Van Onze Lieve Vrouwenparochie naar Sint Maarten

Zaterdag 11 november 2023
 

De eerste Boerenstreekmarkt in de Oude Leister Nije Leie

Biologisch en lokaal van de boer
Als je maar goed oplet, ontdek je al heel snel dat er in het noorden van Fryslân van alles te beleven valt; ook op een zaterdag in november.

Vanmorgen gaan Durkje en ik gezellig op stap met twee van onze kleinzonen uit Westerbork. En dat doen we in hun logeerweekend, en in de noord-Friese regio waarin wij wonen.

Vanmorgen vallen we bij wijze van spreke met de neus in de boter, want vandaag is het de eerste keer dat De Nije Leije - een broedplaats voor natuurlijk ondernemen - in het voormalige fabriekscomplex van Kooi bij Onze Lieve Vrouwenparochie & Oude Leie haar allereerste Boerenstreekmarkt organiseert. Dit is de nieuwe overdekte markt, waar biologische en lokale producten rechtstreeks van en door de boer worden verkocht aan de consument.

Het is vanmorgen direct al een drukte van belang op de Boerenstreekmarkt, waar je bijvoorbeeld terecht kunt voor aardappelen, groente en fruit; vlees en zuivel, een broodassortiment, gerookte paling, bloemen en bloemdecoraties, eieren, advocaat en vruchtendranken. Qua aantal aanbieders is het nog een voorzichtig begin, maar de opkomst is overweldigend. Niet voor niets staan er verkeersregelaars om het autoverkeer in goede banen te leiden. We kopen hier biologisch en lokaal. Zo mooi kun je het hier krijgen op de Friese klei.

 

Kweldercentrum & De Heining

Daarna zoeken we het nog noordelijker, totdat we bijna niet verder kunnen. Dan zijn we bij de Waddenzeedijk ter hoogte van het Noorderleeg, waar we een bezoek willen brengen aan het zee-gemaal De Heining. 

Maar omdat het ineens heel hard begint te regenen, rijden we eerst een eindje door naar het Kweldercentrum van It Fryske Gea, vlak achter de zeedijk, binnendijks. Daar is voor jong en oud van alles te zien en te beleven. Veel foto's van het Noorderleeg, glazen potten om te onderzoeken wat daarin zit, regio-filmpjes onder andere van de redding van de dobbepaarden, en nog veel meer om te bekijken en te beleven.

Als we alles hebben bekeken en onderzocht rijden we een eindje terug naar het zeegemaal De Heining. Dit vijzelgemaal draait op volle toeren, want door de meer dan overvloedige regenval en de wateroverlast van de afgelopen weken moet er heel veel water vanuit de Friese boezem worden geloosd op de Waddenzee. Dat gebeurt met een groot kabaal van de grote watervijzels van het gemaal, die je hier duidelijk kunt zien draaien, terwijl ze het boezemwater zo omhoog transporteren naar de andere kant van de zeedijk, waar het wordt geloosd op de Waddenzee. 

Sint Maarten in Feinsum

Na de lunch  moeten we nog een bestelling afhalen bij Intratuin in Leeuwarden, en daar nemen we dan de gelegenheid te baat om nu al de eigenlijk veel te grote overdaad aan gepresenteerde kerstartikelen de revue te laten passeren. Voor de kinderen zijn al die kleuren, versieringen en bewegende kerstdecoraties vanzelfsprekend één groot feest, dus daar nemen we alle tijd voor. 

Na het avondeten sluiten de jongens aan bij de kinderen die in Feinsum - zoals elk jaar - groepsgewijs bij de deuren langs gaan voor het kinderfeest van Sint Maarten. 

Rond het avonduur van zes uur is het donker, en dan vertrekt de schare kinderen vanuit de nieuwbouwwijk van Feinsum, om met de al dan niet zelfgemaakte lampions systematisch alle woningen van de Feinsumer Holdingawei ter linker en rechter zijde met licht en gezang te verblijden. 

Resultaat aan het eind van deze muzikale verrassingsmissie is - eveneens zoals elk jaar - een rugtas goed gevuld met zoete en gezonde lekkernijen. 

Om half negen is alles gedaan wat vandaag gedaan moest worden, en keert na het voorlezen van het verhaal van vóór het slapen gaan de rust terug in onze overnachtingsaccommodatie voor komende en gaande kleine en grote gasten.

Pelgrim

Donderdag 9 november 2023

 

Cover van 'Pelgrim'

Pelgrim

Hans Peter Roel (1964) liep naar het Spaanse bedevaartsoord Santiago de Compostela. 

Het werd voor hem een pelgrimstocht vol met heftige emoties, met boeiende ontmoetingen en leidend tot levensveranderende inzichten. Tijdens deze voettocht ontdekte Roel de magie van het leven.

Hij schreef daarover zijn boek 'Pelgrim', met als ondertitel 'Een voettocht naar Santiago de Compostella'.

Hans Peter Roels voettocht verandert langzaam van een slopende fysieke onderneming in een spirituele reis, waarin hij bijzondere mensen ontmoet, zichzelf beter leert kennen en eeuwenoude wijsheid ontdekt. 

Dit boek lezend, wandel je als het ware met Hans Peter mee en je leest erin over het gevecht met zichzelf en met de elementen. Zo kun je je als het ware laten meevoeren door ruim 900 kilometer aan verhalen over onder andere boeiende ontmoetingen. 

Met zijn boek roept Roel je op tot nadenken over het leven, en specifiek over de invulling die je daar als individu aan geeft. Het is zijn missie om mensen te helpen om bewuster en krachtiger in het leven te staan.

Hans Peter Roel over zijn boek en over zichzelf

Hans Peter Roel noemt zijn boek een waarheidsgetrouw en persoonlijk verslag van zijn voettocht (in 2016), van het Franse Saint-Jean-Pied-de-Port naar het Spaanse Santiago de Compostela.

• Ik realiseerde me dat mijn leven in een razendsnel tempo voorbij was gevlogen.
• Ik raakte verstrikt in de verwachtingen van anderen, en ik leidde een hectisch bestaan.
• Ik kwam weinig aan mezelf toe. Mijn lichaam protesteerde.
• Ik wil mezelf vinden.
• Ik was in de afgelopen vijftig jaar de man geworden die vrijwillig een leven leefde, dat vooral goed was voor anderen.
• Ik ging datgene doen waar ik diep van binnen altijd naar had verlangd.
• Ik wilde uit het systeem stappen, en mezelf opnieuw ontdekken.
• Ik wil de volledige voettocht naar Santiago de Compostela wandelen.

Roel schrijft aan het eind van zijn boek dat dit een 'boek van hoop' is geworden, bedoeld om mensen te steunen, terwijl de wereld in brand staat.

Een voettocht naar Santiago de Compostella

Hans Peter Roel neemt zich voor om onderweg iedere camino-deelnemer te vragen naar diens belangrijkste levensles, zoals bijvoorbeeld: "Werk tot je dood, en blijf zo lang mogelijk actief. Blijf jezelf ontwikkelen en wees hongerig naar nieuwe kennis."

Verder had hij elke dag een 'song van de dag' en heeft hij voor elke dag een thema.

• Je weet pas of iets een juiste beslissing is als je deze hebt genomen.
• De drang om mijn essentie te ontdekken, was sterker dan mijn angsten.
• Ik leerde dat een pelgrim degene is die zijn eigen grenzen bepaalt.
• Over zijn tocht zegt hij: "Nog nooit ben ik zo mezelf geweest als tijdens mijn voettocht naar Santiago de Compostela".
• Het lopen zit in mijn bloed, en ik weet nu dat ik mijn leven lang zal blijven wandelen.
• De onrust moet uit mijn systeem.
• Juist in het kind in mij zitten de energie, het plezier en de sprankeling van mijn persoonlijkheid.

