Inspiratiemiddag Routebureau Fryslân in Sneek

Donderdag 30 oktober 2025

 

Kennismakingspresentatie van Maartje de Vreede en Marieke Paijens

Routebureau Fryslân

Routebureau Fryslân houdt zich bezig met recreatieve routes. 

Daarbij speelt het bureau een coördinerende en regisserende rol: het beheert bestaande routes, ontwikkelt nieuwe, en zorgt voor een goede ontsluiting van routes via het Open Database Platform (ODP). 

Het Routebureau is een initiatief vanuit het programma ‘Gastvrij Fryslân 2028’ van Provincie Fryslân en borduurt voort op de eerdere inspanningen van ‘Dagrecreatieve Netwerken’. 

Routebureau Fryslân bestaat sinds half april 2025, en is ondergebracht bij Recreatieschap Marrekrite. 

Binnen Marrekrite opereert het Routebureau als netwerkorganisatie, met korte lijnen naar onder andere 'Merk Fryslân' en Regio Marketing Organisaties. 

Samen met routepartners, overheden, terreinbeheerders en andere betrokkenen gaat het Routebureau ervoor zorgen dat het route-aanbod actueel, goed onderhouden en aantrekkelijk blijft voor bewoners èn voor bezoekers van Fryslân.

Opstartfase

Het Routebureau bevindt zich dus momenteel nog in de opstartfase. 

Dit betekent dat men zich verdiept in lopende en in nieuwe projecten, en dat actief wordt gewerkt aan een netwerk van betrokken organisaties. 

In deze beginfase is en wordt bijvoorbeeld gewerkt aan de volgende projecten:

• De Fiets-Elfstedentocht (nieuwe routekaart, stempels en stempelkaart); 
• Fiets & veer: rond het IJsselmeer (pontjes-fietsroute);
• De ontwikkeling van een recreatieve samenwerking in de Friese Trynwâlden, en rondom het Burgumer Mar; 
• Positionering van Routebureau Fryslân;
• Opzetten van een vrijwilligersnetwerk;
• TOP 100-routes.

100 Routes actualiseren: online èn in het veld

Een eerste focus voor het Routebureau is het verwerken van eerder ontvangen feedback over recreatieve routes. 

Het Routebureau is routes gaan verkennen vanuit het perspectief van de recreant, en heeft praktische knelpunten in kaart gebracht, zoals onduidelijke routeaanduidingen, verouderde GPX-bestanden en ontbrekende knooppuntmarkeringen. 

Dankzij deze inzichten kan het Routebureau de communicatie, vormgeving en gebruiksvriendelijkheid van routes - zowel online als in het veld - verder verbeteren. 

Zodra de eerste feedback is verwerkt, werkt men verder aan het actualiseren van routes, te beginnen met de honderd meest populaire. 

Hiertoe is het Routebureau een vrijwilligersnetwerk aan het opbouwen om ‘ogen in het veld’ te krijgen, zodat zo efficiënt mogelijk kan worden gewerkt. 

Stap voor stap wordt zo gewerkt aan een betrouwbaar, gebruiksvriendelijk en actueel routeaanbod voor iedereen die eropuit wil.

Medewerkers van het Routebureau

Werkzaam op het Routebureau zijn Marieke Paijens als coördinatrice en Maartje de Vreede als tweede medewerkster.

Marieke heeft ervaring met beleidsontwikkeling, het verbinden van stakeholders en het aansturen van samenwerkingen. 

Maartje brengt haar kennis in op het gebied van technologie en online marketing binnen de toerismesector.

Ze combineren hun ervaring in projectcoördinatie, regiomarketing en recreatieve infrastructuur, en samen zetten ze zich in voor een nog aantrekkelijker en toegankelijker routeaanbod in de provincie Fryslân.

Inspiratiemiddag in Sneek

Vanmiddag organiseert het Routebureau Fryslân haar eerste netwerkmiddag in Sneek. Zo'n 70 mensen zijn naar dit middagprogramma gekomen.

De beide medewerksters willen tijdens deze middag graag persoonlijk kennis maken met de mensen uit het veld van recreatie en toerisme in Fryslân.

Verder vertellen ze vanmiddag over hun rol en werkwijze, en horen ze graag van de deelnemers waar hun organisatie zoal mee bezig is. 

Deze bijeenkomst biedt dus voor iedereen de gelegenheid om gezamenlijke kansen te verkennen. 

Durkje en ik zijn vanmiddag aanwezig bij deze Inspiratiemiddag, die plaatsvindt in Lokaal 55 te Sneek. 

De dagvoorzitter vanmiddag is Roelof Lousma. Hij opent het middagprogramma om 13:15 uur: 

Wandelen is heel populair, zo vertelt Roelof.

Na tien jaar praten over een Routebureau voor Fryslân is het er uiteindelijk toch van gekomen, en in dit geval bij Marrekrite ondergebracht.

Projecten en doelen van Routebureau Fryslân

Maartje & Marieke introduceren eerst het Routebureau en haar projecten en doelen.

Qua routebeheer kiezen ze voor de volgende fasen: 

• 1. Aanbod analyseren van bijvoorbeeld routes voor: wandelen, fietsen, varen, gemotoriseerd rijden en ruiters;
• 2. Richtlijnen opstellen waar een goede route aan moet voldoen.
• 3. Aanbod filteren: wat houden we dan over qua aantrekkelijke routes.
• 4. Aanbod verrijken, door het nog aantrekkelijker te maken, met onder andere informatie, foto’s en tips.
• 5. Aanbod onderhouden: de insteek is om alle routes eenmaal per jaar te checken (met vrijwilligers), zowel in het veld als online.

Het Routebureau beheert de routes, en Marrekrite beheert de knooppunten (markeringen) in het veld. De vrijwilligers doen tweemaal per jaar een check in het veld.

• De toegankelijkheid van de routes wordt getest met rolstoelen, duofietsen, kinderwagens en met scootmobiels. De resultaten daarvan worden daarna verwerkt in/bij de betreffende routes.
• Verder is er extra aandacht voor zaken zoals: bereikbaarheid, ondergrond, obstakels, toegankelijke voorzieningen, en verschillende vervoersmiddelen-toegankelijkheid. 
• Verder wordt gewerkt aan de website-optimalisatie om websites vooral eenduidiger, context-gericht en gebruiksvriendelijk te maken. 
• Ook wordt getracht om de beleving van de routes te vergroten, zoals daaraan momenteel al wordt gewerkt aan de Elfsteden Fietsroute. 
• Als doelen voor het Routebureau wordt met betrekking tot de bewerkte routes gesteld dat moet worden voldaan aan de criteria: Actueel, Toegankelijk, en Beleefbaar voor iedereen.

Opzet en impact van Beleefroutes 

Bianca Grote Beverborg gaat vervolgens in op de opzet en impact van de zogenoemde Beleefroutes. Hoe kun je bijvoorbeeld beleving creëren aan de hand van iemand die ergens maar drie maanden is geweest, zoals bijvoorbeeld Vincent van Gogh (in Drenthe).

