De Zoebr van Wit-Rusland

Zaterdag 31 januari 2009

Toen Oxcana met haar broer en haar moeder rond de jaarwisseling van 2005-2006 vanuit Wit-Rusland bij ons op bezoek waren, kwamen ze met een mooi kado: een houtsnijwerkstuk van de Zoebr.

De Zoebr is het grootste landdier van Europa. De Zoebr (Zubr) is de Europese bizon met de Latijnse naam "Bison bonasus". In de 18de eeuw was de Europese bizon bijna uitgestorven. Er resteerden nog slechts enkele kleine kudden. In 1919 werd de laatste in het wild levende bizon van Bialowieza gestroopt en in 1927 werd de laatste in het wild levende Zoebr van de Kaukasus gedood. De totale wereldpopulatie telde toen nog maar ongeveer 50 Zoebrs in dierentuinen en in het natuurreservaat Pszczyna in het Silezische Hoogland. Uit die populatie werden twaalf geselecteerd om er gecontroleerd mee te fokken. Dat namen Poolse wetenschappers op zich, op een beschermde locatie in Bialowieza.

In 1952 werden de eerste Zoebr uit gevangenschap bevrijd. Het eerste bizonkalf werd in het wild vijf later jaar geboren. Gelukkig begonnen deze bizons zich snel te reproduceren. Begin jaren 70 van de vorige eeuw waren er al meer dan 200 in het wild levende dieren, waarvan er 38 uit het doorgaande fokprogramma kwamen.

Een pasgeboren bizonkalf weegt zo'n 30 kilo. De volwassen mannetjes kunnen tot 1.000 kg wegen en zij kunnen per dag ongeveer 60 kilo voedsel eten. De Europese bizons leven in kudden van ongeveer twaalf dieren, maar in de winter vormen zij veel grotere groepen. Alleen de oude stieren geven er de voorkeur aan solitair te leven.

De gefokte bizons worden vervoerd naar gesloten reservaten of ze worden losgelaten in enorme bossen met voornamelijk breedbladige bomen. Vandaag kunnen we ze in elk geval in het wild weer aantreffen in Polen en in Wit-Rusland. Tegenwoordig zijn er zowel in Polen als in Wit-Rusland ongeveer 250 in het wild levende bizons. De nauwe bloedverwantschap is het grootste (inteelt)risico voor hun toekomst, vanwege de laag-genetische diversiteit.

Voor de Wit-Russische bevolking is de Zoebr (Wit-Russisch: ЗУБР) een nationaal symbool van kracht en trots geworden. Het lag dan ook min of meer voor de hand dat de Wit-Russische studentenbeweging, die oppositie voerde tegen het Wit-Russische regime, zich "Zubr" noemde.

Boodschappen voor de bruiloft in Mogilev (deel 2)

Donderdag 28 augustus 2008

Na een prima nachtrust volgt een drukke dag. Oxcana werkt in de bediening van een restaurant in Mogilev. In de bovenzaal van dit restaurant wordt morgen de bruiloft van Oxcana & Pasha gevierd. Oxcana en Pasha hebben met het management van het restaurant afgesproken dat zij alle inkopen voor hun bruiloft zelf doen. Djima, Durkje & ik èn Pasha zijn vader zullen hen daarbij helpen.

Pasha heeft ergens een auto geregeld, waarmee hij met zijn vader alle volumineuze en zware boodschappen zal halen. Durkje, Djima en ik zullen Oxcana helpen met de rest van de inkoop. Met zijn vieren beginnen we op de warenmarkt vlakbij hun flat in de stadswijk Krupskaya. Tussen een grote variatie van kramen, kiosken en bestelbusjes kopen we hier alle benodigde groente en inlands fruit. In het winkelcomplex naast de markt halen we in de supermakt een flinke doos vol eieren en een grote diversiteit aan overige levensmiddelen. En dan nòg een keer over de warenmarkt om bij een gespecialiseerde marktstand enig buitenlands fruit te kopen.

Met volle tassen en plastic zakken lopen we naar de brede verkeersweg richting stadscentrum. Met een klein stadsbestelbusje worden we in de buurt van het restaurant gebracht. In het restaurant ontmoeten we Pasha met zijn vader, die de fikse partij wodka, wijn, frisdrank, vis, meloenen en margarine al hebben uitgeladen.

