Rondje 19 om de Kerken - van Oudebildtzijl & Fiifhuzen & Nieuwebildtzijl - in Noord-Fryslân

Maandagmiddag 23 december 2024
 

Bij het vogelobservatiepunt op de kwelders van het Noorderleeg

Rondjes om de kerken in noord-Fryslân

Op 31 mei 2024 publiceerde de Stichting Tsjerkepaad in het Friese Pingjum haar wandelgids 'Rondjes om de kerken in noord-Fryslân'. Deze fiets- en wandelgids is geschreven door de bekende wandeljournalist Fokko Bosker.
Stichting Tsjerkepaad ijvert voor een zo ruim mogelijke openstelling van monumentale kerken in Fryslân, en zo'n wandelgids is dan een geschikt instrument om fietsers en wandelaars te laten fietsen en wandelen langs (zo mogelijk opengestelde) Friese kerken.
Deze wandelgids is naast de Kleasterrûntsjes van Stichting Tsjerkepaad deels gebaseerd op de Jabiksrûntsjes die Stichting Jabikspaad Fryslân en Stichting Tsjerkepaad jaren geleden al hebben ontwikkeld. Fokko Bosker heeft in die Kleasterrûntsjes en in die Jabiksrûntsjes de nodige aanpassingen gedaan, en voor deze wandelgids ook een aantal nieuwe wandelrondjes gecreëerd, om daarmee 26 inspirerende wandelroutes te ontwerpen langs kerken in noord-Fryslân, door het omliggende cultuurlandschap.

26 wandelrondjes

Deze 26 rondjes om de kerken liggen verspreid door het hele noorden van Fryslân, en hebben elk een lengte die varieert tussen 5,1 en 18,3 kilometer. De totale lengte van alle 26 rondjes is 337,4 kilometer, waarmee de rondjes een gemiddelde afstand van 13 kilometer hebben. 

Door de grote variatie qua afzonderlijke afstanden, kun je er per wandeldag voor kiezen om bijvoorbeeld 1, 2, 3 of meer rondjes te fietsen of te wandelen. De wandelgids vermeldt welke 12 van de 26 rondjes kunnen worden gefietst.

Het mooie van de wandelgidsen van Fokko Bosker is dat je naast de routebeschrijving en routekaartjes onderweg ook een interessante beschrijving krijgt van het landschap en van de kerken langs de route. Zo verweeft Fokko Bosker cultuurhistorie, erfgoed en landschapsgeschiedenis. 

Deze wandelgids maakt gebruik van de wandelknooppunten van het Friese wandelknooppuntennetwerk, hetgeen het navigeren in het veld vergemakkelijkt.

Elke wandelronde begint met een korte bezinningstekst, die je mee kunt nemen ter overdenking onderweg, zoals:

"Nim ik de wjokken fan de moarntiid

en stryk ik del by de fierste see,

ek dêr sil Jo hân my liede

en Jo rjochter hân my fêst hâlde."

Zee in zicht

Vanmorgen liepen we al Rondje 20 rondom Sint-Jacobiparochie, over een afstand van 12,3 kilometer. Vanmiddag lopen we aanvullend het rondje 19 langs de drie kerken van Oudebildtzijl, over een afstand van 12,5 kilometer. Totaal wandelen we derhalve vandaag 12,3 + 12,5 = 24,8 kilometer.

Dit rondje begint in Oudebildtzijl en gaat dan via Fiifhuzen naar de Waddenzeedijk, en vervolgens door het buitendijkse getijdenlandschap via Nieuwebildtzijl terug naar Oudebildtzijl.

Voorbij Fiifhuzen is de Waddenzeedijk al prominent in zicht, maar zodra we bij het gemaal De Heining de zeedijk oversteken, krijgen we over de brede kwelders de Waddenzee in zicht.

Om 11:15 uur vertrekken we vanuit Sint-Jacobiparochie, en rijden we naar Oudebildtzijl, waar we de auto parkeren op de Keuningsstreek langs de Kaaifaart. 

Als we vertrekken, is het om 11:35 uur 7 graden Celsius, en bij terugkomst in Oudebildtzijl om 15:00 uur is het nog steeds 7 graden Celsius. 

Het weer is overwegend bewolkt, maar wel droog. Gedurende de hele dag waait trouwens een straffe wind uit het noordwesten. In het tijdsbestek dat we langs de Waddenzeedijk en over de kwelders van het Noorderleeg lopen, breekt de zon af en toe behoorlijke door de wolken, en vooral als we vanuit Nieuwebildtzijl teruglopen naar Oudebildtzijl is het buitengewoon aangenaam weer, met de wind in de rug en de heerlijke zonneschijn recht vóór ons. 

"Al verhief ik mij op de vleugels van de dageraad,

al ging ik wonen voorbij de verste zee,

ook daar zou Uw hand mij leiden,

zou Uw rechterhand mij vasthouden."

Van de Oudebildtzijl naar Fiifhuzen

Om 11:35 uur begint onze middagwandeling - vanaf de laaggelegen parkeerplaats aan de Kaaifaart langs de Keuningsstreek - bij de doopsgezinde Julianakerk van Oudebildtzijl.

Waar we over de Ouwesylster Pyp de Kaaifaart oversteken, gaan we de Monnikebildtdijk op, en lopen we even later Oudebildtzijl uit. 

Aan het eind slaan we linksaf, om dan aan de voet van de Vijfhuisterdijk richting Fiifhuzen te wandelen. Daar ontmoeten we Jan, die verderop - voorbij Fiifhuzen - woont. In de luwte van zijn auto hebben we even een kort onderhoud met hem, en daarna - als we dan in noordelijke richting verder lopen door Fiifhuzen - worden we weer geconfronteerd met de harde wind vanuit het noordwesten.

In de bocht met de Koedijk gaan we niet de Koedijk op, maar rechtdoor.

De Waddenzeedijk 

Bovenop deze grasdijk gaat het dan - opboksend tegen de wind - richting Zeedijk, waar we even later arriveren ter hoogte van het zeegemaal de Heining. In de luwte van de Heining staat een wielrenner te pauzeren.

Wij beklimmen de dijktrappen van het gemaal, en krijgen dan van bovenop de Waddenzeedijk een weids uitzicht over de kwelders van Polder Bokkepollen em de Keegen, het Wad en de Waddenzee. Dit is ook wel het moment om te genieten van de zonneschijn, en van de prachtige wolken over het buitendijkse gebied van het Noorderleeg.

Aan de voet van de Zeedijk wandelen we dan met fikse tegenwind naar het Kweldercentrum van It Fryske Gea. We weten dat dat informatiecentrum normaal gesproken open is voor het publiek, en we willen daar binnen onze lunchpauze houden.

Gelukkig is de deur inderdaad open, en zijn we in de gelegenheid om hier binnen heel comfortabel te genieten van onze lunchpauze.

Fryslân Bûtendyks

Na deze genoeglijke lunchpauze steken we tegenover het Kweldercentrum de Waddenzeedijk over, om verder te gaan door het buitendijkse gebied. Dit deel van deze etappe wordt wel het meest stoere deel van dit rondje, want we gaan nu de kwelders van het Noorderleeg op, over lage dijkjes door een weids en guur kwelderlandschap.

Over een drassig graspad langs een brede geul lopen we noordwaarts richting zee, en passeren we het vogelobservatiepunt.

Beneden staat het helemaal onder water, dus ik klim even het dijkje over om uitzicht te krijgen over het natte kwelderlandschap, dat is aangewezen als niet toegankelijk vogelbroedgebied.

Daarna gaat het verder langs de vloedlijn over de kwelders van de Polder Noorderleegsbuitenveld. 

Op de bunker van de Fliegerhorst

We vragen ons af of het mogelijk zal zijn om de Fliegerhorst straks te bereiken, want die ligt nog veel verder het Wad op. 

Even later blijkt dat wel te kunnen, want het pad naar de Fliegerhorst ligt net niet onder water.

Onder een prachtige wolkenlucht lopen we dan nog verder zeewaarts, met de bunker recht vóór ons. 

In 1940 werd hier op het Noarderleech het oefengebied voor de Fliegerhorst in Leeuwarden door de Duitsers in gebruik genomen. Deze bunker is in 1941 gebouwd als observatiepost ten behoeve van de oefenbombardementen en -beschietingen van de Duitse Luftwaffe. De wanden van deze bunker zijn meer dan 50 centimeter dik en de verhoogde vloer zorgde ervoor dat de observatiepost droog bleef tijdens overstromingen van dit buitendijks gebied. 

We gaan bij de stalen trappen op, om dan bovenop de bunker een schitterend uitzicht te krijgen over dit unieke natuurgebied van Fryslân. 

Te midden van de door de Waddenzee overstroomde kwelders hebben we een formidabel uitzicht over dit buitendijkse gebied, en kilometers verderop zien we de twee veerboten tussen Holwerd en Ameland heen en weer varen.