• Bij het definiëren van beleefroutes worden items genoemd zoals: in beweging brengend, zintuigenprikkelende tocht (met onder andere beeld, geluid, geur, tast), spel, avontuur, informatie, passend bij de plek, en het creëren van een onvergetelijke ervaring.
• Verschillende opdrachtgevers hebben verschillende doelen, en hun eigen behoeftes en wensen, zoals bijvoorbeeld: natuurbeleving, educatie, erfgoed, biodiversiteit, verbinding, zintuiglijkheid, interactief, verhalen vertellen, recreatief aanbod vergroten,
• Soms hebben/krijgen routes een veel grotere impact dan ooit gedacht, zoals bijvoorbeeld: trots op lokale geschiedenis, en/of een positieve associaties met erfgoed.
• Als er voor een dergelijk ontwikkelproces geen subsidies komen, gebeurt er op dit moment niets, en komt de ontwikkeling van routes niet op gang. 
• De stappen die je kunt zetten bij het ontwikkelen van bijvoorbeeld beleefroutes zijn: Analyseer het landschap en je doelgroepen, Werk met lokale partijen, Ontwikkel een thema / verhaal / route, Bepaal de vorm / content / middelen, Focus op ontwikkeling en productie, en Maak de route online en offline zichtbaar.  
• Inspirerende voorbeelden waar we vervolgens naar kijken, zijn beleefroutes zoals: Foodsteps, Over ’t Veld, Stropersjacht, Dieuwertje door Drenthe, Nachtkijkers, Wetterpaad Tytsjerksteradiel (werktitel voor een multimediale beleefroute) en Elfstedenbeleving.   

Campagne Zin in… Kilometers Geluk 

Rens Kalsbeek vertelt na de pauze in het volgende programma-deel over de campagne ‘Zin in… Kilometers Geluk’ van de regio Noardwest Fryslân.

• De vier speerpunten van het meerjarenplan (tot 2028) zijn: Zichtbaarheid van kleinschalige aanbod, Slow toerisme uitbouwen, Inzetten op Bezinningstoerisme, Versterken van ambassadeurschap (mijn dorp, mijn geluk). 
• Daarbij wordt gewerkt met de volgende vijf verhaallijnen: Pelgrimeren / lange afstandswandelen, Lokaal eten, Regio als geschiedenisboek, Werelderfgoederen, Bruine vloot.
• Ingezet wordt met name op Bezinningstoerisme, dat vooral concreet gemaakt moet worden, waarbij dan ook de aanduiding ‘ZIN IN’ in de naam van de campagne wordt geschreven. 
• Dit wordt samen met ondernemers opgezet, samen werkend aan 'kilometers geluk'. 
• Pelgrimeren is de kunst van het (ver)dwalen met of zonder doel. De weg is bij pelgrimeren belangrijker dan de bestemming. 
• Deze campagne wordt gepositioneerd in Noardwest Fryslân.
• Begonnen is met het produceren van een Gelukswijzer Noardwest Fryslân, waarin veel routes met ook 90 zogenoemde geluksplekken. Deze Gelukswijzer is ook gemaakt om ondernemers aan elkaar te verbinden. Dat blijkt ook al te werken.
• Verder zijn er mini-sabbaticals gemaakt, puur ter inspiratie, met hierin ook diverse geluksplekken. 
• Volgend jaar (2026) gaat men aan de slag met: Gelukstokens 100.000 voetstappen-challenge en met de Thuisgeluk Zadenkaarten.
• Onder deze campagne door loopt een social media-campagne.

Beleving van wandelen en buiten zijn 

Jannie Slot vertelt tot slot over de beleving van wandelen en buiten zijn.

Ze heeft een Mindfulness-route ontwikkeld in De Alde Feanen.

• Daarbij was de vraag hoe je toerisme mogelijk kunt maken in hele kwetsbare gebieden, zonder daar de natuur te belasten. Daartoe werd gewerkt in samenwerking met verschillende partijen van bijvoorbeeld natuurbescherming, natuurbeheer, natuureducatie en gezondheidszorg.
• Het moest een soort ‘expeditie wildernis’ worden in De Alde Feanen. 
• Deze route is ontwikkeld om mensen bewust de natuur te laten ervaren, in dit geval bijvoorbeeld zonder telefoon, zonder afleiding, terug naar stilte en verbinding. Beleving gaat hierbij boven vermaak. 
• Door echt te ervaren, ontstaat weer liefde voor de natuur. Groeiende liefde voor de natuur leidt tot bescherming van de natuur,
• De natuur is de plek voor herstel en rust. De natuur vermindert stress. 
• De zintuigen worden onderweg geprikkeld, en gehoopt wordt dat mensen de natuur (weer) in gaan en (weer) respect krijgen voor de natuur. 
• Deze route door De Alde Feanen is in al haar facetten alleen maar te doen met het bijbehorende routeboek bij je, want alleen daarin staan de mindfulness-opdrachten.

Pubquiz & Netwerkborrel

Na deze presentatie volgt een kennisquiz in groepsverband over de vandaag gepresenteerde routes en over Fryslân.

Voorafgaand aan de afsluiting van deze middag wordt een netwerkborrel aangeboden met een hapje en een drankje, waarin ruimte is voor ontmoeting, en voor het wederzijds stellen van nog resterende en aanvullende vragen.

Netwerkmiddag Dagrecreatief Netwerk van Gastvrij Fryslân 2028

Donderdag 16 november 2023 

 

Zef Hemel in Pean bij Akkrum

Netwerkbijeenkomst Dagrecreatief Netwerk Fryslân

Vanmiddag zijn Durkje en ik aanwezig bij een netwerkmiddag, speciaal voor de partners van het Dagrecreatieve Netwerk in Fryslân, onderdeel van het programma Gastvrij Fryslân 2028.

Het is een vervolg op voorgaande bijeenkomsten van dit netwerk.

Deze netwerkbijeenkomst vindt vandaag plaats bij PEAN te Akkrum.

Openingsrede van Zef Hemel

• Hoe ziet de toekomst van Fryslân eruit? 

Hoogleraar Zef Hemel van de TU Delft en van de RUG wandelt vijf jaar lang door onze provincie Fryslân, om een beeld te krijgen van hoe de toekomst van Fryslân er wellicht uit zal zien. Zijn Abe Bonnema-leerstoel gaat over de revitalisering van stad en land in Groningen en Fryslân.

Als planoloog bekleedt hij deze Bonnema-leerstoel, waarvan de leeropdracht luidt: ‘Ruimtelijke herontwikkeling en revitalisatie van rurale en urbane regio's, in het bijzonder in Groningen en Friesland’.

Onze bijeenkomst begint vanmiddag met een openingsrede van Zef Hemel, waarover hieronder meer.

Mooi land, een Odyssee

Onze natuurlijke houding is die van het lopen en wandelen. Toen de reisverhalenschrijver Bruce Chatwin (1940-1989) was afgestudeerd, ging hij in Zuid-Amerika op zoek naar nomaden, maar ja, die waren er nagenoeg niet meer. Daarna ging hij naar Australië, schreef over de Aboriginals, wat een herwaardering betekende voor de nomadische Aboriginals, die onderweg – zonder landkaart – de liederen van hun voorouders zongen. 