De fysieke uitdaging

• De reis naar Saint-Jean-Pied-de-Port is een belevenis op zich.
• De pelgrimage naar Santiago de Compostela wordt ook wel 'de voettocht van de ontmoetingen' genoemd.
• Mensen zetten op de camino geen maskers op, en vertellen alles open en eerlijk.
• Mijn levensles is dat het geluk binnen ieder mens zit, en dat je leert te genieten van kleine dingen.
• Een gezamenlijk einddoel bindt altijd.
• Ik moet hier helemaal niets, en kan zelf bepalen wat ik ga doen. Alleen al die wetenschap is helend.
• Ik verlang naar de eeuwenoude paden, waarop geluk en wijsheid liggen te wachten.
• Wie eenmaal aan de camino is begonnen, verlaat die nooit meer. Mijn leven is na deze reis voorgoed veranderd.
• Mijn grote doel is altijd een rechte lijn naar onafhankelijkheid en vrijheid geweest. De realiteit is een kronkelig bergpad gebleken.
• Santiago (Sint Jacob) schept blijkbaar een ongelofelijke band tussen mensen.
• Zonder een gemeenschappelijke taal is het lastig communiceren.
• Als ik gemekker wil horen, koop ik wel een geit!
• De natuur zuivert mijn gedachten, en maakt mijn hoofd leeg.
• Het is beter om naar de hemel te kijken, dan om er te wonen.
• Het samen wandelen en samenleven met al die culturen en al die wereldburgers, betekent voor mij hoop op vrede.
• Het leven is niet fair.
• De drie hoofdredenen om deze pelgrimstocht te lopen zijn: Vanuit dankbaarheid; Om vergeving te krijgen; Om in jezelf de kracht terug te vinden om een persoonlijke groeispurt door te maken.
• Het meest hoop ik op persoonlijke en spirituele groei.
• De meeste mensen lopen alleen, en zijn op zoek naar aanspraak en inspiratie.
• Het leven is bedoeld om te genieten van alles wat je overkomt, zelfs van tegenslag.
• Leer te ademen vanuit de onderbuik, zeker als je kracht nodig hebt.
• Een pelgrimsstaf is noodzakelijk op de camino, om je te behoeden voor verzwikking, of om wilde honden op afstand te houden.
• Wie in het dal blijft, zal nooit de andere kant van de berg zien. Het mooiste uitzicht komt na de zwaarste klim.
• Oordopjes en een slaapmasker zijn een must om de camino te overleven.
• De reis maakt u tot een pelgrim.
• Ik begin langzaam in het ritme van de pelgrim te komen.
• Wees dankbaar voor alles wat het leven je geeft.
• Hoeveel mensen zouden deze voettocht graag willen maken, maar hebben de kans niet om hun wandeldroom te verwezenlijken?
• Het 'moeten' heeft me naar de keel gegrepen, en het onbehagen in mijn leven nam de laatste jaren sterk toe.
• Het leukste aspect van de camino is de vriendschap, die in de kortste keren ontstaat met medepelgrims.
• Vergeving staat bij mij ook voor loslaten. Pas na vergeving kan een mens verder met zijn leven.
• Het meest waardevolle van de camino blijven toch de mensen die ik tegenkom, met hun motivaties, en vooral met hun verhalen.
• Het moment van de dageraad herbergt magie.
• De schepping is zo prachtig, dat ze wel door een God gecreëerd moet zijn.
• Mijn zucht naar meer waardering en complimenten van anderen is een kansloze missie.
• Stilte is voor de geest, wat slaap is voor het lichaam.
• Ruimte en weidsheid heb je nodig, om inspiratie op te doen, en om je leven te overzien.
• Weidsheid opent je geest, en versterkt je ruimdenkendheid.
• Ieders leven wordt geleid door God, terwijl ze denken dat we zelf aan het stuur zitten.
• Het is verre van toeval dat ik de camino loop, net zoals de mensen die ik ontmoet op mijn pad zijn gestuurd.
• Vandaag krijg ik een lesje in nederigheid, en leer ik hoe het voelt om niet mee te kunnen.
• Misschien huil ik niet omdat ik te zwak ben, maar omdat ik te lang sterk ben gebleven.
• Mijn leven duurt niet langer door haast te maken. Misschien kan ik niet vluchten voor de gevoelens die diep in mij aanwezig zijn.
• Ik moet de controle loslaten, en gaan luisteren naar wat het leven mij te vertellen heeft.
• Wees trouw aan jezelf, en doe geen dingen om alleen anderen te plezieren.
• Ik moet de boeken voor mezelf gaan schrijven. Hoe mooier ik het voor mezelf formuleer, hoe authentieker, en daardoor hoe beter het boek is.
• Geduld is het geheim voor het bereiken van het hoogste niveau in wat je ook wilt.
• Iets van waarde creëren, is het mooiste dat je als mens in je leven kunt bereiken.
• Hier op de camino telt geen faam.
• Maak plezier in je leven, en doe een ander niet aan wat je zelf niet aangedaan wil worden.
• Hoe minder ik bezit en last bij me draag, hoe lichter het leven wordt, en hoe groter de kans op geluk is.
• Neem het leven en vooral jezelf niet te serieus.
• Wees relaxed en dankbaar.
• Wat is Spanje toch een fantastisch land.
• Ik heb geleerd geen aandacht te besteden aan mensen met een groot klagend vermogen, of met een extreem kritische blik.
• Zoals het leven op de camino is, zo zou mijn leven altijd moeten zijn.
• Gek genoeg ben ik minder tolerant geworden voor oppervlakkigheid.
• Je kunt niet altijd geluk met je gesprekspartner hebben.
• Door alle eeuwen heen zijn waarschijnlijk vele miljoenen mensen op pelgrimage naar Santiago de Compostela geweest.
• Door de onvolkomenheden in mijn leven niet te accepteren, maak ik het mezelf en ook mijn direct omgeving moeilijk.
• Waarom zou ik op zoek gaan naar de Schepper in kerken, terwijl het goddelijke overal om mij heen in de natuur te vinden is?
• Hoe minder je aandacht schenkt aan een zwarte stip, hoe eerder die uit je leven verdwijnt.
• In slechts één luttele seconde kan je leven totaal overhoopliggen, aan de positieve kant, maar ook aan de negatieve kant.
• Blijkbaar is de camino aantrekkelijk voor mensen met flink wat levensjaren op de teller.
• Zodra ik een dag-thema heb gekozen, wordt het ingevuld met voorbeelden en ontmoetingen met pelgrims.
• Het leven is onvoorspelbaar. Wacht daarom niet om je dromen waar te maken.
• Hoeveel mensen hebben geen grote plannen voor na hun pensioen, terwijl ze hun pensioenleeftijd nooit halen?
• Pas als je vrij bent van angst, kun je jezelf zijn, en heb je toegang tot je diepste kern.
• Misschien zie ik voor het eerst iets van mijn ware zelf.
• De weidsheid en stilte geven mij het gevoel van vrijheid.
• Zelf de regie in handen hebben, is het ultieme gevoel van vrijheid voor mij.
• De ontvolking van het Spaanse platteland is nergens zo zichtbaar als hier.
• Het leven is niet te plannen.
• Gaandeweg maakt iedere pelgrim zijn eigen weg.
• Het bijzondere van je levenspad is, dat er geen weg terug is.
• Er is maar één weg die je kunt gaan: vooruit!
• Vrijheid is ook pas gaan eten wanneer je honger hebt, en jezelf loskoppelen van de vaste eetmomenten.
• Deze camino voelt zo bevrijdend.
• Ook afscheid nemen hoort bij de camino.

De camino is een minisamenleving

De camino leert u eenvoudig te leven.

De camino schenkt u een nieuwe familie.

De camino is zwaar. en zal een hoge tol van u vragen.

De camino roept u op om het leven te aanschouwen.

De camino is de plaats waar aarde en hemel elkaar raken.

