Een theatrale duik in de Friese slavernijgeschiedenis

Donderdag 15 juni 2023
 

Guus Pengel & Henk Leutscher & Jaleesa Schiphorst in Tresoar

150 jaar na afschaffing van de slavernij

Dit jaar (2023) is het 150 jaar geleden dat Nederland de slavernij in de voormalige koloniën afschafte. 

In het kader daarvan organiseert Tresoar in samenwerking met Pier21 en Stichting Comité 30 juni-1 juli Fryslân vanmiddag een Lunchlezing in Tresoar te Leeuwarden.

Tijdens deze lunchlezing laten de sprekers Guus Pengel, Henk Leutscher en Jaleesa Schiphorst hun licht schijnen op het Friese slavernijverleden. Zij vertellen over sporen van het slavernijverleden in Leeuwarden en over de activiteiten tijdens het herdenkingsjaar, waaronder de muzikale voorstelling ‘Un dia nobo – Wan nyun dey – In nije dei’. Die voorstelling is een coproductie van Pier21 met Untold, Volksoperahuis en De Harmonie en die gaat morgen – op 16 juni 2023 - in première.

Henk Leutscher 

Henk Leutscher is stadsgids in Leeuwarden en verzorgt met zijn bedrijf 'A Guide to Leeuwarden' de meeste openbare stadswandelingen in Leeuwarden. 

In 2021 organiseerde Pier21 een grote viering van Keti Koti, waarbij de gidsen van A Guide to Leeuwarden verhalen vertelden op plekken in Leeuwarden die een link hadden met het slavernijverleden. Sindsdien worden er regelmatig wandelingen langs de sporen van het slavernijverleden georganiseerd. 

Voor de nieuwe voorstelling van Pier21 zal A Guide to Leeuwarden op een aantal avonden een voorprogramma verzorgen met een korte stadswandeling langs sporen van het slavernijverleden.
Tijdens deze lunchlezing vertelt Henk Leutscher ons ook over een aantal Leeuwarder panden, die verbonden zijn aan het slavernijverleden in Leeuwarden.

Sporen van het slavernijverleden in Leeuwarden

• Henk Leutscher gaat met aan de hand van een aantal foto's op het beamerscherm langs een aantal Leeuwarder panden, te beginnen met het gebouw van het Fries Natuurmuseum, dat voorheen weeshuis was, waarvan de gelden afkomstig waren uit ons slavernijverleden in Nederlands-Indië. De bouwer kocht eerst namelijk een plantage waar hij veel slaven liet werkten, waaraan hij verdiende en rijk werd. Het is belangrijk dat we dit verhaal over de financiering van de bouw van het Fries Natuurmuseum blijven vertellen.
• In het Leeuwarder Stadhouderlijk Hof hangt een schilderij met daarop de afbeelding van een zwart jongetje in rode kleding. Niet bekend is wie hij is. het zou kunnen zijn dat het een fantasie-statussymbool is, om te laten zien dat Marijke Meu rijk was. Maar het kan ook een zwarte slaaf-bediende zijn geweest, aangezien we weten dat er in die tijd wel slaven aan het werk waren in het Stadhouderlijk Hof.
• Maurits van Nassau-Siegen (familie van de Friese Nassau's) heeft duizenden tot slaaf gemaakten van Afrika naar Zuid-Amerika getransporteerd. Van zijn verdienste bouwde hij het Mauritshuis in Den Haag. Het zou kunnen zijn dat deze Nassau zo’n zwart jongetje cadeau heeft gegeven in Leeuwarden. Dat gebeurde indertijd namelijk wel meer.
• Willem IV was eerst stadhouder van Friesland; verhuisde in 1747 naar Den Haag, waar hij toen ook de zwarte moor Jean Rabo als kamerdienaar mee naar toe nam.
• De Britten hebben de slavernij veel eerder afgeschaft dan de Nederlanders. 
• Titia Bergsma, de eerste vrouw die ooit in Japan was, beschreef de slaven indertijd als ‘lastige meubelen’.
• Eén van de oprichters van het Fries Museum was bang dat de zwarten verkeerde achternamen konden krijgen, bijvoorbeeld adellijke namen, of de naam Vondel. Da vonden de blanke Nederlanders niet acceptabel. De Tweede Kamer beloofde hem geruststellen dat daar rekening mee zou worden gehouden.
• Het moortje Sidon is geschonken aan Willem V. Deze persoon komt nu voor in het nieuwe theaterprogramma ‘Un dia nobo – Wan nyun dey – In nije dei’.
• Vanuit de zaal wordt overigens de try out van dit theaterstuk gecomplimenteerd: "Die was fantastisch".
• Tekenen van slavernij (bijvoorbeeld op schilderijen of in standbeelden) moet je niet per definitie weghalen, maar de presentie ervan moet je gebruiken om het verhaal over de slavernij te vertellen, en daarover het goede gesprek te voeren.

Guus Pengel 

Pier21 benaderde Guus Pengel met het verzoek om een script te schrijven over het koloniale verleden van Fryslân. Dat was een mooie uitdaging. Want rond dit herdenkingsjaar ‘150 jaar afschaffing van de trans-Atlantische slavernij‘ worden veel verhalen uit deze koloniale periode in het theater of in boeken getoond. 

Aan het begin van zijn schrijfproces was Pengel (die in Zaandam woont) zijn kennis over de Friese slavernijgeschiedenis en van Fryslân nog beperkt. 

De schrijver deelt vandaag met ons hoe deze magische voorstelling met muziek, dans en zang in het Papiaments, Sranantongo en Frysk tot stand is gekomen. 

150 jaar afschaffing van de trans-Atlantische slavernij

• Guus Pengel neemt ons mee in het schrijfproces van zijn theaterstuk, om ons te laten zien hoe dit schrijfproces is gegaan.
• Pengel: "Geweten is de verleden tijd van Weten".
• Pengel heeft een fascinatie voor het verleden. Schrijven over de geschiedenis van de Friese slavernij vond hij wel een uitdaging, want je begint met een blanco papier en moet in het schrijven dan alle kansen benutten. Daar komt bij dat hij geen Fries is, waardoor het schrijven van zo’n stuk over Friesland wel ingewikkeld is. Hij wist in het geheel nog niets over het Friese slavernijverleden.
• Beginnend met onderzoek en schrijven wilde hij vooral weten wat/hoe de nieuwsgierigheid is van de Friese inwoners: waarom en hoe zouden zij het verhaald verteld willen zien? De in Fryslân hierover gehouden interviews bleken heel interessant en belangrijk te zijn voor het schrijfproces.
• Daarna werd een thema en structuur bedacht. Ook moest worden gekozen voor welke doelgroepen dit stuk gemaakt en gespeeld zou moeten worden.
• Het thema werd: Veiligheid.
• Het graven in de Friese muziek was voor hem ook wel een uitdaging. De song ‘In nije dei’ bijvoorbeeld lag wel voor de hand om mee te nemen, ondanks dat critici die keus wel erg cliché vonden. Maar in samenspraak met de klankbordgroep van zwarte Friezen werd daar wel een oplossing voor gevonden in het theaterstuk.
• Pengel wenst ons tot slot veel plezier bij het zien van dit theaterstuk, en hoopt dat het de discussie op gang gaat brengen en houden.

Jaleesa Schiphorst 

Jaleesa Schiphorst is bestuurslid van de stichting ‘Comité 30 juni / 1 juli Fryslân’. Dat is een lokale stichting, die gericht is op het genereren van aandacht en bewustwording in de Friese samenleving over de trans-Atlantische slavernij. 

Comité 30 juni / 1 juli Fryslân is als lokale partner betrokken bij de theatervoorstelling Un dia nobo – wan nyun dey – in nije dei. 

Op 30 juni 2023 organiseert de stichting voor het eerst een lokale herdenking van het einde van de slavernij.

Jaleesa Schiphorst vertelt vanmiddag aan het eind van deze lunchlezing over wat zich in dezen tijdens het herdenkingsjaar nog meer zal afspelen in Fryslân.

Activiteiten in het kader van het herdenkingsjaar

• Jaleesa Schiphorst vertelt ons hoe de stichting is ontstaan, en hoe die in de afgelopen tijd heeft bewogen in Friesland.
• Zo werd er bijvoorbeeld begonnen met een viering, met daarbij een gerecht waarin het helen van het verleden – en overigens ook gericht op de toekomst – was verwerkt.
• De hoofdactiviteit van haar stichting is jaarlijks de herdenking en  de viering op 1 juli naar aanleiding van de afschaffing van de slavernij. Dat moet elk jaar worden gedaan, om het gesprek over dit thema levend te houden.
• De stichting is adviserend geweest tijdens het schrijfproces van het theaterstuk van Guus Pengel. Daarnaast leverde deze stichting ook de klankbordgroep voor het schrijfproces van Pengel.
• Het perspectief van de zwarte Friezen van het trans-Atlantische en Surinaams-Antilliaanse verhaal wil de stichting middels haar activiteiten laten doorklinken.
• Volgende week woensdag wordt hier in Tresoar lesmateriaal gepresenteerd, waarin ook het verhaal van de zwarte gemeenschap in het slavernijverleden aan de orde wordt gesteld. 
• Op 30 juni 2023 wordt de herdenkingsbijeenkomst georganiseerd in Leeuwaren, waarin ook de burgerlijke gemeente – inclusief de Leeuwarder burgemeester Van Haersma Buma - wordt betrokken.
• Op 1 juli 2023 wordt de vrijheid gevierd met Keti Koti, en ook met Kedena Kibrá (de verbroken ketenen).
• Daarna is in de Leeuwarder Bieb een voorleesmiddag, en worden filmpjes op dit thema vertoond.
• Verder worden tussendoor ook nog verschillende dialoogsessies georganiseerd, kortom er staat van alles op stapel om te herdenken en te vieren.

Hoe groen kleuren we onze kerk?

Woensdag 14 juni 2023

 

Aandacht voor GroeneKerken

Op 26 oktober 2022 organiseerde de commissie Vorming & Toerusting van onze Protestantse Gemeente te Stiens in De Hege Stins een thema-avond over de 'GroeneKerken'. Dat is momenteel binnen de Nederlandse kerken een belangrijk thema. Al enkele jaren timmert een groene beweging in de Nederlandse en Friese kerken aan de weg, om ons als gemeenteleden bewust te maken van ons doen en laten met de schepping. 

