Zonsondergang bij Burdaard

Maandagavond 4 maart 2025
 

Zonsondergang op de Iedyk nabij Burdaard

Kijken bij een gestuurde boring in Leeuwarden

Maandag 3 maart 2025
 

De gestuurde boring bij de Centrale in Leeuwarden

Naar een toekomstbestendig electriciteitsnet

De vraag naar energie en het opwekken van energie in en rondom het Leeuwarder bedrijventerrein de Hemrik neemt toe. Als gevolg hiervan heeft het bestaande elektriciteitsnetwerk onvoldoende capaciteit om te voorzien in de digitalisering van de samenleving. 

Om het elektriciteitsnet toekomstbestendiger te maken en transportbeperkingen en overbelastingen op te heffen, breidt Liander het elektriciteitsnet uit.

Graven en boren

In dit eerste kwartaal van 2025 is Liander van start gegaan met de aanleg van nieuwe stroomkabels.

Deze kabels worden gelegd via een boring of een open ontgraving. 

• Voor een boring geldt dat onder een perceel of onder een watergang door wordt geboord, waarna hier de kabel doorheen wordt getrokken. 
• Voor een open ontgraving wordt een sleuf gegraven over een bepaalde lengte waarin dan de kabel wordt gelegd, en tot slot de sleuf weer wordt gedicht.

De schatting is dat de doorlooptijd van dit kabelproject in Leeuwarden zo'n drie maanden is. De werkzaamheden worden opgedeeld in fases. Per fase worden direct aanwonenden van het kabeltracé met een brief geïnformeerd over de werkzaamheden. 

Gestuurde boring bij de Centrale

Liander en de aannemingscombinatie Alsema en Van Vulpen leggen momenteel nieuwe stroomkabels aan om in Leeuwarden het bedrijventerrein de Hemrik te voorzien van meer stroom.

Het leggen van die stroomkabels wordt gedaan met behulp van een aantal zogenoemde 'gestuurde boringen', waarbij in dit geval een boring plaatsvindt van zo'n 850 meter lengte en een diepte van 33 meter.

Genoemde partijen hebben vorige week een uitnodiging in de Huis aan Huis-krant van Leeuwarden en omstreken gepubliceerd, waarin belangstellenden worden uitgenodigd om vandaag tussen 11:00-13:00 uur in Leeuwarden langs te komen bij het plantsoen bij de rotonde van de Franklinstraat en de Kanaalweg om te kijken bij zo'n gestuurde boring.

850 meter lang en 33 meter diep

Als Durkje en ik daar komen, zijn daar zes medewerkers van bovengenoemde bedrijven aanwezig om ons tekst en uitleg te geven over deze gestuurde boring.

Ons wordt verteld en aan de hand van een plattegrond van Leeuwarden getoond dat op dit moment de  gestuurde boring van de Franklinstraat tot aan de Anne Vondelingweg  over die 850 meter wordt afgewikkeld, waarbij uiteindelijk een bij de Anne Vondelingweg nu al gereedliggende mantelbuis van die lengte wordt teruggetrokken van de Anne Vondelingweg naar de Franklinstraat, waarin dan op zo'n diepte van 33 meter onder het Nieuwe Kanaal en verderop ook parallel aan de Kanaalweg vier dikke electriciteitskabels worden getrokken over die hele lengte.

En dit is nog maar een deel van de gehele versterking van het Friese stroomnet, want wie momenteel door Fryslân reist, ziet op heel veel plekken dat daar is of wordt gegraven en geboord door deze samenwerkende partijen om ons Friese stroomnet toekomstbestendig te maken.

Regelmatig horen en lezen we over de zogenoemde netcongestie (file op het electriciteitsnet), maar we zien ook dat er momenteel door heel veel mensen in weer en wind hard wordt gewerkt om ons allen van de noodzakelijke stroom te gaan en te blijven voorzien.

Zonsondergang in Feinsum

Zondagavond 2 maart 2025
 

Zonsondergang in Feinsum

Rondje 18 om de Kerken - van Berltsum & Menaam & Kleaster Anjum - in Noord-Fryslân

Zondag 2 maart 2025

 

Over het Boerepaad van Menaldum naar Kleaster Anjum

Rondjes om de kerken in noord-Fryslân

Op 31 mei 2024 publiceerde de Stichting Tsjerkepaad in het Friese Pingjum haar wandelgids 'Rondjes om de kerken in noord-Fryslân'. Deze fiets- en wandelgids is geschreven door de bekende wandeljournalist Fokko Bosker.
Stichting Tsjerkepaad ijvert voor een zo ruim mogelijke openstelling van monumentale kerken in Fryslân, en zo'n wandelgids is dan een geschikt instrument om fietsers en wandelaars te laten fietsen en wandelen langs (zo mogelijk opengestelde) Friese kerken.
Deze wandelgids is naast de Kleasterrûntsjes van Stichting Tsjerkepaad deels gebaseerd op de Jabiksrûntsjes die Stichting Jabikspaad Fryslân en Stichting Tsjerkepaad jaren geleden al hebben ontwikkeld. Fokko Bosker heeft in die Kleasterrûntsjes en in die Jabiksrûntsjes de nodige aanpassingen gedaan, en voor deze wandelgids ook een aantal nieuwe wandelrondjes gecreëerd, om daarmee 26 inspirerende wandelroutes te ontwerpen langs kerken in noord-Fryslân, door het omliggende cultuurlandschap.

26 wandelrondjes

Deze 26 rondjes om de kerken liggen verspreid door het hele noorden van Fryslân, en hebben elk een lengte die varieert tussen 5,1 en 18,3 kilometer. De totale lengte van alle 26 rondjes is 337,4 kilometer, waarmee de rondjes een gemiddelde afstand van 13 kilometer hebben. 

Door de grote variatie qua afzonderlijke afstanden, kun je er per wandeldag voor kiezen om bijvoorbeeld 1, 2, 3 of meer rondjes te fietsen of te wandelen. De wandelgids vermeldt welke 12 van de 26 rondjes kunnen worden gefietst.

Het mooie van de wandelgidsen van Fokko Bosker is dat je naast de routebeschrijving en routekaartjes onderweg ook een interessante beschrijving krijgt van het landschap en van de kerken langs de route. Zo verweeft Fokko Bosker cultuurhistorie, erfgoed en landschapsgeschiedenis. 

Deze wandelgids maakt gebruik van de wandelknooppunten van het Friese wandelknooppuntennetwerk, hetgeen het navigeren in het veld vergemakkelijkt.

Elke wandelronde begint met een korte bezinningstekst, die je mee kunt nemen ter overdenking onderweg, zoals:

"De natuur is altijd in beweging,

of je nu 's avonds wandelt of laat in de middag,

elke keer is het licht weer anders.

Ook als er een bui valt,

of er staat een harde wind, 

alle tijden hebben hun eigen schoonheid,

er valt altijd iets te ontdekken."

Een naam en archiefstukken houden herinneringen Kleaster Anjum levend

Vandaag lopen we het Rondje 18 langs de kerken van Berltsum & Menaam, over een afstand van 15,9 kilometer.

Dit rondje begint in Berltsum (Berlikum) en gaat dan na een buitenrondje om het dorp heen naar Menaam (Menaldum), vanwaar door de buurtschappen Slappeterp en Kleaster Anjum langs de Ried en het Berltsumer Wiid terug wordt gewandeld naar het centrum van Berltsum.

Vandaag passeren we het buurtschap Kleaster Anjum, waarvan alleen nog de naam en eeuwenoude archiefstukken de herinneringen aan dit voormalige Friese klooster levend houden.

Om 10:10 uur vertrekken we vanuit Feinsum. Dan is het 4 graden Celsius, en rijden we met de auto naar de Koepelkerk van Berltsum, waar we de auto parkeren bij de westelijke ingang van het dorp.

Als we bij de Koepelkerk vertrekken, is het om 10:30 uur 5 graden Celsius, en bij terugkomst in Berltsum om 14:10 uur is de temperatuur opgelopen naar 8 graden Celsius. 

Gedurende de hele wandeling is het tamelijk zonnig. Het is en blijft droog. Het waait slechts licht vanuit het westen. Het is mooi wandelweer vandaag, en vooral in het open veld fris als we de wind letterlijk van voren krijgen.

Rondje Berltsum 

Bovenop de terp maken we eerst een rondje om de Koepelkerk van Berltsum. Bij de kerk staan veel auto's en fietsen geparkeerd, want de kerkdienst die om 9:30 uur aanving, is nog gaande. 

Even later verlaten we het kerkhof met de hoog op de terp uittorenende Koepelkerk, die is gebouwd in de jaren 1777-1779.

We lopen de terp af in noordelijke richting, steken het Berltsumer Wiid over, en lopen over de Moddergatsreed om de ijsbaan heen, die deels nog het resultaat is van de klei-afgraving voor de voormalige steenfabriek.

Daarna lopen we lang 't Leechje, een laagte in het landschap, die is ontstaan door een oude doorbraak van de vroegere Middelzeedijk.

Tussen Berlikum en Wier komen we op de Wiersterdyk, die we in zuidoostelijke richting volgen, waarbij we de bebouwde kom van Berlikum weer binnenkomen.

Door Hemmemastate lopen we naar het Hemmemapark, waar we straks een wandeling rondom de grote waterpartij zullen maken.

In de sloot rechts van het pad ligt een dode blauwe reiger in het water.

Aan de noordwestzijde van het Hemmemapark passeren we de op een hoge aarden bult gebouwde uitzichttoren, van waaruit je een mooi uitzicht krijgt over het parkgebied.

