The little book of Bathroom Philosophy

Zaterdag 20 juni 2009

Het is toch al weer ruim 30 jaar geleden dat ik tijdens mijn studie de denkbeelden van de belangrijkste filosofen van de wereld bestudeerde. Tijdens die studie lag de focus op onderwijs. Voldoende aanleiding om mijn kennis van de filosofie weer eens wat op te frissen èn die in een iets breder kader (dan onderwijs) te plaatsen. Het in 2004 gepubliceerde boek "The little book of Bathroom Philosophy" van de Amerikaan Gregory Bergman is daartoe een aanrader. Dit boek is vertaald door Chiel van Soelen en Pieter van der Veen en is in 2009 uitgegeven met als titel: "Filosofie voor in bed, op het toilet of in bad". In dit boek van Bergman passeren veel filosofen en hun denkbeelden.

Twee hoofstromingen van het denken komen hier aan de orde, te weten:

A. de Rationalisten, die geloven dat de rede onderscheiden is van zintuiglijke ervaringen en dat de rede de voornaamste bron is van menselijke kennis;

B. de Empiristen, die stellen dat menselijke kennis ontstaat vanuit zintuiglijke ervaring en die zeggen dat de rede alleen dient om informatie uit zintuiglijke waarneming over te brengen.
De filosofen die hier worden beschreven, richtten zich op onder andere ethiek, politiek, religie, kennisleer (epistemologie), metafysica en/of taal.
Van ruim 20 filosofen (die leefden tusssen 640 voor Christus en 2000 na Christus) las ik hun beknopte levensbeschrijving, hun belangrijkste ideeën en een serie citaten:

1. Thales: "Het oerbeginsel van alles is water; alles heeft zijn oorsprong in water en keert daarin terug";

2. Socrates: "Wees zoals je wilt zijn";

3. Plato: "De richting die de opvoeding geeft aan een mens, zal diens toekomstig leven bepalen";
4. Aristoteles: "Plezier bij het doen, zorgt voor perfectie in het werk";
5. Augustinus: "Leef in een christelijke gemeenschap";
6. Thomas van Aquino: "Liefde begint, waar weten eindigt";
7. René Descartes: "Om te weten wat mensen werkelijk denken, moet men eerder letten op wat ze doen, dan op wat ze zeggen";
8. Thomas Hobbes: "Onmatigheid wordt van nature gestraft met ziekten";
9. Benedictus de Spinoza: "Alles wat is, is in God, en zonder God kan niets zijn of ontstaan";
10. John Locke: "Lezen voorziet de geest alleen van kennismateriaal; het is door ons denken dat we ons eigen maken wat we lezen";
11. David Hume: "Het heeft het onderwijs bepaald geen goed gedaan dat het werd opgesloten in schoolgebouwen en monnikscellen, afgezonderd van de wereld en goed gezelschap";
12. Immanuel Kant: "Het slechte aan oorlog is, dat het meer slechte mensen oplevert dan afvoert";
13. G.W.F. Hegel: "In de wereld is nooit iets groots tot stand gekomen zonder hartstocht";
14. Karl Marx: "De mensheid stelt zich altijd alleen maar taken, die zij in staat is uit te voeren";
15. Jean-Jacques Rousseau: "De mens die niet gauw een belofte doet, houdt zich er het trouwst aan";
16. Arthur Schopenhauer: "Wat men goed leert in zijn jeugd, wordt nooit meer vergeten";
17. John Stuart Mil: "De leerling van wie nooit het onmogelijke geëist wordt, zal nooit doen wat hij kan";
18. Soeren Kierkegaard: "Bidden verandert niet God, maar wel degene die bidt";
19. Friedrich Nietzsche: "Alleen door te doen, leert men";
20. John Dewey: "We vinden het makkelijker om een nieuwe studie, cursus of nieuw type school toe te voegen, dan te kijken naar wat in de bestaande situatie nodig is";
21. Ludwig Wittgenstein: "De grenzen van mijn taal, zijn de grenzen van mijn wereld";
22. Jean-Paul Sartre: "Een verloren strijd, is een strijd die men denkt verloren te hebben";
23. Ayn Rand: "Een argument gebaseerd op intimidatie, is intellectuele onmacht bekennen";
24. W.V.O. Quine: "Leven is wat de minsten van ons, de meesten van ons het gevoel doet geven, dat de minsten van ons, er het meest van maken".

Evidence based: het beste onderwijs?