Chatwin meldde dat we moeten gaan lopen, want toen de mens zich ging vestigen, ging het mis in de wereld. 

De autorijdende generatie is het contact met de natuur kwijtgeraakt, aldus Zef. Dat realiseerde hij zich toen hij in de pandemie voor het eerst bewust ging lopen. Dat 'lopen' beschouwt hij als opzettelijk 'vertragen', wat we volgens hem met zijn allen moeten doen. Hij gaat zich voortaan richten op wandelpaden, en bij voorkeur op onverharde voetpaden. 

Daarna toont Hemel een aantal van de ‘100 Reasons to walk’, en dat zijn dan alleen nog maar gezondheidsredenen. 

Wandelen is voor je gehele lijf goed. Maar wij zijn doorgaans de generatie die niet meer loopt. We zouden daarentegen dagelijks forse porties moeten lopen. 

Hemel heeft zelf 30 redenen genoteerd om te lopen, en hij vindt dat hij als planoloog moet lopen, om onze omgeving te verkennen. 

Het lopen verandert mensen. Bij wandelend werken, speelt tijd geen rol. Buiten lopen doet heel veel met mensen. Het is dan ook niet erg als het regent en stormt. Ook al is het koud, dat hindert niet. Je voelt je als wandelaar gezonder. Onderweg gebeuren ondertussen dan ook nog wonderbaarlijke dingen.

Zef Hemel liep inmiddels deel 3 van het Nederlands Kustpad (LAW 5-3). Onderweg - lopend met andere mensen - heeft hij tijdens het trekvogelseizoen heel veel geleerd.

Opzettelijk vertragen kan ons - volgens een boek van Hartmund Rosa - terugleiden naar 'resonantie met de wereld'. Dit gaat over landschappen, mensen, objecten, en onze fysieke en spirituele omgeving. Via dat resoneren kunnen we het contact met het landschap en met de aarde weer terugwinnen.

De mens moet – naar analogie van Homerus' dichtwerk van de Odyssee - een weg terugvinden naar de aarde, ook al wordt het een moeizame reis, als een verhaal van moed, geduld en volharding. Onderweg moeten we leren om te gaan met onzekerheden, en niet te zwichten van alle materiële verleidingen. Dát brengt ons naar een duurzame wereld. 

Alles is er al op aarde. We gaan gewoon lopen. We hoeven niets te maken, maar wel te vinden. Bij het lopen moeten we onze zintuigen beter leren gebruiken.  

Zef is inmiddels heel gretig het wandelnet van Groningen gaan ontdekken, en loopt mee met wie hem daartoe uitnodigt. 

Fryslân heeft heel veel oude, historische wandelpaden, waarop je kunt gaan over bijvoorbeeld verdwenen paden, een puinreed, een onverharde reed, over landschapspaden, en over (on)verharde fiets- en voetpaden. Dergelijk wandelen brengt ons op het spoor van duurzaamheid. 

We moeten het niet meer over economische groei willen hebben, maar wel over duurzame, brede welvaart.

Praktijkvoorbeelden

• De kunstenaar Constant Nieuwenhuys (1956-1974) heeft vijftien jaar gewerkt aan een nieuwe wereld, aan een Nieuw Babylon. Volgens hem zou de mens weer gaan spelen, en dus niet harder gaan werken en rijden. We zouden dan gaan dwalen en wandelen, en een nomadisch bestaan gaan opbouwen. Niet in Vinex-wijken gaan wonen, maar in een eigen gecreëerde ruimte en landschap gaan wonen. Almere is onder andere op zijn denkbeelden gebaseerd. Daar waren veel wandelpaden en was een Cirkelbos beoogd en ook gecreëerd. 
• Zoiets deed ook Louis le Roy (1924-2012), bekend van de Ecokathedraal die hij bouwde in het Friese Mildam, en ook van zijn fantastische park en tuin in Heerenveen, gemaakt met afval, puin en stenen. 
• De buitendijkse 'Terp van de Toekomst' ten noorden van het Friese Blije is óók zo’n prachtig project om het landschap anders, beter in te richten, met visie op een betere toekomst, die we levend willen maken. 
• Onze Omgevingsvisie van Fryslân moet volgens Zef Hemel gebaseerd zijn op het hele netwerk van wandelpaden in Fryslân. Dan gaan mensen weer lopen en dwalen. Dat is gezond, heilzaam en beter.
• Hemel is de schoonheid van Groningen en Fryslân beter gaan zien, maar hij schrok onderweg wel van het lawaai van het windturbinepark Nij Hiddum-Houw bij het Friese Cornwerd.
• Het platteland van China moet worden gerevitaliseerd (daar zijn ze in China 20 jaar geleden al mee begonnen), maar zover zijn wij nog niet in Fryslân. 
• De wandelpaden moeten volgens Zef Hemel het hart worden van de Groningse en Friese toekomst van ons landschap.

Hoe nu verder?  

Met de komst van een nieuw provinciebestuur (afgelopen zomer 2023), is het afwachten hoe het volgend jaar verder gaat met specifiek de ontwikkelopgave ‘Dagrecreatieve Netwerken’; en uiteraard ook met de andere opgaven uit het programma ‘Gastvrij Fryslân 2028’.

Programma-schipper Floriaan Zwart praat ons na de openingsrede kort bij over de nieuwste ontwikkelingen op dit gebied.

We staan nu op de grens van het aflopende programma (2021-2024) en weten dat voor en in 2024 in elk geval door wordt gewerkt om dit programma verder door te ontwikkelen. 

Bijdrage van Recreatieschap Marrekrite

Corry de Groot – bezig met beleid en organisatie - van het Recreatieschap Marrekrite gaat daarna verder, met haar bijdrage.

• Marrekrite doet veel beheerswerkzaamheden op het gebied van Wandelen, Fietsen en Varen.
• Marrekrites Friese Fietsnetwerk is zo'n 2.800 kilometer lang; het Wandelnetwerk ongeveer 3.800 km; verder zijn er al 17 Toeristische Overstap Punten (TOP), heeft Fryslân 2 Lange afstands-Fietsroutes (LF) en wordt ook de Elfstedenfietsroute door Marrekrite beheerd.
• Marrekrite probeert varen, fietsen en wandelen ook aan elkaar te verbinden. Daartoe realiseren ze op die punten voorzieningen, zoals TOP’n.
• Concreet daarbij is ook de link met de Dagrecreatieve Netwerken, om bijvoorbeeld samen routes aantrekkelijker en beleefbaar te maken.
• Dagrecreatieve Netwerken is heel erg bezig om allerlei partijen aan elkaar te verbinden. De provincie Fryslân heeft aangegeven dat zij samen met Marrekrite daaraan verder vorm en inhoud moeten gaan geven.
• Een belangrijke insteek van recreatieve partijen in Fryslân is dat in Fryslân alles kan, maar dat niet alles overal kan.
• Het belang voor ook de eigen inwoners van Fryslân is duidelijk, want uit onderzoek weten we bijvoorbeeld dat 63% van de wandelaars hun wandeling begint vanuit de eigen woning. Alleen al daarom is de uitbreiding van wandelpaden direct rondom alle dorpen en steden in Fryslân van belang.