De camino haalt de essentiële waarden van ons mens-zijn naar boven.

De camino is een pelgrimage, die zich kenmerkt door eenvoud en soberheid.

De camino is een les in het achterhalen waar het in het leven echt om draait.

De camino is voor mij vrijheid in haar meest ultieme vorm.

De camino is de overgang naar een nieuwe fase in mijn leven.

De camino is de voetreis van mijn leven geweest in alle opzichten; ik heb er de magie ervaren en weet nu dat er zoveel meer is dan wij rationeel kunnen bevatten. 

De camino staat zo dicht bij het dagelijkse leven, en kan zo ingrijpend zijn, dat mensen daar weet van moeten hebben.

De camino is de reis van mijn leven geweest.

De mentale uitdaging

• Het einddoel is voor iedereen gelijk, maar welke weg je kiest, beslis je zelf.
• Wandelen is de natuurlijke snelheid van de mens.
• Als je wandelt, heb je ook de tijd om mooie contacten te leggen met andere pelgrims.
• Ieder mens zou meer moeten wandelen, om zich te verbinden met anderen, en met de omgeving.
• De mens heeft zijn negatieve gedachten doorgaans niet onder controle. Wat er uit zijn mond komt, heeft de mens wel onder controle.
• Om positiever in het leven te kunnen staan, moet ook ik mijn hang naar perfectionisme loslaten.
• Je kunt vechten wat je wilt, maar ellende en tegenslag zijn en blijven er toch.
• Wat heb je aan geld en bezit, als je geen tijd meer hebt?
• Het lopen op de meseta voelt alsof er een nieuwe weg naar binnen ontstaat.
• Ik ben gewoon goed genoeg zoals ik ben, zelfs al ben ik verre van perfect.
• Ik laat mijn leven door anderen sturen en bepalen.
• Je kan niet meer geven als je niets meer te geven hebt, en ik moet leren om voor mezelf te kiezen.
• Alle uitersten bij mensen liggen heel dicht bij elkaar.
• Ieder mens heeft zijn eigen beeld van de wereld. Aan jou om te kiezen welke wereld je wilt zien.
• De meeste mensen hebben geen flauw benul van wat ze willen.
• Weet precies wat je van het leven wilt, visualiseer het en geef het aandacht.
• Sleutelmomenten zijn momenten of ontmoetingen met mensen, die achteraf gezien voor een ommekeer in iemands leven zorgen.
• Het frustreert me dat ik elke keer weer een reden bedenk om niet te gaan doen wat ik in mijn hart wil doen.
• Ieder mens functioneert volledig onbewust volgens de wetmatigheid van plezier en pijn.
• Ons zelfbeeld en de manier waarop we ons gedragen, worden grotendeels bepaald door anderen.
• Het leven is magisch voor wie het wil zien. In één dag op de camino gebeuren er meer wonderen dan gedurende een jaar thuis in Nederland.
• Rust vinden is me in Nederland nooit gelukt, en dat ontdek ik hier pas op de camino.
• Je ziel kun je zelf ervaren.
• Het is een kwestie om jezelf te durven overgeven aan wat er is, om de rust en vrede te ervaren.
• Leef in het moment, in het hier en nu.
• Liefde is altijd om je heen, en je ervaart het in mensen en in de natuur.
• Je vindt altijd wat je zoekt.
• Laat alles los, en je zult alles hebben. 
• Om te ontvangen, hoef je alleen je handen te openen.
• Loslaten en vertrouwen dat het goedkomt, klinkt zo gemakkelijk, maar is zo moeilijk.
• Het is bijzonder om te ervaren dat er mensen zijn die hun leven geven om anderen te dienen.
• Uiteindelijk heeft ieder mens de behoefte om waardevol te zijn voor anderen, en voor de wereld.
• Hoe ons leven loopt, daar hebben we niets over te vertellen. Maar je hart volgen, dat kan iedereen.
• Muziek voedt onze ziel.
• Het gaat in het leven niet om het vergaren van geld en bezit, maar om mooie vriendschappen en waardevolle relaties.
• Ik ontmoet op de camino mensen die me raken, omdat ze mooi en bijzonder zijn.
• Iedereen speelt hier de hoofdtol in zijn eigen speelfilm, en iedere film is anders.
• Het leven wordt onmiddellijk anders als je vertraagt.
• Accepteer jezelf met je goede en slechte kanten.
• Dieper zinken dan te moeten leven op straat, is niet mogelijk.
• Ik kan mijn leven meer sturen, dan ik ooit voor mogelijk heb gehouden.
• Ik wil me minder door anderen laten leiden en ga meer mijn eigen koers en hart volgen.
• Een eerlijk en open geest is de juiste manier om in het leven te staan.
• Iedereen tevreden proberen te houden, is een valkuil, waarvan veel mensen last hebben.
• Het is onmogelijk dat iedereen je aardig vindt.
• Mensen hebben respect voor, en houden van authentieke mensen.
• De moderne mens bezit teveel overbodige spullen.
• In contact met de natuur voelt niemand zich eenzaam.
• Ik weet nu dat ik goed gezelschap ben voor mezelf. Als je het goed kunt vinden met jezelf, ben je nooit alleen.
• Door please-gedrag komt mijn ziel niet volledig tot bloei, en ben ik mezelf kwijtgeraakt.
• Pijn lijden hoort bij pelgrimeren.
• Een ontstoken voet betekent in de regel het einde van de camino.
• Elke dag op de camino is anders. Ik kom op andere plaatsen, en ontmoet andere mensen.
• Hier lijkt elke dag een jaar te duren.
• Ik voel dat ik leef!
• Het gevoel van vrijheid maakt me euforisch.
• Dit is een voettocht, die me nu al heeft veranderd, en die de rest van mijn leven nog verder op de kop zal zetten.
• Ik heb het besluit genomen, trouw te zijn aan mezelf. Dat betekent ook keuzes maken in de manier waarop ik in het leven wil staan.
• Hier hoef ik niet te doen wat anderen willen dat ik doe.
• De verbondenheid die ik met andere pelgrims voel, voedt mijn ziel.
• Pelgrims helpen elkaar, al kennen ze elkaar niet.
• De offers aan elkaar maken iedere pelgrim rijker dan toen hij aan zijn voettocht begon.
• Respect voor elkaar is wat iedere pelgrim verbindt.
• Er is op de camino respect en herkenning voor de inspanning, die iedere pelgrim levert.
• De Santiago-familie vormt een groep van mensen, die elkaar helpen en samenwerken.
• Wat een rust in dit huis van God. Hier voel ik een rust, vrede en geluk in mijn lijf.

Op de camino .....

Op de camino is iedereen gelijk.

Op de camino telt geen status of geld.

Op de camino loopt alles anders dan gepland. Daarin verschilt de camino niet van het echte leven.

Op de camino is er bij mij geen plaats voor het wereldnieuws.

Op de camino ben ik in staat om de pure vrijheid te ervaren, en ik moet zeggen dat het mij bevalt.

Op de camino ervaar ik de ultieme vrijheid. Zo ervaar ik hier de volledige vrijheid, vrijheid in denken, vrijheid in ervaringen en vrijheid in de manier waarop ik mijn dag indeel.

Op de camino leer ik om met tijd om te gaan.

Op de camino doen status of bezit er niet toe.

Op de camino heb ik geleerd dat het leven ook zonder haast doorgaat.

Op de camino ervaar ik dat mensen in een hechte gemeenschap leven.

Op de camino drink je beter goedkoop mineraalwater uit flesjes, die je overal kunt kopen.

Op de camino heb ik geleerd om meer te leven in het hier en nu, en minder plannen te maken voor de toekomst.

Op de camino ben ik gaan vertragen, en heb ik leren voelen.

Op de camino heb ik mezelf teruggevonden, en daarvoor dank ik God op mijn blote knieën.