Bij de bunker ligt een stervende gans, die niet eens meer de kracht heeft om de kop te heffen als we de gans naderen. Of de gans lijdt aan een ziekte zoals de (momenteel actuele) vogelgriep, of aan ouderdom, weten we niet, maar het is wel duidelijk te zien dat deze gans niet lang meer te leven heeft.

Via Nieuwebildtzijl terug naar Oudebildtzijl

Wij lopen weer terug van de bunker naar het grasdijkje verder landinwaarts. 

Een eindje verderop passeren we de grote Westerdobbe.

Bij een brede geul die naar de zee stroomt, gaan we over een dam, om dan over een laag dijkje door de kwelders terug te lopen naar de zeedijk.

Als we bij de overgang van de Zeedijk naar de Poldijk de dijk op klimmen, ontmoeten we boven op de dijk een echtpaar uit Oudebildtzijl, dat de harde wind ook even heeft getrotseerd om een kijkje over de dijk te nemen.

Over het Butendykswechy lopen we landinwaarts naar Nieuwebildtzijl.

Vanuit Nieuwebildtzijl gaat het dan over de Van Albadaweg langs de Kaaifaart weer terug naar Oudebildtzijl, waar we om 13:45 uur arriveren. 

Ruim tien minuten later komen we aan op de Ouwesylster Pyp, waar dit Rondje 19 eindigt. 

Op de Keuningsstreek stappen we in onze daar geparkeerd staande auto, en dan rijden we terug naar huis in Feinsum.

Rondje 20 om de Kerken - van Sint-Jacobiparochie & Zwarte Haan - in Noord-Fryslân

Maandag 23 december 2024
 

Bij het beeld van de Slikwerker van Zwarte Haan

Rondjes om de kerken in noord-Fryslân
Op 31 mei 2024 publiceerde de Stichting Tsjerkepaad in het Friese Pingjum haar wandelgids 'Rondjes om de kerken in noord-Fryslân'. Deze fiets- en wandelgids is geschreven door de bekende wandeljournalist Fokko Bosker. 

Stichting Tsjerkepaad ijvert voor een zo ruim mogelijke openstelling van monumentale kerken in Fryslân, en zo'n wandelgids is dan een geschikt instrument om fietsers en wandelaars te laten fietsen en wandelen langs (zo mogelijk opengestelde) Friese kerken.

Deze wandelgids is naast de Kleasterrûntsjes van Stichting Tsjerkepaad deels gebaseerd op de Jabiksrûntsjes die Stichting Jabikspaad Fryslân en Stichting Tsjerkepaad jaren geleden al hebben ontwikkeld. Fokko Bosker heeft in die Kleasterrûntsjes en in die Jabiksrûntsjes de nodige aanpassingen gedaan, en voor deze wandelgids ook een aantal nieuwe wandelrondjes gecreëerd, om daarmee 26 inspirerende wandelroutes te ontwerpen langs kerken in noord-Fryslân, door het omliggende cultuurlandschap.

26 wandelrondjes

Deze 26 rondjes om de kerken liggen verspreid door het hele noorden van Fryslân, en hebben elk een lengte die varieert tussen 5,1 en 18,3 kilometer. De totale lengte van alle 26 rondjes is 337,4 kilometer, waarmee de rondjes een gemiddelde afstand van 13 kilometer hebben. 

Door de grote variatie qua afzonderlijke afstanden, kun je er per wandeldag voor kiezen om bijvoorbeeld 1, 2, 3 of meer rondjes te fietsen of te wandelen. De wandelgids vermeldt welke 12 van de 26 rondjes kunnen worden gefietst.

Het mooie van de wandelgidsen van Fokko Bosker is dat je naast de routebeschrijving en routekaartjes onderweg ook een interessante beschrijving krijgt van het landschap en van de kerken langs de route. Zo verweeft Fokko Bosker cultuurhistorie, erfgoed en landschapsgeschiedenis. 

Deze wandelgids maakt gebruik van de wandelknooppunten van het Friese wandelknooppuntennetwerk, hetgeen het navigeren in het veld vergemakkelijkt.

Elke wandelronde begint met een korte bezinningstekst, die je mee kunt nemen ter overdenking onderweg, zoals:

"Moge de weg je zeggen: volg me maar.

Moge de ster je zeggen: richt je op mij.

Moge de grond je zeggen: bezaai me.

Moge het water je zeggen: drink me.

Moge het vuur je zeggen: warm je.

Moge de boom je zeggen: schuil in mijn schaduw.

Moge de vrucht je zeggen: pluk me.

Als je de weg kwijt raakt,

geen vaste grond vindt en dreigt te verzinken,

als het vuur gedoofd is

en je kou lijdt in een nacht zonder sterren,

als de bomen kaal zijn en je honger en dorst hebt,

dan moge de Eeuwige je zeggen:

"Wees niet bang, Ik zal er zijn"."

Hoofdplaats voor pelgrims die de weg van de sterren volgen

Vanmiddag lopen we Rondje 19 in Oudebildtzijl en omstreken over een afstand van 12,5 kilometer, maar vanmorgen lopen we éérst Rondje 20, om de kerk van Sint-Jacobiparochie, over een afstand van 12,3 kilometer. Totaal gaan we vandaag dus 24,8 kilometer wandelen.

Dit rondje begint in Sint-Jacobiparochie en gaat dan langs de Waddenzeedijk naar Zwarte Haan, en vervolgens over de Oudebildtdijk terug naar Sint-Jacobiparochie.

Het is een route die begint bij de Groate Kerk van Sint-Jacobiparochie, de Friese startplaats voor pelgrims die op weg gaan naar het Spaanse Santiago de Compostela. In het 12e eeuwse boek de 'Codex Calixtinus' wordt de Camino gezien als de aardse weergave van de stand van de Melkweg op 25 juli; de Melkweg die zich dan vanuit Sint-Jacobiparochie uitstrekt over het Europese continent richting Santiago de Compostela, als de weg van de sterren.

Om 8:00 uur vertrekken we in het - net nog - duister vanuit Feinsum, en rijden we naar Sint-Jacobiparochie, waar we de auto parkeren bij de Groate Kerk in het centrum. Als we vertrekken, is het 7 graden Celsius, en bij terugkomst in Sint-Jacobiparochie om 11:15 uur is nog steeds 7 graden Celsius. 

Het is zwaar bewolkt, en overwegend droog. Er waait een straffe wind vanuit het noordwesten over dit eeuwenoude getijdenlandschap, en ondertussen probeert de zon tussen alle wolken door even door te breken. 

Van Sint-Jacobiparochie naar Zwarte Haan 

Om 8:20 uur gaan we - op de scheiding van duister en licht - van start bij de Groate Kerk in het centrum van Sint-Jacobi-parochie. Over het Westeinde lopen naar de westelijke rand van de bebouwde kom. Daar gaan we het Spoorrondsy op, en ook dan lopen we nog behoorlijk beschut tegen de harde wind.

Maar als we dan het Sandpad op gaan, aan de westkant van de grote boomgaard aan de rand van het dorp, krijgen we gedurende het hele eind over het schelpenpad tot aan de brug over de Ouwe Faart te maken met een fiks harde tegenwind.

Aan de overzijde van de Ouwe Faart gaan we de Oudebildtdijk op naar de Westhoek.

Daar draaien we de Boonweg op, waarover we met fikse tegenwind in de richting van de Waddenzeedijk lopen. Vlak vóór de zeedijk staan twee oude Citroëns in de tuin, vanwege de abominabele staat ervan voorbeelden van vergane glorie.

Aan het eind van de Boonweg klimmen we de zeedijk op, waar we dan een weids uitzicht krijgen over de kwelders, het Wad en de Waddenzee.

In de luwte van de Zeedijk lopen we dan door naar Zwarte Haan, waar we arriveren ter hoogte van het H.G. Miedemagemaal.

Vanaf het plateau van de vispassage van dit gemaal, hebben we een mooi uitzicht landinwaarts over de Kouwe Faart zuidwaarts.

Fan Nijedyk na Ouwedyk

We lopen door naar de doorgang naar de Waddenzeedijk.

Daar passeren we het beeld van de Slikwerker, die hier tegen het binnendijkse talud staat, ter ere van en ter nagedachtenis aan al die slikwerkers die Fryslân Bûtendyks hebben gecreëerd tot wat het nu is.

Vanaf de Waddenzeedijk hebben we dan wederom een schitterend uitzicht over de buitendijkse kwelders, het Wad en de Waddenzee.

Dan dalen we af van de zeedijk, en lopen we het buurtschap Zwarte Haan binnen. 

Het gelijknamige restaurant is gesloten, dus we steken de Nieuwebildtdijk over, en gaan dan aan de andere kant van de dijk het Kaatsgat op. Daar vinden we in de luwte van de dijk en van de dijkbebouwing langs de Nije Faart een bankje, waarop we plaatsnemen voor onze koffiepauze.