Ambities van Fryslân

In subgroepen met kenniswerkers uit ons netwerk, gaan we het hierna in drie sessies hebben over de ambities van Fryslân om zowel leefbaarheid voor de Friezen als recreatiemogelijkheden voor toeristen te optimaliseren.

Deze drie sessies gaan over:

• 1. het bereiken van een koppositie als fietsprovincie;
• 2. het verfijnen van de wandelinfrastructuur;
• 3. het waarborgen van recreatie op en om het water.

1. Sessie Fietsen

In het Friese coalitie-akkoord lezen we: ‘Friesland wil een koppositie als fietsprovincie gaan bereiken'. Hoe krijgen we de toerist, maar ook de inwoner van Fryslân meer op de fiets?

Hierover praten we onder leiding van fietsavonturier en creatief strateeg Ruth Koops van ’t Jagt, van de Fiets-community Groningen, en dan specifiek over hoe we het fietsen in Fryslân nog meer kunnen gaan promoten, zoals ze in onze buurprovincie al doen.

• In deze sessie wordt van ons gevraagd om met elkaar in gesprek te gaan over de vraag of autorijden door recreatiebedrijven moet worden ontmoedigd. Ontmoedigen is wellicht te zwaar aangezet, maar je zou op verschillende manieren in elk geval kunnen proberen om te stimuleren dat recreanten de auto zoveel mogelijk laten staan.
• Zorg voor attractieve items dichtbij, en zorg voor 'vertraging'.
• Het is van belang om bij wat je gaat doen tenminste te beginnen bij de jeugd.
• Ga vooral met elkaar samenwerken; ook interprovinciaal.

2. Sessie Wandelen

Harold Zijderveld werkte jarenlang voor de landelijke organisatie Wandelnet aan onder meer Boerenlandpadenregelingen. 

Sinds deze zomer 2023 is hij bij het Friese Recreatieschap Marrekrite aan de slag gegaan.

Met hem denken we mee over hoe we het netwerk van onverharde paden door weilanden en over andere particuliere eigendommen kunnen uitbreiden, om zodoende de wandelinfrastructuur in Fryslân te kunnen verfijnen.   

• Bij aanvang van deze sessie wordt het belang van de toegankelijkheid van wandelpaden genoemd, met die aantekening dat het niet nodig is dat alles overal kan.
• De groepsleden geven beargumenteerd aan of ze voorkeur geven aan verharde of onverharde wandelpaden. De meesten geven overigens de voorkeur aan onverharde wandelpaden. 
• Daarna spreken we over de argumenten van boeren (en andere landeigenaren) om wandelaars al dan niet over hun land te laten lopen. Maar als ze dat aanvankelijk niet willen, hoe kunnen boeren ervan worden overtuigd om het na overleg en wikken en wegen uiteindelijk wel toe te staan? Probeer het lokaal te regelen, en neem er de tijd voor om daartoe bijvoorbeeld keukentafelgesprekken met boeren te voeren.
• De werkpraktijk wijst uit dat het voor boeren duidelijk en zeker moet zijn dat er sprake is van continuïteit in regelgeving als ze uiteindelijk er toch mee instemmen dat wandelaars over hun land gaan. Als boeren bijvoorbeeld enige subsidie wensen en krijgen voor Boerenlandpaden, moet het niet zo zijn dat die subsidie na vier jaar al weer wordt ingetrokken. 
• Ook wordt het van belang geacht dat bij opengestelde wandelpaden bij het betreden ervan onmiskenbaar duidelijk wordt gemaakt wat wandelaars op het pad al dan niet is toegestaan. 

3. Sessie Varen 

Waterrecreatie is dé Unique Selling Proposition (het onderscheidend vermogen) van Fryslân. 

De komende jaren zal het Friese landschap er door droogte, zeespiegelstijging en de energietransitie anders uit komen te zien. 

Hoe gaan we ervoor zorgen dat de beleving van het Friese water in deze ruimtelijke puzzel mogelijk blijft?

Voor dat vraagstuk heeft Dedjer Wijmenga - projectleider bij Witteveen+Bos - in opdracht van de provinsje Fryslân een ‘Gebruiksvisie Waterrecreatie 2050’ gemaakt. 

Vanmiddag inventariseren we waar op dat vraagstuk de kansen liggen.

• Qua toegankelijkheid van vaarwegen mag het wel zo zijn dat waterrecreanten niet zomaar overal welkom zijn, maar iedereen zou wel een geschikte plek moeten krijgen, bijvoorbeeld met gebruik van een gehandicaptenparkeerkaart. Je moet grenzen durven stellen, maar ga daarover dan tenminste wel communiceren.
• Bij recreatieve vaarwegen is het aan te raden om te communiceren over waarom zo'n vaarweg waardevol is, maar ook wat er al dan niet mag.
• Eén van de conclusies van deze sessie is dat de belangengroepen in het noorden van Nederland elkaar zouden moeten opzoeken, om samen te onderzoeken wat onder andere de overeenkomsten & verschillen zijn van de kwaliteit van de vaarrecreatie.
• Je moet je realiseren dat een Visie voor 2050 over vijf jaar al weer verouderd kan of zal zijn.
• Visie is leuk, maar je hebt heel pragmatisch wel uitvoeringsprogramma's nodig.
• We hebben een denk-tool nodig om met alle onzekerheden om te gaan, en om elkaar allerhande relevante werkvragen te stellen. Daartoe is overigens al een soort route-boekje gemaakt.
• In de actuele Vaar-visie 2050 zitten vijf hoofdprincipes, zoals: 1. Duurzame waterrecreatie; 2. Voortvarend ontwikkelen van wat we al hebben; 3. Betere oplossingen zoeken en vinden; 4. Friese leefomgeving; 5. Niet alles kan overal.
• Voor het Friese merengebied moet gelden dat kwaliteit boven kwantiteit gaat. Richt je derhalve met name op duurzame waterrecreatie.
• In ons Friese zeekleigebied weten we dat jongeren maar enkele uren willen varen, om daarna een tijd door te brengen op een terras aan het water, terwijl ouderen de voorkeur geven aan meerdaagse vaartochten.
• De behoefte aan recreatief (vaar)water wordt in Fryslân steeds groter.
• Belangrijk is dat je in Fryslân als belangenpartijen integraal werkt, en dat die partijen met elkaar samenwerken; ook interprovinciaal. Betrek daar overigens ook nabije bewoners (omwonenden) bij.
• De Friese wandel- en fietsnetwerken zouden meer moeten aansluiten op het waterrecreatief potentieel van Fryslân. Houd daarmee rekening bij meerjarig onderhoud.
• Verder luisteren we naar een pleidooi voor (meer) pontjes, want die horen ook bij het Friese waterland.