• Mooi dat deze commissie dit groene thema aangreep om ons op de hoogte te stellen van wat het betekent als kerkelijke gemeente om je aan te sluiten bij en samen te werken met GroeneKerken.
• Mooi dat deze avond al een vervolg kreeg binnen onze kerkenraad, en dat de wens werd uitgesproken om er verder mee te gaan.
• Mooi dat er daarna een vervolgavond werd georganiseerd, waarin het agrarisch perspectief van de boeren in ons midden de aandacht kreeg die het verdient.

Speerpunten voor ons als GroeneKerk

De zes speerpunten waarmee wij in de Protestantse Gemeente te Stiens aan het werk zouden kunnen gaan, zijn:

• A. Energie & Klimaat;
• B. Omgaan met geld;
• C. Geloof & Inspiratie;
• D. Schepping & Natuur;
• E. Bewust inkopen;
• F. Beleid & Aanpak.

De vraag aan ons als gemeenteleden is of wij met z'n allen ook een kerk(gemeenschap) (willen) zijn, die zich inzet voor een duurzame en rechtvaardige wereld. En willen, kunnen en gaan wij daarin een voorbeeld zijn voor mensen binnen en buiten onze kerk?

Dat is niet gemakkelijk. We hoeven de regionale pers maar te volgen om te zien dat het ook voor onze kerkelijke gemeente van Stiens tussen enerzijds enthousiasme en anderzijds kritiek niet gemakkelijk is om goede keuzes te maken, ook al doe je dat met de beste bedoelingen.

Het moet ook vooral niet zo zijn dat een klein groepje gemeenteleden zich inzet voor de GroeneKerk, en dat de rest stilzwijgend instemt, of hun werk negatief bekritiseert.

Een GroeneKerk zijn is dus niet zo gemakkelijk, maar niets doen is ook geen oplossing.

De klimaatuitdaging voor ons in Fryslân

Op 8 februari 2023 woonde ik de lezing bij van de Friese meteoroloog Gerrit Hiemstra bij Wetterskip Fryslân te Leeuwarden. En op 11 mei 2023 woonde ik Gerrit Hiemstra’s lezing bij in Tresoar te Leeuwarden. In beide (verschillende) lezingen stonden de klimaatuitdagingen voor ons allen in Fryslân centraal. Wie daarover meer wil lezen, kijk dan even op mijn weblog, in de blogs van die beide data.

Hiemstra is geen klimaatactivist, maar zijn missie is om mensen te activeren, door hen te informeren over de veranderingen van ons klimaat die door wetenschappers gemeten worden. Door die informatie hoopt hij zijn luisteraars te interesseren voor de aangetoonde klimaatproblematiek, en bij hen de bereidheid te creëren om al het haalbare te doen wat helpt in de strijd tegen de dreiging van een klimaatcrisis. Hiemstra is daarbij duidelijk: wij zijn het zelf die met z’n allen de klimaatproblemen hebben geschapen, dus het ligt ook voor de hand dat wij er nu zelf iets aan moeten doen, om erger te voorkomen.

Zeg het en doe het

Als christenen hebben we een voorbeeldfunctie voor andere mensen binnen en buiten de Kerk.

Het doel van de GroeneKerken is dat kerkelijke gemeenten de intentie hebben om groene stappen te zetten, en dat dan ook doen. Een groene kerk is duurzaam en aardvriendelijk. 

Als Protestantse Gemeente te Stiens willen we dit heikele onderwerp niet vermijden. Dat hoeft niet en dat moet ook niet, want over het algemeen hebben wij het met z'n allen uiteindelijk het beste voor met de aan ons toevertrouwde schepping. Voor ons als gemeenteleden is het in elk geval van belang dat we allen datgene gaan doen - en ook blijven doen -  waarvan wij weten dat het goed is qua zorg voor mens & wereld. 

Je begint als kerkelijke gemeente te inventariseren wat je nu al (groen) doet, en bekijkt dan wat je met z’n allen nog meer en beter zou willen en zou kunnen doen. Zo eenvoudig is het.

Wat kunnen we zelf doen?

Wij kunnen en moeten wel degelijk zelf iets bijdragen aan het mee oplossen van de klimaatproblematiek. Volgens Gerrit Hiemstra kan dat vooral op het gebied van:

• 1. Vervoer (werk aan verdergaande electrificatie, ga meer op de fiets en in het openbaar vervoer, gebruik geen fossiele brandstoffen, ga electrisch autorijden, en ga niet vliegen);
• 2. Woning en woninginrichting, inclusief kleding en vrije tijd (koop minder spullen, ga je spullen hergebruiken en gebruik het langer; ga biobased bouwen);
• 3. Energiegebruik (ga van het gas af);
• 4. Voeding (ga veganistisch eten, eet minder zuivel en eet minder/geen vlees).

Al die vier onderdelen zorgen voor ongeveer een kwart van de tegenwoordige vervuiling, en als we daar aan werken, zorgt dat dus ook per categorie voor dat deel van het oplossen van de klimaatproblemen.

We moeten accepteren dat we anders moeten gaan leven; we hebben géén andere keuzemogelijkheden.

Elk jaar een Groenere Kerk

Wij mogen ons gelukkig prijzen dat er binnen onze kerkelijke gemeente mensen zijn die zich hiervoor (willen) inzetten. En heel mooi is ook dat onze kerkenraad dat ondersteunt door beleid te maken, en door jaarlijks een actieplan ten uitvoer te brengen, om zo te werken aan een steeds ‘Groenere’ Kerk in Stiens.

Dat ook wij zelf iets moeten doen, staat als een paal boven water. Dat het wel eens lastig en moeilijk zal blijken te zijn, en dat wij daar dan wel eens de nodige kritiek voor zullen krijgen, is nagenoeg zeker. En toch hoeft dat ons er niet van te weerhouden om elk jaar iets goeds te doen, en het elk jaar nóg beter te doen. Maar wat zou het fijn zijn dat we als gemeenteleden hier samen de schouders onder willen zetten, en dat we er iets moois van maken, en dat we het bovenal ook mooi gaan vinden om de goede dingen goed te doen.

Gaan we aan het werk, of betalen we de rekening?

En als wij als (doorgaans) oudere gemeenteleden het niet voor elkaar krijgen, dan moeten wij onze jongeren alle ruimte geven om maar te zeggen wat we met z’n allen moeten doen, met onze belofte dat wij alles zullen betalen als zij het wèl gaan doen. Zo werkt het nu ook al bij de activiteiten van Ma’laap en bij World Servants in onze gemeente. De jongeren werken, en de ouderen betalen. Zo werkt het ook, en zo gebeurt er tenminste wat.

Als wij niet bereid zijn om (onze jongeren) hiervoor te betalen, dan zijn zij later het kind van de rekening, en moeten zij betalen voor ons falen. En als je het mij vraagt: dat kunnen we niet maken!

Gerrit Hiemstra, tot slot en als nieuw begin: “Dus minsken: “Oan’e slach!””

Column

Deze (mijn) column werd gepubliceerd in de Twaklank van juni 2023.

Twaklank is het informatie- en opinieblad van de Protestantse Gemeente te Stiens.

 

'Tsjerke is iepen' van de Sint-Vituskerk te Stiens

Dinsdag 13 juni 2023
 

Welkom op dinsdagmiddag in de Sint-Vituskerk van Stiens

Motieven om kerken te bekijken

Zoals buitenlandse toeristen hebben ook veel Nederlandse toeristen de goede gewoonte om tijdens hun reizen onderweg kerken te bezichtigen. 

Als je onderweg ergens een kerkdeur uitnodigend open ziet staan, roept dat onwillekeurig toch iets op van nieuwsgierigheid naar wat daar binnen is te zien. 

Anderen hebben vanuit een dieper liggende behoefte de nadrukkelijke wens om bepaalde kerkgebouwen te bezoeken, om buiten en binnen te kijken naar bijvoorbeeld kunst, het orgel, doopvont, preekstoel of kerkramen, of van de stilte of van orgelspel te genieten, te bidden; of ze zijn juist op zoek naar een goed gesprek in zo'n Godshuis van hout en steen.

Ontmoeten en verbinden

Voor al die belangstellenden heeft de Protestantse Gemeente te Stiens besloten om nu al weer voor het derde jaar in de zomerperiode van 6 juni tot en met 2 november 2023 elke dinsdagmiddag de Sint-Vituskerk in Stiens open te stellen voor gratis bezoek. 

En bovendien is deze kerk ook gratis opengesteld op de zaterdagen in de periode van 1 juli tot en met 9 september 2023, in het kader van het Friese 'Tsjerkepaad', waarin elke zaterdag ruim 240 Friese kerken zijn opgesteld voor het publiek.

Mensen vragen zich wel eens af waarom kerkelijke gemeenten hun kerkdeuren open zetten voor onverwacht bezoek. De Protestantse Gemeente van Stiens wil midden in samenleving staan, en wil met haar openstelling laten zien dat de Sint-Vituskerk een plek is voor de inwoners van Stiens en omstreken, en zeker ook voor alle andere belangstellenden van dichtbij en veraf, om met de zomer-openstelling te zorgen voor verrassende ontmoetingen en verbinding.

Het verhaal in en van de dorpkerk

Iedereen is welkom; of je nu fietser bent die de Friese Elfstedentocht fietst, organist bent uit een naburig dorp en graag het Stienser Van Dam-kerkorgel wilt bekijken, of eens boven in de kerktoren de kerkklokken wilt zien hangen, of als je een toevallige passant of toerist bent; je bent van harte welkom.

En elk jaar blijkt ook maar weer dat er Stiensers naar binnen wandelen, die soms voor het eerst van hun leven deze monumentale terpkerk in hun dorp van binnen komen bekijken. 

Elke dinsdag zijn er gastvrouwen/-heren aanwezig om de binnenkomende gasten te verwelkomen met koffie, thee of water. Die vrijwilligers van de Protestantse Gemeente zitten daar 's middags graag om met de binnenkomende gasten een praatje te maken, iets te drinken, en één en ander te vertellen en te laten zien over de geschiedenis van de bijna duizend jaar oude Sint-Vituskerk van Stiens; één van de oudste en mooiste dorpskerken van Fryslân.

Wolkom by de Tsjerke is iepen

Bijzonder is overigens ook dat de Sint-Vituskerk aan het Friese Jabikspaad ligt. Dat is de pelgrimsroute die vanuit Sint-Jacobiparochie aan de Friese Waddenkust (Santiago aan het Wad) naar het Overijsselse Hasselt loopt als noordelijke aanlooproute voor pelgrims op weg naar het Spaanse bedevaartsoord Santiago de Compostela.  

Pelgrims die langs komen, kunnen dan in de kerk ook een stempel krijgen op hun stempelkaart van het Jabikspaad, of in hun pelgrimspaspoort van het Nederlands Genootschap van Sint Jacob. Zo vormt deze eeuwenoude Sint-Vituskerk voor pelgrims een aangename pleisterplaats tijdens hun pelgrimage.