De spirituele genezing

• Rust zorgt voor meer balans, en dat ervaar ik hier.
• In Denemarken is tijd geen geld, maar is tijd liefde en gezelligheid.
• Het houden van een siësta is gezond.
• Van angst kun je afkomen, door er dwars doorheen te gaan. Angst is vaak een niet-reëel fenomeen.
• Je bepaalt zelf je leven, of een ander bepaalt het voor jou.
• Anderen kunnen je soms even steunen, maar de persoon die je altijd vergezelt, ben je toch zelf.
• Wat we aan rijkdom bezitten, is nooit genoeg. Onze hebzucht is de grote boosdoener. 
• Geluk zit in de kleine dingen, en in eenvoud.
• Je moet in het leven altijd je eigen tempo volgen, en je moet je niet aanpassen aan het tempo van een ander.
• We zijn ver afgedreven van onze natuur.
• Niemand kan in deze complexe wereld in de toekomst kijken. Ik weet honderd procent zeker dat de toekomst anders is dan ik nu denk.
• Als je wilt horen dat ieder mens zijn portie geluk, maar ook zijn portie ellende krijgt, moet je de camino gaan lopen.
• Uiterlijk zegt niets over de binnenkant van mensen.
• Als we elkaar meer verhalen zouden vertellen, zou de wereld er beter uitzien.
• Het echte talent van mensen is het vermogen om je talent te ontwikkelen door een grenzeloze ambitie, gekoppeld aan obsessief hard werken.
• Wat heeft de natuur een grote invloed op mensen, zelfs zonder dat we het beseffen.
• Wat voelt het goed om mentaal afscheid te nemen van zaken die niet bij me passen, en waar ik spijt van heb.
• Voor mij biedt het voortbestaan van mijn ziel troost, en laat het mijn angst voor de dood verdwijnen.
• Pelgrims moeten lijden om hun doel te bereiken, en dat bindt hen.
• Uit mijn comfortzone komen, vergt moed.
• Ik moet me volledig overgeven aan het leven.
• Je kunt alleen de werkelijkheid naar je hand zetten, als je precies weet wat je wilt.
• Laat je toekomst los, en vertrouw erop dat je visualisatie werkelijkheid wordt.
• Volg je ingevingen, om wat je maar wilt, werkelijkheid te laten worden.
• De gewenst realiteit zal zich plots openbaren.
• Ieder mens heeft de gave om zijn droomleven te realiseren.
• Misschien moet ik anders gaan denken.
• Niet alleen het leven gaat snel, dat geldt ook voor de camino.
• Van 'moet' naar 'moed' scheelt maar één letter, en toch is het een wereld van verschil.
• Nooit had ik verwacht dat de camino naar Santiago de Compostela mijn leven zo op de kop zou zetten.
• Het kruis staat symbool voor de overwinning van Jezus op de dood, en voor goddelijke bescherming.
• De diversiteit in geslacht, leeftijd, cultuur en taal van alle pelgrims op de camino is enorm. Juist deze verscheidenheid maakt de reis zo boeiend. Verscheidenheid is in wezen de essentie van het leven.
• Alles verandert continu, en ik kan niets vasthouden.
• De schuld geven aan een ander leidt altijd tot verbittering en teleurstelling, omdat je daarmee de regie van je leven uit handen geeft. 
• Leg voor alles de verantwoordelijkheid bij jezelf, om je af te vragen wat je ervan kunt leren. Daarmee heb je de regie in handen, en groei je als persoon en in wijsheid en kennis.
• Er staan inmiddels zo veel gele pijlen of Sint-Jacobsschelpen op de camino, dat je onmogelijk meer kunt verdwalen.
• Hier is iedereen gelijk, en verbeeldt niemand zich dat hij of zij meer is dan de ander.
• Eén zijn met het hier en nu is een bijzondere ervaring.
• Muziek is voedsel voor de ziel.
• Waar mensen zijn, zijn er naast goedheid en liefde, ook fraude en misbruik.
• Als iets mij tegenvalt, duur het vaak extra lang. 
• Als je bij vol bewustzijn gelooft dat iets echt kan, dan lukt dat ook. Geloof geeft je vleugels.
• Mensen passen hun gedrag aan, en doen dingen tegen hun zin, om de ander te plezieren, en om in de pas te lopen.
• Mijn hart is opengegaan op de camino, en ik doe nu precies wat ik wil.
• Hoe zwaar je leven ook is, er is elke dag wel iets om even van te genieten.
• Het lopen van de camino is een eenvoudig leven, maar ik voel in elke vezel van mijn lijf dat ik leef.
• Het is de liefde waar alles op deze wereld om draait.
• Het meest goddelijke gevoel dat we hebben gekregen, is beminnen, en dat kunnen we als de besten.
• Misschien leven we ook wel veel te gehaast, en zijn we te ongeduldig, omdat we alles willen meemaken. Het leven is helaas te kort om al het moois op de wereld, in de liefde en in relaties te kunnen ervaren.
• Iedereen wil alles uit het leven halen, en dat nog liefst vandaag.
• Wat zijn het allemaal toch bijzondere mensen die de camino lopen! Ik ben gedurende mijn hele leven nog nooit zoveel mooie mensen tegengekomen als in de afgelopen zes weken.
• Hoe dichter ik bij Santiago de Compostela kom, hoe meer ik wil vertragen.
• Ik geloof dat doorzettingsvermogen één van de meest krachtige karaktertrekken is bij de mens. Niemand redt het alleen op talent.
• Je komt op de camino alleen dat tegen, wat je tegen moet komen. Het voelt goed om jezelf te verliezen in de juiste richting. Ook ik heb de ervaring dat de camino me precies heeft aangereikt wat ik nodig had op dat moment.
• Bij de belangrijke keuzes in het leven moet je altijd je hart volgen, wat de consequenties voor anderen ook zijn.
• Wat zou de wereld er anders uitzien, als alle mensen zo vriendelijk tegen elkaar zouden zijn als de pelgrims op de camino.
• Ik hoop dat ik de magie van de camino nog even kan vasthouden.
• Wonderlijk genoeg heb ik een afstand van bijna 900 kilometer nodig gehad om de 30 centimeter van mijn hoofd naar mijn hart te overbruggen.
• Niemand kan me mijn vrijheid afnemen. Die zit namelijk in mijn hoofd en in mijn hart. 
• Moed, vrijheid en omzien naar de medemens draag ik hoog in het vaandel.
• Ik voel me echt een lid van deze pelgrimsfamilie, waarin iedereen bereid is om de anderen te steunen en te helpen.
• Mijn nieuwe doelen zijn innerlijke groei, inspiratie en mijn talent ontwikkelen.
• Ik leef meer in het hier en nu, en geniet van de kleine geneugten die op mijn pad komen.
• Het belangrijkste dat de camino mij heeft laten zien, is dat vreugde en levensgeluk in kleine dingen zit.
• Gezondheid is zo vanzelfsprekend, en pas als die hapert, besef je hoe belangrijk ze is.
• Gewoontes zijn taai, en ze kunnen je terughalen naar je oude gedrag.

Elke voettocht eindigt met de laatste stap

• Er is een wereld vóór en een leven ná de camino.
• Het belangrijkste verschil is dat ik mezelf heb gevonden, en meer leef vanuit mijn hart.
• Iets wat je gedurende 50 jaar hebt opgebouwd, raak je niet zomaar kwijt.
• De zekerheden zijn weggevallen.
• De angst voor armoede is verdwenen.
• Alles is goed zoals het is, en ik ben goed zoals ik ben!
• Ik communiceer beter over waar mijn grenzen liggen.
• Lange voettochten elk jaar zijn heilig.
• Elke reis confronteert me opnieuw met mezelf.
• Iedere dag is een kans om een beter mens te worden.
• Als je eenmaal aan een pelgrimstocht bent begonnen, stopt die nooit meer.
• Ik heb geleerd hoe ik schepper van mijn werkelijkheid kan worden.
• Ik ben zielsgelukkig dat we onze vroegere moeizame relatie in respect, liefde en mildheid hebben kunnen omzetten.
• Het geluk, de vreugde en het plezier in kleine dingen van het leven zien, doe ik nog elke dag.
• Ik heb het leven echt leren vertrouwen, en daardoor kon ik de controle loslaten.
• In 2016 ben ik de camino gaan lopen, en ben ik ver van huis gegaan, om dicht bij mezelf te komen.