Informatiebijeenkomst over Bezinningstoerisme in Fryslân

Dinsdagmiddag 3 oktober 2023 

Kerkraam van de Nicolaaskerk in Hemelum

Bezinningstoerisme

Als belangstellenden voor het thema 'Bezinningstoerisme' zijn we voor vanmiddag - vertegenwoordigers van diverse organisaties die zich bezighouden met toerisme in Fryslân - uitgenodigd in de Kanselarij te Leeuwarden om elkaar bij te praten over het onderwerp Bezinningstoerisme.
Deze sessie wordt georganiseerd door senior marketeer Lizzie Molenkamp van de programma-organisatie 'Visit Friesland' (van Merk Fryslân) en Wiepkje Hoekstra van de programma-organisatie Dagrecreatieve Netwerken.
We spreken vanmiddag onder andere over de kaders en verantwoordelijkheden die bepalen hoe de programmazaken betreffende Bezinningstoerisme in de komende periode en met name vanaf 2024 eruit zullen komen te zien. Daarnaast worden we door elkaar bijgepraat over de actuele plannen rondom de doelgroep van Bezinningstoerisme, en over wat de inspanningen op dit gebied inmiddels al hebben opgeleverd. 

Merk Friesland en Dagrecreatieve Netwerken

De opening van deze bijeenkomst wordt verricht door Lizzie Molenkamp. Daarna worden we welkom geheten door Wiepkje Hoekstra van Dagrecreatieve Netwerken, waarvan 'Gastvrij Friesland' een onderdeel is. 

Eén van de speerpunten vanuit dit programma handelt over 'Pelgrimeren in Fryslân'. Pelgrimeren past goed bij Fryslân in het algemeen, en in het bijzonder ook heel goed bij ons Friese landschap. Fryslân ontvangt graag pelgrimerende wandelaars. Pelgrimeren wordt zondermeer als een interessant thema van Fryslân gezien.

Een ander thema waaraan inmiddels vorm en inhoud is gegeven, is het zogenoemde 'Opfriezen', waarmee zoiets als 'opladen in Fryslân' wordt bedoeld. 

Het programma 'Dagrecreatieve Netwerken' loopt - als daar geen vervolg aan wordt gegeven - volgend jaar in 2024 af. Gehoopt wordt dat dit voor Fryslân zo belangrijk programma daarna toch nog mag doorlopen.

Bezinnen in Fryslân

Fryslân is in veel opzichten een kansrijke regio voor Bezinningstoerisme (toerisme dat leidt tot innerlijke rust). Centraal staan aspecten zoals: rust, ruimte, verjonging, mogelijk smalle (religieuze) of brede interpretatie, en bijvoorbeeld ook verbinding. 

De vraag die we opwerpen, is of het element van 'bezinning' in bezinningstoerisme al dan niet en/of wellicht lastig en geheel of deels is te programmeren? Of kan die bezinning zomaar op gang komen als ik in Fryslân onderweg ben, en ik onderweg bijvoorbeeld iets zie. 

Je bezinnen kan in Fryslân zomaar in een kerk, maar het kan ook net zo goed in een bos, of op de zeedijk. 

Het zou - om te komen tot bezinning - overigens helpend zijn als je de Friese landschappen en het Friese erfgoed kunt ondersteunen met vooral verhalen. Een mooi verhaal blijft namelijk lang hangen, en nodigt bovendien veelal uit tot bezinning.

Plannen voor 2024

Voor de zogenoemde kwaliteitstoerist zijn items zoals duurzaamheid, ervaring en beleving belangrijk.

Het Friese marketingplan 2024 inzake Cultuurtoerisme is voor een groot deel gericht op de Friese Kerken, Staten en Stinzen, en op 'Pelgrimeren in Fryslân'.

Het wordt als belangrijk gezien om Bezinningstoerisme breed te trekken, door het bijvoorbeeld te richten op zaken als:

• Religieus en/of niet-religieus
• Gezondheid
• Wellness
• Stilte,
• Natuur
• Spiritualiteit
• Cultuurhistorie

Ziltepad

Tijdens deze bijeenkomst wordt een afzonderlijk agendapunt ingeruimd voor het in productie zijnde 'Ziltepad'. Ruth ter Voort verzorgt een korte presentatie over deze nieuwe wandelroute.

De Friese Stichting Alde Fryske Tsjerken en de Stichting Oude Groninger Kerken ontwikkelen momenteel een aantal wandelroutes langs kerken in het noordelijk kustgebied van Fryslân en Groningen. Mooi feit is dat er op dit moment al bijna 500 belangstellenden zijn die de concept-routes  op proef bewandelen, om aan de organisatoren ervan feedback te geven over hun bevindingen.

Voor dit Ziltepad verschijnt te zijner tijd een samenstel van publicaties, namelijk een Routegids, een Meditatiegids, en een Zilte Menugids.

Men is nu halverwege deze pilot. De eerste ervaringen laten zien dat de deelname aan het voorgeprogrammeerde aanbod van met name yoga en meditatie tegen valt; maar veel andere zaken sluiten juist wel heel goed aan bij de belangstelling van de wandelaars op het Ziltepad. 

Uit de eerste ervaringen in de pilot van dit wandelproject blijkt nu al dat de meeste wandelaars het wandelen al als genoeg ervaren. Voor hen is bijvoorbeeld alleen al een kerk langs de route, met daarin bijvoorbeeld kunst erin, al meer dan genoeg. 

Het doel van de organiserende partijen is om de route van het Ziltepad in de komende jaren verder uit te breiden, opdat in de toekomst de kerken van de hele Waddenkust wandelend kunnen worden bezocht aan de hand van de routes van het Ziltepad.

Mooi is dat er ook al een stempelkaart bij het Ziltepad is gemaakt, want ja, mensen zijn gek op stempels onderweg. 

We concluderen aan het eind van dit middagprogramma dat er in elk geval nog veel kansen in Fryslân zijn voor Bezinningstoerisme.

Webinar over Bezinnen in Fryslân

Dinsdag 1 november 2022

Webinar over Bezinnen in Fryslân

e-Workshop van Merlijn Pietersma

Als vervolg op de Dagrecreatieve Netwerkdag in de Thaborhoeve van Tirns van 4 oktober 2022 neem ik vanmiddag deel aan het Webinar over 'Bezinnen in Fryslân', over kansen voor bezinningstoerisme in Fryslân. Ongeveer 30 netwerkpartners nemen deel aan deze online workshop van anderhalf uur.

Presentator van deze e-workshop is Merlijn Pietersma, en dit webinar wordt georganiseerd door de opgave Dagrecreatieve Netwerken.

Bezinningstoerisme

Merlijn Pietersma hanteert voor Bezinningstoerisme als definitie: 'Het tijdens vrijetijd komen tot een dieper inzicht in existentiële levensvragen. Deze innerlijke verrijking ontstaat door het ondergaan van een ervaring die groter is dan het individu'.