Wandelend gaan we naar het stadscentrum. Daarbij passeren we de brug over de rivier de Dnjepr, die meanderend door de stad Mogilev slingert. Bij het hooggelegen monument voor de Tweede Wereldoorlog bezoeken we het onlangs gerestaureerde stadsmuseum en werpen we even een blik in de bruidskamer èn in de bruidegomskamer van het ernaast gelegen gemeentehuis, waar morgen de huwelijksvoltrekking zal plaatsvinden. Aan de andere zijde van het stadscentrum nemen we weer een bestelbusje, waarmee we naar een andere supermarkt in Krupskaya rijden voor de laatste boodschappen.

's Avonds arriveert de eerste familie, waaronder Natasha (de nicht van Sveta) & Sasha uit de stad Vitebsk nabij de Russische grens, bij wie we enkele jaren geleden ook op bezoek zijn geweest. Met alle familieleden eten we vanavond in het keukentje, gezellig rondom de kleine keukentafel. De avond vliegt om en we gaan veel later naar bed dan we aanvankelijk hadden gepland. Prachtig trouwens om te zien met hoeveel creativiteit en gemak zoveel familieleden allen in zo'n kleine woning een slaapplek vinden.

Gastvrij onthaal in Wit-Rusland (deel 1)

Woensdag 27 augustus 2008

De eerste van vier bijzonder dagen. Durkje en ik reizen vanaf Schiphol - via Frankfurt - naar Minsk, de hoofdstad van Wit-Rusland. We zullen in de Witrussische stad Mogilev overmorgen het huwelijk bijwonen van Oxcana & Pasha.

We hebben Oxcana op tienjarige leeftijd leren kennen toen zij in de maanden september en oktober 1997 bij ons gezin acht weken logeerde. Oxcana is geboren in 1987, ruim een jaar nadat op en vlak na 26 april 1986 zwaar-radioactieve stofwolken vanuit Tsjernobyl over haar geboorteregio dreven, die Wit-Rusland zwaar hebben vervuild, maar die ook haar radioactieve neerslag tot in Noorwegen en in Nederland brachten. Omdat Durkje toen in verwachting was van Jan Wijbe, werden wij destijds als aanstaande ouders via de pers en door de overheid serieus gewaarschuwd voor de risico's die dit voor pasgeborenen mogelijk zou hebben. Bladgroente van bijvoorbeeld spinazie eten, werd destijds ten zeerste ontraden. Ouders - en velen met hen - waren ongerust. Gelukkig viel de schade bij ons in Nederland relatief mee.

Zo niet in Wit-Rusland. Er kwam een hulpprogramma van Stichting Rusland Kinderhulp (SRK) voor kinderen uit dit zo zwaar getroffen gebied. Wit-Russische tien- en elfjarige kinderen kwamen voor een periode van acht weken naar Nederland om hier fysiek te herstellen en zo weerstand op te bouwen om bijvoorbeeld de strenge winters zo gezond mogelijk door te komen. Zo werden wij in 1997 het gelukkige gastgezin voor Oxcana.

In de afgelopen elf jaren is Oxcana regelmatig weer bij ons op bezoek geweest voor steeds een periode van vier zomervakantieweken. Durkje en ik hebben in de meivakantie van het jaar 2003 bij haar thuis in Wit-Rusland gelogeerd. In de kerstvakantie van 2005-2006 logeerde Oxcana met haar broer Djima èn met haar moeder Sveta twee weken bij ons in Stiens. Alle ontmoetingen van de afgelopen elf jaren waren onvergetelijke belevingen, buitengewoon waarde(n)vol voor beide gezinnen.

En nu zijn we verwachtingsvol en dankbaar onderweg naar Wit-Rusland om haar huwelijk in Mogilev bij te wonen. Oxcane & Pasha hebben hun vriend Aleksei bereid gevonden om ons gedrieën met zijn auto van het vliegveld van Minsk naar Mogilev te rijden: nog drie uren rijden.

Een heerlijke maaltijd staat voor ons klaar als we aan het eind van de middag bij Oxcana thuis arriveren. Djima is nog aan het werk, maar de drie generaties vrouwen die samen in dit huis wonen, hebben - evenals wij - veel te vragen en veel te vertellen. Oxcana, haar moeder (Sveta) en haar grootmoeder (baboeska) zorgen voor een warm onthaal. En we verwonderen ons wederom over het gemak waarmee Oxcana zich in de Nederlandse taal verstaanbaar kan maken en hoe ze het vertalen van de vele vragen, antwoorden en verhalen er voor ons allen ook nog even bij doet. Waar onze taalvaardigheid bij losse Wit-Russische woorden ophoudt, gaat Oxcana een stap verder met prima begrijpelijke, nederlandstalige zinnen. 's Avonds realiseren we ons terdege dat wij hier nog drie bijzondere dagen tegemoet gaan.