Verder ligt er voor iedere pelgrim, en ook voor iedere andere bezoeker gratis een mooie nieuwe collage-ansichtkaart van deze prachtige kerk van Stiens. De afbeeldingen op die ansichtkaart verwijzen naar de activiteiten van Ontmoeting & Verbinding die in en vanuit deze dorpskerk plaatsvinden.

Als ik vanmiddag ook weer op bezoek - ongeveer de twintigste vanmiddag - ga in deze kerk word ik verwelkomd met koffie door een lid van het pastorale team van de Protestantse Gemeente te Stiens; en een ander gemeentelid dat erbij zit, verzorgt als bestuurslid van de Stichting Monumentenzorg Leeuwarderadeel onder andere de rondleiding door de kerktoren van de Sint-Vituskerk.

Wolkom by de 'Tsjerke is iepen'

Sharing Picknick van Ma'laap in Stiens

Zondagmiddag 11 juni 2023
 

Opening van de Sharing Picknick van Ma'laap in Stiens

Ma'laap staat voor Contact & Verbinding

Ma'laap werd opgericht in Stiens. 

Ma’laap betekent 'verbinding' of 'contact' in het Urdu, één van de talen die in Pakistan worden gesproken. 

Contact en verbinding is ook waar het project 'Ma'laap' voor staat. Contact en verbinding met een Christelijke gemeenschap in Lahore, een grote stad in Pakistan. Het gaat om de christelijke, kerkelijk gemeente in Pakistan, waarvan ons kerkelijk gemeentelid Nasir en zijn familie voorheen gemeentelid waren. Vanuit dat contact en die verbinding ondersteunen we vanuit Stiens deze christelijke geloofsgemeenschap in het Pakistaanse Lahore. Centraal hierin staat de ondersteuning van kinderen. Het doel van Ma’laap is om de kinderen christelijk onderwijs te geven vanaf de leeftijd van 6 jaar tot ongeveer 16 jaar, waarna ze de schoolperiode met een examen afsluiten. Daarmee worden hun kansen op een betere toekomst aanmerkelijk vergroot. Een aantal kinderen woont door omstandigheden ook in de school.

Ma'laap is in Stiens opgericht door een groep Pakistaanse en Friese jongvolwassenen, en functioneert momenteel als diaconale werkgroep vanuit de Protestantse Gemeente van Stiens. De initiatieven en het dagelijkse bestuur - bestaande uit vrijwilligers - liggen bij de Stienser werkgroep Ma’laap.

Via Ma'laap een kind sponsoren van de christelijke basisschool van Lahore

Vanuit Stiens ondersteunt Ma'laap met haar sponsorprogramma het onderwijs van de christelijke basisschool van Lahore. Ma'laap heeft als één van de doelen om het onderwijs van alle 80 kinderen te sponsoren. Voor bijna alle kinderen hebben de vrijwilligers van Ma'laap ondertussen sponsoren gevonden in Stiens en in de wijde regio rond Stiens, maar de wens is om ook voor de laatste kinderen nog sponsoren te vinden.

In de afgelopen jaren zijn de contacten met de sponsorkinderen in Lahore onder andere door briefwisseling en Skype verstevigd.

De school heeft zich goed kunnen handhaven, dankzij de maandelijkse sponsorbijdrage vanuit Nederland en mede door de extra ontvangen giften, waardoor voor de christelijke basisschool in Lahore de benodigde zaken zoals meubilair, computers, een generator en een watertank aangeschaft konden worden. 

Een aantal leerlingen heeft inmiddels ook al - dankzij een tegemoetkoming in de studiekosten - voortgezet onderwijs kunnen volgen. 

Dat alles is mogelijk gemaakt dankzij de trouwe steun van alle Ma'laap-sponsoren.

Picknick & Jeu de boules

Haar sponsoren en donateurs zijn door de Stienser werkgroep Ma'laap uitgenodigd om vanmiddag aanwezig te zijn bij haar zogenoemde Sharing Picknick.

Doelstelling van deze Ma’laap-picknick is het contact onderling te versterken en elkaar te inspireren hoe we verder kunnen met Ma’laap.

Na de ochtendkerkdienst in De Hege Stins verzamelen we ons op het terrein van de jeu de boules-club naast De Hege Stins in Stiens. Daar kunnen we gebruik maken van de faciliteiten van de jeu de boules-club. Bovendien zijn er op dit terrein naast de kerk enkele picknicktafels.

We worden ontvangen met koffie/thee/water op deze tropische dag. De zon schijnt genadeloos, maar de schaduw onder de parasols wordt als weldadig ervaren.

Alle deelnemers hebben een gerechtje naar keuze meegenomen voor ongeveer vier à vijf personen. Alle meegenomen eten en drinken wordt op enkele tafels bij het clubgebouw verzameld en het is de bedoeling dat we alle consumpties met elkaar delen, want het is immers een 'sharing' picknick.

Skypen met je sponsorkind in Pakistan

Als alle deelnemers aanwezig zijn, opent Ma'laap-werkgroeplid Pieter Dijkhuis deze openlucht-bijeenkomst. Hij vertelt onder andere over de mogelijkheid voor ons allen tot het organiseren van Skype-contact met je sponsorkind, en verhaalt over zijn bijzondere eigen Skype-ervaring met hun Pakistaans sponsorkind in Lahore. De Ma'laap-werkgroepsleden - met name Nasir - faciliteren dergelijke Skype-sessies voor wie dat wenst.

Aansluitend opent Pieter de maaltijd met gebed, en dan kan iedereen naar hartenlust genieten van al dat lekkers dat we met zijn allen hebben ingebracht. Dan volgt een gezellige maaltijd in de open lucht. 

Voor wie dat wenst, is er gelegenheid om tussendoor een spelletje jeu de boules te spelen. 

En aan het eind van deze Sharing Picknick-bijeenkomst sluiten we dit gezellig samenzijn af met het zingen van een Pakistaans lied met gebaren, zulks onder leiding van Nasir die ons helpt bij taal & gebaar.

Glansrol voor United in Stiens

Zondag 11 juni 2023 

De Stienser gemeenteband United in De Hege Stins te Stiens

Startbekwaam met glans
We leven in het weekend van de Stienzer Keatsdagen op het kaatsveld, en van de kermis op het dorpsplein van Stiens. Alle kaatsers worden tijdens deze kaatsdagen uitgedaagd om een glansrol te vervullen op het kaatsveld.

En er gebeurt vandaag meer in Stiens, en ook daar is eveneens sprake van een glansrol.

De ochtendkerkdienst van de Protestantse Gemeente van Stiens wordt vandaag gehouden in De Hege Stins van Stiens.

Gastvoorganger in deze kerkdienst van vanmorgen is dominee Dirk Sierd de Vries, die nog maar enkele maanden geleden als jonge predikant werd verbonden aan zijn eerste protestantse gemeente, van het Friese Nij Beets. Dit is zo'n startbekwame predikant waarmee we als Protestantse Kerk in Nederland ons gelukkig mogen prijzen met het feit dat er nog jonge mensen zijn die theologie gaan studeren en daarna dan ook met passie als gemeentepredikant de arbeidsmarkt op het kerkelijk erf betreden. Over glansrol gesproken. Dominee De Vries heeft mede door zijn communicatievaardigheden direct vanaf het begin contact en volle aandacht van de gemeente, en je voelt tijdens deze kerkdienst wel aan dat hij qua presentatie in woord & daad goed 'bij het behang past' van onze kerkelijke gemeente van Stiens.

Muziek met glans

Maar in deze ochtendviering is sprake van nog meer glans. Vanmorgen vervult namelijk onze gemeenteband United een ware glansrol tijdens deze kerkdienst.

Wij wisten het al wel, maar dominee Visser wrijft het er aan het begin van onze kerkdienst in positief opzicht nog maar eens goed in, als hij ons vertelt dat wij - zeg maar - gezegend zijn met zo'n goede gemeenteband in Stiens. Dat dat een feit is, zal tijdens deze kerkdienst wel duidelijk worden.

United begint met een bijzonder arrangement op het lied 'Met open armen' van Schrijvers van Gerechtigheid. Voor deze uitvoering van vandaag hebben ze met de daartoe nodige muzikale creativiteit een eigen arrangement voor dit lied geschreven, om er als het ware een klassiek muziekstuk van te maken in een symfonie-achtige setting. Wij luisteren dan naar: 'Kom als je honger hebt of dorst; welkom in Gods huis'. Verrassend is het om dit voor ons toch wel bekende lied in dit bijzondere arrangement nu te beluisteren.

Na de woorden van welkom van ouderlinge van dienst Petra Bollen zingen we met United het lied: 'We zijn hier bij elkaar om de Koning te ontmoeten'.

Votum & Groet worden daarna door United in de versie van Sela gezongen: 'Onze hulp en onze verwachting is van God, onze Heer'.

Begeleidend doch vooral sturend zingen we dan met ondersteuning van United 'Komt laten wij Gods goedheid loven' in de versie van 'The Psalm Project'. Nu zijn wij van vroeger gewend om de psalm in de alsmaar doorlopende versie te zingen, dus wij realiseren ons tijdens het zingen van deze psalm maar al te zeer dat het ons goed helpt dat United ons - na elke keer het korte tussenspel - dirigeert wanneer wij de volgende tekstregel mee dienen te zingen. United fungeert hier als een soort koorleiding.

De kinderen worden met het heenzendingslied 'Gods woord is een lamp voor mijn voet, en een licht op mijn pad' weg gemusiceerd en weg gezongen, de kerkzaal uit, op weg naar de kindernevendienst in één van de bijzalen van de kerk.

Luisteren naar en zingen met United

Tussen de eerste en de tweede bijbellezing door lector Sjoerd Bakker zingt United een wel heel mooi muziekstuk. Vooraf krijgen we een toelichting op de tekst en de muziek. Dit lied 'Boek, jij bent geleefd' van de onlangs overleden Huub Oosterhuis is een klassiek pianostuk, en ja, daar kun je als gemeenteband vast en zeker niets mee. Dat moet je natuurlijk nooit tegen United zeggen, want dat spoort de leden van de band voorzeker aan - om de uitdaging aan te gaan - om er zo dan wel iets van te maken, dat - zo blijkt tijdens de uitvoering van vandaag - glansrijk ten gehore wordt gebracht. Ademloos zitten de kerkgangers te luisteren naar de liefdevolle, tere vertolking van deze muziek van United.