Na het verlaten van het Hemmemapark gaan we de Bildtdijk op, en daarna nemen we de Hemmemawei om weer het dorp binnen te lopen.

Op de Bitgumerdyk aangekomen, nemen we het smalle schelpenpaadje dat op enige afstand van de Koekoeksleane - en met de enorme kassen links van ons - naar de nieuwbouwbuurt van Berlikum voert.

Koffie bij It Feintsje fan Menaem

Bij de Berltsumer Feart aangekomen, eindigt het rondje rondom Berlikum, en nemen we het smalle fiets- en wandelpaadje langs de Berltsumer Feart in zuidoostelijke richting.

Als we al enige honderden meters het enorme kassencomplex achter ons hebben gelaten, komen we in een oud buurtje op de Sânwei. We steken dan de Gernierswei over, en blijven de Sânwei volgen, om verderop met een bruggetje over de Menaemer Feart te gaan.

Na het passeren van het kleine Menaemer Bosk, slaan we linksaf, om dan op de Berltsumerdyk even later Menaldum binnen te lopen.

In het dorpscentrum nemen we plaats op één van de bankjes bij het beeld van It Feintsje fan Menaem aan de Dyksterbuorren, om daar in het voorjaarszonnetje op deze zonnige zondagochtend van onze koffiepauze te genieten. Regelmatig rijden automobilisten en fietsers voorbij, en er zijn ook opvallend veel kinderen buiten op straat.

Aan de Ljochtmisdyk zien we een groep dames in een atelier. Binnen horen we van hen dat ze vandaag een schilderworkshop hebben, waarbij ze bij hun huidige schilderwerk van vandaag gebruik maken van structuurmateriaal dat afkomstig is van de Waddenzeekust. 

Over Boerepaad naar de Swanneblom bij Slappeterp

Na dit atelierbezoek laten we Menaldum achter ons, om dan over de Ljochtmisdyk in zuidwestelijke richting door te lopen. Een vrouw met een hondje bij zich waarschuwt ons voor het feit dat dit weggetje verderop bij de tweede boerderij doodloopt, maar wij vertellen haar dat we ter hoogte van de eerste boerderij het veld in gaan in noordelijke richting, om daar over het zogenaamde Boerepaad over de akkerranden richting Slappeterp te gaan.

Over een hooggelegen schouwpad volgen we de loop van een brede sloot. Door een hek lopen we van de ene akker naar de volgende.

Na het oversteken van een bruggetje gaat het Boerepaad verder over een betonpad. 

Op de Slappe-terpsterdyk aangekomen, steken we die recht over, om dan over een karrenspoor naar de water-recreatieplas van de Swanneblom te lopen, vlakbij de theetuin en camping van Slappeterp, die daar achter ligt.

Door het akkerland naar Kleaster Anjum

We blijven de noordwestelijke richting aanhouden, om vanaf een asfaltweggetje langs enkele boerderijen weer een Boerepaad op te gaan. Daar steken we via een klein bruggetje een sloot over.

Dan buigen we af in noordwestelijke richting, om vervolgens over een betonpad naar de voormalige kloosterlocatie van Kleaster Anjum te lopen.

Bij de twee naast elkaar staande boerderijen van Kleaster Anjum, vinden we een houten bank vóór het voorhuis van de kop-hals-rompboerderij, waar we onze lunchpauze houden.

Daarna gaan we over een schouwpad van akkerranden vanaf Kleaster Anjum langs een sloot naar de Rie, die vanuit Ried naar Berlikum stroomt.

Langs de Elfstedenschaatsroute terug naar Berlikum

Bij de Rie aangekomen, gaan we het schelpenpad op dat parallel aan de Rie ligt. In de brede vaart komt ons een sportvisser tegemoet in zijn electrisch motorbootje. 

Iets verderop gaat de Rie over in het Berltsumer Wiid, en ook dan blijven we het hetzelfde schelpenpad volgen op de zuidoever van de brede vaart. 

Weer komt ons een motorbootje tegemoet, en ondertussen ontmoeten we enkele fietsers en wandelaars op dit schelpenpad.

Vlak vóór Berlikum kruisen we wederom de Gernierswei, maar nu gaan we er onderdoor.

En dan is het nog maar een klein eindje alvorens we bij Berlikum arriveren, bij het kruiswater van het Berltsumer Wiid, het Moddergat en de Berltsumer Feart.

Via een hoge houten brug steken we de Berltsumer Feart over, om dan op de Bûterhoeke Berlikum binnen te wandelen.

Bij aankomst is het 14:20 uur, en bij de auto aangekomen, stappen we in, en rijden we terug naar Feinsum, terugkijkend op een prachtige voorjaarsdag op deze stille wegen en paden van Noord-Fryslân.

Jabikspaad als proloog

Zondagochtend 2 maart 2025

 

Pelgrim Michael bij Refugio Ultreia Feinsum

Proloog van Sint-Jacobiparochie naar Nijmegen

Gisteren aan het eind van de middag arriveerde pelgrim Michael bij onze Refugio Ultreia Feinsum, voor een overnachting in ons pelgrimsverblijf.

Michael is van plan vanaf komende zomer de pelgrimsroute vanuit Nijmegen via Duitsland, de Franse pelgrimssteden Vézelay & Le Puy-en-Velay en het bedevaartsoord Lourdes en dan door Spanje naar Santiago de Compostela te lopen.

Maar voordat hij daaraan begint, besloot hij ter voorbereiding daarop nu alvast een aanlooproute te bewandelen. Daartoe koos Michael ervoor om het Friese Jabikspaad als proloog te gaan gebruiken voor zijn eerste lange pelgrimstocht naar het Spaanse bedevaartsoord.

Pelgrimeren van Nijmegen naar Santiago de Compostela

Na gisterochtend begonnen te zijn bij De Groate Kerk van Sint-Jacobiparochie arriveerde Michael na zijn eerste 21 kilometers via Zwarte Haan, de Waddenzeedijk, Nieuwe en Oude Bildtzijl bij ons in onze refugio te Feinsum, staande aan het Jabikspaad.

Gisteravond nuttigden we gezamenlijk de pelgrimsmaaltijd, en tijdens de avond stonden Michael zijn  uitgebreide wandelervaringen en zijn praktische pelgrimsvragen centraal.

Na een goede nachtrust en ontbijt is hij klaar voor zijn tweede wandeldag van deze proloog, van Feinsum via Leeuwarden naar Reduzum. Morgen naar Aldeboarn en daarna naar Mildam, en zo voort tot het Overijsselse Hasselt, en wat daarna allemaal nog volgt tot voorbij Zwolle. 

In de komende maanden volgen dan nog de (soms meerdaagse) dagtochten tot aan Nijmegen, en dan is Michael klaar om van start te gaan met zijn pelgrimage van Nijmegen naar Santiago de Compostela. 

We nemen van hem afscheid bij onze refugio, en dan verlaat Michael Feinsum over de Hyltsjebrêge, om dan op de Hege Hearewei zijn voettocht op het Jabikspaad voort te zetten. 

Een laatste groet, en dan zien we de pelgrim in spe met zijn Jacobsschelp achter op de rugzak langzaam verdwijnen in de mist, vooreerst richting Stiens.

Rondje 24 om de Kerken - van Bolsward & Burgwerd & Hartwerd - in Noord-Fryslân

Zaterdag 1 maart 2025

 

Start bij de Martinikerk van Bolsward

Rondjes om de kerken in noord-Fryslân

Op 31 mei 2024 publiceerde de Stichting Tsjerkepaad in het Friese Pingjum haar wandelgids 'Rondjes om de kerken in noord-Fryslân'. Deze fiets- en wandelgids is geschreven door de bekende wandeljournalist Fokko Bosker.
Stichting Tsjerkepaad ijvert voor een zo ruim mogelijke openstelling van monumentale kerken in Fryslân, en zo'n wandelgids is dan een geschikt instrument om fietsers en wandelaars te laten fietsen en wandelen langs (zo mogelijk opengestelde) Friese kerken.
Deze wandelgids is naast de Kleasterrûntsjes van Stichting Tsjerkepaad deels gebaseerd op de Jabiksrûntsjes die Stichting Jabikspaad Fryslân en Stichting Tsjerkepaad jaren geleden al hebben ontwikkeld. Fokko Bosker heeft in die Kleasterrûntsjes en in die Jabiksrûntsjes de nodige aanpassingen gedaan, en voor deze wandelgids ook een aantal nieuwe wandelrondjes gecreëerd, om daarmee 26 inspirerende wandelroutes te ontwerpen langs kerken in noord-Fryslân, door het omliggende cultuurlandschap.

26 wandelrondjes

Deze 26 rondjes om de kerken liggen verspreid door het hele noorden van Fryslân, en hebben elk een lengte die varieert tussen 5,1 en 18,3 kilometer. De totale lengte van alle 26 rondjes is 337,4 kilometer, waarmee de rondjes een gemiddelde afstand van 13 kilometer hebben. 

Door de grote variatie qua afzonderlijke afstanden, kun je er per wandeldag voor kiezen om bijvoorbeeld 1, 2, 3 of meer rondjes te fietsen of te wandelen. De wandelgids vermeldt welke 12 van de 26 rondjes kunnen worden gefietst.

Het mooie van de wandelgidsen van Fokko Bosker is dat je naast de routebeschrijving en routekaartjes onderweg ook een interessante beschrijving krijgt van het landschap en van de kerken langs de route. Zo verweeft Fokko Bosker cultuurhistorie, erfgoed en landschapsgeschiedenis. 