Sentier vers Saint-Jacques-de-Compostelle (Tours - Mirambeau) > GR6552

Dinsdag 7 november 2023 

Cover van de pelgrimsgids GR6552

Wat voorafging met 3 andere pelgrimages
Frankrijk kent van origine vier steden van waaruit al sinds de Middeleeuwen met name Europese pelgrims naar het Spaanse bedevaartsoord Santiago de Compostela pelgrimeren. 
Die vier historische Franse (door)startsteden zijn: Vézelay, Le-Puy-en-Velay, Arles en Parijs.
In alle vier pelgrimssteden zijn Durkje en ik in de afgelopen jaren al van (door)start gegaan richting Santiago de Compostela, en wel als volgt:

• Op 22 juli 2009 passeerden Durkje en ik tijdens onze eerste pelgrimage de stad Vézelay;
• Op 14 juli 2013 begonnen wij onze tweede pelgrimage in de stad Le-Puy-en-Velay;
• Op 23 juli 2018 begonnen Durkje en ik onze derde bedevaart richting Santiago de Compostela in Arles.
• Op 21 juli 2021 arriveerden wij op onze vierde bedevaart bij de Tour Saint-Jacques in de Franse hoofdstad Parijs.

Wat voorafging aan Parijs
Om op onze vierde bedevaart in Parijs te komen, hebben Durkje en ik de nodige kilometers al afgelegd vanuit Nederland. 

Voorafgaand hebben we namelijk de volgende aaneensluitende trajecten wandelend gepelgrimeerd:

• Tussen 20 februari 2013 en 24 oktober 2013 pelgrimeerden wij van Den Oever naar Amsterdam op het pelgrimspad ‘Van Wad tot IJ’;
• Tussen 14 oktober 2014 en 6 mei 2015 pelgrimeerden Durkje en ik van Amsterdam naar ’s-Hertogenbosch op het ‘Pelgrimspad deel 1’;
• Op 22 oktober 2018 hebben we een begin gemaakt met het ‘Pelgrimspad deel 2’, vanuit 's-Hertogenbosch. Dit tweede deel van het Nederlandse ‘Pelgrimspad’ hebben we inmiddels voltooid door aan te komen in het Belgische Visé. Tussen ’s-Hertogenbosch en Sittard kwamen we op dat Pelgrimspad deel 2 op 17 februari 2019 aan in achtereenvolgens Thorn en Maaseik.
• Tussen 17 februari 2019 en 12 juli 2020 pelgrimeerden Durkje en ik van Thorn via Maaseik naar Dassoulx (Cognelée) op de Via Limburgica, en tussen 6 juli 2008 en 15 juli 2020 pelgrimeerden wij van Dassoulx (Cognelée) naar Olloy-sur-Viroin op respectievelijk het eerste deel van de GR654 en op het tweede deel van de Via Monastica;
• Tussen 17 juli 2020 en 22 juli 2020 pelgrimeerden Durkje en ik van Olloy-sur-Viroin naar Saint-Quentin op de Via Thiérache;
• Van 13 juli 2021 tot en met 21 juli 2021 pelgrimeerden we op ‘Le Chemin Estelle’ vanuit Saint-Quentin naar het eindpunt van ‘Le Chemin Estelle’ bij de Tour Saint-Jacques in het centrum van Parijs.

Wat voorafging aan Tours

Vanuit Parijs begonnen we aan de zogenoemde 'Via Turonensis', de eeuwenoude Franse pelgrimsroute die vanuit Parijs via Tours naar Saint-Jean-Pied-de-Port loopt.

Voor dit pelgrimstraject liepen we vanaf 21 juli 2021 vanuit Parijs naar Tours, waar we op 6 augustus 2022 arriveerden bij de kathedraal Saint-Gatien van Tours.

Daartoe volgden we de pelgrimsgids 'Sentier vers Saint-Jacques-de-Compostelle (Bruxelles - Paris - Tours) > GR655'. 

Deze pelgrimsgids begint haar etappes in Brussel, maar omdat wij vanuit Nederland hebben gekozen voor een andere (zie bovenstaande) pelgrimsroute, hebben wij deze pelgrimsgids pas vanaf Parijs gehanteerd als routegids voor de Via Turonensis.

Deze pelgrimstocht volgens de GR655 kent overigens twee routevarianten, waarvan de ene de GR655O is, zijnde de westelijke routevariant vanuit Parijs via onder andere Chartres naar Tours. Die hebben we (nog) niet gelopen.

Durkje en ik kozen met betrekking tot de GR655 namelijk voor de oostelijke routevariant, de GR655E, die vanuit Parijs via onder andere Orléans en Blois naar Tours gaat.

Verder pelgrimeren op de GR6552 vanuit Tours

De Sint-Jacobspelgrimsroute van Parijs naar Saint-Jean-Pied-de-Port (die Via Turonensis) staat beschreven in de twee bij elkaar behorende pelgrimsgidsen GR655 en GR6552.

Omdat de pelgrimsgids GR6552 niet meer in de winkel te koop is, en hoogstwaarschijnlijk ook niet weer in herdruk zal verschijnen, was er na een zoektocht in Nederland uiteindelijk een buitenlandse zoektocht nodig om ergens in Europa toch nog zo'n routegids te vinden. Dat leek mij in Italië te lukken bij de webshop van een bergsportvereniging, maar na dat laatste exemplaar daar besteld te hebben, gaf ook deze club aan dat hun laatste exemplaar helaas al was verkocht. 

Uiteindelijk was het een oplettende vrijwilliger van ons Nederlands Genootschap van Sint Jacob, die mij attendeerde op deze nog in de verkoop zijnde gids in een restverkoop-/uitverkooppartij van wandelgidsen.

Blij met deze toen direct bestelde wandelgids, hebben Durkje en ik deze pelgrimsgids GR6552 gebruikt als routegids voor de pelgrimstocht vanuit Parijs naar Mirambeau (of eigenlijk naar Plein Selve, een klein eindje verder nog). 

In 2022 liepen we de eerste zeven GR6552-etappes vanuit Tours naar Buxerolles, iets ten noorden van Poitiers.

En in dit jaar (2023) liepen we de resterende dertien GR6552-etappes vanuit Buxerolles via Mirambeau naar Plein Selve.

Over die etappes van 2022 en 2023 volgens de GR6552 gaat deze blog. Voor alle twintig etappes, zie hieronder. 

De GR6552 voor pelgrims van Tours naar Mirambeau (Plein Selve)

De titel van deze pelgrimsgids luidt voluit 'Sentier vers Saint-Jacques-de-Compostelle - Via Tours > Tours - Poitiers - Saintes - Mirambeau'.

Het is een rijkelijk met foto's en routekaarten geïllustreerde pelgrimsgids, geschreven in de Franse taal.

Naast de routebeschrijvingen per traject bevat deze routegids ook veel aanvullende informatie, over bijvoorbeeld: praktische wandeltips, vervoersmogelijkheden, overnachtingsaccommodaties, winkels, VVV's, beschrijvingen van steden en streken, en een plaatnamenregister.

Durkje en ik hebben de editie van juni 2014 gelopen, die dus al zo'n negen jaar oud is. Dat gaf onderweg hier en daar enige onduidelijkheid en ongemak, maar die belemmerde ons uiteindelijk niet om de juiste pelgrimsroute te blijven volgen.