Voorafgaand aan de verkondiging van dominee De Vries zingen we - begeleid door United - het Opwekkingslied 'Toon mijn liefde'. En na de preek luisteren we als gemeente naar het lied 'Toekomst van Hoop', door United voor ons gezongen als luisterlied, gevolgd met samenzang van het lied 'De eersten zijn de laatsten'.

De gebeden door dominee Dirk Sierd de Vries sluiten we met United samen zingend af met het 'Onze Vader in de hemel, U staat zorgzaam om ons heen'.

Bij de Zegen & Heenzending zingen we met zijn allen 'Ga met God en Hij zal met je zijn'.

Zingend sluiten we deze ochtendviering gezamenlijk af met het zingen van het Opwekkingslied 'Breng ons samen': U roept ons samen als Kerk van de Heer, verbonden met U en elkaar'.

Welverdiend in het zonnetje

We realiseren ons dat de zondagse eredienst, zoals deze kerkdienst in De Hege Stins altijd een intensief samenwerkingsproject is van velen; immers: een voorganger, muzikale begeleiding, de diaken en ouderling van dienst, een lector en de koster, de bediening van de beamer en in de keuken. Zij allen zijn essentieel actief om van onze ochtendkerkdiensten zondags weer een ware belevenis te maken, en is het ook welverdiend om onze vandaag zeven leden tellende gemeenteband United eens in het zonnetje te zetten, vanwege het vele en het goede dat zij vóór, tijdens en na de kerkdiensten doen ten behoeve van het welslagen van onze zondagochtendvieringen.

Zonsondergang in Feinsum

Zaterdag 10 juni 2023

 

Zonsondergang in Feinsum

Hondsrugpad Traject 2.2 van Holsloot naar Emmen

Zaterdag 10 juni 2023

 

Langs de Boksloot naar Landgoed De Klencke

Hondsrugroute

In het jaar 2021 publiceerde wandel-journalist Fokko Bosker weer een nieuwe wandelgids, met als titel 'Hondsrugpad', en met als subtitel: 'Wandelen door de prehistorie, esdorpen en grenzeloze natuur'.
Dit Hondsrugpad loopt vanuit Groningen via Emmen naar het Duitse Meppen, en het volgt daarbij onder andere middeleeuwse karrensporen, prehistorische veenpaden en het passeert de indrukwekkende hunebedden op deze heuvelrug. De route voert onder meer door uitgestrekte bossen, over heidevelden, zandverstuivingen en akkers. 
Wandelend op dit langeafstandspad ervaar je een rijke variatie aan landschapstypen, middeleeuwse dorpen en natuurgebieden.
Na een inleidend hoofdstuk van Fokko Bosker, gidst hij de lezer van zijn wandelgids etappe voor etappe door het landschap, en belicht Bosker de aardkundige geschiedenis, en verbindt Fokko die met de rijke cultuurhistorie en natuurbeleving.

Wandelen door de prehistorie, esdorpen en grenzeloze natuur
De routegids biedt een doorgaande wandelroute aan in negen etappes (van 10,3-31,9 kilometer per etappe); van Groningen - grensoverschrijdend - naar Meppen in Duitsland.
Aan weerszijden van die route biedt de gids ook zeven gevarieerde rondwandelingen (van 3,8-25,5 kilometer per wandelronde), waarvan bijvoorbeeld de eerste een stadswandeling is en de laatste een wandeling door een natuurgebied.
Daarnaast zijn er dan nog twee afzonderlijke verbindingsroutes, namelijk die van Assen naar Anloo in twee trajecten van totaal 29 kilometer, en die van Coevorden naar Emmen ook in twee trajecten, van totaal 53,8 kilometer.
Alle etappes, rondwandelingen en verbindingsroutes (trajecten) door contrastrijke natuur en cultuurhistorie hebben samen een totale lengte van 341,6 kilometer.

Wandeldag 14 – Traject 2 van Verbindingsroute 2

Durkje en ik gaan vandaag verder met een wandeltweedaagse op het Hondsrugpad, waarvan gisteren al de voorlaatste etappe was, en vandaag lopen we derhalve onze laatste etappe van het Hondsrugpad.

Vandaag wandelen Durkje en ik onze veertiende (en laatste) wandeldag op het Hondsrugpad.
We wandelen deze dag van de Verbindingsroute 2 (van Coevorden naar Emmen) Traject 2, van Holsloot naar Emmen.
De totale afstand van deze wandeldag is ongeveer 27,8 kilometer.

Vannacht hebben we tussen onze eerste en tweede wandeldag overnacht in Van der Valk Hotel Emmen te Nieuw-Amsterdam. Vanmorgen vertrekken we na het uitchecken uit het hotel om 7:45 uur.
Het belooft vandaag (evenals gisteren, en ook enkele dagen na vandaag) nogal warm te worden, met temperaturen die oplopen tot boven de dertig graden Celsius. Vandaag wordt het de eerste tropische dag van 2023. 
De temperatuur loopt in Drenthe gedurende deze wandeldag op tot 30 graden Celsius. Er waait overigens wel een enigszins zacht-verkoelende wind vanuit het noordoosten, maar desalniettemin wordt het vandaag een tamelijk warme - soms ook hete - wandeldag.

Traject 2.2 - Van Holsloot naar Emmen
Op onze fietsen rijden we vanuit het Van der Valk Hotel Emmen eerst onder de A37 door en dan via Nieuw-Amsterdam - Veenoord langs de Verlengde Hoogeveense Vaart naar Holsloot. We laten onze fietsen staan achter het Dorpshuis De Linden van Holsloot. Aan het eind van deze wandeldag komen we met onze auto vanuit Emmen hier weer terug om onze fietsen op het fietsenrek achter de auto te laden, opdat die weer mee terug gaan naar Feinsum.

Om 8:15 uur staan we bij het dorpshuis van Holsloot klaar voor vertrek richting Emmen.

Het thema van dit Traject 2 van Verbindingsroute 2 is: ‘Gigantische ijsstromen legden basis voor heirwegen door Drenthe’. De eeuwenoude, hoger liggende heirwegen zijn ook in Drenthe nog steeds herkenbaar, en vandaag zullen we regelmatig op trajecten van die oude heirwegen wandelen.

Langs vaarten naar De Broeklanden

Over de Schoolstraat en de Veldweg lopen we langs de Verlengde Hoogeveense Vaart; eerst onder de A37 door en verderop onder de N34 door. Daarbij passeren we ook de zorgboerderij en Bed & Breakfast De Distelweide.

Nadat we via de Haarbrug de vaart zijn overgestoken, lopen we over de Oosterhesselerweg langs de Verlengde Hoogeveense Vaart naar de Jongbloedvaart. Daar stappen we over op een mooi schaduwrijk bospad met rechts een bomenstrook en links de Jongbloedvaart.

Voorbij de Kleikoelenweg blijven we langs de vaart lopen, maar nu wel aan de overzijde van de vaart, waar een smal wandel- en fietspad ligt tussen rechts de vaart en links een brede zandweg. Op het traject langs de vaart passeren we enkele sportvissers en ook totaal vier wandelaars die het Pieterpad in tegenovergestelde richting bewandelen.

Een eind verderop gaan we linksaf, de Broeklanden op. Als we tussen het Drostendiep en de Boksloot door de Broeklanden lopen, passeren we een kudde runderen, die in het weiland een eindje met ons mee rennen en lopen in dezelfde richting.

Landgoed De Klencke

Bij de Boksloot aangekomen, volgen we de asfaltweg over de flank van het beekdal langs de sloot in noordelijke richting. 

Die Boksloot blijven we alsmaar volgen, ook als de asfaltweg langs de sloot over gaat in een veldpad langs de Boksloot.

Links van ons zien we aan de overzijde van de Boksloot dan al het Tolhoes tegenover de ingang van Landgoed De Klencke. 

Bij de bosrand aangekomen, steken we de Boksloot over.

Dan volgen we het bospad van de Mosterddijk naar de Oude Tolhuisweg. Op die Oude Tolhuisweg gaan we tegenover het Tolhoes het bosperceel van Landgoed De Klencke in. 

Door een laan met grote, oude bomen gaan we het bos in.

Links en rechts van het pad liggen de bomen, die enkele jaren geleden zijn geveld tijdens een hevige storm.

Aan het eind van de laan gaan het het heideveld van het Klenckerveld op, waar we onder andere tussen jeneverbessen door lopen.

Dit onverharde pad en daarna het geasfalteerde wandel- en fietspad van de Edveensweg brengt ons naar de Parkeerplaats De Klencke, waar we de Klenkerweg op gaan in oostelijke richting. Hier en daar staan oude Saksische rietgedekte boerderijen langs de weg.

Eén van die Saksische boerderijen hier is de Hoving Hoeve.

Een kruiwagen met mest staat achter de rietgedekte boerderijschuur.

Vlak voordat we de Westerstroom oversteken, passeren we aan onze linkerhand de laat-middeleeuwse Havezathe De Klencke aan de voet van de Klencker Esch.

Door het vele groen rond de havezathe zien we niet veel van de gebouwen, maar verderop in de voortuin zien we wel een kleine kudde Drentse heideschapen.

Drenthepad wandelen voor de Hersenstichting

Vlak voorbij de Westenstroom steken we ook het Drostendiep over, en na een eind over het fietspad langs de Klenkerweg gelopen te hebben, gaan we ter hoogte van de Schaapstreek rechts het fietspad af, om dan over smalle bospaden door langgerekte bospercelen richting Sleen te lopen.

Op één van die bospaden ontmoeten we een wandelaar. Als ik zie dat ze een Jacobsschelp achter op haar rugzak draagt, vraag ik haar naar de reden daarvan, we lopen hier immers niet op een pelgrimspad.

Dan vertelt Rosalie van Blanken ons dat ze die van haar ouders heeft gekregen, omdat ze bepakt en bezakt als wandelaar wel een beschermengel (Sint Jacobus) kan gebruiken.

Rosalie vertelt dat ze bij wijze van sponsorproject fondsenwervend het Drenthepad bewandelt. Ze draagt een bijzonder levensverhaal met zich mee. Het leven van Rosalie van Blanken staat sinds een half jaar op z’n kop. Tijdens het herstel van een succesvolle maagverkleining kreeg deze Enschedese Rosalie last van hevige hoofdpijnen; van hersenvochtlekkage, zo bleek. Daarop volgde ook nog een hersenvliesontsteking, met als gevolg dat ze nog altijd lijdt aan de gevolgen van die hersenvliesontsteking. Desalniettemin wilde Rosalie zelf graag iets terugdoen voor de Hersenstichting, vandaar deze sponsorwandelmeerdaagse op het Drenthepad, vandaag van Emmen naar Gees, waar ze op een camping gratis overnachting krijgt aangeboden.  