Woensdag 11 maart 2009

Vanmiddag en vanavond vindt de Windesheim Onderwijslezing 2009 plaats in de Christelijke Hogeschool Windesheim te Zwolle. De School of Education van Windesheim en VU podium organiseren jaarlijks deze Onderwijslezing voor een brede doelgroep binnen het onderwijswerkveld, zoals docenten, managers en bestuurders van partnerscholen, onderwijskundigen en studenten. Het thema dit jaar is: ‘Evidence based: het beste onderwijs?’.

Eerst wetenschappelijk bewijzen dat een methode werkt, daarna pas invoeren. Deze Evidence based-aanpak om vernieuwingen in het onderwijs aan te brengen, wint steeds meer terrein. Het Ministerie van OC&W steekt veel geld in projecten zoals "Onderwijs Bewijs". Universiteiten en hogescholen richten onderzoeksinstituten in. Onderzoek wordt steeds belangrijker bij het ontwikkelen en invoeren van onderwijsvernieuwingen. Maar hoe bepaal je de kwaliteit en het resultaat van onderwijs en onderwijsvernieuwingen? Een vraagstuk met zeer uiteenlopende dimensies, dat direct verbonden is aan de dagelijkse onderwijspraktijk en tevens het Windesheim-speerpunt "Pedagogische kwaliteit van het onderwijs".

Vanuit uiteenlopende aandachtsgebieden schenkt de Onderwijslezing 2009 aandacht aan Evidence based-onderwijs. De volgende vier deskundigen geven hun visie:

Prof. dr. Geertje van der Werf, hoogleraar Onderwijs & Leren bij het GION, Gronings Instituut voor Onderzoek van Onderwijs van de Rijksuniversiteit Groningen en van daaruit ook betrokken bij het Top Institute for Evidence Based Education Research (TIER). Van der Werf: We hebben meer Evidence nodig op basis van hoogwaardig onderzoek dat het gegeven onderwijs effectief is. De kwaliteit van het onderwijs moet in de praktijk worden aangetoond. We moeten Evidence based-beleid formuleren, Evidence based-onderwijs in praktijk brengen en een Evidence based-cultuur bevorderen.

Dr. Yvonne Leeman, lector Pedagogische Kwaliteit van het Onderwijs aan Windesheim. Leeman: Onderwijs dat alleen put uit een reservoir van kennis volstaat niet. Beroepsmatig handelen gebeurt op grond van cognitie èn emotie. Je moet kennis leren gebruiken, daarbij gebruik makend van je morele denkkaders en van je creativiteit. Kennis is meetbaar, maar je morele denkkaders en je emotie zijn moeilijk tot niet meetbaar en derhalve in de Evidence based-aanpak eenvoudig terzijde te schuiven. De Evidence based-aanpak biedt dus maar een zeer beperkte kijk op het functioneren van leerkrachten.

Prof. dr. Jan Jacob van Dijk, tweede kamerlid (CDA) met onderwijs in zijn portefeuille. Van Dijk: Het is vrijwel onmogelijk om het te onderzoeken onderwijs zo te isoleren dat je kunt aantonen welk onderwijs het beste is. Omdat taal en rekenen eenvoudig meetbaar zijn, leggen we daar de nadruk op, maar waar blijft nu eigenlijk onze aandacht voor bijvoorbeeld de mate waarin leerlingen leren/kunnen samenwerken? De kwaliteit van de docent is van doorslaggevend belang; ze moeten bovenal een onderzoekende houding aanleren tijdens hun lerarenopleiding.

Dhr. Pierre Noordmans, docent en ontwikkelaar aan het Deltion College te Zwolle. Noordmans: De laboratorium-onderzoeken van de Evidence based-aanpak vertragen alle innovatie, want dan zou we een een onderwijsinnovatie bijvoorbeeld pas na vier jaar onderzoek kunnen invoeren. Dan is die innovatie allang weer verouderd. En de Amerikaanse filosoof Dewey (1859-1952) zei al: "Research can tell us what worked, but cannot tell us what works".

Na de bijdragen van deze vier deskundigen wordt tijdens een paneldiscussie, waarin het publiek een actieve bijdrage heeft, verder ingegaan op de voor- en nadelen van evidence based-onderwijs. Tijdens het buffet krijgen we de opdracht om in subgroepjes een flessenpost-brief op te stellen met daarin een korte beschrijving van ons droom-onderwijs. Die flessen worden van boven uit het raam gegooid, beneden in het duister opgevangen, in een rubberboot geladen en dan verdwijnen ze over water in het duister. Zullen al deze dromen in het toekomstig onderwijs ooit uit komen?