Deze wandelgids maakt gebruik van de wandelknooppunten van het Friese wandelknooppuntennetwerk, hetgeen het navigeren in het veld vergemakkelijkt.

Elke wandelronde begint met een korte bezinningstekst, die je mee kunt nemen ter overdenking onderweg, zoals:

"Het gaat er niet om grote dingen te doen,

maar om kleine dingen groots te doen."

De wonderen zijn de wereld nog niet uit

Vandaag lopen we het Rondje 24 langs de kerken van Bolsward & Burgwerd & Hartwerd, over een afstand van 15,2 kilometer.

Dit rondje begint in de Friese Elfstedenstad Bolsward en gaat dan na een rondje door het stadscentrum van deze voormalige Hanzestad langs de Boalserterfeart naar Burgwerd, om dan door Oldeclooster en Bloemkamp naar Hartwerd te gaan, vanwaar tot slot langs Ugoklooster terug wordt gewandeld naar het centrum van Bolsward.

Van het feit dat de wonderen de wereld nog niet uit zijn, getuigt het mirakelverhaal van Onze Lieve Vrouwe van Sevenwouden, wiens houten beeld momenteel in de kapel van de Sint-Franciscusbasiliek staat, waar de route van vandaag langs gaat.

Om 8:05 uur vertrekken we vanuit Feinsum. Dan is het 5 graden Celsius en bewolkt, en rijden we met de auto naar de Martinikerk van Bolsward, waar we de auto parkeren nabij deze moederkerk van Bolsward.

Als we bij de protestantse Martinikerk vertrekken, is het om 8:30 uur 6 graden Celsius, en bij terugkomst bij deze Bolswarder terpkerk om 11:30 uur is de temperatuur opgelopen naar 8 graden Celsius. 

Gedurende de hele wandeling is het bewolkt. Het is en blijft droog. Het waait nauwelijks, en halverwege de ochtend breekt de zon af en toe even door de wolken. Daarmee is het goed wandelweer vandaag.

Eerst een kerkenrondje door het Bolswarder stadscentrum

Vanaf het Groot Kerkhof laten we de Bolswarder Martinikerk achter ons, om dan door de Kerkstraat naar de brug over de smalle stadsgracht tussen de Broerestraat en de Kapelstraat te lopen.

Aan het begin van de Kapelstraat passeren we ter hoogte van het duo-beeldje bij de brugleuning de gevelsteen van de voormalige Cappelle op de Post, die hier van de 16 eeuw tot aan 1868 heeft gestaan.

Aan het eind van het Klein Hengstepad lopen we het Broereplein op, om bij de Elfstedenfontein een bezoek te brengen aan de Broerekerk, die helaas gesloten is. 

Daarna gaat het door de Jongemastraat verder naar het mooie stadhuis van Bolsward. Daar kunnen we de Wipstraat niet op, omdat de doorgang is geblokkeerd wegens graafwerkzaamheden, die overigens op deze zaterdagochtend stilliggen. Daarom gaan we aan de andere kant van de stadsgracht de Rijkstraat op naar de Grote Dijlakker, waar we een bezoek brengen aan de rooms-katholieke Sint-Franciscusbasiliek, die pas vanmiddag open is. Enkele weken geleden waren we bij een uitvaartmis in deze kerk, voor emeritus-pastoor Jan Romkes van de Wal; en ook van eerdere kerkbezoeken kennen we het interieur van deze kerk van de Heilige Titus Brandsma Parochie overigens wel.

Vanaf de Grote Dijlakker maken we door een steegje de doorsteek naar het Laag Bolwerk. Bij de Franekerstraat aangekomen, steken we de stadsgracht over, om dan langs de Leeuwardervaart naar de rand van de bebouwde kom te lopen.

Op het kruiswater van de Leeuwardervaart, de Kleasterfeart, de Boalserterfeart en de Harnzer Feart steken we via een lang hooghout de Harnzer Feart over, en daarmee laten we Bolsward achter ons.

Van Burgwerd over de Kloosterweg naar de Kleasterfeart

De route gaan dan verder over het fiets- en wandelpad van het Trekpad langs de Boalserter Feart naar Burgwerd. Af en toe komt ons een fietser tegemoet, en om 9:45 uur wandelen we de bebouwde kom van Burgwerd binnen.

In het dorp steken we via de dorpsbrug de Boalserter Feart over, om daarna na een rondje achter de dorpskerk langs over de Trekfeart de Doniaweg op te gaan, waar we dan Burgwerd direct ook al weer verlaten.

De Doniaweg gaat over in de Kloosterweg, die we moeten volgen tot aan de brug over de Kleasterfeart.

Hier moeten we de Kloosterweg verlaten, om dan over een schouwpad door de weilanden en langs de Kleasterfeart naar Oldeclooster te lopen.  

Maar hier gaat het helaas fout, want op het toegangshek van dit veldpad staat bij Wandel-knooppunt 67 dat je naar Wandel-knooppunt 81 hier in de periode van 1 maart tot en met 30 juni niet over het schouwpad mag lopen, zulks in verband met het broedseizoen. En ja, vandaag is het 1 maart, dus dit is de eerste dag dat de toegang en doorgang verboden is. Het is maar ongeveer een kilometer doorsteek naar Oldeclooster, maar die mogen we hier niet maken. Een Bolswarder wandelaar komt ons achterop, en volgens hem mag het wel zonder hond, maar bij nader inzien blijkt dat hier niet van toepassing te zijn. De toegang is hier voor ons verboden. Die termijn staat niet in de wandelgids vermeld, want dan hadden we daar rekening mee kunnen houden. 

Resultaat is dat we dit verbodsbord respecteren, maar als we de Bolswarder wandelaar - die hier tamelijk  bekend is in dit gebied - vragen of er een andere optie is, moet hij het antwoord schuldig blijven, want we bevinden ons hier in een open weidegebied zonder geschikte wegen en paden die het gebied doorkruisen naar Oldeclooster. 

Verboden toegang

We besluiten de grote lus langs Oldeclooster, Bloemkamp en Hartwert noodgedwongen dan maar te laten vervallen, om nu over de Kloosterweg door te lopen naar Wandelknooppunt 72, waar we de route van vandaag wel kunnen vervolgen.

Resultaat is dus dat we het traject van de Wandelknooppunten 67 via 81 en 71 naar 72 niet kunnen bewandelden, maar dat hebben we op 26 november 2022 al eens gedaan, dus hieronder volgt als citaat van 2022 de beschrijving van onze wandeling van Wandelknooppunt 67 via 81 en 71 naar 72. 

Na dit citaat gaat de route van onze wandeling van vandaag verder bij Wandelknooppunt 72.

"....... waar die Kloosterweg de Kleasterfeart kruist, verlaten we de Kloosterweg, om dan over het natte graspad langs de Kleasterfeart naar Oldeclooster te lopen. Als we achterom kijken, zien we een groen wandelspoor door het hoge en natte gras waar we zojuist doorheen zijn gelopen.

Bij een al lange tijd in afbraak zijnde nagenoeg geheel vervallen boerderij-voorhuis - dat overigens nog steeds wordt bewoond - komen we op Oldeclooster. 

Bij de locatie waar vroeger het Olde Clooster ofwel klooster Bloemkamp heeft gestaan, komen we bij de informatie-blokhut op het erf van de boerderij Hartwerder-mieden, waar je enkele kloosterrestanten zoals scherven en kloostermoppen kunt bekijken. In de blokhut is een informatiecentrum over dit voormalige klooster ingericht. Ook staat er een mooie maquette, waaraan je kunt zien hoe klooster Bloemkamp er vroeger uit heeft gezien.

Over de Kloosterweg en de Middelzeeweg naar Ugoclooster

Bij Windmotor Polder Monnikehuis steken we in het buurtschap Bloemkamp de Kleasterfeart over.

Verderop vervolgen we onze route over de Middelzeedijk, tot in Hartwert. Hier bezoeken we het kerkhof met daarop het markante klokhuis van Hartwert. Op deze plek stond vroeger het Monckehuis, een uithof van klooster Bloemkamp. Daarna maken we een rondje rond dit klokhuis, gebouwd op oude kloostermoppen, en bedekt met een groot leien dak.

En dan gaat de route verder over de Kloosterweg. Maar voordat we nog eens weer bij de Kleasterfeart komen, nemen we een betonpad door de weilanden, in de richting van Bolsward."

Terug naar Bolsward

Dat is de doorsteek van de Kloosterweg naar de Ugolaan. Dit betonpad nadert verderop de Kleasterfeart, en vanaf dat punt heet dit betonpad Ugoclooster, genoemd naar het oude Oegekleaster. Bijna aan het eind van Ugoclooster staat de boerderij waar de heilige Titus Brandsma is geboren. Een opgerichte gedenksteen herdenkt het leven en sterven van Anno Sjoerd Brandsma, pater Titus, geboren alhier in 1881, en gestorven in concentratiekamp Dachau in het oorlogsjaar 1942.

Vanaf de rand van de bebouwde kom van Bolsward volgen we het voetpad langs de Ugolaan, tot vlak vóór de brug over de Leeuwardervaart.

Hier gaan we onder de Ugolaan door, om vervolgens over De Râne langs de Leeuwardervaart in de richting van het stadscentrum van Bolsward te lopen.

Tegenover Monsma State staat een houten bank, waarop we in de aangename voorjaarszon plaatsnemen voor onze koffiepauze. Aan de overkant van de vaart zien we de boomtoppen van de bomen naast Monsma State prachtig contrasteren met de halfbewolkte blauwe lucht.