Rosalie haar doelstelling is om met haar fundraising-wandelmeerdaagse tenminste € 2.500,- binnen te halen. Op het moment dat ik deze blog schrijf, heeft ze daarvan al € 1.934,- binnen van totaal 140 donoren, hetgeen betekent dat ze inmiddels 77% van haar streefbedrag binnen heeft na de eerste 291 kilometers (= 88%) van de totaal 329 kilometers van het Drenthepad. Voor Rosalie nog vijf dagen wandelend te gaan. 

Kerk en kei van Sleen

Om 11:25 uur wandelen we Sleen binnen.

We wijken even van de route af, omdat we de dorpskerk van Sleen willen bezoeken, en omdat we op de Brink onze lunchpauze willen houden. Als we via de Mottenkampsteeg de Brink op lopen, zien we aan de kleurrijke banier naast de kerkdeur dat de kerk open is. Deze kerk (1350-1404) is met meer dan 60 meter hoogte de hoogste kerktoren van de provincie Drenthe. 

Binnen bewonderen we wederom dat prachtig kleurrijke glaskunstwerk van De Levensboom, dat een hele mooie plek in één van de nissen van de kerkzaal heeft gekregen, en die door de kerkramen er tegenover nu door de zon zo prachtig wordt beschenen.

Ook heel mooi is het kleurrijke kerkraam in het koor van de kerk, dat het Paasfeest symboliseert.

Na dit kerkbezoek vinden we heerlijk in de schaduw een zitbank op de Brink, waar we lunchen.

Na deze pauze passeren we nabij de molen van Sleen de Geopark Hotspot van Sleen, namelijk een zwerfkei van tien ton pyterliet, een granietsoort dat afkomstig is uit Zuidwest-Finland, hier in een ijstijd door het landijs naar toe geschoven. 

Op de Langakkerweg verlaten we de bebouwde kom van Sleen.

Via Diphoorn langs waterlopen naar Westenesch

Voorbij Sleen wandelen we naar Diphoorn. 

Vanuit Diphoorn wandelen we naar de Sleenerstroom, die we over het schouwpad in zuidelijke richting volgen.

Bij de Oude Rijksweg aangekomen, steken we de Sleenerstroom over, om dan over de Ermerweg onder de N34 door naar het Noordbargerbos te lopen.

We volgen verschillende bospaden door het Noordbargerbos.

Daarbij komen we ook over een heideveldje op een open plek in het bos.

Door de Emmer wijk Bargeres lopen we naar het Oranjekanaal (1853).

Over het wandel- en fietspad Achter Het Kanaal lopen we vervolgens langs het kanaal in noordelijke richting.

Bij de Heirweg aangekomen, steken we het Oranjekanaal over.

Dan wandelen we Emmen binnen.

In Emmen volgen we de Heirweg naar Westenesch.

Het voormalige buurtschap Westenesch is momenteel een wijk van Emmen.

Op de brink van Westenesch nemen we onze tweede broodjespauze.

Einde van ons Hondsrugpad

Nu hoeven we alleen nog maar langs de Westenesscherstraat in een rechte lijn naar het winkelcentrum van Emmen te lopen.

In de Emmer Hoofdstraat aangekomen, is het toch echt al 30 graden Celsius, en omdat we vandaag alle wandeletappes van het Hondsrug afronden, vinden we het welverdiend om bij deze tropische temperatuur deze prachtige wandeltweedaagse en daarmee ook het Hondsrugpad af te sluiten met heerlijk koud softijs.

Tot slot lopen we via de Minister Kanstraat en langs het NS-station naar onze hier gisteren geparkeerde auto.

Met de auto rijden we dan direct terug naar Holsloot, waar we onze beide fietsen afhalen achter het dorpshuis, en dan rijden we door naar mim, voor een bezoek aan haar, met daar ook ons avondeten.

Het is dan al zo rond half negen in de avond als wij weer thuiskomen in het ook daar nog steeds warme Feinsum.

Hondsrugpad Traject 2.1 van Coevorden naar Holsloot

Vrijdag 9 juni 2023
 

Op het veldpad van de Ossehaarseweg naar het Stieltjeskanaal

Hondsrugroute

In het jaar 2021 publiceerde wandel-journalist Fokko Bosker weer een nieuwe wandelgids, met als titel 'Hondsrugpad', en met als subtitel: 'Wandelen door de prehistorie, esdorpen en grenzeloze natuur'.
Dit Hondsrugpad loopt vanuit Groningen via Emmen naar het Duitse Meppen, en het volgt daarbij onder andere middeleeuwse karrensporen, prehistorische veenpaden en het passeert de indrukwekkende hunebedden op deze heuvelrug. De route voert onder meer door uitgestrekte bossen, over heidevelden, zandverstuivingen en akkers. 
Wandelend op dit langeafstandspad ervaar je een rijke variatie aan landschapstypen, middeleeuwse dorpen en natuurgebieden.
Na een inleidend hoofdstuk van Fokko Bosker, gidst hij de lezer van zijn wandelgids etappe voor etappe door het landschap, en belicht Bosker de aardkundige geschiedenis, en verbindt Fokko die met de rijke cultuurhistorie en natuurbeleving.

Wandelen door de prehistorie, esdorpen en grenzeloze natuur
De routegids biedt een doorgaande wandelroute aan in negen etappes (van 10,3-31,9 kilometer per etappe); van Groningen - grensoverschrijdend - naar Meppen in Duitsland.
Aan weerszijden van die route biedt de gids ook zeven gevarieerde rondwandelingen (van 3,8-25,5 kilometer per wandelronde), waarvan bijvoorbeeld de eerste een stadswandeling is en de laatste een wandeling door een natuurgebied.
Daarnaast zijn er dan nog twee afzonderlijke verbindingsroutes, namelijk die van Assen naar Anloo in twee trajecten van totaal 29 kilometer, en die van Coevorden naar Emmen ook in twee trajecten, van totaal 53,8 kilometer.
Alle etappes, rondwandelingen en verbindingsroutes (trajecten) door contrastrijke natuur en cultuurhistorie hebben samen een totale lengte van 341,6 kilometer.

Wandeldag 13 – Traject 1 van Verbindingsroute 2

Durkje en ik beginnen vandaag aan een wandeltweedaagse op het Hondsrugpad, waarvan morgen tegelijk ook al de laatste etappe is op dat Hondsrugpad, want na onze etappe van morgen hebben we alle etappes van het Hondsrugpad gelopen.

Vandaag wandelen Durkje en ik onze dertiende wandeldag op het Hondsrugpad.
We wandelen deze dag van de Verbindingsroute 2 (van Coevorden naar Emmen) Traject 1, van Coevorden naar Holsloot.
De totale afstand van deze wandeldag is ongeveer 26 kilometer.
We vertrekken vanmorgen om 7:05 uur vanuit Feinsum bij een temperatuur van 14 graden Celsius.
Het belooft vandaag en morgen (en ook in de dagen erna) nogal warm te worden, met temperaturen die kunnen oplopen tot rond de dertig graden Celsius.
De temperatuur loopt gedurende deze wandeldag op tot 28 graden Celsius. Er waait overigens wel een enigszins zacht-verkoelende wind vanuit het noordoosten, maar desalniettemin wordt het vandaag een tamelijk warme - soms even hete - wandeldag.

Traject 2.1 - Van Coevorden naar Holsloot
Met de auto rijden we eerst vanuit Feinsum naar Holsloot. We hebben aan het eind van deze wandeldag - en ook morgenochtend - onze fietsen nodig, dus we hebben onze fietsen meegenomen op het fietsenrek achter de auto.

Nadat we de beide fietsen hebben afgeladen achter het Dorpshuis van Holsloot, rijden we met onze auto van Holsloot naar een parkeerplaats in de buurt van het NS-station in Emmen. Daar laten we onze auto achter, want die halen we hier morgenmiddag weer af.

Vervolgens lopen we naar het Emmer treinstation, waar we om 9:05 uur arriveren, en dan stappen we daar in de trein richting Zwolle, die om 9:15 uur vertrekt.

In Coevorden stappen we om 9:30 uur uit, en dan zijn we gereed om bij het NS-station met het eerste traject van deze voor ons laatste verbindingsroute te beginnen.

Het thema van dit Traject 1 van Verbindingsroute 2 is: ‘Floortje Dessing vindt het buitenland ook in Zandpol’. Verderop in dit verslag zal wel duidelijk worden wat daar precies mee wordt bedoeld.

Van start in Coevorden

Als we het stationsgebied verlaten, ontmoeten we een ander wandelstel. In ons gesprek dat dan met hen volgt, blijkt dat ze uit het Limburgse Gennep komen, en een meerdaagse wandeling lopen op het Pieterpad, vanuit het zuiden naar het noorden, naar uiteindelijk Pieterburen. Ze hebben vannacht overnacht in Coevorden, en gaan vandaag verder met hun volgende etappe.

Wij zijn nu al zo'n twee en een half uur onderweg, dus het lijkt ons wel een aanrader om hier in Coevorden te beginnen met een koffiepauze. Als we de Friesestraat in wandelen, komen we direct al langs de Hema met een mooi restaurant voorin de winkel, dus een prima plek voor een kop koffie. 

Na deze start met koffie lopen we om 10:00 uur door de winkelstraat naar de Markt van Coevorden. Achter het gemeentehuis langs, lopen we naar het Kasteel Coevorden, het enige kasteel dat de provincie Drenthe rijk is, onderdeel van het door Menno van Coehoorn ontworpen bastion.

Ten noorden van het kasteel volgen we de Gracht van de vesting Coevorden, waarbij we ook de watertoren passeren.

We blijven het wandelpad door het park langs de stadsgracht volgen.

Verderop - voorbij de Oranjebank -  steken we via de Jan Kuipersbrug het Stieltjeskanaal over.

Daarna blijven we de Burgemeester Feithsingel en de Europaweg volgen, om verderop door een groene zoom ten westen van de N382 naar de Coevorder wijk Ossehaar te lopen.

Naar Stieltjeskanaal

Aan de andere zijde van de N382 blijven we geruime tijd de Ossehaarseweg volgen, de stad uit. 

Ten noorden van Ossehaar moeten we dan een veldpad volgen in de richting van het Stieltjeskanaal. 