• Daarbij geeft hij aan dat er van enkele condities sprake moet zijn om dit verschijnsel met recht bezinningstoerisme te noemen. Zo zou geen sprake mogen zijn van pre-fabricage, maar begrippen als schoonheid, verbinding en vibe zijn wel essentiële ingrediënten.
• Bezinningstoerisme is volgens hem meer dan alleen religieus; en bezinningstoerisme raakt de kern van recreatie & toerisme.
• Vervolgens worden enkele trends en hun tegen-trends besproken; bijvoorbeeld 'fear of missing out' versus 'joy of missing out'.
• Het is opmerkelijk dat in een tijd van ontkerkelijking in onze samenleving wel een exponentiële groei is te zien van belangstelling en aanbod op het gebied van bijvoorbeeld mindfulness en bezinning.
• Als we naar het percentage burn out-klachten van Nederlanders kijken, valt op dat er in alle leeftijdsklassen over de hele breedte van de Nederlandse bevolking in de jaren 2020 en 2021 sprake is van groei van dat percentage burn out-klachten.
• We zien ook dat de huidige maatschappelijke crises van vandaag de dag (bijvoorbeeld voor wat betreft: corona, klimaat, asiel, inflatie, personeel, oorlog in Oekraïne) velen aanzet tot reflectie.
• Vervolgens krijgen we enkele verschijnselen van de geschiedenis van het toerisme voorgeschoteld.
• Professor Herman Pleij heeft het begrip 'Recreatie' gekoppeld aan het feit dat re-creatie beoogt dat re-creanten pogen het paradijs te her-scheppen.
• Interessant is ook het bekijken van de zogenoemde 'Toeristische Behoeften Pyramide', waarin we aflezen dat het merendeel (65%) van de toeristen uit is op 'Gemak', en maar 30% 'Beleving' beoogt, terwijl slechts 5% van de bevolking 'Zingeving' als hoger doel nastreeft en/of bereikt.
• Voordat we over gaan tot het interactieve deel van deze workshop legt Merlijn Pietersma ons nog de 'Typologie van Bezinningstoerisme' in vier kwadranten uit, daarna ook ingevuld met praktijkvoorbeeld van bezinningstoerisme in Fryslân.

Reflecties

Twee items breng ik in het interactieve deel van dit webinar in:

• Je kunt je afvragen of het begrip 'Bezinningstoerisme' niet beter 'Bezinningsrecreatie' genoemd zou kunnen/moeten worden, vooral als je de hierboven genoemde definitie van 'bezinningstoerisme; als uitgangspunt neemt. Als 'beleving' iets is wat je 'raakt', en als 'zingeving' daarentegen iets is wat je 'verandert', ligt bezinning in mijn ogen dichter bij re-creatie dan bij toerisme.
• Bij Nijkleaster in Jorwert zie ik dat het in onze activiteiten hanteren van de Nijkleaster-drieslag 'Stilte, Bezinning, Verbinding' de bezoekers van Nijkleaster in positief opzicht raakt. De klooster-activiteiten van Nijkleaster leiden niet alleen tot beleving, want deelnemers ervaren dat - zeker als ze vaker deelnemen - ook als 'zingeving'; het verandert hen ook. Zo zie je bijvoorbeeld dat al zo'n honderd participanten van Nijkleaster ervoor hebben gekozen om niet langer consument van Nijkleaster-activiteiten te zijn (alleen maar 'nemen'), maar dat zij als vrijwilliger zich met hart en ziel ook als co-producent inzetten om anderen ook die ervaring van beleving & zingeving te schenken (dus ook 'geven'). 

Dagrecreatieve Netwerkdag in de Thaborhoeve van Tirns

Dinsdag 4 oktober 2022
 

ETFI-lector Albert Postma presenteert Trends in Recreatie & Toerisme

Gastvrij Fryslân
De opgave 'Dagrecreatieve Netwerken' is onderdeel van het beleidsprogramma 'Gastvrij Fryslân 2028'  van de Provinsje Fryslân. Dagrecreatieve Netwerken richt zich zowel op de fysieke verbinding tussen de toeristische dagrecreatie, als op de samenwerking tussen netwerkpartners. Er wordt gewerkt aan het vindbaar, boekbaar en beleefbaar maken van routes, bezienswaardigheden, thema’s, verhaallijnen, evenementenagenda’s en toeristische arrangementen.

Vandaag woon ik de Netwerkdag bij die door Dagrecreatieve Netwerken wordt georganiseerd in de Thaborhoeve te Tirns, op de locatie van het voormalige Thaborklooster (1406-1572), enkele kilometers ten noorden van het Friese Sneek.

De organisatie biedt een gevarieerd programma aan, in zowel plenaire setting, als workshop in subgroepen.

Floriaan Zwart over verbinding en inspiratie

Deze Dagrecreatieve Netwerkdag wordt om 9:00 uur geopend door Floriaan Zwart, zogenoemd 'schipper' van de opgave Recreatieve Netwerken, tevens directeur van VVV Waterland. Hij wijst ons erop dat de focus vandaag vooral op wandelen zal liggen, en dat dit mede wordt geïllustreerd door het aantal deelnemers dat vandaag op wandelschoenen is gekomen. Hij spreekt de hoop uit dat we door deze netwerkdag een nog sterkere verbinding krijgen, en dat we elkaar vandaag zullen inspireren.

Ingeborg de Groot over Wandelplatform Drenthe

Het plenaire programma begint met een kijkje over onze provinciegrens. Ingeborg de Groot - werkzaam bij het Recreatieschap Drenthe dat het Wandelplatform Drenthe faciliteert - vertelt over de wijze waarop samenwerkende partijen in Drenthe werken aan het versterken van de vitaliteit en de aantrekkelijkheid van Drenthe als wandelbestemming.

Met haar Wandelvisie 2018 wil Drenthe bereiken dat deze provincie als wandelprovincie wordt beschouwd, met haar aantrekkelijke wandelroutes. Doelstellingen zijn geformuleerd in termen als: leefbaarheid, gezondheid, werkgelegenheid, duurzaam vervoer en Drenthe-eigen. Het Drentse Wandelplatform werd opgericht ten behoeve van de gewenste regie, coördinatie, investering en samenwerking.

Het Wandelen kwam nadrukkelijk op de beleidsagenda, en er werd gewerkt aan productontwikkeling, gastvrij onthaal, communiceren, profileren en routes, onder andere resulterend in een Wandelknooppuntennetwerk. 

Als succesfactor wordt genoemd dat je niet alleen maar een praatclub moet zijn, maar dat je in het Wandelplatform organisaties nodig hebt met uitvoeringskracht, die zich dan ook structureel inzetten.

Hendrina Zijlstra bestendiging van het Dagrecreatieve Netwerk

De bijdrage van Hendrina Zijlstra - projectleider van de opgave Dagrecreatieve Netwerkern - gaat over de wijze waarop we ons Friese netwerk voor het fietsen, wandelen en andere vormen van dagrecreatie (bv. pleziervaart) kunnen bestendigen, en hoe we dat levendig en relevant kunnen houden; niet alleen voor nu, maar ook na 2028, als deze opgave vanuit de beleidsnota 'Gastvrij Fryslân 2028' is afgerond.

Albert Postma over Trends in Recreatie & Toerisme

Na de koffiepauze volgt de bijdrage van Albert Postma, lector verbonden aan het European Tourism Future Institute, dat uit gaat van NHL Stenden Hogeschool te Leeuwarden. Hij doet veel onderzoek naar trends in toerisme en is een autoriteit op het gebied van toekomstvisies (Scenario Planning).