Na deze pauze gaan we op de Polle de stadsgracht over via de Molendraai, een ijzeren draaibrug uit 1891. In een tuintje aan de Polle, vol in de zon, staat het speenkruid al in bloei; een mooi teken in geel dat het voorjaar aanbreekt.

We steken het Plantsoen over, en lopen dan over de Bagijnestraat naar de Martinikerk. Bij het standbeeld voor de Friese dichter Gysbert Japicx (1603-1666) op het kerkhof eindigt om 11:30 uur dit rondje 24.

Vanuit Bolsward rijden we tenslotte terug naar huis.

Wat water nodig heeft

Woensdagavond 26 februari 2025
 

Spreekster Luzette Kroon

Van strijd, naar leven mèt het water

Ons land is altijd de strijd met het water aangegaan. 

We bouwden dijken, legden polders aan en pompten overtollig water weg. 

Dit maakte ons leven comfortabeler, gezonder en veiliger. 

Maar de klimaatverandering en de toenemende weersextremen vragen om een nieuwe aanpak. 

We bereiken de grenzen van de maakbaarheid van het waterbeheer. 

Het is tijd om niet langer te strijden tégen water, maar te leren leven mèt het water. 

• Hoe passen we ons aan?
• Hoe geven we water de ruimte?
• Hoe bouwen we aan een leefbare toekomst, ook voor volgende generaties?

LC-publieksacademie over de toekomst van het waterbeheer

Over dit thema organiseert de Publieksacademie van de Leeuwarder Courant (LC) drie lezingen: over de toekomst van het waterbeheer, over hoe we ons land voorbereiden op de toekomst.

Achtereenvolgens zullen Luzette Kroon, Maarten van Rossem en Co Verdaas als drie gerenommeerde sprekers met ons hun visie delen op de keuzes die nodig zijn om ons waterbeheer toekomstbestendig te maken.

Vanavond wordt van start gegaan met de eerste lezing, die plaatsvindt in het Werkcafé van Wetterskip Fryslân te Leeuwarden, waarin Luzette Kroon, dijkgraaf van Wetterskip Fryslân, de spreekster is. Haar onderwerp is vanavond: ‘Wat water nodig heeft’.

Luzette Kroon, dijkgraaf Wetterskip Fryslân

LC-hoofdredacteur Maarten Pennewaard opent deze avond met zijn welkomstwoord, en hij introduceert dijkgraaf Luzette Kroon, waarbij hij het belang van het waterschap benadrukt. 

Daarna geeft hij het woord aan presentator Gerard van der Veer (bekend van Omrop Fryslân), die vanavond optreedt als avondvoorzitter en gespreksleider, omdat het tweede deel van de avond een interactief karakter heeft.

Gerard begint met een kort vraaggesprek met Luzette Kroon, waarbij hij haar vraagt of het zo is dat de buitenlandse en Nederlandse watersnoodrampen wellicht een ver van ons bed-show zijn of zo worden ervaren. Ook in Nederland kan het immers zomaar voorkomen dat we – zij het met enige vertraging – fikse hinder kunnen krijgen van wateroverlast, waarbij we in elk geval ook rekening moeten houden met dijkdoorbraken, wat bijvoorbeeld zomaar zou kunnen gebeuren in oorlogstijd. Ook bij ons in Fryslân zou dat een heftige ervaring zijn. "Wij moeten leren leven met water", aldus Luzette.

Wat water nodig heeft

Bij voedselproductie zijn zowel te weinig als te veel water problematisch. Luzette Kroon begint haar presentatie daarmee bij haar eigen kindertijd, waarin haar vader dat belang van water benadrukte.

Ze vervolgt dan met een filmpje, ter illustratie van het belang van water. Moraal van deze film:

Natuur/Water heeft de mens niet nodig, 

maar de mens heeft wel natuur/water nodig, 

waarvan we enkele filmische voorbeelden zien en horen.  

• Dan volgt een item over de watersnoodramp van februari 1825, die al in het najaar van 1823 eraan zat te komen. Dijken waren toen matig onderhouden en de bodem was verzadigd van water. De Noordzee stuwde het water via het IJsselmeer onze provincie in, met 22 dijkdoorbraken in drie dagen als resultaat. Het water kwam, en bleef in diepere putten in de provincie, met ernstige ziektes voor mens & dier als gevolg.
• Nederland is een delta. Water heeft Nederland gevormd. Van een groot moeras met zandruggen; met de eerste bewoners in een moerasachtig hoogveen begon de ontwatering, de bedijking en het inpolderen en bewoonbaar maken. Uit dat polderen, dat samenwerken, ontstonden de waterschappen. De economie ontwikkelde zich langs ons water, in steden en langs de kust. De vele voormalige waterschappen hebben gezorgd voor beheer en veiligheid
• Molens kwamen, de Afsluitdijk werd aangelegd, gemalen werden gebouwd om het water te sturen. We hebben nu zo’n 8.000 peilvakken (waarin één waterpeil is), als resultaat van al onze inzet op Fries waterbeheer. 

Wetterskip Fryslân is het grootste waterschap van Nederland, zelfs groter dan de provincie Fryslân, vanwege het bijbehorende deel van het Groninger Westerkwartier. Er werken zo’n 700 medewerkers. Het is een functionele overheid met een afgebakend takenpakket, zoals: 

• Veiligheid (met waterkeringen); 
• Voldoende (water); 
• Schoon (over waterzuivering en over kwaliteit van oppervlaktewater).  

De uitdagingen van Wetterskip Fryslân zijn onder andere: 

• Onze primaire waterkeringen (wij kunnen niet zonder de dijken en zonder de boezemkaden, en ook niet zonder alle stuwen en gemalen); 
• Klimaatuitdagingen (zoals te droog en te nat - beide gevaarlijk; ook voor dijken - en de overlast ervan, denk ook aan de zeespiegelstijging, en eveneens aan het smelten van de gletsjers die nu nog ons IJsselmeer met het nodige water vullen.

Wij hebben te maken met een ingewikkeld watersysteem:

• van zeedijk, 
• kleigebied (met verzilting als gevaar), 
• veenweidegebied (met onze secundaire waterkeringen), 
• diepe veenpolders (hier zien we nu al kwelstromen, die water naar boven borrelen) en 
• ons zandgebied (waar het water heel snel in zakt tot grote diepte, waarna het gestaag terugstroomt naar de lager liggende veengebieden; wat overigens nu al ook door de zeedijken heen gebeurt met het zoute kwel naar het kleigebied en naar het veenweidegebied). 

We moeten ons veenweidegebied blijven vernatten, want bij verdroging neemt de waterproblematiek in dit gebied gestaag toe. 

Ons water moet aan de oppervlakte èn in de grond voorkomen. 

Als we niets doen, gaat de beschadigende werking van bodem en water door. Daarom moet het waterschap - samen met alle gebruikers van de gebieden - zorgen voor een duurzame aanpak.

Een andere opgave heeft te maken met de zoetwatervoorraad. We denken vaak wel dat er veel water is op aarde, maar feitelijk zijn we maar schaars bedeeld met water, en zeker voor wat betreft zoet water. De zekerheid van de waterhoeveelheid in het IJsselmeer is niet zo zeker als dat je aanvankelijk zou denken. Als het IJsselmeer inzakt qua waterpeil (door minder aanvoer vanuit Zwitserland en Duitsland, aangezien de gletsjers smelten en kleiner worden), moeten we in Nederland de waterschaarste verdelen, waar we overigens al mee te maken hebben gehad in de droge zomer van 2018. In Europa hebben we helaas nog geen afspraken gemaakt over hoe we internationaal met de hoeveelheid water omgaan, bijvoorbeeld van wat via de Rijn ons land naar binnen kan/zal stromen in schaarse tijden.

Wat heeft het water nodig

• 1. Water heeft 'Grensbesef' nodig. We moeten ons namelijk realiseren dat er grenzen zijn aan ons watersysteem en aan ons technisch waterbeheer. Al het oplossen van knelpunten kost geld. 
• 2. We moeten met Open Ogen de uitdagingen van onze waterproblemen onder ogen zien, denk maar aan de hevige wateroverlast vorig jaar in Buitenpost. 
• 3. We moeten Accepteren dat de watervoorraad niet altijd beheersbaar is. We kunnen zomaar te maken krijgen met ondergelopen kelders. Overlast zullen we voortaan moeten accepteren.
• 4. De Techniek hebben we nodig, en die blijven we nodig hebben; denk maar aan pompen en (zee)gemalen. De capaciteit van extra pompen zet trouwens niet al te veel zoden aan de dijk. Bovendien vragen die veel en dure energie.
• 5. We hebben qua Innovatie hele intelligente, slimme mensen nodig, die oplossingen vinden om het watersysteem goed uit te balanceren. Rioolwaterzuiveringen zullen een grote rol blijven spelen.
• 6. We moeten weer meer gebruik gaan maken van Natuurlijker systemen, waarbij we hier en daar ook gebieden moeten opgeven.
• 7. Dan moeten we verder zorgdragen voor Schoon water. Wat wij niet in het riool gooien (bijvoorbeeld geen pfas meer, geen mest in het water, geen medicijnen (dyclofenac bijvoorbeeld is heel schadelijk) en geen chemische stoffen (zoals bleekmiddelen)), hoeft de waterzuivering er niet uit te halen. Daar kunnen we met zijn allen zelf heel veel aan doen. Het waterschap kan niet alles schoonpoetsen. We kunnen wel veel, maar niet alles, dus moeten we met z’n allen ons eigen aandeel onder ogen zien. 
• 8. Zijn wij eigenlijk zelf wel Weerbaar, om goed voorbereid te zijn op noodgevallen zoals overstroming? 
• 9. We moeten ons Aanpassen aan wat ons waterbeheer wel of niet kan.
• 10. Water heeft ook nodig dat we het Samen doen, dus niet ieder zijn eigen hachje redden, maar pak het samen aan. 
• 11. Tot slot hebben we vooral Lef nodig. Waterschappen werkten decennia lang faciliterend. Nu hebben waterschappen het lef nodig om de inwoners te vertellen dat we niet alles kunnen. Bouw bijvoorbeeld geen huizen op risicovolle gronden. We zullen dus vaker nee moeten zeggen omtrent wat wel of niet kan.