Het 1.123,5 kilometers lange pelgrimstraject van Parijs naar Saint-Jean-Pied-de-Port (aan de voet van de Pyreneeën) hebben we gelopen in 52 trajecten, zoals deels beschreven in deze pelgrimsgidsen van de GR655 en de GR6552 samen.

Het 392,3 kilometers lange pelgrimstraject van Tours via Mirambeau naar uiteindelijk Plein Selve volgens de pelgrimsgids GR6552 hebben we in de volgende 20 etappes gelopen:

• Op 6 augustus 2022 pelgrimeerden we de 4,7 kilometers van Tours naar Saint-Avertin (overigens als onderdeel van de etappe vanuit Montlouis-sur-Loire via Tours naar Saint-Avertin over een totale etappeafstand van 19,2 kilometer);
• Op 7 augustus 2022 pelgrimeerden we de 21,1 kilometers van Saint-Avertin naar Sorigny;
• Op 8 augustus 2022 pelgrimeerden we de 22 kilometers van Sorigny naar Sainte-Maure-de-Touraine;
• Op 10 augustus 2022 pelgrimeerden we de 22,5 kilometers van Sainte-Maure-de-Touraine naar Les Ormes;
• Op 11 augustus 2022 pelgrimeerden we de 18 kilometers van Les Ormes naar Saint-Ustre;
• Op 12 augustus 2022 pelgrimeerden we de 21 kilometers van Saint-Ustre naar Naintré;
• Op 13 augustus 2022 pelgrimeerden we de 22,5 kilometers van Naintré naar Buxerolles;
• Op 19 juli 2023 pelgrimeerden we de 20,5 kilometers van Buxerolles naar Ligugé;
• Op 20 juli 2023 pelgrimeerden we de 20 kilometers van Ligugé naar Coulombiers;
• Op 21 juli 2023 pelgrimeerden we de 22 kilometers van Coulombiers naar Saint-Sauvant;
• Op 22 juli 2023 pelgrimeerden we de 22 kilometers van Saint-Sauvant naar Sepvret;
• Op 23 juli 2023 pelgrimeerden we de 20,5 kilometers van Sepvret naar Saint-Romans-lès-Melle;
• Op 24 juli 2023 pelgrimeerden we de 20,5 kilometers van Saint-Romans-lès-Melle naar Arsanges;
• Op 26 juli 2023 pelgrimeerden we de 21 kilometers van Arsanges naar Paillé;
• Op 27 juli 2023 pelgrimeerden we de 22,5 kilometers van Paillé naar Mazeray;
• Op 28 juli 2023 pelgrimeerden we de 21,5 kilometers van Mazeray naar Fontcouverte;
• Op 29 juli 2023 pelgrimeerden we de 21,5 kilometers van Fontcouverte naar Berneuil;
• Op 30 juli 2023 pelgrimeerden we de 21,5 kilometers van Berneuil naar Bribaudon;
• Op 31 juli 2023 pelgrimeerden we de 20,5 kilometers van Bribaudon naar Mirambeau;
• Op 2 augustus 2023 pelgrimeerden we de 6,5 kilometers van Mirambeau naar Plein Selve (overigens als onderdeel van de etappe vanuit Mirambeau via Plein Selve naar Etauliers over een totale etappeafstand van 23,6 kilometer).

Sint-Odulphuspad van Easterlittens naar Reahûs

Maandag 6 november 2023

 

Regen en harde tegenwind langs de Boalserter Feart bij Spyk

Stilte, bezinning en verwondering

Het Friese Sint-Odulphuspad is een wandelroute van 260 kilometer door Zuidwest-Friesland, Gaasterland en de Fryske Greidhoeke.

Dit langeafstandswandelpad bestaat uit 15 prachtige wandelingen in allerlei landschappen.

Elke etappe heeft een eigen thema, met als doel om je kennis te laten nemen van dit bijzondere gebied, met verrassende wisselende landschappen en bijhorende kwaliteiten, met een rijke kerkelijke geschiedenis en verrassende historische feiten daarover. 

Het Sint-Odulphuspad biedt je een pad om ‘op weg’ te zijn, en schenkt je de kans om stil te staan bij wat echt belangrijk is in je leven. Met het Sint-Odulphuspad stap je voor even uit de alledaagse stroom van het leven. De focus ligt op stilte, bezinning en verwondering.

Kernwaarden en thema's

De wandelgids van het Sint-Odulphuspad bevat de nodige informatie om het pad te kunnen bewandelen. In dit wandelboek staan prachtige foto’s van de verschillende trajecten. 

Bij het boek is ook een gratis app ontwikkeld, die je informatie en wetenswaardigheden geeft over de trajecten. De app en de gids bieden samen de onderdelen voor de maximale beleving van het Sint-Odulphuspad.

Deze wandelroute wordt gekenmerkt door de drie kernwaarden 'stilte & rust & ruimte'; en de drie thema’s 'bezinning/spiritualiteit & landschap & cultuurhistorie'.

Deze thema’s en de kernwaarden zijn de 'dragers' van de route. Zij vormen de belangrijkste uitgangspunten voor het wandelen. Maar de route kan ook prima worden gebruikt om op allerlei andere manieren te genieten van de paden, wegen, dijken, het landschap en van de cultuurhistorie; bijvoorbeeld door het beleven van de natuur langs de paden.

Door Zuidwest-Friesland, Gaasterland en de Fryske Greidhoeke

Onderweg kun je de gastvrijheid van de streek ervaren, of kun je een bezoek brengen aan een museum of attractie 

Deze wandelroute voert je door zeven van de Friese elf steden.

De Friese 'Greidhoeke' is in de route opgenomen vanwege de gaafheid van de landschappen, haar kerkelijke geschiedenis en haar bijzondere initiatieven. 

Gaasterland is opgenomen omdat het een totaal afwijkend landschap binnen Zuidwest-Friesland heeft. Hier lag overigens de bakermat van de heilige Odulphus zijn werk, en van hieruit strekte de invloed van het voormalige Sint-Odulphusklooster zich uit over Zuidwest-Friesland en ook daarbuiten.

Etappe 14 van Easterlittens naar Reahûs

Vandaag gaan Durkje en ik de veertiende etappe van het Sint-Odulphuspad lopen, over een afstand van 21 kilometer, vanuit Easterlittens naar Reahûs.

Het thema van deze veertiende etappe is 'Viridarium'. Dat is een kloostertuin, waarin kloosterlingen vroeger hun eigen etenswaren verbouwden.

Vanmorgen vertrekt Durkje om 9:15 uur vanuit Leeuwarden, en ik om 9:00 uur vanuit Feinsum. Beiden rijden we naar Reahûs, waar Durkje bij mij in de auto stapt, en we van Reahûs naar Easterlittens rijden.

We parkeren de auto langs de Frentsjerter Feart en dan trekken we direct onze regenkleding aan, want de buienradar maakt onmiskenbaar duidelijk dat we straks veel en lang met regenbuien te maken zullen krijgen. Als we de Frentsjerter Feart oversteken en daarmee Easterlittens verlaten, regent het al, dus door de regen en met een fikse tegenwind wandelen we over het smalle pad langs de Boalserter Feart naar Spyk.

Via Iens naar Wommels

Daar steken we de Boalserter Feart over, om dan verderop aan de overzijde van de Lange Daam via de Van Burmaniawei het dorpje Iens binnen te lopen.

In Iens passeren we de oude dorpskerk, die helaas gesloten is voor bezichtiging.

We steken de Ienzer Opfeart over en dan lopen we langs deze vaart naar de Bolswarder Trekvaart. Die volgen we om de noordzijde en de westzijde van het bedrijventerrein van Wommels heen, en over de Trekwei wandelen we even later de bebouwde kom van Wommels binnen.