Daarna volgt een ongeveer twee kilometer kaarsrecht pad van het Kaatsgat langs de rietkraag van de Kouwe Faart, tot aan de opgang naar de Oudebildtdijk.

Daar aangekomen, passeren we Jabikstate, het dijkhuis van Jabik & Maaike, die - zo constateren we - niet thuis zijn. 

Iets verderop komen we dan langs het voormalige Café De Oasthoek, dat momenteel te koop staat.

De mooie muur-schildering van dit oude café (1889) is een opvallend object voor wie hier op de oude zeedijk passeert.

Over de Kadal naar de Groate Kerk van Sint-Jacobiparochie

Als we bij de T-splitsing met de Kadal arriveren, steken we de Ouwe Faart over, en wandelen we over de Kadal zuidwaarts naar Sint-Jacobiparochie.

Direct voorin het dorp gaan we het voormalige spoortracé op, over een smal schelpenpad tussen woonblokken en bedrijfsgebouwen door naar de Georg van Saksenstraat.

Dan hoeven we alleen nog maar in zuidelijke richting naar de Groate Kerk vóór ons te lopen. Omdat op dit moment twee ons bekende vrijwilligers in het Jabikshuus aan het werk zijn om de Kerstnachtdienst voor te bereiden, kunnen we hier even naar binnen om onder andere van het toilet gebruik te maken.

We zien in het register van het Jabikspaad hier ook dat de Jabikspaad-wandelaar Lucas Visscher die gisteren bij ons een refugiostempel haalde, hier zijn startstempel van het Jabikspaad bij de Groate Kerk heeft verkregen.

Vóór de Groate Kerk gaan we nog even langs het pelgrimsmonument van Henk Rusman, dat vóór deze pelgrimskerk is opgesteld.

Daarna stappen we in de auto naast de kerk, en rijden rond 11:15 uur vanuit Sint-Jacobiparochie naar Oudebildtzijl, waar onze middagkuier zal aanvangen van Rondje nummer 19 van Rondjes om de kerken in noord-Fryslân.

Gospelgroep Promise van Urk met Christmas Anyway in Stiens

Zaterdagavond 21 december 2024
 

Instrumentaal duet op keyboard & viool van Promise in Stiens

Christmas Anyway

De gospelgroep Promise van Urk is inmiddels een bekende verschijning in De Hege Stins van Stiens. Eerder trad Promise al vier keer op in deze kerk van de Protestantse Gemeente te Stiens, onder andere in april 2018 en in oktober 2023. 

Vandaag is deze gospelgroep Promise van Urk naar De Hege Stins te Stiens gekomen voor haar Kerstconcert, getiteld: 'Christmas Anyway'. 

Deze Kerstmuziekviering wordt georganiseerd door de Evangelisatie- en Zendingscommissie van de Protestantse Gemeente te Stiens.

Het avondprogramma van deze Sing In is door Promise opgebouwd rond de volgende vier thema’s:

• Aankondiging, 
• Geboorte, 
• Aanbidding en 
• Nu.

In al die muzikale programmablokjes luisteren we naar prachtige Kerstliederen. 

Promise zingt en speelt veel, en er zeker ook enthousiaste samenzang.

Kerstmuziek met veel variatie en blijde boodschap

De gospelgroep staat onder bezielende leiding van de Urker dirigent Menno Hakvoort.

De al ruim dertig jaar bestaande gospelgroep is dankbaar voor al de muzikale jaren die hen al zijn gegeven, en ze hopen in veel kerkelijke gemeenten in de toekomst een bijdrage te blijven leveren door te zingen van Gods grote naam. 

Het koor wordt begeleid door haar eigen band. De band omlijst de muziekstukken op fantastische wijze op gitaar, drums, keyboard en viool. 

Speciale aandacht vraagt dirigent Hakvoort halverwege dit Kerstconcert voor de twee instrumentale muziekstukken op keyboard & viool, waar de aanwezigen in de zaal ademloos naar zitten te luisteren.

Niet allen zij, maar band en koor krijgen regelmatig tijdens dit Kerstconcert een welverdiend applaus voor de expressieve wijze waarop deze gospelgroep de kerstmuziek ten gehore brengt, met af en toe ook prachtige solopartijen in diverse Christmas songs.

Per muziekblok worden de muziekstukken toegelicht, en daarna doet de begeleiding van de band en de gepassioneerde zang van de koorleden haar werk om met de blijde boodschap van de gevarieerde muziek de aanwezigen in de zaal te begeesteren.

Comeback in Stiens

Na de woorden van dank - namens ons allen - van de Zendings- en Evangelisatiecommissie wordt door Jan Keuning geopperd dat in dit prachtige Kerstconcert vast wel de belofte ligt voor een volgend optreden van Promise in Stiens. Laten we dan maar hopen dat de daaropvolgende muzikale toegift van Promise het positieve signaal is van nog eens weer een comeback van Promise in Stiens.

Levende kerststal in de Sint-Vituskerk van Stiens

Zaterdagmiddag 21 december 2024
 

De levende Kerststal in de Sint-Vituskerk te Stiens

Warm onthaal met live muziek
Inmiddels is het in de voorgaande jaren traditie geworden, en ook dit jaar wordt er weer een Levende Kerststal georganiseerd in de Sint-Vituskerk van Stiens. Deze Open Kerk-middag wordt georganiseerd door de Protestantse Gemeente te Stiens.

Vandaag is de kerk open voor jong en oud, en er is voortdurend iets te beleven in deze eeuwenoude terpkerk van Stiens. 

Buiten waait het hard en is het nogal regenachtig, maar binnen wacht ons een warm welkom met onder andere live kerstmuziek en een lekkere kop warme chocolademelk.

Als Durkje en ik de kerkzaal binnenkomen, klinken net nog de laatste muzikale Kerstklanken van de VituStins Cantorij. Eerder vanmiddag waren er al live optredens van organist Henk Havenga, van een zangduo van de band United, van het Jeugdorkest Belhamels en van het draaiorgel van Georg Helfferich.

Kerststal met schapen en herders

In het koor van deze oude dorpskerk hangt een kleed met helder fonkelende sterren. Onder die sterrenhemel is een mooie Kerststal, waarin Jozef & Maria zijn te vinden met hun pasgeboren kindje Jezus.

Rechts van dit geboorte-tafereel staan twee schapen, en bij het hek zitten twee in herderskleding getooide schaapherders.

Verder is de kerk her en der versierd in Kerstsfeer en is er volop gelegenheid om elkaar te ontmoeten in de kerkzaal. Ook kun je hier een kaarsje branden en/of je kerstwens achterlaten. 

Dan begint het laatste muzikale optreden van deze middag, dat wordt verzorgd door de Brassband De Nije Bazún. 

Aan het eind van de middag verlaten we de kerk en worden we uitgeluid met de koperklanken van de Kerstmuziek van de brassband. 

Mooi om te horen en te zien dat heel veel mensen vandaag een bezoek hebben gebracht aan de Open Kerststal in deze monumentale kerk van Stiens.

De Nije Leije kerstmarkt van Alde Leie

Zaterdagochtend 21 december 2024
 

Kerstmarkt van de Nije Leie

Kerstmarkt 2024

Vandaag vindt de sfeerrijke kerstmarkt plaats bij de Nije Leije in Alde Leie.

Meer dan dertig standhouders bieden met zorg hun producten en diensten aan. Je kunt vandaag volop kiezen uit een breed assortiment van heerlijke delicatessen tot prachtige cadeauartikelen, kortom, er is waarschijnlijk voor iedereen wel iets passends te vinden.

Als ik vanmorgen rond tien uur de grote hal van de Nije Leie binnen ga, zijn de eerste bezoekers al binnen, en als ik na een tijdje rondlopen weer vertrek, is de hal al druk bezocht.

De gebruikelijke standhouders van de tweewekelijkse Boerenstreekmarkt zijn vandaag aanwezig, en hun aanbod wordt vandaag flink verbreed door een groot aantal andere standhouders, die bij deze gelegenheid ook hun waar aanbieden, en wellicht ook het komende jaar wel terugkomen voor de tweewekelijkse Boerenstreekmarkt in deze hal.

 

Aanbod

Een rondgang langs alle kraampjes toont onder andere het volgende assortiment:

• Culinair: Verse groente, aardappelen, fruit, paddenstoelen, lokale kazen, zuivel, wild, ambachtelijk brood, vis, eieren, vlees, honing, vruchtensappen, vruchtenwijn, advocaat, bier en kruidenelixers;
• Kunst en ambacht: Sieraden, edelstenen, aardewerk, (hout)kunst, kleding, groendecoraties en handgemaakte kaarsen;
• Winterse lekkernijen: Warme chocolademelk, Glühwein, snert, koffie, thee, vers gebak, rookworsten en Thaise loempia’s;
• Gezondheid, huis en huid: Natuurlijke schoonmaakproducten, zeep, shampoo, huidverzorging, thee, kiemgroentes, oerzaden, supplementen en Thaise stoelmassage.