Postma maakt bij deze trends onderscheid in drie nivo's, te weten: Micro (komende 5 jaar), Meso ( komende 5-10 jaar) en Macro (over meer dan 10 jaar).

• Op micro-nivo benoemt hij elementen zoals: veranderende demografie, sociale omstandigheden, economische omstandigheden, milieubewustzijn, interfaces en geopolitieke omstandigheden.
• Enkele meso-trends die hij bespreekt, gaan bijvoorbeeld over zaken als 'vakantie dichtbij', of vakanties voor 'special interest groups', of multi-generatiereizen, of gezondheid.
• Bij de mega-trends gaat Albert nader in op zaken als: technologisch geconstrueerde beleving, extra grote verblijfsaccommodaties, verbreden van booking sites, veiligheid & zekerheid & gezondheid, duurzaamheid, placemaking en hybride evenementen.

Frank Hart over de Wandelmonitor

Aansluitend op deze lezing gaat de hele groep in drie subgroepen uiteen, voor de drie workshop-sessies van vandaag. Er zijn workshops over Seizoensverlenging, over Regeneratief toerisme, en over de Wandelmonitor. De eerste sessie die ik bijwoon, gaat over de Wandelmonitor.

Deze workshop wordt verzorgd door Frank Hart, coördinator belangenbehartiging bij Wandelnet. Hij presenteert de facts & figures die uit het onderzoeksrapport 'Wandelmonitor' komen. Daarbij worden zowel landelijke resultaten als ook de resultaten inzake Fryslân behandeld. Deze Wandelmonitor maakt qua wandelingen onderscheid tussen 1. het Ommetje (duurt niet langer dan een uur), 2. de Wandeling (5-10 km), de Dagwandeling (meer dan 10 km), en de Wandelvakantie (meerdaags wandelen).

Lunchen en wandelen met Marrit Bos en Fokko Bosker

Tijdens de lunch-pauze worden we niet alleen verwend met lekker eten en drinken, maar we komen ook in beweging, want de deelnemersgroep wordt halverwege lunchtijd uitgenodigd voor een korte lunchwandeling over het terrein van de Thaborhoeve. 

Marrit Bos neemt een deel van de groep mee voor een wandeling door de wijngaard van de Thaborhoeve, waar ze uitleg krijgen over deze wijngaard, waar de druiven in mooie trossen rijp aan de wijnstokken en wijnranken hangen.

Ik ga met de andere groep mee voor een korte wandeling naar het begin van het buitengebied, waar we van Fokko Bosker een uitleg krijgen over de karakteristieken van het gebied, waarin vroeger het Thabor-klooster en nu de Thaborhoeve staat.

 

Hilda Snippe over Toegankelijkheid

Na de lunch worden alle deelnemers in de lunch-schuur fysiek belast met een handicap zoals doofheid, slechtziendheid of blind zijn. Met deze handicap moeten we allen de grote zaal in het hoofdgebouw zien te vinden, om op die wijze alvast te ervaren hoe belangrijk de toegankelijkheid van een locatie is voor wie met een dergelijke handicap door het leven gaat.

Als iedereen met de nodige ondersteuning is gearriveerd in de plenaire zaal, kijken en luisteren we naar de presentatie van de ervaringsdeskundige Hilda Snippe (die een gezichtsbeperking heeft), over Toegankelijkheid. Ze vertelt uit eigen ervaring hoe belangrijk het is om altijd eerst je reis of route te checken, alvorens op pad te gaan. Eén van haar tips aan accommodatie-eigenaren is om niet alleen maar technisch te werken aan de toegankelijkheid van je accommodatie, maar ook een relatie aan te gaan met je gast om de toegankelijkheid van je accommodatie zoveel mogelijk te verbeteren, waarmee je iedereen een grote dienst bewijst.

Grietje Hoekstra over Seizoensverlenging

Na deze plenaire presentatie gaan we weer in subgroepen uiteen voor de tweede zogenoemde schuursessie. Dan woon ik de workshopsessie bij van Grietje Hoekstra, die regiomarketeer en aanjager seizoensverlenging is bij de VVV Waterland van Fryslân. Zij vertelt ons over het belang van Seizoensverlenging, en geeft praktijkvoorbeelden van de wijze waarop recreatie-ondernemers en andere organisaties die seizoensverlenging handen en voeten kunnen geven. Het is een interactieve sessie, waarbij de workshopdeelnemers ook worden uitgenodigd om zelf met goede ideeën te komen voor seizoensverlenging.

Brigitte Nitsch over Regeneratief Toerisme en afronding van deze netwerkbijeenkomst

De derde workshop die ik hierna zou gaan volgen, zou worden verzorgd door Brigitte Nitsch, die onderzoeker en docent 'Sustainable and Inclusive Tourism' is bij NHL Stenden Hogeschool. Zij heeft eerder vandaag al twee workshops verzorgd over Regeneratief Toerisme, waarin toerisme een belangrijke bijdrage kan leveren aan het herstellen van een bloeiende toekomst voor onze planeet. 

Door ziekte van de workshopleider over Bezinningstoerisme komt dat gewilde onderwerp over bezinningstoerisme vandaag niet uit de verf, dus de organisatie besluit om de derde workshopronde dan maar plenair te beleggen, om alle deelnemers hun eigen inbreng te laten geven over bezinningstoerisme; en aansluitend ook met elkaar te inventariseren wat de opbrengsten van deze interessante netwerkbijeenkomst zijn. Dat laatste wordt dan ook wel 'De vangst van de dag' genoemd. Deze laatste sessie wordt geleid door Wiepkje Hoekstra, één van de vaste medewerkers van de opgave Dagrecreatieve Netwerken.

Voordat iedereen vertrekt, wordt nog de gelegenheid geboden om deze interessante netwerkdag af te sluiten met een informele netwerkborrel. Een mooi moment om nog even na te praten over de resultaten van deze bijeenkomst.

Presentatie van het Klooster Claercamppad

Woensdag 1 juni 2022
  

De uitnodiging voor de presentatie van het Klooster Claercamppad

Klooster Claercamppad

Vandaag is het een feestelijk dag, want vanmiddag verschijnt er een nieuwe gids met fiets- en wandelroutes door Fryslân.  

De in Fryslân wonende en werkende wandeljournalist Fokko Bosker publiceert vandaag de fiets- en wandelgids 'Klooster Claercamppad'. De ondertitel van deze fiets- en wandelgids luidt: 'Wandel- en fietsroutes door de Friese Waddendelta'.

En vanmiddag is de feestelijke presentie van deze nieuwe gids bij Kunstwerf Het Lage Noorden, aan de voet van de Waddenzeedijk nabij het Friese Marrum.

Zo'n vijftig genodigden komen hier vanmiddag bijeen om de presentatie van deze nieuwe fiets- en wandelgids bij te wonen.

Van Jacob van Lennep naar Fokko Bosker in 200 jaar

Het middagprogramma wordt geopend door middagvoorzitter Ton Stierhout van de Stichting Klooster Claercamppad. Hij roept in zijn inleiding het door hem genoemde 'Jacob van Lennep-gevoel' bij ons op. Jacob van Lennep maakte met zijn studievriend (de latere staatsman) Dirk van Hogendorp in 1823 een voetreis door Nederland om zijn land beter te leren kennen, en hield daarvan een dagboek bij. Het nostalgisch gevoel dat het lezen van dit dagboek oproept, noemt Ton dat Jacob van Lennep-gevoel.

