de Waddenzeedijk op klimmen, komt ons een groep van ongeveer 15 vogelaars tegemoet, die vanmorgen vroeg een fotosessie hebben gehad op het Wad. Ze vertellen enthousiast over de duizenden vogels die ze vanmorgen hebben kunnen fotograferen op de kwelder.

Ouwedyk
Weer teruggekeerd op de Oudebildtdijk nemen we plaats op het terras onder aan de oude zeedijk om bij de waddenherberg een kop koffie te drinken.
Door een andere terrasgast worden we daar in een gesprek uitgenodigd om even verder op de Oudebildtdijk bij kunstgalerie Westerstorm binnen te kijken naar de expositie van Anyan Janssen, die vanmiddag om 15:00 uur wordt geopend. We gaan verderop op die uitnodiging in en bekijken in het bijzijn van deze kunstenares-schilderdocente de hier van haar geëxposeerde portretten. Voor wie van realistisch geschilderde portretten houdt, is het aan aanrader om haar expositie te gaan bekijken.

"Werom na Sint Jabik"
Via de Westhoeksterweg gaan we terug naar de Westerweg, richting Sint-Jacobiparochie. Vlak vóór Sint Jabik moeten we in de berm om plaats te maken voor een Duitse truck. Op de aanhangwagen staat een hele grote nieuwe bietenrooimachine, die waarschijnlijk verderop afgeleverd gaat worden voor het oogsten van de suikerbieten in het komende najaar.
Als we weer terugkomen bij de Groate Kerk in Sint-Jacobiparochie willen we graag de zomerexpositie in de Groate Kerk bekijken, maar de kerkdeur is (nog) op slot. We halen de sleutel van het kerkgebouw en laten ook de vier fietsende Brabantse dames en een echtpaar uit Purmerend binnen in de kerk. Zij staan vóór het kerkgebouw en willen graag van de gelegenheid gebruik maken om de tentoonstelling bekijken. Wij zijn nu alvast in de gelegenheid om de expositie - onder andere van het Jabikspaad - te bezichtigen en bovendien geeft Durkje de vroege gasten binnen een toelichting op de pelgrimsexpositie door hen één ander te vertellen over de Friese en Europese pelgrimswegen richting Santiago de Compostela, die vanuit deze Friese pelgrimskerk van start gaan.
Na deze rondleiding sluiten we het kerkgebouw af, die om 13:00 uur open gaat voor deze zomerexpositie.
Voordat we beginnen aan ons tweede Jabiksrûntsje van vandaag gaan we lunchen op de grote houten bank bij het hoge pelgrimskunstwerk tegenover de Groate Kerk.