Juist op dat moment stopt het even met regenen en breekt de zon heel zuinig tussen de wolken door. Maar direct daarna regent het ook al weer. 
In het dorpscentrum van Wommels kunnen we geen beschut, overdekt plekje vinden waar we even een koffiepauze kunnen houden, maar als we aan het eind van de Terp voorbij de Jacobikerk op Het Bosk komen, vinden we daar een smal afdakje van het dorpshuis, waaronder we op enkele losse stoelen plaats kunnen nemen. Maar voordat we de koffie op hebben, begint het al weer zo serieus te regenen en te waaien dat we ook hier niet meer droog kunnen zitten. Kortom, de regenjassen weer aan, en verder op pad.

Door het Skrok naar Easterein

Buiten Wommels gaan we het Swynzerpaad op. In het natte weidevogelgebied van het Skrok passeren we de vogelkijkhut van Natuurmonumenten. We volgen het smalle betonpaadje tussen de deels onder water staande graslanden van het Skrok.

Aan het eind van het buurtschap Skrok wandelen we de bebouwde kom van Easterein binnen.

We volgen de Sibadawei langs de Sebearefeart, tot aan de Foarbuorren in het dorpscentrum van Easterein, vanwaar we het zicht krijgen op de Martinikerk, waarin Pieter & Esther hun huwelijk kerkelijk hebben laten inzegenen in 2021.

Het houdt maar niet op met de harde wind en regen, dus we blijven niet lang in Easterein, en verlaten het dorp via de Wynserdyk en de Sjaardaleane.

Langs Itens en door Rien naar Lytsewierrum

Langs de Hilaardervaart en over het Bongapaed lopen we naar Het Kleine Paradijs. Eindelijk hebben we nu even de wind in de rug, wat voor de afwisseling vandaag ook wel heel aangenaam is. Bovendien is het opgehouden met regenen en breekt de zon af en toe door de wolken. Dat ziet de wereld er al weer een stuk fleuriger uit. Over Meilahuzen lopen we richting Itens. 

In Itens aangekomen, werpt de zon zelfs haar schaduw af en toe vóór ons uit. Wel blijft het stevig waaien. 

Langs de Draversdyk staat een rij van struiken, die zwaar beladen zijn met rode bessen. Die glimmen prachtig rood als de zon erop schijnt.

We wandelen de bebouwde kom van Rien binnen. 

Bij het wit-grijs 'gecamoufleerde' blokvormige gebouw steken we via de klapbrug de Frentsjerter Feart over. 

Twee oude gevelstenen (1761) van de voormalige gemeente Hennaarderadeel zijn nog duidelijk zichtbaar tegen de gevel van dit markante, doch helaas zwaar verwaarloosde gebouw.

Vanaf de Molmawei lopen we over al weer zo'n smal betonpaadje naar de Lytsewierrumer Opfeart. Die vaart volgen we naar Lytsewierrum, dat alleen vanaf dit betonpaadje, via het graspad door het open veld, en via een doodlopende weg aan de andere zijde van het dorpje bereikbaar is.

In het dorp maken we een rondje om de 15e eeuwse Gertrudiskerk (helaas gesloten), en daarna verlaten we het dorp via de doodlopende Tsjerkeleane.

Hoog over Greatte Wierrum naar Reahûs

Vanaf het moment dat we de Hegedyk op gaan richting Reahûs krijgen we te maken met een lang traject met fikse tegenwind. 

Harde wind, maar wel een prachtige wolkenlucht met zonnige perioden tekenen onze doortocht door het buurtschap Greate Wierrum.

Over het hoog in het landschap gelegen voormalige zeedijkje van de Sânleansterdyk stappen we met de nodige kracht tegen de tegenwind door naar Reahûs, waar we vanmorgen onze auto hebben geparkeerd bij de (ook gesloten) Sint-Martinuskerk. Uit tegengestelde richting komen automobilisten, die de kinderen van de rooms-katholieke basisschool hebben afgehaald. Slechts enkele kinderen fietsen ons over deze weg tegemoet vanuit het dorp, met de harde wind in de rug naar huis.

Bij de auto aangekomen, stappen we in, en rijden we terug naar Easterlittens, waar we de andere auto afhalen, om tenslotte terug te rijden naar huis in Feinsum.

Choral Evensong in de Sint-Vituskerk van Stiens

Zondagavond 5 november 2023

 

Choral Even Song met de VituStinscantorij in Stiens

Vieren met koor, organist en lectoren

Vanavond wonen Durkje en ik de Choral Evensong bij in de Sint-Vituskerk van Stiens.

Deze Choral Evensong is een avondgebed volgens de traditie van de Anglicaanse of Episcopale Kerk. Deze wordt vanavond in de Stienser Sint-Vituskerk  onder leiding van dirigente Marieke van der Meer-Krikke gezongen door het VituStinskoor van onze Protestantse Gemeente te Stiens. 

De orgelwerken worden gespeeld door onze gemeente-organist Auke de Boer. 

Het is de Vespercommissie van onze kerkelijke gemeente, die de lezingen vanavond verzorgt. Martha de Boer-van Slooten en Aukje Brouwer-Wiersma zijn de beide lectoren van deze avondviering.

De Choral Evensong beschouwen we als een kerkconcert en kerkdienst ineen; als een plaats om tot rust te komen, om je hart op te halen en daarbij ook te genieten van de lezingen en de muziek.

Liturgie 

Nadat alle kerkgangers hartelijk welkom zijn geheten luisteren we naar het uitbundig opgewekte Introit: 'Jubilation in C' van Wayne L. Wold, gespeeld op het kerkorgel.

Na samenzang van het lied 'Jezus roept hier mensen samen', spreken we in wisselstem het Preces uit, dat wordt afgesloten met Psalm 98 door het koor.

Dan volgen de beide bijbellezingen uit Psalm 98 en Romeinen 15: 1-13, die na de eerste lezing wordt afgesloten met het Magnificat, de Lofzang van Maria, en na de tweede lezing met het Nunc Dimitis, de Lofzang van Simeon. Het koor zingt beide keren de verzen, en wij als gemeente het refrein.

Voordat een gedicht wordt voorgelezen, zingen we samen de Hymn 'Gij boden rond Gods troon'.

Auke de Boer speelt dan op orgel 'The Mill Stream' van Elizabeth Hill, waarna de voorbeden volgen met gesproken gebedsintenties; nu en dan afgewisseld door het koor met het lied 'Heer, onze Heer, ontferm U over ons'. Dit eindigt in een stil gebed, afgesloten met het zingen van Het Onze Vader, in de Friese versie 'Us Heit', naar een bewerking van Neantske Brinksma-Adema.

Dan zingt het koor de Anthem 'Lead me Lord' van Samuel Seb. Wesley, en luisteren we naar het slotlied 'Be Thou my vision' op orgel, van Christopher Tambling.

Als slotlied zingen we samen het avondlied 'Wees Gij mijn toevlucht' en dan wordt de Zegenbede van Saint Patrick uitgesproken in het Nederlands.

Dan sluit organist Auke de Boer deze Evensong af met het buitengewoon krachtig naspel op orgel van het 'Postlude' van Henry Smart.

Slotconcert Herfst Tour 2023 van Roon Staal in de Sint-Vituskerk van Feinsum

Zondagmiddag 5 november 2023
 

Concert van Roon Staal in Feinsum

Singer-songwriter
De Nederlandse singer-songwriter Roon Staal heeft vandaag zijn Herfst Tour 2023 beëindigd met een live concert in de Sint-Vituskerk van het Friese Feinsum.

In een bijna volle kerkzaal vangt dit herfstconcert aan om vier uur vanmiddag. Dan valt nog het daglicht vanuit het zuiden door de kerkramen over deze zanger-pianist. Gedurende zijn optreden vóór en na de pauze begint het te schemeren en wordt het buiten donker, waarbij de sfeer creërende lichttechniek dan aan kracht wint tijdens zijn concert.