Waarschijnlijk om wandelaars te ontmoedigen dit overwoekerde veldpad te gaan bewandelen, heeft iemand een grote landbouwmachine net voorbij de dam midden op het pad gezet waar je vanaf de Ossehaarseweg het veldpad op kunt gaan, maar omdat onze routegids toch duidelijk aangeeft dat achter die grote machine ons pad schuil gaat, gaan we óm de machine heen, om dat veldpad op te gaan. Een heel eind verderop is een grote takkenbult op het veldpad gedumpt om de doorgang aan de andere zijde van het veldpad te belemmeren, maar je kunt langs een akkerrand prima aan de andere kant de route op het veldpad vervolgen, dus dat doen we. En zo komen we toch uiteindelijk toch wel op de plek waar we uit moeten komen, namelijk bij het Stieltjeskanaal.

Dan volgen we het Stieltjeskanaal in westelijke richting, wederom onder de N382 door.

Dan komen we weer terug in de bebouwde kom van Coevorden.

Via de kanaalbrug Het Vonder steken we het Stieltjeskanaal over, en dan gaat het aan de andere kant van het kanaal weer terug naar de N382, direct de stad weer uit.

Wandelen langs het Drostendiep

Tussen de N382 en het Drostendiep lopen we over een graspad onder aan het talud van de N382 naar het Gemaal Drostendiep. Bij een groepje bomen ligt een dikke deken van wit pluis over het gras.

Op de Achterloo richting Dalen passeren we een uitermate vervallen boerenschuur, waarvan het dak doorbuigt, waarop van wat vroeger ooit eens golfplaten waren ook al niet veel meer over is.
Daarnaast staat een schuur die nog volop in gebruik is als loopstal.

Van de Achterloo gaan we de Reindersdijk op, tot aan de ingang van het recreatiepark De Huttenheugte.

Daar kunnen we bij de vistrap een prachtig voetpad op dat ons langs de rechter- en linkeroever van het Drostediep voert. In het Drostendiep zwemt een meerkoetenpaar met enkele kuikens.

Even later buigen we al weer van het Drostendiep af.

Dan lopen we in een rechte lijn af op het GreenArtSpot Driftplein. Dit 'plein' is een sculptuur, bestaande uit drie driehoekige houten geraamtes van imaginaire gebouwen, die samen de illusie van een pleintje vormen. De drie skeletten symboliseren de volgende drie Drentse typologieën van bebouwing, die men in de omgeving aantreft: hallenhuisboerderij, vakantiewoning en industriehal. Het thema 'van klein-agrarisch naar groot agrarisch en van klein toerisme naar groot toerisme’ is afleesbaar in de vorm en vormgrootte van de geraamtes.

De dood langs de weg

Over de Drift lopen we nu naar de voormalige Joodse begraafplaats. Twee Pieterpad-wandelaars zijn hier tegelijk met ons. Zij pauzeren op de picknickbank langs de weg.

De Joodse begraafplaats ligt hier midden in het open veld, en is aan het eind van een met bomen omzoomd veldje afgesloten met een ijzeren hekwerk, met in de ijzeren hekwerkdeuren Jodensterren.

Op een zwerfkei liggen de voor Joodse begraafplaatsen zo kenmerkende steentjes, en tegen de kei is een informatiepaneel aangebracht met informatie over deze begraafplaats van de vóór de Tweede Wereldoorlog in deze regio wonende Joodse gemeenschap.  

Aan het eind van de Drift gaan we de Oude Dalerveensestraat op. Daar worden we gewaarschuwd voor het mogelijke gevaar van een aanvallende buizerd; een bekend fenomeen in de broedtijd.

Links staat midden op deze lange weg een leegstaande auto in de berm. Verderop zien we een jongeman met een draagbare antenne en meetapparatuur lopen in de berm rechts van ons. Op onze vraag naar zijn zoeken, vertelt hij dat de ontvangstapparatuur hier vlakbij een zendertje heeft opgespoord van een geringde vogel, die dat zendertje voorheen heeft gekregen voor wetenschappelijk onderzoek. In het hoge gras van de wegberm zoekt hij met zijn antenne nu naarstig naar dat zendertje, in de hoop dat de vogel nog bij de zender aangetroffen wordt, om nader te onderzoeken hoe het met de vogels is afgelopen. Wellicht is de vogel gepakt door een buizerd, of heeft die misschien een aanrijding met een auto niet overleefd. Hij vertelt dat hij - horende naar de ontvanger - heel dicht in de buurt van de zender moet zijn. We wensen hem succes met zijn zoeken en vinden, en gaan verder.

Dalerveen en Noorderbos

Een heel eind verder wandelen we de bebouwde kom van Dalerveen binnen.

Aan het eind van de Oude Dalerveensestraat staat de Stidalschool, de basisschool van Dalerveen. Ter gelegenheid van de in 2015 'uitgevlogen' leerlingen van groep acht hangt er een decoratie van vogelhuisje aan de gevel van de school.

Op het kruispunt van de Hoofdstraat en de Lichtenburg zien we een houten picknicktafel, die we graag gebruiken voor onze lunchpauze. Het is ongeveer 13:00 uur, dus we hebben zonder te pauzeren inmiddels drie uren gelopen, dus de hoogste tijd voor een goede pauze.

Om 13:23 uur verlaten we over de Lichtenburg de bebouwde kom van Dalerveen.

In de bocht van de asfaltweg gaan we op de Noorderakkers rechtdoor, het Noorderbos in.

Wat ons opvalt is dat het bospad van dit nog niet eens zo oude ruilverkavelingsbos is bedekt met houtsnippers, waarin wel heel veel afval zit, zoals stukjes hardplastic, zacht plastic en eindjes ommanteld electriciteitsdraad. Het lijkt er dus op dat men hier het bospad heeft verhard met deeltjes van bouwafval. Omdat het versnipperde hout (nog) grof is, loopt het ook niet echt comfortabel door dit Noorderbos.

Floortje Dessings BuitenLand van Zandpol

Als we de Boekweitakkers oversteken, gaan we verder over een voor fietsverkeer afgesloten fietspad. De beschadigde delen van dit geasfalteerde fietspad zijn hier en daar bestraat met klinkers, en omdat het straatwerk verderop waarschijnlijk nog niet gereed is, is het pad afgesloten voor fietsers. Wandelaars mogen echter wel van dit fietspad door het Dalerveensche Veen gebruik maken, dus dat doen we.

Waar het fietspad een voormalig tramtalud kruist, volgen wij dit tramtalud in zuidelijke richting. Daarmee komen we op een gegeven moment aan op het kampeerterrein van Camping BuitenLand. 

Het was de televisie-reisjournaliste Floortje Dessing, die samen met enkele vrienden dit indertijd vervallen kampeerterrein in en vanaf 2017 herschiep tot wat het nu is: een hippe buitenplaats met een aantal kunstzinnig ontworpen en zelfgebouwde onderkomens, met daar omheen een aantal 'gewone' kampeervelden in het bos. 

We passeren bijvoorbeeld een zogenoemde Bugtub, een hottub in een oude VW-Kever, warm te stoken met een houtkachel aan de achterkant van Kever. 

Verderop is onder de bomen een openluchtkapsalon gecreëerd, waar je je haar kunt laten knippen door een af en toe hier verblijvende barbier.

Naast de camping ligt in een open plek in het bos het uitgestrekte Natuurbad De Zandpol, waarvan vandaag met deze bijna tropische temperatuur dankbaar gebruik wordt gemaakt door campinggasten van Camping BuitenLand, en andere toeristen en bewoners uit deze streek, waaronder veel jeugd.

Via Marokko naar Den Hool

Over de Nieuweweg lopen we naar Nieuw-Amsterdam - Veenoord.

Op de hoek met de Verlengde Landschapsweg ontmoeten we twee fietsers, die de weg een beetje kwijt zijn geraakt, omdat een eindje terug dat fietspad was afgesloten, dat wij bewandelden, en dat zij eigenlijk hadden willen fietsen. Ze oriënteren zich hier nu op hoe nu verder te gaan. 

Waar de Boekweitweg de Landschapsweg kruist, gaan we het fiets- en wandelpad op van Bos Veenoord.

We kruisen even later een spoorlijn en na een volgend bospad komen we op de Marokko, de doorgaande weg naar Den Hool.

In Den Hool kijken we even op het terrein van het Boheems Paradijs, waar we voor de komende nacht eigenlijk een zigeuner-woonwagen wilden huren, om hier te overnachten tussen de wandeldagen van vandaag en morgen. Omdat dit weekend een besloten gezelschap het hele kampeerterrein heeft geboekt, bleek dat niet mogelijk te zijn, maar het is natuurlijk wel leuk om de grote verzameling zigeuner-woonwagens en oldtimer-caravans van dit bijzondere kampeerterrein even te bekijken.

In Den Hool passeren we een loopstal, van waaruit de koeien een prachtig zicht hebben op alle verkeer dat hier door het dorp gaat.

Overnachten tussen Nieuw-Amsterdam - Veenoord en Emmen

Aan de overzijde van het Oude Diep slaan we rechtsaf, en dan volgt nog een heel warm (heet) traject over asfalt naar de Schoolstraat, waar het Dorpshuis staat, waar we vanmorgen onze fietsen hebben gebracht.

Achter Dorpshuis De Linden laden we onze rugzakken op de fietsen, en dan fietsen we van Den Hool langs de Verlengde Hoogeveense Vaart naar Nieuw-Amsterdam - Veenoord. 

In het dorp langs de vaart halen we alvast de boodschappen voor morgen. Die nemen we mee in de fietstassen als we even later langs de vaart en over de Dikke Wijk Westzijde onder de A37 door gaan, om vervolgens langs de Verlengde Herendijk naar Van der Valk Hotel Emmen te rijden. Daar checken we in en stallen we onze fietsen in de fietsenkelder onder het hotel. 

Vanaf ongeveer 17:30 uur rest ons dan een ontspannen vakantiegevoel. Heerlijk douchen, even rusten, en vanavond lekker dineren op het nog steeds warme buitenterras van ons hotel. Het wordt een aangenaam verpozen op deze zo zomerse avond tussen Nieuw-Amsterdam - Veenoord en Emmen.

De kermis komt in Stiens

Woensdag 7 juni 2023
 

Opbouw van de kermis in het centrum van Stiens

Kermis in opbouw
Bij het naderen van het dorpscentrum van Stiens geven de inrijverboden bij de toegangswegen naar het centrumgebied aan dat de doorgang voor doorgaand rijdend verkeer verboden is.

Op het plein vóór het voormalige gemeentehuis - tegenwoordig het nieuwe multifunctionele centrum De Nije Skalm - is het een drukte van belang. Grote vrachtwagens staan op de aan- en afvoerwegen. Kermisattributen worden gelost, en het plein op gebracht, waar de kermis voor het komende feestweekend wordt opgebouwd. Met man en macht wordt gewerkt om de grote en de kleine kermisattracties te plaatsen en op te bouwen.