Het water gaat óns sturen, dat zal ons echt wel een bepaalde richting op sturen, of we het willen of niet.

Luzette Kroon: "Zijn wij bereid om ons aan te passen?"

 

Vragenronde - interactie van zaal en spreekster

• De 21 Nederlandse waterschappen betalen samen de helft van onze dijkbescherming, en de andere helft wordt door de Staat betaald. Tien procent van ons Friese waterschapsbudget gaat naar dijkbeheer; wat heel veel is voor ons waterschap.
• Eén ding is zeker: we moeten er rekening mee houden dat de waterschapslasten in de komende jaren behoorlijk hoger zullen worden. Wetterskip Fryslân heeft gelukkig wel een aantal projecten in de planning, die aanspraak zouden kunnen doen op Europese subsidie. 
• Gevraagd wordt naar de inzet van waterschappen op nieuw geplande woongebieden. Gemeentes moeten advies vragen bij waterschappen bij de planning van nieuwe woongebieden in gemeenten. Wetterskip Fryslân gaat er sowieso van uit dat het ene gebied de problemen niet mag afwentelen op andere, bijvoorbeeld naastgelegen gebieden.
• De onwetendheid bij gemeenten wordt door Wetterskip Fryslân momenteel als een grote handicap ervaren. 
• Het waterschap zal vaker met de vuist op tafel moeten slaan. Dat betekent vooral het goede gesprek voeren met collega-bestuurders van bijvoorbeeld gemeenten.
• Vasthouden en opslaan van wateroverschot is één van de oplossingen om waterproblematiek aan te pakken. We hebben nog veel meer opslagplekken voor water nodig. 
• Drinkwaterbedrijven waarschuwen ons voor dreigende knelpunten, zoals bijvoorbeeld verzilting van ons grondwater, wat nu al zichtbaar is in het noorden van Fryslân, in de kuststreek. 
• Dan een vraag over wat de waterschappen gaan doen in tijden van waterschapsverkiezingen, en ook in tijden van de gemeenteraadsverkiezingen. Het waterschap gaat informatie geven over wat de taak en het belang van gemeenten is inzake waterbeheer. Wetterskip Fryslân wil overal wel het verhaal gaan vertellen over wat nodig is. 
• Wij zouden als burgers ons allen verantwoordelijk moeten voelen, door bijvoorbeeld ambassadeurs te worden van het waterschap. 
• Als we onze kleigronden op een bepaalde manier zouden bewerken, zouden we kunnen bijdragen aan meer wateropname in ook die aanvankelijk moeilijk doordringbare gronden.
• Wetterskip Fryslân schrijft wel af op eigen materieel, maar afschrijving op en reservering voor vroeger verkregen materieel werd niet of nauwelijks gedaan. Er waren wel reserves, maar niet voor dat verkregen materieel. Wetterskip Fryslân werd daarop al bekritiseerd. Ondertussen bouwen we in Fryslân meer waterwerken dan dat we afbreken, dus ook daar zullen de kosten jaar op jaar toenemen. 
• Misschien moeten we meer gaan betalen aan het waterschap, want we willen zeker niet terug naar watersnoden zoals die van 1825. Voor de armste inwoners zullen we gezamenlijk moeten instaan met bijvoorbeeld solidariteitsregelingen, want niet iedereen kan die hogere waterschapslasten aan. 
• Gevraagd wordt of het waterschap al werkt aan oplossingsscenario’s. Antwoord: Ja, bijvoorbeeld in techniek en in innovatie en in natuurlijk waterbeheer, en ook in een groeiend besef dat ons systeem knelpunten kent. Ook internationaal mogen we verwachten dat het waterschap zich inzet voor internationale afspraken over waterbeheer.
• Waarschijnlijk gaat alle overlast van het water ons het meeste pijn doen, denk daarbij maar aan wateroverlast of aan droogte-overlast, met alle gevolgen die dat heeft voor ons landschap, voor onze provincie, en voor onszelf. 
• Voor de aanpak van problemen in het veenweidegebied is het gesprek over oplossingen nog zeker een hete aardappel. Laten we in elk geval ons probleem niet overhevelen naar onze naasten.
• Er zijn al regelingen voor funderingsschade, maar daar houdt het niet bij op. Aangezien Fryslân ook een wingewest is (denk maar aan gas- en zoutwinning in onze provincie), hebben we de overheid hard nodig om de zaken hier vooral integraal aan te pakken. 
• We zullen ons goed moeten voorbereiden op grootschalige en langdurige stroomuitval, niet alleen in huis, maar ook in het buitengebied, dus ook voor wat betreft gemalen, pompen, etc.
• Nederland zit te vol met problemen, en die lossen we niet zomaar op. We zullen het vooral samen moeten proberen op te lossen. Ons Nederlandse Poldermodel zou daar wel eens een deel van de oplossing voor kunnen zijn.
• Laatste vraag: Hoe visvriendelijk wordt het nieuwste zeedijkgemaal? Antwoord: Waar en hoe we een volgend zeegemaal zullen gaan bouwen, is nu tot nader order nog de actuele vraag, maar hóe we dat aan zullen pakken, is op dit moment nog niet aan de orde; zover zijn we nog niet, aldus Luzette Kroon.

Floristisch onderzoek op een vierkante kilometer van Feinsum

Woensdag 26 februari 2025
 

Inventarisatie van plantjes langs de Holdingawei

Floristisch onderzoek

Vandaag wandelen drie speurende mannen door Feinsum.

Ze zijn bezig met zogenoemd 'floristisch onderzoek', dat als doel heeft de wilde flora (planten) in kaart te brengen èn op de kaart te zetten. 

Deze mannen - ook wel floristen genoemd - zorgen met hun groepje van drie vrijwilligers voor de plantenwaarnemingen in een gebied van één vierkante kilometer, en dan hier vandaag binnen en buiten de bebouwde kom van Feinsum.

In groter verband worden op die manier de verspreidingsgegevens van de wilde flora verzameld in Nederland.

Centraal staat bij dergelijk floristisch onderzoek de vraag welke planten waar in Nederland voorkomen. 

De ene categorie floristen is op zoek naar zogenoemde vaatplanten. Vaatplanten zijn bijvoorbeeld zaadplanten (zoals: kruiden, bomen, grassen) en sporenplanten (zoals: wolfsklauwen, varens, paardenstaarten). 

Soortenorganisaties

Andere clubs (zoals BLWG) zijn met name actief bij het inventariseren van bijvoorbeeld mossen,

korstmossen, kranswieren en paddenstoelen.

Alle plantenwaarnemingen worden centraal verwerkt, gecontroleerd en opgeslagen in de Nationale Databank Flora en Fauna (NDFF). 

FLORON beheert de floragegevens in de databank en gebruikt ze voor onderzoek, bescherming en natuurbeleid. Samen met vrijwilligers heeft FLORON al meer dan 16 miljoen waarnemingen van vaatplanten bijeengebracht sinds 1975.

Andere soortenorganisaties richten zich bijvoorbeeld op reptielen, amfibieën, vissen en vogels. 

Al die soortenorganisaties zijn zelfstandige organisaties met een eigen historie en werkwijze, maar ze werken op een aantal vlakken nauw samen in de koepelorganisatie SoortenNL. 

Vandaag wandelen er dus drie floristen door en rond Feinsum, op zoek naar vaatplanten op deze ene vierkante kilometer.

Aangenaam verblijf in Haarle

Dinsdag 25 februari 2025 

Wellness nabij Haarle

Wellness in Salland

Het is al weer enige tijd geleden dat Durkje en ik werden verrast met het verblijf in een luxe overnachtings-accommodatie met wellness-faciliteiten in het Overijsselse Haarle.

Gistermiddag zijn we afgereisd naar Salland, om aan het begin van de avond in te checken in deze accommodatie, waar we vanavond heerlijk kunnen genieten van de rust, de kalmte en de 'care' van een privé wellness center. 

Voor de avond, de overnachting en morgenochtend staan ons de Finse Barrel Sauna, de Jacuzzi en de aangename overnachtingsfaciliteit met alle bijbehorende voorzieningen ter beschikking, waar we dankbaar gebruik van maken. 

In de sauna brengt de eucalyptusolie ons in een sfeer die herinnert aan onze pelgrimagetrajecten die ons door Spaanse eucalyptusbossen voerden, en de sfeervol verlichte buitenfaciliteit met jacuzzi laat ons verblijf in de loop van de avond onder een steeds helderder wordende sterrenhemel veranderen.

Na een weldadige avond, gevolgd door een goede nachtrust worden we verwend met een uitgebreid ontbijt, in de kamer geserveerd door onze vriendelijke gastvrouw & gastheer.

Resultaat is dat we aan het eind van de ochtend met een weldadig gevoel huiswaarts keren, met dank voor dit prachtige wellness-geschenk.