Wel aangekondigd, maar niet gezien of gehoord, is de live muziek, maar die zal wellicht dan later vanmorgen nog wel ten gehore worden gebracht.

Ook zonder muziek is het vanmorgen vroeg desondanks al wel gezellig, want zo'n markt biedt je uiteraard ook de gelegenheid om je door de standhouders goed te laten informeren over hun (streek)producten en diensten, en bovendien is het ook een gezellige ontmoetingsplek voor al die onbekende en bekende bezoekers die vanuit de hele regio van noord-Fryslân vandaag naar de Nije Leie komen.

Drie generaties vieren Kerstfeest in Westerbork

Donderdagavond 19 december 2024
 

Een feestelijk versierde ontvangsthal in Kerstsfeer

Kerstfeest voor jong en oud 

Nadat Sinterklaas twee weken geleden al weer naar Spanje vertrok; is het Christelijk Kindcentrum 'De Wegwijzer' in het Drentse Westerbork in Kerstsferen gebracht. 

Vanavond vieren Durkje en ik onder andere samen met onze kleinzonen Elwin & Nolan hun Kerstviering op school.

Voor alle ouders en grootouders en andere belangstellenden heeft de school een gezellige ontmoetingsplek gecreëerd in de ontvangsthal van de school, en de leerlingen worden vanaf 18:15 uur in hun eigen lokalen ontvangen voor de Kerstviering in hun eigen combinatiegroepen. 

Ondertussen is er voor de volwassenen in de hal van de school volop gelegenheid om in Kerstsfeer elkaar te ontmoeten onder het genot van koffie, thee, glühwein en oliebollen.

Bestrijding van metabole ziekten

Her en der hangt deze avond een QR-code, waarmee geld wordt gecollecteerd voor een goed doel, namelijk voor de bestrijding van metabole ziekten, hetgeen momenteel ook het kerstdoel is van Serious Request van 3FM. 

Dat metabole ziektes heel dichtbij komen, blijkt wel uit het feit dat er op deze school ook twee kinderen zijn met deze ziekte. Dit heeft natuurlijk een grote impact op hun gezinnen. 

Onderzoek op dit gebied is heel belangrijk, want daardoor komen medici meer te weten over de metabole ziekten, en met meer kennis kunnen dan hopelijk nieuwe effectieve behandelmethoden worden ontdekt.

Muzikale afsluiting van het Kerstfeest

Rond 19.30 uur worden alle genodigden ontvangen in de grote centrale ontmoetingsruimte van de school, Hier wordt de viering van het Kerstfeest met z'n allen afgesloten. 

Als het enorm groot aantal gasten een plekje heeft gevonden op de theatertrappen en op de extra bijgeplaatste stoelen in de ontmoetingsruimte, begint de muziek van enkele leerkrachten en leerlingen te klinken. Eén voor één komen dan alle groepen kinderen vanuit hun lokalen in optocht zingend naar de ontmoetingsruimte, en daarmee zwelt ondertussen de zang van het lied 'Shine your light' aan.

Als alle groepen zijn gearriveerd, en het eerste lied is gezongen, volgt nog een tweede Christmas-song met beamerondersteuning, waarbij de boodschap aan de ouders is dat Kerstfeest veel meer is dan alleen maar een kerstboom, kerstversiering en kerstkado's, omdat het Kerstfeest vooral draait om de geboorte van het kindje Jezus, en dat vieren we vanavond hier op school in Westerbork met drie generaties.

Na deze 'Christmas performance' gaan de kinderen nog eenmaal met hun leerkrachten terug naar het klaslokaal, waar ze van de ouderraad nog een kerstkadootje meekrijgen. Daarna verdwijnen alle kinderen met hun begeleiders vanuit de kerstfeestelijk versierde school in het duister van de nacht, waar de sterren hoog en zichtbaar aan de hemel staan.

Vrouwengeschiedenis, feminisme en de Friese heldin Geesje Feddes

Donderdag 19 december 2024

 

Lezing van Els Kloek in Tresoar

De rol van vrouwen in de geschiedenis

In deze laatste lunchlezing van dit kalenderjaar is Els Kloek in ons midden te gast in Tresoar te Leeuwarden. 

Els Kloek is historica, gespecialiseerd in historisch onderzoek naar de rol van vrouwen in de Nederlandse geschiedenis. Haar bekendste werk is het Digitaal Vrouwenlexicon van Nederland, een website die ze maakte met medewerking van honderden deskundigen. Meer dan 2.000 biografieën van (meestal vergeten) vrouwen zijn daarin verzameld. Het project werd vooral bekend met de twee encyclopedische naslagwerken-in-druk, die verschenen onder de titel ‘1001 vrouwen’.

Feminisme en Geesje Feddes

In haar lunchlezing vertelt Els Kloek ons vandaag waarom dit project háár invulling is geweest van ‘vrouwengeschiedenis’. Ze ziet het als haar levenswerk, ook al heeft ze nog andere publicaties op haar naam staan. Zo schreef ze onlangs een historisch overzicht over het feminisme en doet ze momenteel onderzoek (onder andere in Tresoar) naar de Friese Geesje Beekhuis-Feddes, een notarisvrouw uit Leeuwarden, moeder van twaalf kinderen en schrijfster van een feministische pamflet (1870) dat nog altijd indruk maakt.

Vrouwengeschiedenis

In de 70er jaren studeerde Els Kloek geschiedenis. In die tijd kwamen de vrouwenstudies overwaaien vanuit andere landen naar Nederland. Ze begon zich toen te interesseren in de geschiedenis van vrouwen. Ze hield van archiefonderzoek, vooral ook op dit terrein. Ze specialiseerde zich in de periode van vóór de vrouwenemancipatie. Deze vrouwenstudie paste in die tijd heel goed tussen allerlei andere thematisch georiënteerde vormen van historisch onderzoek. 

Ze startte haar onderzoek in de 70er jaren en begon hierover te publiceren. Na haar proefschrift over vrouwengeschiedenis in de vroegmoderne tijd werd ze gezien als de ‘gearriveerde vrouwenhistorica’.  Haar focus lag en ligt op bijzondere, individuele vrouwen. Haar historisch onderzoek leidde na 20 jaar tot haar levenswerk van het ‘Digitaal Vrouwenlexicon van Nederland’ (bij het Huygens Instituut) en tot een biografisch boek over vrouwen. In dit boek – in twee delen - worden 2.150 vrouwen beschreven. Dat boek bleek een hype te worden. 

Feminisme

Els Kloek schreef ook een historisch boekje over 'Feminisme' met de gelijknamige titel. Dat bleek geen gemakkelijke opgave te zijn, want ze wilde en moest het feminisme in een historisch perspectief plaatsen. 

• Het is al een hele lange traditie dat er gesproken wordt over de taakverdeling tussen mannen en vrouwen. De satire hieromtrent heeft de ontwikkeling van het feminisme in de weg gestaan. 
• Het begrip feminisme is eigenlijk nooit populair geweest, ook niet onder feministen. 
• Feminisme komt en gaat in golven, en zal dat waarschijnlijk blijven doen. 

Geesje Feddes

Geesje Feddes was de vrouw die voor het eerst in de geschiedenis een geschrift publiceerde waarin ze (al in 1870) pleitte voor gelijkberechtiging van vrouwen.

Geesje Feddes kwam ook te staan in het vrouwenlexicon van Els Kloek. 

• Geesje was een raadselachtige figuur, een vrouw met 12 kinderen (waarvan één al heel jong stierf, en een ander kind verlamd was door hersenbeschadiging bij de geboorte), als echtpaar aanvankelijk wonend in Buitenpost. 
• Ze schreef strijdbaar en liep haar tijd ver vooruit.  
• Geesjes ouders waren gescheiden in 1852, hetgeen in die tijd wel heel bijzonder was. 
• Geesjes vader had een goede reputatie in hun toenmalige woonplaats Wageningen, maar hij vluchtte halverwege de 19e eeuw naar Duitsland (Hamburg en Dresden). 
• De oorzaak van de scheiding van Geesjes ouders is tot op heden niet voorzeker bekend, maar het zou met hebzucht en geld en hoogstwaarschijnlijk met de vlagen van agressie van de vader van Geesje te maken kunnen hebben.  
• De scheiding van haar ouders was van tafel en bed. In 1856 stierf Geesje haar vader in Dresden. Toen erfden zijn ex-vrouw en haar kinderen (waaronder ook Geesje) een enorme erfenis. Geesje erfde een bedrag dat nu zo’n anderhalf miljoen zou zijn, dus zij was een behoorlijk bemiddelde vrouw. 
• Geesje heeft tijdens haar huwelijk (met de veel oudere notaris Beekhuis) in Buitenpost veel huisonderwijs gegeven aan haar kinderen. Toen de dochters naar de HBS moesten, verhuisde het gezin Beekhuis-Feddes naar Leeuwarden.
• Het pamflet dat Geesje schreef, meldde dat de vrouw de paria van de samenleving was, die nauwelijks rechten had in de maatschappij. Ze maakt zich daarin ook kwaad over het feit dat de vrouw twee getuigen moest aandragen om te bewijzen dat de man agressief tot huiselijke geweld kwam. 
• Geesje fulmineerde niet zozeer tegen de maatschappij, maar tegen de kwaliteit van de wet inzake de rechten van de vrouw in de toenmalige samenleving.
• ‘Geroepen, doch niet vaardig’ is een uitgebreider boekje van Geesje Feddes dat verscheen na haar voornoemde pamflet. Ze noemt daarin dat juist ook meisjes hun talenten moeten ontwikkelen, hetgeen voor jongens daarentegen toen al wel gangbaar was.
• ‘Schrijflust’ is een tekst die is opgenomen in de schriften van Geesje, over haar eenzaamheid èn over haar passie voor en haar genieten van het schrijven. 