Ook een prikkelarme kermismiddag

Vanaf morgen is het zover dat de jaarlijkse kermis begint in het gezellige centrum van Stiens.
De organisatie heeft opnieuw aan iedereen gedacht; dus je kunt als kermisbezoeker te kust en te keur bij allerhande bekende attracties zoals de schiettent en de botsauto’s, en ook de lucky cranes zijn present, evenals de breakdance, het spookhuis en de vliegtuigjes.
En voor wie zich daar prettiger bij voelt: morgenmiddag van 14:00-16:00 uur wordt de prikkelarme kermismiddag georganiseerd, die overigens ook toegankelijk is voor iedereen die zich op de kermis wil vermaken.

En daarnaast, het centrum van Stiens staat deze week nog eens extra in het teken van gezelligheid, want komend weekend worden ook de zogenoemde Stienzer Keatsdagen gehouden. Dat betekent dus kaatsen met daarbij verrassende avondprogramma’s, met diverse bands, en nog veel meer.

De leermeester van Eise Eisinga. Het verhaal van het ontstaan van het Planetarium

Dinsdag 6 juni 2023
 

Lezing van Arjen Dijkstra over Eise Eisinga en zijn Planetarium

Het echte verhaal over Eise Eisinga

Op 17 maart 1780 schreef de Franeker hoogleraar Jean Henri van Swinden een brief over een wonderlijke ontdekking die hij in zijn eigen stad had gedaan. Een paar straten van zijn woonhuis had een meester wolkammer een reusachtig planetarium gebouwd, in zijn woonkamer. 

Delen van die brief werden over de hele wereld gelezen, en die zouden voor altijd het beeld van het Planetarium en van Eise Eisinga bepalen. 

In de loop van de geschiedenis werd de prestatie van Eisinga steeds romantischer ingekleurd: hij zou alleen hebben gewerkt, zonder hulp van anderen zich de wiskunde hebben eigen gemaakt, hij had zelfs al op jonge leeftijd wiskundeboeken geschreven. 

• Maar hoe zat het nu precies? 
• Van wie had hij wiskunde en astronomie geleerd?

Een spectaculaire vondst

Vanavond gaat biograaf Arjen Dijkstra in zijn Studium Generale Leeuwarden-lezing in De Beurs te Leeuwarden in op het verhaal achter het ontstaan van het Planetarium en op het leven van Eise Eisinga. 

• Wat weten we over deze ‘hemelbouwer’? 

Dijkstra deed onlangs een spectaculaire vondst, die het leven van Eisinga in een heel nieuw perspectief plaatst. 

We kunnen daardoor veel leren over de plek van wiskunde en wetenschap in Fryslân aan het einde van de achttiende eeuw.

Arjen Dijkstra (1979) is directeur van Tresoar te Leeuwarden. Dijkstra is gespecialiseerd in de geschiedenis van de wetenschap. Hij werkte acht jaar, met tussenpozen, aan een onderzoek naar het leven van Eise Eisinga. In 2021 publiceerde hij ‘De Hemelbouwer’: een biografie over Eise Eisinga. Daarnaast publiceerde hij samen met Mark Hektor ‘It Himelbouwerke’: een kinderboek over het ontstaan van het Franeker Planetarium’.

Beter zicht op Eisinga

Arjen Dijkstra geeft aan het begin van zijn presentatie aan dat hij al meer dan honderd lezingen over Eise Eisinga heeft gehouden, na zijn acht jaar durende studie over Eisinga en zijn Planetarium.

• Opmerkelijk is dat Dijkstra nog nooit een in het Fries geschreven tekst van de Fries Eisinga heeft aangetroffen, zelfs niet een kort briefje. Eisinga communiceerde namelijk in het Nederlands.
• Melk- en wolproducten waren in Eisinga’s tijd (in de 18e eeuw) voor Franeker heel belangrijk, en zo ook de Franeker universiteit. 
• Bij een inventarisatie van Dijkstra blijkt dat nagenoeg alle gasten hier vanavond aanwezig wel eens het Planetarium hebben bezocht. Zo'n hoge bezoekersscore maakt Dijkstra niet vaak mee.
• Theologie, Medicijnen en Rechten kon je studeren in de Franeker Universiteit. Voorafgaand deed je dan eerst nog een breder geöriënteerde propedeuse-opleiding.
• In die tijd was er aan de Franeker universiteit overigens ook een wiskunde-studieprogramma, dat vooraf ging aan een universitaire wiskunde-opleiding, waarmee je na je afstuderen beroepen kon uitoefenen waarbij je (op grond van je wiskunde-diploma) moest worden ingezworen, bijvoorbeeld voor meet-werkzaamheden.
• Je had indertijd in Franeker twee afzonderlijke entiteiten, namelijk de universiteit en de stad, die tamelijk langs elkaar heen leefden in de stad.  
• Eisinga was meester-wolkammer, en had daardoor een vooraanstaande positie. 
• Eisinga heeft echter - in tegenstelling van wat ooit werd gedacht - nooit wiskunde aan de Franeker universiteit gestudeerd.
• Onlangs werd een vroedschapslepel uit 1777 gekocht, waarin de naam van Eise Eisinga is gegraveerd.  Deze beide lepels zullen te zijner tijd worden tentoongesteld in Franeker. Eisinga was lid van het Franeker vroedschap: zijnde het bestuur van de stad, dus hij was dus welzeker een man van - op z'n Fries - ‘kwizekwânsje’. 
• De vader van Eise was ook een vooraanstaand man, namelijk in het Friese Dronryp. Eise woonde vroeger in Dronryp. Zijn vader breidde zijn wolkammersbedrijf uit door vanuit Dronryp een wolkammerij in Franeker te stichten. Eise was toen 24 jaar oud, en ging daar aan het werk.
• Zijn vader bouwde een driemaster-schip. Zelf iets maken, zat dus wel in de familie; Eise had het dus niet van een vreemde.
• Wolkammers warmden ijzeren kannen op, en haalden die door de wol, waardoor die soepel en optimaal bewerkbaar werd.
• Eisinga had zo in de loop van een jaar wel vierhonderd mensen aan het werk, die afzonderlijk de wolpartijen van en voor Eise verwerkten. Eisinga is waarschijnlijk niet zelf actief geweest als wolkammer, maar hij verrichte wel veel andere taken, bijvoorbeeld bestuurstaken voor het Franeker vroedschap.
• Mensen hebben indertijd al heel snel in de gaten gehad hoe belangrijk Eisinga was, want er is vroeger ook al veel van en over Eisinga bewaard.

Het Franeker Planetarium 

In 1774 begint Eisinga met de bouw van zijn Planetarium, in zijn huis in het centrum van Franeker op een toplocatie. 

Van Eisinga zijn ook verschillende handschriften bewaard gebleven, onder andere een wiskunde-boek dat Eise al schreef op veertienjarige leeftijd.

De blauwverver Willem Wytzes was Eises wiskundeleraar. Wytzes had zijn wiskunde-kennis, -inzichten en -vaardigheden als student aan de Franeker universiteit verkregen uit de wiskundeboeken tijdens zijn opleiding aan de Franeker Universiteit.

Arjen Dijkstra herkende in Tresoar onlangs bij toeval het handschrift van een zekere W.W. (dat bleek Willem Wytzes te zijn), en herkende daarin de bij Dijkstra al wel bekend zijnde handschriften van Eise Eisinga. In beide handschriften staan namelijk exact dezelfde wiskunde-sommen en bijbehorende figuren. Conclusie is derhalve dat Eise Eisinga leerling was van Willem Wytzes, die zelf dus wel aan de Franeker Universiteit heeft gestudeerd. 

Eise rekende ooit eens alle zonsverduisteringen in de regio van Dronryp uit. Dat is ingewikkeld werk, en dat zegt ons dus wel dat Eise Eisinga in zijn tijd zeker een bijzondere man is geweest.

Eisinga was 'in man fan kwizekwânsje'

• Op 8 mei 1774 zouden - zo werd indertijd beweerd - de planeten Mercurius, Venus, Mars, Jupiter en de maan 'in conjunctie staan' en dus op elkaar botsen. Dat zou dan wel eens het eind van de wereld kunnen zijn. De Leeuwarder Courant publiceerde in die tijd derhalve dan ook dat het einde ter tijden er aan kwam. Daarover ontstond weliswaar geen paniek, maar het gaf wel de nodige consternatie. Het zorgde dan ook wel voor de nodige betekenis dat Eise Eisinga zijn Planetarium bouwen, waarmee werd aangetoond dat de stand van de planeten in die tijd niet het einde van de wereld zou betekenen.
• De Franeker hoogleraar Van Swinden ontdekte al in een vroeg stadium wat Eise in zijn eigen huis had gemaakt, namelijk een tegen zijn kamerplafond met krijt getekend planetarium, dat toen dus nog niet helemaal klaar was. Van Swinden was - zo schrijft hij - onder de indruk van het feit dat in dit planetarium de maan om de aarde draait.
• In 1780 schrijft Van Swinden in een brief over zijn ontdekking van het Planetarium, dat hij daarin een 'nieuwe astronomische machine' noemt. Zelfs in Amerika schreven de kranten daarna over het werk van Eise Eisinga. En Van Swinden schrijft daarna ook nog een boekje (in 1780) over het werk van Eise Eisinga.
• Eise Eisinga was één van de eerste zes Nederlandse 'Broeders in de Orde van de Nederlandse Leeuw', dus een uitermate gewaardeerd man.
• Eisinga is ook nog lid geweest van het provinciaal bestuur, namelijk van de provinciale staten van Franeker, kortom ook politiek bouwde Eise een mooie carrière op, later zelfs óók op landelijk nivo.
• Eisinga is weliswaar nooit student van de Franeker universiteit geweest, maar hij was later wel curator – bestuurder – van die universiteit.
• Vermoedelijk is hij nooit student aan de Franeker universiteit geweest omdat die studie Eise Eisinga niet het perspectief zou bieden dat hij qua loopbaan mogelijk voor ogen had.
• "God is overal en altijd aanwezig". Dat schreef de godvrezende Eise Eisinga - naar analogie van dezelfde spreuk in de Franeker universiteit - ook in zijn Planetarium.