De 'levenslange' band van Anna Maria van Schurman met Friesland

Donderdag 20 februari 2025

 

Pieta van Beek in Tresoar

Lunchlezing van Pieta van Beek

Anna Maria van Schurman woonde slechts zeven van haar ruim zeventig levensjaren in Friesland, namelijk in Franeker van 1623-1626 en in Wiuwert van 1675 tot haar dood in 1678. Toch heeft Friesland haar – meer dan welke stad of provincie ook – blijvend op de kaart gezet. 

• Waarom haalde ze de Friese canon, maar niet die van Nederland? 
• Welke ‘feiten’ over deze eerste (vrouwelijke) studente zijn nep en welke zijn echt? 

In een prikkelende lezing legt Pieta van Beek deze Anna Maria van Schurman onder de loep en kijkt haar als het ware in de ogen.

Van Beek belicht Van Schurmans Friese brieven, gedichten, contacten en kunstwerken vanmiddag in een volle zaal, rond het middaguur tijdens de Lunchlezing in Tresoar te Leeuwarden.

• Anna Maria was veeltalig, maar kende ze ook het Fries? 
• Wat is er eigenlijk waar van het verhaal dat zij één van de mummies is in de Nicolaaskerk van Wiuwert? 

Tenslotte reizen we in de presentatie van Pieta van Beek zogenaamd mee met Van Schurman haar kunstverzameling, die na haar leven via achterachterneef Abraham Frederik van Schurman in Franeker belandde.

Mijn liefde is gekruisigd

Anna Maria van Schurman (1607-1678) was een humaniste, taalkundige, theologe, dichteres en kunstenares. Ze werd in 1636 als eerste vrouwelijke studente in Nederland aan de universiteit toegelaten. Ze correspondeerde met belangrijke geleerden van die tijd.

• Anna Maria van Schurman was veeltalig, en switchte lenig van het ene naar het andere taalgebruik.
• Friesland heeft al heel veel gedaan voor de naam & faam van Anna Maria van Schurman: zoals bijvoorbeeld met een naar haar genoemde singel in Franeker, een pad in Huizum, en een school in Franeker.
• Anna Maria schreef verschillende boeken, onder andere de 'Dissertatio'. Ze schreef ook een zeer geleerde brief over I Korinthiërs 15, over de doop voor de doden. 
• Pieta van Beek maakt met ons vervolgens als het ware een rondreis door Fryslân, en begint met het voorlezen van een gedicht van Van Schurman, over het verval van het christendom, dat ze dichtte in Abbingastate in Huizum. 
• Ook schreef Anna Maria een lofzang op Friese predikanten, over de zogenoemde onderherders. In haar manuscript schreef ze de namen van die predikanten erbij aan wie ze deze lofzang opdroeg. 
• Anna Maria had geen kinderen, maar een nichtje met dezelfde naam is wel naar haar genoemd.
• Van Schurman woonde voorheen in wat nu het Museum Martena is. Franeker was de eerste plaats die een straat naar haar vernoemde. 
• Anna Maria kende al wel Latijn toen zij kwam studeren aan de Franeker Universiteit. Vanaf haar elfde jaar kende ze ook al Grieks. 
• Anna Maria heeft haar vader op zijn sterfbed beloofd nooit te gaan trouwen. Zo’n belofte op een sterfbed in de 17e eeuw had eeuwigheidswaarde. “Mijn liefde is gekruisigd’ zet ze daarom heel vaak – en heel gevoelig is dat - in geschriften bij haar handtekening.   
• Anna Maria klaagde over de uitsluiting van vrouwen, en kreeg daarvoor op de universiteit van Utrecht uiteindelijk gehoor.

Veeltalig talent

Pieta van Beek wil de werken van Anna Maria van Schurman zoveel als mogelijk in toegankelijke taal aan de mensen van vandaag en morgen voorleggen, om ze zo te ontsluiten.

Een achter-achterneef van Van Schurman heeft zorg gedragen voor de nalatenschap van Anna Maria, waaronder veel van de kunstwerken die door Van Schurman zijn gemaakt. Omdat Anna Maria zoveel heeft gemaakt, moet er her en der allicht nog onbekend werk van Schurman hangen. Over dergelijk werk van Anna Maria heeft Pieta boekjes geschreven, waaronder het boek ‘Juweeltjes’.

• Van Schurman was hoogbegaafd. Op zeer jonge leeftijd kon ze al lezen, en ze sprak al jong Nederlands èn Duits. Ze beheerste uiteindelijk veertien talen, maar daaronder niet het Fries. Toch lijkt het aannemelijk dat haar beheersing van de Friese taal ook goed moet zijn geweest (maar een bewijs daarvan is Pieta (nog) niet bekend).
• Van Schurman is tot het eind van haar leven actief geweest op wetenschappelijk gebied.
• Haar talenkennis moet Anna Maria haar leven en werken grandioos hebben verrijkt.

De mummies van Wiuwert

In 1880 maakte de Fries Piet Krediet het Ganzenbordspel ‘Op reis door Friesland’, waarmee hij Friesland op de kaart wilde zetten. Daarin staan op nummer 58 de mummies van Fryslân. 

• Er waren aanvankelijk in de Nicolaaskerk van het Friese Wiuwert in elk geval 11 mummies, opgebaard in doodskleren. Er zijn er nu echter nog maar vier van over, maar die doodskleren zijn van deze mummies zijn al te bruut weggenomen. Pieta uit hier en nu haar grote kritiek op de wijze waarop deze mummies momenteel worden behandeld. Ze roept op: "Wie gaat hier iets tegen doen?"
• Anna Maria van Schurman is vanwege haar schoonheid en geleerdheid en haar kunstverzameling – en daarmee haar grote betekenis voor Fryslân - wel in de Friese canon opgenomen. 
• De Friese schrijfster Dieuwke Winsemius (1916-2013) heeft zich in en met haar werk groots verbonden aan Anna Maria van Schurman.
• Pieta wil eerst zoveel mogelijk van het werk van Anna Maria in de Nederlandse taal toegankelijk maken, opdat daarna en daarmee nog meer wetenschappelijk onderzoek kan worden gedaan.

Aan het eind van haar lezing spreekt Pieta haar grote dank uit voor de betrokkenheid en ondersteuning van de Friezen die Pieta terzijde hebben gestaan in haar werk.

Pieta van Beek:

“Als je als vrouw iets wilt bereiken in Fryslân moet je Friezin zijn.” 

“Koester je schatten hier in Fryslân!”

Rondje 9 om de Kerken - van Sibrandahûs & Claercamp & Burdaard & Rinsumageast - in Noord-Fryslân

Woensdag 19 februari 2025

 

Rondje om de Alexanderkerk van Rinsumageast

Rondjes om de kerken in noord-Fryslân

Op 31 mei 2024 publiceerde de Stichting Tsjerkepaad in het Friese Pingjum haar wandelgids 'Rondjes om de kerken in noord-Fryslân'. Deze fiets- en wandelgids is geschreven door de bekende wandeljournalist Fokko Bosker.
Stichting Tsjerkepaad ijvert voor een zo ruim mogelijke openstelling van monumentale kerken in Fryslân, en zo'n wandelgids is dan een geschikt instrument om fietsers en wandelaars te laten fietsen en wandelen langs (zo mogelijk opengestelde) Friese kerken.
Deze wandelgids is naast de Kleasterrûntsjes van Stichting Tsjerkepaad deels gebaseerd op de Jabiksrûntsjes die Stichting Jabikspaad Fryslân en Stichting Tsjerkepaad jaren geleden al hebben ontwikkeld. Fokko Bosker heeft in die Kleasterrûntsjes en in die Jabiksrûntsjes de nodige aanpassingen gedaan, en voor deze wandelgids ook een aantal nieuwe wandelrondjes gecreëerd, om daarmee 26 inspirerende wandelroutes te ontwerpen langs kerken in noord-Fryslân, door het omliggende cultuurlandschap.

26 wandelrondjes

Deze 26 rondjes om de kerken liggen verspreid door het hele noorden van Fryslân, en hebben elk een lengte die varieert tussen 5,1 en 18,3 kilometer. De totale lengte van alle 26 rondjes is 337,4 kilometer, waarmee de rondjes een gemiddelde afstand van 13 kilometer hebben. 

Door de grote variatie qua afzonderlijke afstanden, kun je er per wandeldag voor kiezen om bijvoorbeeld 1, 2, 3 of meer rondjes te fietsen of te wandelen. De wandelgids vermeldt welke 12 van de 26 rondjes kunnen worden gefietst.

Het mooie van de wandelgidsen van Fokko Bosker is dat je naast de routebeschrijving en routekaartjes onderweg ook een interessante beschrijving krijgt van het landschap en van de kerken langs de route. Zo verweeft Fokko Bosker cultuurhistorie, erfgoed en landschapsgeschiedenis. 

Deze wandelgids maakt gebruik van de wandelknooppunten van het Friese wandelknooppuntennetwerk, hetgeen het navigeren in het veld vergemakkelijkt.

Elke wandelronde begint met een korte bezinningstekst, die je mee kunt nemen ter overdenking onderweg, zoals:

"Denk je dat je een facelift nodig hebt?

Probeer het dan eens met een glimlach!."

Kloosters als architecten van het Friese cultuurlandschap

Vandaag lopen we het Rondje 9 langs de kerken van Sibrandahûs & Burdaard & Rinsumageast, over een afstand van 16,9 kilometer.