Els Kloek is nu bezig met het bestuderen van de brieven die Geesje schreef aan haar zoon, toen hij studeerde in Leiden. Zoonlief vond haar schrijven onaangenaam (onder andere over haar kritiek op het ontgroenen van studenten in Leiden).

Radicaal diplomatiek

Geesje Feddes schreef radicaal en tegelijk ook diplomatiek: 

• Er stroomt revolutionair bloed door mijne aderen en verzet tegen onrecht is mij ene lust. 
• Ik heb mij voorgenomen spot nooit tegen te spreken.
• Ik zou de dronkene met ontzetting en treurnis hebben aangestaard, maar de lachers met verachting.

 

Projectpresentatie van Joop Koopmans en Tialda Hoogeveen

200 Friese vrouwen van de afgelopen 200 jaar in het KFG-jubileumboek

Na deze lezing worden we uitgenodigd even te blijven zitten, omdat er aansluitend nog een korte presentatie gaat plaatsvinden over het jubileumboek over 200 Friese vrouwen dat in 2027 gaat verschijnen.

• Het Koninklijk Fries Genootschap (KFG) bestaat in 2027 namelijk 200 jaar. Om dat te vieren, komt er een jubileumboek met daarin 200 biografieën over 200 Friese vrouwen die leefden tussen 1827 en 2027. 
• De hoofdredactie ervan is in handen van Tialda Hoogeveen.
• De aftrap van dit project is hier vandaag in Tresoar.
• Els Kloek is de ‘geestelijke moeder’ van dit project, want door de samenstelling van haar boeken '1001 vrouwen uit de Nederlandse geschiedenis' en '1001 vrouwen in de 20ste eeuw' is zij voor het KFG het grote voorbeeld om een soortgelijk project op te starten voor Fryslân.
• In het jubileumboek worden biografieën opgenomen van 200 vrouwen die in de periode van 1827 tot 2027 een belangrijk deel van hun leven in Fryslân hebben gewoond, of die een duidelijke (familie)band met Fryslân hebben gehad en als zodanig ook als ‘Friese vrouwen’ kunnen worden beschouwd. Het gaat in ieder geval om vrouwen die vóór 2027 zijn overleden. De 200 biografieën worden geplaatst onder een aantal maatschappelijke thema’s die in het jubileumboek kort worden geïntroduceerd. Zo wordt de samenhang verduidelijkt en worden ook de vrouwengemeenschappen zichtbaar gemaakt.
• Er is al een (vandaag onder ons uitgedeelde) lijst met 100 vrouwen samengesteld. Tialda Hoogeveen vraagt ons die lijst in de komende dagen te gaan bekijken, en ze roept ons en anderen op om vrouwennamen aan te leveren die nog ontbreken op deze lijst, zodat er uiteindelijk een totaallijst van 200 namen samengesteld kan worden. Kortom: welke vrouw mag beslist niet ontbreken op de lijst van 200 Friese vrouwen?

Tialda Hoogeveen vertelt ons vanmiddag waarom er een boek komt over vrouwen die in de twee eeuwen van het KFG een rol van betekenis hebben gespeeld in en voor Fryslân.

• In de eerste twee eeuwen van het KFG heeft dit genootschap namelijk voornamelijk aandacht besteed aan de geschiedenis van de mannen van Fryslân. 
• In het KFG zelf hebben mannen lang aan het roer gestaan. Pas in 2023 bestond het KFG-bestuur voor het eerst uit meer vrouwen dan mannen, en tot nu heeft het KFG nog maar één vrouw als voorzitter gehad. 

Geschiedenissen van Friese vrouwen

Het KFG-bestuur (momenteel onder voorzitterschap van Joop Koopmans) beschouwt dit project dan ook als een kleine inhaalslag om deze disbalans een beetje goed te maken.

Het KFG ziet dit project tegelijkertijd ook als maatschappelijk waardevol. Het sluit namelijk goed aan bij de algemene doelstellingen van het KFG wat betreft de versterking van het onderzoek naar de Friese geschiedenis en cultuur. 

Aandacht voor vrouwen binnen de Friese context zal leiden tot nieuwe rijkdom aan informatie en een beter begrip van de historische ontwikkelingen in Fryslân.

Het jubileumboek zal veel vrouwen die tot nu te weinig aandacht hebben gekregen, voor het voetlicht brengen en hen de plek geven die ze verdienen in de geschiedschrijving. 

Bij alle biografieën komt één illustratie, bijvoorbeeld: een foto, schilderij of tekening. 

Het boek wordt een tweetalige uitgave. De keuze om een biografie in het Fries of Nederlands te schrijven, wordt gemaakt op basis van de taal die het beste past bij de betreffende vrouw en bij haar activiteiten. 

De presentatie van dit KFG-jubileumboek zal plaatsvinden op Internationale Vrouwendag: 8 maart 2027. 

Tresoar is namens het KFG de penvoerder van het project en is van plan na 2027 het project ook digitaal een plaats te geven.

Tialda Hoogeveen: "Het lijkt me een mooie reis om de komende jaren met een heel team geschiedenissen van vrouwen op te duiken en wereldkundig te maken, zodat ze zichtbaar worden voor een groot publiek."

Kirche im Kleinen - Pilgern

Woensdag 18 december 2024
 

Cover van de brochure 'Pilgern'

'Pilgern' in Hunteburg
Op 24 oktober 2024 wandelden Durkje en ik op het Hannekemaaierspad tussen het Duitse Rahden en Fürstena de etappe van Dielingen naar Bramsche.

Op die dag liepen we ook door Hunteburg, waar we een bezoek brachten aan de rooms-katholieke kerk.

In de gevel van deze 17e eeuwse kerk vonden we een prachtig kleurrijk kerkraam met daarin de afbeelding van een Jacobsschelp, die wij als pelgrims van Sint Jacob mooi vonden.

En binnen wachtte ons een andere verrassing, want daar vonden we nog een Duitstalige meeneem-brochure over pelgrimeren.

Die brochure stond in een display, waarin een groot aantal van degelijke boekjes staan die alle het thema 'Kirche im Kleinen' vermelden. Zo stond er bijvoorbeeld ook een boekje voor stellen die zich voorbereiden op hun huwelijk, en wij vonden daar dit boekje met als titel 'Pilgern', over pelgrimeren dus.

Deze brochure is geschreven door Pfarrer Olaf Deppe.

'Kirche im Kleinen' van Bonifatiuswerk

Bonifatiuswerk is de Duitse organisatie die voor katholieken in Duitsland, in noord-Europa en in de Baltische staten activiteiten verricht om het geloof van katholieke broeders en zusters te ondersteunen.

Eén van die activiteiten van Bonifatiuswerk is de uitgave van de brochures van 'Kirche im Kleinen', die door de rooms-katholieke parochies en parochianen kunnen worden gebruikt ter ondersteuning van de gelovigen in hun werkgebied en met het oog op evangelisatie.

Het zijn kleine boekjes van ruim 10 bij 8 centimeter, die ruim twintig bladzijden tekst met enkele kleurenfoto's ter illustratie bevatten.