Rondje Bargerveen op het Hondsrugpad

Zondag 4 juni 2023

 

Over een veendijk in het Meerstalblok van het Bargerveen

Hondsrugroute

In het jaar 2021 publiceerde wandel-journalist Fokko Bosker weer een nieuwe wandelgids, met als titel 'Hondsrugpad', en met als subtitel: 'Wandelen door de prehistorie, esdorpen en grenzeloze natuur'.
Dit Hondsrugpad loopt vanuit Groningen via Emmen naar het Duitse Meppen, en het volgt daarbij onder andere middeleeuwse karrensporen, prehistorische veenpaden en het passeert de indrukwekkende hunebedden op deze heuvelrug. De route voert onder meer door uitgestrekte bossen, over heidevelden, zandverstuivingen en akkers. 
Wandelend op dit langeafstandspad ervaar je een rijke variatie aan landschapstypen, middeleeuwse dorpen en natuurgebieden.
Na een inleidend hoofdstuk van Fokko Bosker, gidst hij de lezer van zijn wandelgids etappe voor etappe door het landschap, en belicht Bosker de aardkundige geschiedenis, en verbindt Fokko die met de rijke cultuurhistorie en natuurbeleving.

Wandelen door de prehistorie, esdorpen en grenzeloze natuur
De routegids biedt een doorgaande wandelroute aan in negen etappes (van 10,3-31,9 kilometer per etappe); van Groningen - grensoverschrijdend - naar Meppen in Duitsland.
Aan weerszijden van die route biedt de gids ook zeven gevarieerde rondwandelingen (van 3,8-25,5 kilometer per wandelronde), waarvan bijvoorbeeld de eerste een stadswandeling is en de laatste een wandeling door een natuurgebied.
Daarnaast zijn er dan nog twee afzonderlijke verbindingsroutes, namelijk die van Assen naar Anloo in twee trajecten van totaal 29 kilometer, en die van Coevorden naar Emmen ook in twee trajecten, van totaal 53,8 kilometer.
Alle etappes, rondwandelingen en verbindingsroutes (trajecten) door contrastrijke natuur en cultuurhistorie hebben samen een totale lengte van 341,6 kilometer.

Wandeldag 12 – Rondje Bargerveen
Vandaag gaan Durkje en ik van start met onze twaalfde wandeldag op het Hondsrugpad.
We wandelen deze dag Rondwandeling 7. Deze rondwandeling heeft als titel: 'Rondje Bargerveen'.
De afstand van deze rondwandeling is 18,5 kilometer.
Het is droog, nauwelijks bewolkt, en aangenaam zonnig wandelweer.
De temperatuur loopt vandaag op van 13 naar 23 graden Celsius. Er waait een enigszins verfrissende wind vanuit het noordoosten.

Rondwandeling 7
Om 7:25 uur verlaten we Feinsum, en rijden we naar de parkeerplaats van het Bargerveen aan de Laardijk.
Daar laten we onze auto achter op het parkeerterrein van het Natuurreservaat Bargerveen, want hier begint vandaag deze rondwandeling.
Het thema van deze zevende rondwandeling is: ‘Natuurwandeling Bargerveen toont hoogveen in volle glorie’. Deze rondwandeling gaat namelijk door het uitgestrekte Bargerveen, dat oorspronkelijk deel uitmaakte van het Bourtangermoeras, dat één van de meest uitgestrekte hoogveengebieden in Noordwest-Europa was. Er is veel aan gedaan om dit bijzondere natuurgebied te herstellen en te behouden, opdat het nu en in de toekomst haar volle glorie van weleer zal tonen aan wie dit reservaat bezoekt.

Meerstalblok
Het Meerstalblok - dat deel uitmaakt van het Bargerveen - is een grotendeels open hoogveenmoerasgebied met hier en daar veenplassen. De veenplassen verschillen nogal qua vorm en omvang. 
Over zachte, verende veenpaden ga je tussen de veenplassen door.
Decoratief zijn de dode en levende bomen, die in en rond de verschillende veenplassen staan. 

Het laatste stuk door het Meerstalblok wandelen we over een hoger liggende veendijk, die onder andere als waterkering dient om het waterpeil in de afzonderlijke veenblokken op voldoende hoogte te houden.
Hier en daar bloeit de heide.
Als we op het brede betonpad van de Verlengde Noordersloot komen, zien we links van ons verderop op en langs het fietspad de schaapherder met zijn hondjes en met de kudde schapen lopen. Die schapen hebben zojuist waarschijnlijk de schaapskooi verderop verlaten, om vandaag te gaan grazen op de heidevelden van het Bargerveen.

Amsterdamseveld
Ten zuiden van de Verlengde Noordersloot gaan we het heideveld van het Amsterdamseveld op. Dit is een droger en ook opener heidegebied.
Over een breed slingerend heidepad wandelen we naar de Schaapskooi Bargerveen (2018) van Weiteveen, de grootste schaapskooi van Nederland, van Staatsbosbeheer, vlak boven Weiteveen.
Vorige week hebben we de schaapskooi verderop bezichtigd, en vandaag kiezen we ervoor om de nevenstaande runderstal te bekijken.
Van bovenaf heb je een mooi overzicht in de runderstal. Met de dikke laag stro en koeienstront heeft de stal het karakter van een ouderwetse potstal. Bij de ingang van de stal staat enkele geiten te mekkeren in een door veehekken afgesloten ruimte in deze stal.
Buiten gekomen, nemen we plaats op een houten bank, met zicht op beide stalgebouwen voor schapen en koeien. De zon schijnt lekker, dus het zit hier prima.
Waar het overigens ook prima zit, is op het terras van de horecagelegenheid 'Bij Wollegras' van deze schaapskooi. Daar drinken we even later een kop koffie, waar we in gesprek raken met Leo Hoogenberg, als fractievoorzitter van de partij Wakker Emmen gemeenteraadslid van de gemeente Emmen. Hij vertelt iets over de geschiedenis van deze streek en op onze vraag ook over wat er momenteel zoal politiek speelt in de Emmer gemeenteraad.

Veenland bij Weiteveen
Na onze koffiepauze wandelen we om 11:00 uur in zuidelijke richting naar de Zuidersloot van Weiteveen.
Over een graspad lopen we parallel langs de Zuidersloot, totdat we tussen enkele woningen door de Zuidersloot over dienen te steken, om dan in zuidelijke richting het Veenland in te gaan, dat aan de oostzijde van Weiteveen ligt. 

Langs een boszoom en een veenplas gaat het eerst in zuidelijke richting. Prachtig grote lupinen bloeien hier langs het met hooi bedekte zandpad.
Daarna gaat het verder door het open veld, ten zuiden van de bebouwing van Weiteveen, nu in oostelijke richting.
Voorbij het laatste huis van Weiteveen gaat de route dan weer in noordelijke richting terug naar de Zuidersloot, waar we langs de parkeerplaats van het Bargerveen komen, waar we vorige week de auto hadden staan, toen we hier de ene dag eindigden, en daags erna hier weer verder gingen.

Door het Bargerveen naar Duitsland
Vanaf die parkeerplaats gaan we stijgend over het betonnen wandel- en fietspad van de Vossendijk in noordelijke richting verder door het Bargerveen.
Rechts van ons zien we in de verte in het Nederlands-Duitse grensgebied de 22 grote Duitse windturbines staan en draaien.
Bij het forse blok natuursteeen - de 'Stele' - gaan we rechtsaf.
De Stele is een gedenksteen, die hier in 1992 is geplaatst; een ontwerp van de Duitser Ulrich Rückriem.  Met het plaatsen van deze steen wilde men benadrukken hoe belangrijk de turfwinning, zowel in sociaal-economisch als landschappelijk oogpunt is en was voor de omgeving. De haaks staande belijning op het steenblok symboliseert ook de rechthoekige verkaveling van het Bargerveen.
Over het veldpad van De Lijn gaan we dan in oostelijke richting verder, op naar de landsgrens van Nederland en Duitsland. We lopen dan tussen grote veenplassen door, met langs de oevers hier en daar veenpluis.
Halverwege kruisen we de Kamerlingswijk Westzijde.
We worden ingehaald door een hardloper, en ons komt tweemaal een wandelend stel tegemoet.
Waar dit veldpad eindigt, staan we op het betonpad van de Nederlands-Duitse grens. Achter deze grens ligt het Natuurpark Moor-Veenland, waarin  we vorige week wandelden naar het Duitse Meppen. 

Langs de landsgrens richting Zwartemeer
We volgen deze Grensweg in noordelijke richting. Daarbij passeren we ook de oude grenspaal met nummer 160-V. Men heeft daar een monument van gemaakt, ter herinnering aan de functie die deze grenspalen en de landsgrens alhier vroeger vervulde.
Verderop verlaten we het betonnen wandel- en fietspad, om dan een klein eindje door het vochtige Meerstalblok te lopen. Ook hier weer veenplassen aan beide zijden van het veenpad.
Heel even komen we terug op de Grensweg, om dan direct al weer het Meerstalblok in te lopen, naar de houten vogelkijkwand, die tamelijk hoog bij een grote, veel lager liggende veenplas staat.
Door het Meerstalblok gaat het dan langs grote veenplassen verder in noordelijke richting. 

Op één plek in het veenmoeras zie ik op een gegeven moment een klein veldje met bloeiende lavendelheide.
Prachtig rose-rood kleurt deze mooie natte moerasplek in het veen. 

Aan de andere zijde van het veenpad zie ik weer veenpluis staan, tussen het veenpad en een veenplas.
 

Zwartemeer

Tussen het Meerstalblok en Zwartemeer gaat het een eind over een brede en hoge veendijk, die ervoor moet zorgen dat het water uit het Bargerveen niet weglekt naar de omliggende lager liggende weidegebieden. Links van ons grenzen de waterpartijen van het Meerstalblok.
Bij de Werkschuur van Staatsbosbeheer ten zuiden van Zwartemeer vinden we een houten picknickbank in de schaduw, waar we in de koelte genoeglijk onze lunchpauze kunnen houden. Even later blijkt overigens dat ik hier ook nog enigszins als bloeddonor fungeer, ziende op de jeukende bulten die de steekmuggen op mijn huid hebben verspreid. Ze hebben me door de wandelbroek en door de sokken heen op meerdere plekken gestoken. Maar goed, we zaten hier wel even heerlijk in de schaduw.
Na deze lunchpauze wandelen we over de hoge veendijk ten noorden van het Meerstalblok terug naar onze auto.
Om 13:45 uur arriveren we bij de hier langs de Laardijk geparkeerde auto.
Op onze terugreis maken we eerst nog een stop bij Anneke & Willem, voor een gezellige theepauze in hun tuin te Emmen.
Volgende halte op weg naar huis is in Driezum, waar we voor de verjaardagvisite van Wieger worden verwacht bij Akke & Wieger.
Pas 's avond komen we thuis, terugblikkend op al weer zo'n enerverende, prachtige dag van wandelen, ontmoeten en feesten.