Dit rondje begint in het buurtschap Sibrandahûs en gaat dan eerst via het voormalige kloosterterrein van Klooster Claercamp en vervolgens langs de Dokkumer Ee naar Burdaard, waarna zuidelijker naar Rinsumageast wordt gelopen, om tenslotte terug te keren naar Sibrandahûs.

We maken daarmee een grote omweg rond het voormalige kloosterterrein van het vroegere Klooster Claercamp, één van de belangrijkste Friese kloosters van weleer, die je vanwege hun bepalende invloed  mag betitelen als betekenisvolle architecten van ons Friese cultuurlandschap.

Om 8:15 uur vertrekken we vanuit Feinsum. Dan vriest het 2 graden, en rijden we met de auto naar het voormalige kloosterterrein van Klooster Claercamp, waar we de auto in de berm parkeren nabij de grote kei die ons herinnert aan die omvangrijke kloosterlocatie van weleer, waar vroeger zo'n vierhonderd monniken woonden en werkten.

Als we vanaf deze locatie vertrekken aan de Klaarkampsterwei is het om 8:35 uur 2 graden Celsius onder nul, en bij terugkomst op de Klaarkampsterwei om 12:15 uur is de temperatuur opgelopen naar 2 graden Celsius boven nul. 

Gedurende de hele wandeling is het zonnig en nagenoeg onbewolkt. Het is en blijft droog. Er waait wel een uiterst koude wind vanuit het oosten. Het is op zich goed wandelweer vandaag, maar vanwege die doordringende koude wind voelt het wel erg koud aan, vooral op de trajecten waarbij we in oostelijke richting - met tegenwind - lopen.

Over en langs de Dokkumer Ee naar Burdaard

Na de eerste honderden ijskoude meters met tegenwind, gaan we op de plek waar de Klaarkampsterwei overgaat in de Burdaarderstrjitwei over op de Trekweg.

Aan het eind van de Trekweg steken we via de ophaalbrug de Dokkumer Ee over.

Dan lopen we eerst over de Iewal en later over de Iedyk langs de Dokkumer Ee. Een eind verderop verlaten we de Iedyk, om dan over een fiets-/voetpad lang de Dokkumer Ee richting Burdaard te lopen.

Na het passeren van het Tolhuis en de Jordaan moeten we even door de berm langs het asfaltpad, want met twee graafmachines zijn mannen bezig met graafwerkzaamheden om hier een glasvezelkabel aan te leggen vanuit Burdaard naar het Tolhuis.

Om 9:30 uur komen we ter hoogte van de rioolwaterzuiveringsinstallatie aan bij de brug van de Hikkaarderdyk over de Dokkumer Ee.

Als we even later door het tunneltje zijn gelopen, passeren we het kunstwerk voor Maarten van der Weijden, dat is gemaakt door Hans Jouta.

De naam van dit kunstwerk is 'Maarten van der Weijden op handen gedragen', verwijzend naar de wijze waarop deze beroemde Nederlandse zwemmer tijdens zijn sponsorzwemtocht langs de Friese Elfsteden als het ware op handen werd gedragen tot aan zijn opgeven hier in Burdaard, waar het niet meer verantwoord was om nog verder door te zwemmen.

Over de Jordaan naar Bûtenfjild en Rinsumageast

In Burdaard lopen we om de jachthaven heen naar de monumentale molen De Zwaluw. Daarna bezoeken we de kerk aan de Dokkumer Ee en aan de Kerkbuurt de kerk op de terp, die beide gesloten zijn. Elders vinden we ook geen plek om even uit de wind en in de zon onze koffiepauze te houden, dus we wandelen Burdaard weer uit over de Stenendamsterweg, langs de ijsbaan en de begraafplaats.

Op het eerstvolgende kruispunt slaan we linksaf, om daar de Wiereweg op te gaan. Die kruist al vrij snel de Kolkhuizerweg, en dan gaat het in een rechte lijn door naar de brug over de Jordaan.

De Jordaan is fiks verbreed in de afgelopen maanden, en zo te zien is men al behoorlijk ver gevorderd met de verbredingswerkzaamheden van deze brede waterloop.

Dan komt nog het ijskoude vervolg over de Wiereweg, tot aan de Trekweg.

Aan het eind van de Trekweg steken we de Lauwerszeeweg (N361) over, en direct daarna wandelen we het buurtschap Bûtenfjild binnen.

Nog een klein eindje verder lopen we na de Melkemaweg op de Baron van Sytzamaweg de plaats Rinsumageast binnen.

Midden in het dorp nemen we de afslag van de Tjaerdawei, om dan langs de locatie van de vroegere Tjaerdastate naar de middeleeuwse Alexanderkerk te lopen, de bijzondere oude dorpskerk, die als enige van de Noord-Nederlandse kerken een crypte heeft. De bouw van deze kerk ving al in de 11e eeuw aan, en het schip van deze kerk dateert van de 12e eeuw

In de buitenmuur van deze eeuwenoude dorpskerk hangt een gevelsteen met onder andere wapenborden.

Langs Klaarkampermolen en Klaarkampermeer

Op de terugweg naar het dorpscentrum vinden we ook binnen bij de basisschool en bij het multifunctioneel centrum geen gelegenheid om er even beschut en warmer te zitten voor onze koffiepauze. 

Een geschikte plek vinden we naast de voormalige kerk aan de Tsjerkestrjitte, waar we uit de wind, maar wel heerlijk in de zon onze koffiepauze kunnen hebben.

Daarna lopen we het dorp weer uit, om voorbij Bûtenfjild de N361 weer over te steken, en op de Trekweg in noordelijke richting te lopen. 

Links van ons zien we in de verte de Klaarkampermolen in het veld staan.

Over een smal pad lopen we in de richting van het Klaarkampermeer, om dan langs een lange rij wilgen verder te wandelen naar de Klaarkampsterwei. 

Links van ons ligt midden in het uitgestrekte veld het Klaarkampermeer, het restant van de middeleeuwse kleiput, waar de klei werd uitgegraven om die in veldovens bij Klooster Claercamp tot kloostermoppen (Alde Friezen) te bakken.

Rond de Kloosterkapel van Sibrandahûs

Op de Klaarkampsterwei aangekomen, gaan we nog niet terug naar onze auto, maar gaan we eerst nog naar Sibrandahûs.

In dat buurtschap brengen we een bezoek aan de Kloosterkapel van dit kleine gehucht. 

De noordmuur van deze hele oude kerk is rijkelijk versierd met geprofileerde nissen als metselwerk.

Eén van de decoraties is een engelfiguur met aan weerszijden een persoon.

Ook het metselwerk van de kloostermoppen is opvallend

De benedenverdieping van het huisje tegenover de kerk is gebouwd van kloostermoppen, dus kennelijk is dat ook al een heel oud pand.

Na dit rondje rond de Kloosterkapel wandelen we over de Burdaarderstrjitwei en de Klaarkampsterwei terug naar onze auto, die bij de kei voor Klooster Claercamp staat.

Het is ongeveer 12:15 uur als we in de auto stappen, om terug te rijden naar huis in Feinsum.

Rondje 14 om de Kerken - van Lekkum & Wyns & Jelsum & Snakkerburen - in Noord-Fryslân

Zaterdag 15 februari 2025

 

Bij de Wynser Oerset in Wyns aan de Dokkumer Ee

Rondjes om de kerken in noord-Fryslân

Op 31 mei 2024 publiceerde de Stichting Tsjerkepaad in het Friese Pingjum haar wandelgids 'Rondjes om de kerken in noord-Fryslân'. Deze fiets- en wandelgids is geschreven door de bekende wandeljournalist Fokko Bosker.
Stichting Tsjerkepaad ijvert voor een zo ruim mogelijke openstelling van monumentale kerken in Fryslân, en zo'n wandelgids is dan een geschikt instrument om fietsers en wandelaars te laten fietsen en wandelen langs (zo mogelijk opengestelde) Friese kerken.
Deze wandelgids is naast de Kleasterrûntsjes van Stichting Tsjerkepaad deels gebaseerd op de Jabiksrûntsjes die Stichting Jabikspaad Fryslân en Stichting Tsjerkepaad jaren geleden al hebben ontwikkeld. Fokko Bosker heeft in die Kleasterrûntsjes en in die Jabiksrûntsjes de nodige aanpassingen gedaan, en voor deze wandelgids ook een aantal nieuwe wandelrondjes gecreëerd, om daarmee 26 inspirerende wandelroutes te ontwerpen langs kerken in noord-Fryslân, door het omliggende cultuurlandschap.

26 wandelrondjes

Deze 26 rondjes om de kerken liggen verspreid door het hele noorden van Fryslân, en hebben elk een lengte die varieert tussen 5,1 en 18,3 kilometer. De totale lengte van alle 26 rondjes is 337,4 kilometer, waarmee de rondjes een gemiddelde afstand van 13 kilometer hebben. 

Door de grote variatie qua afzonderlijke afstanden, kun je er per wandeldag voor kiezen om bijvoorbeeld 1, 2, 3 of meer rondjes te fietsen of te wandelen. De wandelgids vermeldt welke 12 van de 26 rondjes kunnen worden gefietst.

Het mooie van de wandelgidsen van Fokko Bosker is dat je naast de routebeschrijving en routekaartjes onderweg ook een interessante beschrijving krijgt van het landschap en van de kerken langs de route. Zo verweeft Fokko Bosker cultuurhistorie, erfgoed en landschapsgeschiedenis. 

Deze wandelgids maakt gebruik van de wandelknooppunten van het Friese wandelknooppuntennetwerk, hetgeen het navigeren in het veld vergemakkelijkt.