Pilgern schafft Lebensqualität

Na de inhoudsopgave vóór in de Pilgern-brochure komen de volgende thema's aan de orde in de publicatie over pelgrimeren:

1. 1. Herzlich willkommen aud den Wegen dieser Welt!, waarin wordt gesteld dat het pelgrimeren aan een zeker verlangen van de mens tegemoet komt, ongeacht hun wereldbeschouwing of religie, en dat pelgrimeren in opkomst is.
2. 2. Pilgern oder Wallfahren?, waarin het onderscheid wordt gemaakt tussen de pelgrimage en de bedevaart, waarbij het bij pelgrimeren vooral om 'de weg' en om 'op weg' gaat, en bij bedevaart vooral over de 'spirituele plek' van bestemming. Hoe dan ook, de pelgrimsweg wordt ook beschouwd als een metafoor voor het leven.
3. 3. Pilgern oder Wandern? waar het bij wandelen vooral gaat om de lichamelijke bezigheid, gaat het bij pelgrimeren veel meer over tijd en over de trage tocht, met niet-geplande uren en avonden, met rust en met een zekere reflectie op je eigen leven(sweg)'.
4. 4. Bildmeditation, is een meditatieve tekst over de arme pelgrim die een zware last draagt, en ... heeft die pelgrim ook iets met mij te maken?
5. 5. In die Fremde und in die Ferne, handelent over de pelgrim die uit verlangen om te gaan, zijn thuis verlaat om het onbekende ver buiten de eigen comfortzone tegemoet te treden.
6. 6. Pilgerwege und Pilgerziele, waarin onderscheid wordt gemaakt tussen de traditionele pelgrimswegen enerzijds, en de moderne, meer thematisch gerelateerde vormen van pelgrimeren voor bijvoorbeeld gerechtigheid, vrede of gerelateerd aan klimaatdoelen. Overal ter wereld, en in alle religies wordt gepelgrimeerd. Wie heden ten dage pelgrimeert, bevindt zich in goed gezelschap.
7. 7. Gebet, vermeldt een gebed voor allen die onderweg zijn op hun pelgrimswegen, voor alle mensen die nog niet weten waar hun (levens)weg toe leidt, immers ons leven is ook als een pelgrimstocht.
8. 8. Weg und Ziel und neuer Aufbruch, dat je er op wijst dat ook na het voltooien van je pelgrimstocht, het zo is dat je persoonlijke levensweg zich voortzet.
9. 9. Kontaktadressen der Pilgerseelsorge, waarin een opsomming wordt gegeven van contactgegevens voor pelgrims die gaan pelgrimeren of hebben gepelgrimeerd naar Assisi, Rome, Santiago de Compostela, Jeruzalem of Lourdes.
10. 10. Ausklang:

Viel wichtiger als:

Leistung, Tempo, Konkurrentz und Erfolg 

sind Werte wie:

Freiheit, Stille, Weite, Gelassenheit, Langsamkeit und Einfachheit.

Wer pilgert, wird das erleben.

Es schafft Lebensqualität.

Daarna sluit deze brochure in hoofdstuk 11 af met een Pilgersegen.

Rondje 11 om de Kerken - van Oentsjerk & Gytsjerk & Mûnein - in Noord-Fryslân

Maandagmiddag 16 december 2024
 

Opgang naar de Mariakerk van Oentsjerk

Rondjes om de kerken in noord-Fryslân

Op 31 mei 2024 publiceerde de Stichting Tsjerkepaad in het Friese Pingjum haar wandelgids 'Rondjes om de kerken in noord-Fryslân'. Deze fiets- en wandelgids is geschreven door de bekende wandeljournalist Fokko Bosker.
Stichting Tsjerkepaad ijvert voor een zo ruim mogelijke openstelling van monumentale kerken in Fryslân, en zo'n wandelgids is dan een geschikt instrument om fietsers en wandelaars te laten fietsen en wandelen langs (zo mogelijk opengestelde) Friese kerken.
Deze wandelgids is naast de Kleasterrûntsjes van Stichting Tsjerkepaad deels gebaseerd op de Jabiksrûntsjes die Stichting Jabikspaad Fryslân en Stichting Tsjerkepaad jaren geleden al hebben ontwikkeld. Fokko Bosker heeft in die Kleasterrûntsjes en in die Jabiksrûntsjes de nodige aanpassingen gedaan, en voor deze wandelgids ook een aantal nieuwe wandelrondjes gecreëerd, om daarmee 26 inspirerende wandelroutes te ontwerpen langs kerken in noord-Fryslân, door het omliggende cultuurlandschap.

26 wandelrondjes

Deze 26 rondjes om de kerken liggen verspreid door het hele noorden van Fryslân, en hebben elk een lengte die varieert tussen 5,1 en 18,3 kilometer. De totale lengte van alle 26 rondjes is 337,4 kilometer, waarmee de rondjes een gemiddelde afstand van 13 kilometer hebben. 

Door de grote variatie qua afzonderlijke afstanden, kun je er per wandeldag voor kiezen om bijvoorbeeld 1, 2, 3 of meer rondjes te fietsen of te wandelen. De wandelgids vermeldt welke 12 van de 26 rondjes kunnen worden gefietst.

Het mooie van de wandelgidsen van Fokko Bosker is dat je naast de routebeschrijving en routekaartjes onderweg ook een interessante beschrijving krijgt van het landschap en van de kerken langs de route. Zo verweeft Fokko Bosker cultuurhistorie, erfgoed en landschapsgeschiedenis. 

Deze wandelgids maakt gebruik van de wandelknooppunten van het Friese wandelknooppuntennetwerk, hetgeen het navigeren in het veld vergemakkelijkt.

Elke wandelronde begint met een korte bezinningstekst, die je mee kunt nemen ter overdenking onderweg, zoals:

"In de stilte kan een mens tot zichzelf komen,

zich bevrijden van het rumoer van zijn gedachten,

doorstoten naar de plaats waar God in hem woont

om daar tot rust te komen."

Rode baron geeft Trynwâlden kleur op de wangen

Vanmorgen liepen we al Rondje 10 rondom Aldtsjerk, over een afstand van 13,6 kilometer. Vanmiddag lopen we aanvullend het rondje 11 langs de kerken van Oentsjerk & Gytsjerk, over een afstand van 12,6 kilometer. Totaal wandelen we derhalve vandaag 13,6 + 12,6 = 26,2 kilometer.

Dit rondje begint in Oentsjerk en gaat dan door Gytsjerk, en vervolgens via Mûnein en Readtsjerk terug naar Oentsjerk.

In de gevel van de Mariakerk van Oentsjerk hangt een plaquette als eerbetoon aan Theo van Welderen Rengers, de baron die zo betrokken was op deze kerk, en vooral ook op het welzijn van de bevolking in deze regio, vandaar dat hij ook wel de 'Rode baron' werd genoemd.

Om 11:00 uur vertrekken we vanuit Aldtsjerk, en rijden we naar Oentsjerk, waar we de auto parkeren bij het buurthuis nabij de opgang naar de Mariakerk. Als we vertrekken, is het 10 graden Celsius, en bij terugkomst in Oentsjerk om 14:05 uur is het nog steeds 10 graden Celsius. 

Het weer is overwegend bewolkt, maar wel droog. Gedurende de hele dag waait trouwens een harde wind uit het westen. Tweemaal breekt even de zon behoorlijke door de wolken, namelijk als we Gytsjerk binnenwandelen, en verderop als we door het bosgebied van Grikelân en Turkije lopen.

Van de Mariakerk van Oentsjerk naar de Martinuskerk van Gytsjerk

Om 11:10 uur begint onze middagwandeling bij de dertiende eeuwse Mariakerk van Oentsjerk.

In de gevel van het koor van deze middeleeuwse kerk is een plaquette aangebracht van Van Welderen baron Rengers, de hierboven al genoemde rode baron.

Een grafsteen ter herinnering aan deze markante baron, die veel voor deze regio heeft betekend, ligt tegen de kerkmuur onderaan de plek van de plaquette.

Tegenover het bedrijventerrein van It Aventoer verlaten we de Wynzerdyk en maken we over het terrein van het Dairy Trainings Centre (voorheen de Praktijkschool) de doorsteek naar de Sanjesreed.

Vervolgens gaan we nog iets westelijker, om van daar door de natte graslanden over een hoger gelegen zandrug door de Giekerker-Oenkerkerpolder de zuidelijke doorsteek naar de 12e eeuwse Martinuskerk van Gytsjerk te maken.

Nog eens weer gaan we westelijker, maar nu over de Canterlandseweg. Die verlaten we, om even later over de Gytsjerksterhoeke de bebouwde kom van Gytsjerk binnen te wandelen. Het is dan klokslag twaalf uur, want we horen vanuit het noorden de kerkklok van de Martinuskerk twaalf uur slaan. De zon schijnt volop.

Door een coulissenlandschap naar Mûnein en Readtsjerk

Dan volgt een lang traject over de Singel, zuidelijk langs Gytsjerk. Vervolgens maken we een diagonale doorsteek door de woonwijk van Gytsjerk, naar de rotonde op de kruising van de Nieuwe Straatweg en de Trynwâldsterdyk. Daar vinden we in een abri een geschikte plek voor onze lunchpauze. 

Tegenover de Reade Hoas verlaten we de Nieuwe Straatweg, om dan over een smal veldpad de doorsteek te maken naar de halfverharde Nieuwe Straatweg die iets ten noorden van de doorgaande weg ligt.

Daarna lopen we door naar het Flokhernepaed, een mooi fiets- en wandelpad door dit karakteristieke coulissenlandschap van de Trynwâlden. Waar we even later de Jelte Binnesweg op gaan, staan twee koeien in het weiland, waarvan er één koe zich tegoed doet aan de bult hooi in een hoek van het grasland.

Door een bosperceel maken we vervolgens de diagonale doorsteek naar Mûnein.

Net voorbij het dorpscafé passeren we op de Dokter Kijlstraweg de kleine jachthaven van Mûnein.