Maar dan over Fokko Bosker zijn nieuwe gids. 

Ook Fokko geeft in zijn gids een prachtige sfeertekening van het landschap. Hij beschrijft ook de pleisterplaatsen onderweg. Al wandelend ervaar je dat je tijdens het langzame lopen veel meer ziet. Ton Stierhout hoopt dat veel mensen vanaf vandaag op pad gaan met deze nieuwe fiets- en wandelgids. Alleen al het lezen van deze nieuwe gids is prachtig, om zoiets als het 'Fokko Bosker-gevoel' op te roepen en het onderweg te ervaren.

Ons landschap verdient een podium 

Na deze inleiding geeft Ton Stierhout het woord aan Fokko Bosker, die als route-ontwikkelaar vervolgens zijn presentatie verzorgt over de route van het Klooster Claercamppad. Bosker prijst de prachtige plek van deze gids-presentatie, dat ons dat mooie Wadden-gevoel schenkt.

Fokko betitelt zichzelf als de wandelaar, de landloper, de lanterfanter en de landschapsgenieter die gaandeweg ondertussen dan ook nog een serie wandelgidsen schrijft en publiceert. De gids van vandaag is de nieuwste van zijn serie wandelgidsen.

Fokko Bosker: "Ons landschap verdient een podium. De verhalen over het landschap wil ik met dergelijke wandelgidsen tot leven brengen, daartoe ondertussen langzaam lopend door dat landschap".

Daarna geeft Fokko een toelichting op de gelaagdheden van het landschap van onze Waddendelta, met sub-thema's als: Van zee naar land; De pelgrimshoofstad Dokkum; Langs de Dokkumer Ee naar Janum; Naar Bolsward naar Klooster Bloemkamp/Oldeklooster; Sense of Place over het Waddenlandschap; De Terp van de toekomst; Kunst en Waddenkust, en tot slot de Rondwandeling bij Holwert.

Fokko: "We zijn losgezongen van ons landschap, dus we moeten nieuwe allianties vormen om meer ruimte te geven aan de menselijke maat en aan de natuurlijke maat, die bij ons passen, en die voor ons nieuwe vensters openen".

 

Pelgrimspaden inspireren

De volgende spreekster is Hendrina Zijlstra, voor de provincie Fryslân Projectleider Dagrecreatieve Netwerken. Zij gaat in op pelgrimeren en op bezinningstoerisme, dat Fryslân kansen biedt.

Ze heeft op de Caminho Portugués als beginnend pelgrim nog geen jaar geleden zelf ervaren dat een pelgrimspad niet zomaar een wandelroute is. Op de een of andere manier is het op het pelgrimspad zo dat je op dat pelgrimspad datgene tegenkomt wat je kennelijk moet tegenkomen. Bovendien doe je - zelfs als je alleen op pad gaat - je pelgrimstocht beslist niet alleen, zo ervoer ze onderweg op het Portugees-Spaanse pelgrimspad. En pelgrims hebben prachtige verhalen, zo blijkt onderweg. 

Het is onze gezamenlijke uitdaging om al dat moois van onze Friese wandelpaden toegankelijk te maken voor het publiek, want dan geniet je in Fryslân volop van bijvoorbeeld de cultuur, de historie, je bezinning en ook van je overnachtingen (in bijvoorbeeld de Friese Kerkrefugio's).

Daarna laat ze zien wat er momenteel zoal op het internet is te vinden aan wandelroutes in Fryslân, met informatie over bijvoorbeeld de van toepassing zijnde wandelknooppunten, en de nadere informatie die op internet wordt geboden.

Hendrina Zijlstra sluit af met de oproep aan ons allen, om ervoor te zorgen dat veel meer mensen geïnspireerd zullen raken door het wandelen en/of fietsen van nu ook dit nieuwe Klooster Claercamppad.

Van Blue Zone naar Bloeizone Fryslân 

Laatste spreker is Bouwe de Boer, de Friese initiator van Bloeizone Fryslân. Hij vindt dat meer mensen zouden moeten gaan voor hun idee en/of voor hun ideaal. Daar kan iets moois uit bloeien.

Daarna vertelt hij hoe zijn eerste kennismaking met de wereldwijde 'Blue Zones' en met de Friezen die hier aan werken, er uiteindelijk toe heeft geleid dat in Fryslân nu wordt gewerkt aan een Friese Blue Zone, onder de eigen Friese naam: Bloeizone Fryslân. Er zijn al mooie voorbeelden bekend van dorpen die initiatieven op dit vlak ondernemen, zoals bijvoorbeeld: Bakkeveen, Warga, Heeg, Balk en Makkum.

In dat kader van Bloeizone Fryslân zouden volgens Bouwe onze Friese wandelpaden - zoals bijvoorbeeld nu ook dit nieuwe Klooster Claercamppad - belangrijke trekkers kunnen worden voor mensen om de Friese Bloeizones te gaan bezoeken.

Lofzang op de Wadden 

En dan is het tijd voor muziek. Muziek waarbij het Wadden-gebied centraal staat. Adri de Boer is uitgenodigd om vanmiddag enkele liedjes te zingen. Hij zingt achtereenvolgens twee van zijn liedjes over de Wadden, te weten:

• Oer it Waad (op it Waad bin ik hielendal frij);
• Skylge (over al het mooie van dit Friese Waddeneiland).

En als toegift zingt hij dan tot slot nog het lied dat hij vorige week vrijdag in Denemarken zong op het songfestival voor minderheidstalen: Bliuw mar by my.

Volop inspiratie tussen Lauwersoog en Bolsward

En dan sluit Fokko Bosker dit middagprogramma af. Daarin bedankt hij allen die hebben meegewerkt om de publicatie van zijn nieuwe fiets- en wandelgids mogelijk te maken. Om die dank te onderstrepen reikt hij vervolgens de eerste exemplaren van zijn gids uit aan achtereenvolgens Ton Stierhout, Bouwe de Boer, Hendrina Zijlstra en Adri de Boer. 

Daarna is er volop gelegenheid om in meer informele setting met elkaar na te praten, onder het genot van een drankje, en ondertussen staat Fokko Bosker bij zijn boekentafel, waar de vertegenwoordigers van de pleisterplaatsen van onderweg een presentexemplaar van deze nieuwe gids kunnen afhalen, en anderen alvast een exemplaar van deze nieuwe gids van wandel- en fietsroutes door de Friese Waddendelta kunnen aanschaffen.

Vanaf nu is deze mooie wandelgids via verschillende verkoopkanalen te koop, dus Friezen en niet-Friezen kunnen vanaf vandaag de prachtige Friese paden op om aan de hand van de inspirerende teksten in deze nieuwe wandelgids van Fokko Bosker volop te genieten van onze unieke Wadden-delta, globaal genomen in het gebied tussen Lauwersoog en Bolsward.