Elke wandelronde begint met een korte bezinningstekst, die je mee kunt nemen ter overdenking onderweg, zoals:

"Wil je iemand beter leren kennen,

ga dan samen een stuk wandelen."

Meerstemmige koorzang helpt voetreiziger op weg

Vandaag lopen we het Rondje 14 langs de kerken van Lekkum & Wyns & Jelsum, over een afstand van 17,2 kilometer.

Dit rondje begint in Lekkum en gaat dan parallel aan de Dokkumer Ee naar Wyns, waar de Dokkumer Ee wordt overgestoken, om dan vervolgens langs de Dokkumer Ee en door het Cornjumeroudland naar Jelsum te gaan, om dan door het Jelsumer Oudland en langs de Dokkumer Ee naar Leeuwarden te lopen, waar dan wordt teruggekeerd naar de overzijde van de Dokkumer Ee, om dan door het buurtschap Snakkerburen naar Lekkum terug te keren.

Toen Fokko Bosker deze route ging lopen in de productiefase van deze wandelgids, ging hij van start in Lekkum, waar hij als voetreiziger in de Lekkumer Sint-Ceciliakerk werd getrakteerd op de meerstemmige koorzang van een repeterend gemengd koor; vandaar ook de titel van deze voetreis van vandaag.

Om 8:15 uur vertrekken we vanuit Feinsum. Dan ligt de temperatuur op het vriespunt, en rijden we met beide auto's naar Wyns, waar we één auto parkeren nabij de jachthaven van Wyns. Daarna rijden we terug naar Lekkum, waar we de andere auto parkeren bij de Sint-Ceciliakerk. 

Vandaag moeten we - in tegenstelling tot alle voorgaande rondjes - met twee auto's, omdat in dit rondje ook de overtocht over de Dokkumer Ee met het pontje is beschreven. Maar ja, dat pontje gaat pas met volgende Pasen weer in de vaart voor het komende zomerseizoen, dus we moesten een alternatief bedenken om in Wyns de Dokkumer Ee over te steken. Dat kan met twee auto's, want als bij ons vertrek vanuit Lekkum ter hoogte van Wyns aan oostzijde van de Dokkumer Ee een auto staat, kunnen we tijdens dit rondje bij doorkomst in Wyns vervolgens met de auto naar de westoever van de Dokkumer Ee rijden, om daar ons rondje te vervolgen. 

Als we voldoende vorst hadden gehad in de afgelopen dagen, hadden we in Wyns op de ijsvloer de Dokkumer Ee kunnen oversteken, maar die vlieger gaat vandaag niet op. Op de slootjes ligt hier en daar een dun laagje ijs, maar op het brede oppervlakwater van de Dokkumer Ee is geen ijs te bekennen.

Als we vertrekken bij de Lekkumer Sint-Ceciliakerk is het om 8.50 uur 1 graad Celsius, en bij aankomst in Wyns is de temperatuur opgelopen naar 2 graden Celsius. 

Gedurende de hele wandeling blijft het droog. Het is bewolkt, en het waait nauwelijks, dus het is goed wandelweer vandaag.

Van Lekkum naar Wyns

De 18e eeuwse Sint-Ceciliakerk laten we achter ons als we de Terp aflopen, om dan over de Buorren naar het Wynser Binnepaed te lopen. Dit smalle betonpad voert ons door een aaneenschakeling van graslanden langs een aantal boerderijen en woonboerderijen, eerst op wat meer afstand parallel aan de Dokkumer Ee, maar verderop langs de Dokkumer Ee. 

Een eind verderop in de weilanden foerageert een hele grote groep ganzen. Als we naderbij komen, vliegt een groep ganzen op, maar het merendeel gaat rustig door met grazen. 

Nog voordat we Wyns bereiken, naderen we bij een grote sneeuwpop de Dokkumer Ee.

Even later zien we vanaf dit betonpad verderop het pontje van en in Wyns al in de Dokkumer Ee aan wal liggen.

Om 9:30 uur wandelen we de bebouwde kom van Wyns binnen.

In Wyns passeren we het natuurstenen kunstwerk, een zuil waarin de historie van Wyns in verschillende tijdperken is uitgebeeld.

Dan bereiken we de 13e eeuwse, romaanse Sint-Vituskerk van Wyns. Die staat in de steigers.

Als we een rondje om de kerk maken, zien we in de zuidoosthoek van het kerkhof het opvallend kleurrijke glazen grafmonument voor onder andere Anne Bousema, eind zeventiger jaren godsdienstdocent van Durkje op de Christelijke Pedagogische Akademie Klaerkamp te Dokkum, en vanaf het begin van de negentiger jaren één van mijn hogeschoolcollega's van de Christelijke Hogeschool Noord-Nederland. 

Van Tichelwurk langs de Dokkumer Ee naar de Koarnjumer Feart

Vanuit Wyns rijden we met de hier geparkeerde auto naar de andere kant van de Dokkumer Ee, naar Tichelwurk, op de westoever van de Dokkumer Ee. We kunnen niet met de auto ter hoogte van Wyns  aan die westkant van de Dokkumer Ee komen, omdat een openbare weg tot aan de Dokkumer Ee daar niet bestaat. Maar dat is gemakkelijk op te lossen door onze auto te parkeren bij de boerderij van Tichelwurk.

Dan lopen we eerst even van Tichelwurk langs de Dokkumer Ee in de richting van Wyns.

Om 10:30 uur arriveren we in Wyns. Aan de overzijde van de Dokkumer Ee ligt de veerpont, waar we zo'n drie kwartier geleden arriveerden in Wyns op de oostoever.

We passeren Wyns en lopen verder langs de Dokkumer Ee naar het hoge houten fiets- en wandelbruggetje over de Stienservaart, die hier in de Dokkumer Ee uitmondt. We moeten voorzichtig omhoog en omlaag over deze brug, want door de bevroren sneeuw is het brugdek tamelijk glad.

Aan de andere zijde van de Stienzerfeart vervolgen we onze route langs de Dokkumer Ee, tot aan de oversteek van alweer zo'n hoge en gladde houten brug over de Koarnjumer Feart. Twee hardlopende dames komen uit tegenovergestelde richting, en ook zij klimmen heel voorzichtig over het gladde brugdek.

Kerk en state van Jelsum

Aan de overzijde van de Koarnjumer Feart gaan we langs deze vaart over de Aldlânsdyk verder in de richting van Koarnjum.

We lopen door het Cornjumeroudland echter niet door tot in Koarnjum, omdat deze wandelroute afbuigt richting Jelsum, eerst over een smal fiets- en wandelpaadje, en dan over de andere Aldlânsdyk, die ons langs het oude met bomen omzoomde terrein van de voormalige Hinnemastate naar Jelsum voert.

Om 11:20 uur wandelen we de bebouwde kom van Jelsum binnen. 

Eerst lopen we rechtdoor, om over Op 'e Terp terpopwaarts naar de Sint-Ceciliakerk te lopen.

We maken op het besneeuwde kerkhof een rondje om de kerk, en zien in de noordmuur van de kerk de mooie decoratieve rondbogige vormgeving in tufsteen, te midden van de kloostermoppen (Alde Friezen) van deze twaalfde eeuwse dorpskerk, die op een hoge terp is gebouwd.

Als we de dorpsterp aflopen, komen we bij de Tuinmanswoning van Dekema State. Omdat we nog geen koffie hebben gedronken onderweg, maken we gebruik van de gastvrijheid van Dekema State om dat te doen in de gastenkamer bovenin de Tuinmanswoning, van waaruit we een mooi uitzicht hebben op de besneeuwde statetuin. 

Na onze koffiepauze lopen we naar de Finsterbuorren, door de mooie tuin langs Dekema State.

Door het 'Aldlân' en langs de 'Ie' naar Leeuwarden

Over de Finsterbuorren lopen we in noordoostelijke richting, om daarna over de Aldlânsdyk door het Jelsumer Oudland terug te lopen naar de Dokkumer Ee.

Om 12:30 uur arriveren we op de westoever ter hoogte van Lekkum, dat daar aan de overzijde aan de Dokkumer Ee ligt. Daar zijn we naar op weg, maar daartoe moeten we nog wel een omweg van enkele kilometers - via Leeuwarden - maken.

Alsmaar verder gaat het over het asfaltpad langs de Dokkumer Ee, naar Snakkerburen.

Voorbij Snakkerburen gaat het dan over de Dokkumer Trekweg verder, tot aan de Dammelaan in Leeuwarden, het meest zuidelijke punt van dit rondje, waar we via de brug van de Dammelaan de Dokkumer Ee kunnen oversteken.

Over het Tsjerkelânspaad terug naar Lekkum

De rest van dit rondje gaat dan over de oostzijde langs de Dokkumer Ee, eerst door de Leeuwarder Vrijheidswijk, en dan over de Bonkefeart heen naar het buurtschap Snakkerburen.

Vanuit Snakkerburen gaat het eerst over Oan 'e Dyk en later door de weilanden over het betonpad van het Tsjerkelânspaad weer terug naar de oostoever van de Dokkumer Ee. Aan de overzijde van het brede water staan enkele bomen tussen de Dokkumer Ee en het Leeuwarder Bos, die - omdat het nauwelijks waait - prachtig weerspiegelen in het gladde wateroppervlak van de Dokkumer Ee.

Om 13:30 uur arriveren we langs de jachthaven van Lekkum bij de Sint-Ceciliakerk, waar onze auto staat geparkeerd. 

We rijden van Lekkum naar Tichelwurk om daar onze andere auto af te halen, en daarna zijn we al spoedig weer thuis in Feinsum.