Ten noordoosten van het dorp lopen we op de Dokter Kijlstraweg de bebouwde kom van Mûnein uit.

En direct daarna wandelen we op dezelfde weg dan het dorp Readtsjerk binnen.

Daar gaat het over het klinkerweggetje van de Koaiwei naar de Boskwei. 

Door Grikelân en Turkije langs Stania State terug naar de Mariakerk

Vanaf de Boskwei gaan we het bos in van Grikelân en Turkije.

In zuidelijke richting wandelen we dan naar de Earnebuorren. In het bos zien we hier en daar nog paddenstoelen op de bosbodem of op dood hout.

Dit is het moment dat ook de zon weer even doorbreekt. Die beschijnt op schilderachtige wijze een lange zoom van berken. Mooi schijnt de zon op de witte stammen van de lange rij berken. 

Op de Earnebuorren komen we op een vrij hard zandpad langs de bosrand.

Dit pad gaan over in het zandpad van de Rode Singel, die we volgen, totdat we het landgoed van Stania State kunnen betreden. Vóór het front van Stania State langs doorkruisen we de landschapstuin, die in de 19e eeuw is ontworpen door de beroemde tuinarchitect Lucas Roodbaard.

Nadat we de Rengersweg (N361) hebben overgestoken, gaat het laatste deel van dit rondje over een hoger gelegen zandwal tussen de lager gelegen graslanden door, terug naar de Mariakerk van Oentsjerk. Bij deze kerk aangekomen, horen we de kerkklok tweemaal slaan, dus het is nu klokslag twee uur.

Vanaf de kerk lopen we over de Wynzerdyk terug naar het buurthuis van Oentsjerk waar onze auto staat geparkeerd. Tot slot rijden we vanuit Oentsjerk terug naar huis, waar we even na half drie arriveren.

Rondje 10 om de Kerken - van Aldtsjerk & Bartlehiem - in Noord-Fryslân

Maandag 16 december 2024
 

Ondergelopen land tussen de Nije Mear en het Oudkerkstermeer

Rondjes om de kerken in noord-Fryslân
Op 31 mei 2024 publiceerde de Stichting Tsjerkepaad in het Friese Pingjum haar wandelgids 'Rondjes om de kerken in noord-Fryslân'. Deze fiets- en wandelgids is geschreven door de bekende wandeljournalist Fokko Bosker. 

Stichting Tsjerkepaad ijvert voor een zo ruim mogelijke openstelling van monumentale kerken in Fryslân, en zo'n wandelgids is dan een geschikt instrument om fietsers en wandelaars te laten fietsen en wandelen langs (zo mogelijk opengestelde) Friese kerken.

Deze wandelgids is naast de Kleasterrûntsjes van Stichting Tsjerkepaad deels gebaseerd op de Jabiksrûntsjes die Stichting Jabikspaad Fryslân en Stichting Tsjerkepaad jaren geleden al hebben ontwikkeld. Fokko Bosker heeft in die Kleasterrûntsjes en in die Jabiksrûntsjes de nodige aanpassingen gedaan, en voor deze wandelgids ook een aantal nieuwe wandelrondjes gecreëerd, om daarmee 26 inspirerende wandelroutes te ontwerpen langs kerken in noord-Fryslân, door het omliggende cultuurlandschap.

26 wandelrondjes

Deze 26 rondjes om de kerken liggen verspreid door het hele noorden van Fryslân, en hebben elk een lengte die varieert tussen 5,1 en 18,3 kilometer. De totale lengte van alle 26 rondjes is 337,4 kilometer, waarmee de rondjes een gemiddelde afstand van 13 kilometer hebben. 

Door de grote variatie qua afzonderlijke afstanden, kun je er per wandeldag voor kiezen om bijvoorbeeld 1, 2, 3 of meer rondjes te fietsen of te wandelen. De wandelgids vermeldt welke 12 van de 26 rondjes kunnen worden gefietst.

Het mooie van de wandelgidsen van Fokko Bosker is dat je naast de routebeschrijving en routekaartjes onderweg ook een interessante beschrijving krijgt van het landschap en van de kerken langs de route. Zo verweeft Fokko Bosker cultuurhistorie, erfgoed en landschapsgeschiedenis. 

Deze wandelgids maakt gebruik van de wandelknooppunten van het Friese wandelknooppuntennetwerk, hetgeen het navigeren in het veld vergemakkelijkt.

Elke wandelronde begint met een korte bezinningstekst, die je mee kunt nemen ter overdenking onderweg, zoals:

"Zoek de wegen van de wijsheid,

die de schepping dansend groet.

Blijf haar volgen,

schenk haar aandacht,

proef haar woorden,

juist en goed.

Wijsheid baant het pad naar vrede,

doet ons voor wat liefde doet."

Trynwâlden hadden grote aantrekkingskracht op adel

Vanmiddag lopen we Rondje 11 in Oenkerk en omstreken over een afstand van 12,6 kilometer, maar vanmorgen lopen we éérst Rondje 10, om de kerk van Aldtsjerk, over een afstand van 13,6 kilometer. Totaal gaan we vandaag dus 26,2 kilometer wandelen.

Dit rondje begint in Aldtsjerk en gaat dan door Sânhuzen en Bartlehiem, en vervolgens door de Oudkerksterpolder, om tot slot terug te keren naar Aldtsjerk.

Het is een route door de zogenoemde Trynwâlden, die voorheen een grote aantrekkingskracht hadden op de adel.

Om 7:45 uur vertrekken we in het duister vanuit Feinsum, en rijden we naar Aldtsjerk, waar we de auto parkeren bij de dorpskerk van Aldtsjerk. Als we vertrekken, is het 9 graden Celsius, en bij terugkomst in Aldtsjerk om 11:00 uur is het 10 graden Celsius. 

Het is zwaar bewolkt, en overwegend droog. Het waait nogal hard over dit eeuwenoude landschap, met een stevige wind vanuit het westen. 

Van Aldtsjerk naar Sânhuzen en weer terug naar Aldtsjerk

Om 8:15 uur gaan we van start bij de 12e eeuwse Sint-Pauluskerk van Aldtsjerk. Over het Eysingapad lopen we naar de Van Sminiaweg.  

Op de hoek van beide wegen staat de middeleeuwse Sint-Pauluskerk nog in het donker.

We passeren de kerk om dan over het fiets- en wandelpad van de Van Sminiaweg langs de openbare basisschool te lopen. Ouders brengen hier hun kinderen naar school op deze nog donkere ochtend.

In de ochtendschemer gaan we de Zwarte Singel op. Daar kruisen we de oprijlaan naar buitenplaats De Klinze, die aan het eind van die donkere oprijlaan nog in het volle lichtschijnsel van de buitenlampen staat.

Als we vanaf de Klaas Douwesweg de Hjelburd op gaan, passeren we het kombord van Readtsjerk dat dan achter ons in de berm langs de Boskwei staat.

We steken De Moark over, en wandelen even later via de Fjildwei en de Van Sminiaweg Aldtsjerk weer binnen op het moment dat we via de brug de Aldtsjerkster Feart oversteken.

In het dorp gaan we de Rhaladijk op, ter hoogte van de met kerstverlichting versierde ophaalbrug over De Moark in het dorp.

Langs Kleaster Bethlehem naar Bartlehiem

Bij de N361 aangekomen, gaan we de ovonde op in die drukke verkeersweg.

Op de ovonde staan twee grote cortex-stalen profielen van vier schaatsers, die we in het Fries de 'Hurdriders' noemen.

Aan de overzijde van de N361 volgen we de Aldemiedwei door Polder Bethlehem langs de Aldtsjerker Feart. 

Ongeveer halverwege deze vaart steken we via een houten brug de Aldtsjerkster Feart over.

Aan de andere kant van de vaart gaan we een smal fiets- en voetgangerspad op, dat momenteel door gemeentewerkers wordt ontdaan van het overwoekerende gras. De mannen staken hun klus tijdelijk, om de kantensnijder - die niet goed functioneert - te vervangen. Eén van de mannen zou dat gaan doen, maar dat zou betekenen dat diens collega hier midden in het open veld in deze harde wind alleen achter zou blijven, zonder enige beschutting tegen bijvoorbeeld regen en harde wind. Daarom vertrekken ze beiden met hun auto en aanhangwagen. Straks zullen ze hun werk hier hervatten.

Wij gaan dan de Wiereweg op. Daar komen we langs twee van kloostermoppen (Alde Friezen) opgemetselde zuilen, met daarop de woorden 'Kleaster' en 'Bethlehem', verwijzend naar de middeleeuwse kloostervestiging van de premonstratenzer nonnen, die verbonden waren aan het klooster Mariëngaard nabij het Friese Hallum.

Voorbij die kloosterzuilen wandelen we de bebouwde kom van Bartlehiem binnen, dat haar naam ontleent aan het voormalige klooster Bethlehem.

In Bartlehiem gaan we het terrein op van de voormalige melkfabriek, waar momenteel de woonzorginstelling voor dementen bewoners - de Herbergier - is gevestigd. Op het erf ontmoeten we één van de ondernemers-eigenaren, en nemen we de tijd voor een koffiepauze, op een houten bank, heerlijk in de luwte tegen de harde wind.

Door de Oudkerksterpolder terug naar Aldtsjerk

In Bartlehiem steken we de Aldtsjerkster Feart weer over, waar we aan het eind van de vaart de Dokkumer Ee zien stromen, ter hoogte van het beroemde Elfstedenbruggetje van Bartlehiem.

We lopen parallel aan de Dokkumer Ee, en gaan ten zuiden van Bartlehiem de Rhaladijk op, waarmee we de Oudkerksterpolder doorkruisen naar De Oudkerkermolen, die dateert van 1864. Daar volgen we het schouwpad langs de Nije Mear langs deze poldermolen.

Op de plek waar we bij het ondergelopen land komen dat ligt tussen de Nije Mear en het Oudkerkstermeer, kunnen we de Nije Mear oversteken.

Aan de overzijde blijven we het schouwpad volgen. Enkele ganzen verlaten de vaart, gaan de wal op, en lopen naar het ondergelopen land ten zuiden van de Nije Mear.

Wij lopen dan langs de Nije Mear naar de N361, die we oversteken, om dan langs het jachthaventje Aldtsjerk weer binnen te wandelen. 

Door Aldtsjerk lopen we door naar de Sint-Pauluskerk, het eindpunt van dit rondje, waar we om 11:00 uur arriveren.

Bij deze middeleeuwse dorpskerk stappen we in de auto, en dan rijden we direct naar Oenkerk, waar we onze auto parkeren bij het buurthuis, aan de voet van de opgang naar de Mariakerk, waar we straks onze middagronde zullen aanvangen.

Kerstzangdienst van De Welle & Twalûd in Britsum

Zondag 15 december 2024
 

Liederen van Advent & Kerst van De Welle & Twalûd

Kerstzangdienst in de Johannestsjerke
Op deze derde Zondag van Advent gaan Durkje en ik vanavond naar de Kerstzangdienst in de monumentale Johannestsjerke van Britsum. We worden daar verwelkomd met warme koffie en thee, en nemen plaats in de geheel vollopende kerkzaal van deze buitengewoon mooie dorpskerk van Britsum, vermaard vanwege haar bijzondere fresco's in deze oude terpkerk.

We zijn hier met velen bijeen in de kerk voor de Kerstzangdienst waaraan twee koren meewerken, namelijk 'De Welle' uit Britsum en 'Twalûd' uit Aldeboarn. Beide koren staan onder leiding van dirigente Klaske Deinum, met pianobegeleiding door Arjen Nauta. Voor de samenzang zit organiste Ernst Panstra achter het kerkorgel.

 

Orde van dienst

• De beide koren zingen eerst 'Bliid is de wrâld' en 'Calypso Carol' en 'O berntsje sa lyts'.
• Na de woorden van welkom kunnen we uitbundig met elkaar zingen: 'De dei lukt nei de jûn' en 'Komt allen tezamen' en 'Nu zijt wellekome'.
• We luisteren naar een kerstverhaal in twee delen, over de stammoeders van Jezus: Naomi en haar schoondochter Ruth. Tussen die beide verhaaldelen door zingen de koren 'A Christmas blessing of peace' en 'Cool night, quiet night'; en na het verhaal ook nog 'O Holy night'.
• Voor en na het voorlezen van het gedicht 'Krystfeest fiere' en de songs 'Jezus is geboren' en 'This Child' van de beide koren, kunnen we weer naar hartenlust samen zingen van 'Stille nacht, heilige nacht', en 'Midden in de winternacht' en 'Hoor de engelen zingen de eer'.
• Na het collecteren zingen de koren nog 'Gloria eer zij God' en het met een welverdiend applaus afgesloten 'Gloria in Excelsis Deo'.
• Ter afsluiting van het slotgebed zingen we dan tot slot met zijn allen met de prachtige tegenstemmen van de beide koren het jubellied 'Ere zij God'. 

Hartverwarmend van Advent naar Kerst

Het was behoorlijk fris in deze middeleeuwse kerkzaal, maar door de hartverwarmende klanken van het koor en de uitbundige samenzang krijg je alvast het warme gevoel van het Kerstfeest over en door je heen. De orde van dienst sluit af met de welgemeende woorden:

Een fijne, verstilde en verwachtingsvolle adventstijd gewenst!

Veel warmte met Kerst,

vertrouwen en gezelligheid voor het nieuwe jaar.

Welkom MILAS

Zaterdag 14 december 2024 

Het geboortepakket voor Milas staat al klaar

Welkom in onze kring

Vanaf halverwege de middag is het feest in huize Koehoorn.

Aan het begin van deze middag is namelijk Milas geboren, ons zesde kleinkind, tevens onze vijfde kleinzoon.

Gezond, en alles wel, een grote Zegen, om dankbaar voor te zijn.

Uitvaartmis voor emeritus-pastoor Jan Romkes van der Wal in Bolsward

Vrijdag 13 december 2024
 

Pelgrimsattributen van Jan Romkes van der Wal

Pastoor Van der Wal
Op deze koude decemberdag komen we in de goed gevulde kerkzaal van de Sint-Franciscusbasiliek in Bolsward bijeen voor de uitvaartmis van emeritus-pastoor Jan Romkes van der Wal, die een week geleden overleed op 77-jarige leeftijd.

Het is vandaag exact 44 jaar geleden dat pastoor Van der Wal de priesterwijding ontving.

Vijftien jaar was hij pastoor van Balk en Woudsend, en vijf jaar tevens van Bakhuizen en Sloten.

Ruim vijftien jaar was Jan Romkes daarna pastoor van Bolsward, en ruim tien jaar tevens van Makkum, Witmarsum en Workum.

Bijna dertien jaar geleden ging pastoor Jan Romkes van der Wal met emeritaat, waarna hij achtereenvolgens woonde in Franeker en Witmarsum. Daar overleed hij vorige week vrijdag, en vandaag wordt hij begraven in het priestergraf in Balk.

Hoofdcelebrant van deze uitvaartmis is pastoor Arjen Bultsma, die momenteel pastoor is van de Heilige Titus Brandsmaparochie van Bolsward e.o.

 

Overstap en over stappen

De pelgrimage en de Friese taal waren opvallende kenmerken van zijn pastorale leven in Fryslân.

Jan Romkes Van der Wal werd in 1947 geboren in een protestants gezin. Op zijn reizen door Europa, ontdekte hij de schoonheid van de katholieke liturgie. Het sprak hem erg aan dat deze liturgie overal op dezelfde manier werd gevierd. Hij stapte over naar de Rooms-katholieke kerk en ging theologie studeren. Dat bracht hem ook voor een jaar in Rome. Als aankomend priester liep hij stage in de Friese parochie van Bakhuizen. Tijdens zijn studie was hij ook werkzaam als catecheet. Zijn werk in het parochiepastoraat begon Jan Romkes als pastoraal werker te Woudsend. 

Naast zijn pastorale werk voor de katholieke kerk had pastoor Van der Wal veel belangstelling voor natuur, cultuurgeschiedenis en met name pelgrimage als levende geloofstraditie. Dat laatste gold vooral het Jacobspad: de wereldwijd bekende middeleeuwse pelgrimstocht naar Santiago de Compostella, gewijd aan en genoemd naar Sint Jacob. 

Pelgrim Jan Romkes 

Niet voor niets staan de pelgrims-attributen van Jan Romkes vanmorgen tijdens zijn uitvaartmis op het liturgisch centrum van de Bolswarder Sint-Franciscus-basiliek.

Zijn eigen pelgrimstocht inspireerde Jan Romkes als mede-grondlegger van het Jabikspaad, het Fries-Overijsselse pelgrimspad vanuit het Friese Sint-Jacobiparochie naar het Overijsselse Hasselt, zijnde het noordelijke deel van de Nederlandse Santiago-route. 

In de jaren dat ik bestuursvoorzitter was van de Stichting Jabikspaad Fryslân was Jan Romkes van der Wal één van de medebestuurders van die stichting, waarmee we het Jabikspaad beheerden. In die rol, maar ook daarvóór en daarná heb ik Jan Romkes leren kennen als een bevlogen ambassadeur voor het pelgrimeren door Fryslân. Dat ik hem wel eens typeerde als de 'wandelende encyclopedie' zullen velen in Jan Romkes herkennen, die hem goed hebben gekend. Hij is vanwege zijn passie, kennis, inspiratie en inzet van eminent belang geweest voor de doorontwikkeling van het Jabikspaad en van het pelgrimeren in Fryslân. Daarvoor zijn we Jan Romkes veel dank verschuldigd.

Niemand leeft voor zichzelf,

niemand sterft voor zichzelf.

Wij leven en sterven voor God, onze Heer:

aan Hem behoren wij toe.