Zanger-pianist

Roon Staal begeleidt zichzelf op keyboard met zijn zo bekende subtiele pianoklanken, die harmonieus passen bij zijn helder-hoog vibrerende zangstem, bij velen zo geliefd.

Na een lang instrumentale intro begint het concert.

We luisteren naar de song 'The Rose', en die wordt gevolgd door een muziekblokje van 'Where peaceful water flows' en 'I have a dream'.

Dan vertelt Roon dat hij het volgende liedje opdraagt aan zijn dochtertje, die hier vandaag ook aanwezig is met Roons partner. Na dat instrumentale lied zingt hij het Engelstalige lied dat vanuit het Russisch letterlijk vertaald 'Zilveren Heer' zou heten, maar dat in zijn vrijere vertaling de titel 'In the silence of light' heeft gekregen.

Ook de zo geliefde Groninger liedjes van zijn al jaren geleden overleden oom Ede Staal ontbreken vanmiddag niet in zijn concert, als hij eerst instrumentaal het beroemde lied 'It het noch nooit zo donker west' speelt, gevolgd door de diep doorleefde song van 'Help me through the night'.

 

Slotconcert van de Herfst Tour 2023 in Feinsum

Na de pauze begint Roon Staal met het lied 'Vincent', dat door één van zijn subtiele overgangen wordt gevolgd door 'Let the children have a world'. Roon bedrijft geen geopolitiek, maar dit lied zou wel als een moreel appèl kunnen functioneren op vandaag de dag strijdende partijen in bijvoorbeeld het oosten van Europa en in het Midden Oosten.

Het volgende muziekblokje begint met het lied 'Young love', dat je wellicht terug doet denken aan je eerste prille liefde, en daarop volgt dan 'The sound of silence'.

Ademloos wordt door het publiek dan geluisterd naar de prachtige vertolking van 'Pie Jesu', dat in deze eeuwenoude dorpskerk van Feinsum voortreffelijk klinkt zoals dit klassieke lied ook zou moeten klinken in een middeleeuwse kerk.

Daarna volgt de song 'Promise', dat volgens Roon Staal 'na aan zijn hart' ligt.

Het concert wordt afgesloten met de populaire song 'Stay with me till the morning'.

Tijdens het concert neemt Roon Staal ook de gelegenheid te baat om zijn trouwe team van vaste medewerk(st)ers te bedanken voor hun belangrijke werk om zijn concerten mogelijk te maken, en het publiek in de Feinsumer Sint-Vituskerk laat haar waardering voor de muziek van Roon Staal duidelijk horen met applaus tussen de muziekblokjes in, èn als staande ovatie met een overtuigend applaus aan het eind van dit laatste concert van zijn Herfst Tour 2023.

Dankstond voor Gewassen, Menselijke arbeid en Visserij in Stiens

Zondagochtend 5 november 2023

 

Halleluja bij de Vruchten van het veld

Via de Diaconie naar de Voedselbank

In het kader van de oogstdienst van vanmorgen organiseert onze Diaconie vandaag een voedselbankactie voor de minima van onze nabije gemeenschap. 

Voorafgaand aan deze ochtendkerkdienst en ook bij aanvang van de avondkerkdienst worden alle gemeenteleden van de Protestantse Gemeente te Stiens uitgenodigd om allerlei soorten levensmiddelen mee te nemen naar de kerk, om die als teken van dankbaarheid in te brengen voor wie het zorgeloos kopen van levensmiddelen vanwege armoede niet altijd een vanzelfsprekendheid is. 

De opbrengst van wat vanmorgen en vanavond door ons allen wordt geschonken, wordt door de Diaconie naar de Voedselbank gebracht, die ervoor zal zorgen dat al deze levensmiddelen eerlijk worden verdeeld onder wie dat zo hard nodig hebben.

Dankbaar delen werkt bevrijdend

Nu het oogstseizoen ten einde loopt om ons heen, past het ons om God dank te zeggen tijdens de Dankstond van vandaag.

Dat doen we vanmorgen in de Sint-Vituskerk, met dominee Jak Verwaal als voorganger, en met muzikale medewerking van organist Auke de Boer en het gemengd koor Halleluja van Bitgummole onder leiding van dirigent Feike van Tuinen.

Het wordt een inspirerende kerkdienst van bidden, samenzang, luisteren naar koormuziek, bijbellezing & bijbeluitleg, waarin we als kerkgangers genodigd worden om met elkaar een moment – dit uur van Dankstond – dat goede gevoel van dankbaarheid te zoeken en te vinden. 

Dat kan volgens dominee Verwaal heel bevrijdend werken.

Aan het eind van de kerkdienst geeft Dethmer Boels als Diaken van Dienst een toelichting bij de collecte, en vertelt hij vol passie over het belang van het in deze kerk dankbaar bijeenbrengen van alle Vruchten van het veld, waarvan 32 fruitmanden door de Diakonie zullen worden bezorgd in de diverse zorginstellingen van Stiens, en waarvan alle andere ingebrachte levensmiddelen door de Diaconie namens ons allen zullen worden aangeboden aan de Voedselbank, die er dan voor zal zorgen dat onze gaven bij díe mensen terecht komen die dat uit pure armoede zo nodig hebben.

Friese steden in een dynamische Hanze

Zaterdag 4 november 2023

 

Banner van de SAFT in nieuwe huisstijl

SAFT-Donateursbijeenkomst 2023 

Vandaag wonen Durkje en ik de Donateursbijeenkomst bij van de Stichting Alde Fryske Tsjerken (SAFT). Deze middagsessie wordt gehouden in de Grote of Jacobijnerkerk te Leeuwarden.

De bijeenkomst wordt begonnen met de jaarlijkse donateursvergadering, waarin diverse actualiteiten en ontwikkelingen worden gepresenteerd.

Na de pauze wordt een lezing verzorgd vanuit de Fryske Akademy. Die lezing zou gaan over recht en samenleving rond de Friese kerk in de hoge Middeleeuwen, maar door ziekte van de spreker wordt de lezing verzorgt door een vervangende spreker, met de Hanze als onderwerp.

Actualiteit en ontwikkeling

Het eerste deel over bestuurlijke zaken wordt verzorgd door Hendrik ten Hoeve, bestuursvoorzitter van de SAFT.

Ondanks het feit dat zowel de vorige bestuursvoorzitter als de bureaudirecteur vrij recent zijn vertrokken, blijkt dat het bestuur en de bureaumedewerkers hun werkzaamheden goed voortzetten. Binnenkort zal de nieuwe directeur diens werk aanvangen.

Afgelopen jaar heeft de SAFT geen nieuwe oude kerk(en) overgenomen, met name om eerst een aantal lopende zaken goed op een rij te zetten. Maar inmiddels wordt weer georiënteerd op overname van nieuwe 'âlde Fryske tsjerken'. Die taak van SAFT wordt steeds belangrijker voor de kerken èn voor de dorpen waarin ze staan.

Dat de eigen kerken van de SAFT er goed bij staan, is het resultaat van alle inspanningen van de SAFT. Moeilijker is het om al die kerken van een (nieuwe) functie te voorzien, naast het gebruik van deze kerken voor de kerkelijke doeleinden. Het is een uitdaging om de nieuwe functie(s) van kerken te laten passen bij de kerk, bij haar historie, en bij het dorp waarin deze kerk staat.

Een nieuwe voorwaarde die vooral door de overheid en subsidiënten wordt gesteld, is de kerk ook functies te geven op het gebied van cultuurtoerisme (bijvoorbeeld bezinningstoerisme). 

Al die nieuwe en oude functies kosten geld; voor het onderhoud van de kerken, en voor de organisatiekosten. 

Het is voor de SAFT een voortdurend zoeken naar financieringsbronnen, die deels bij overname van kerken vanuit de betreffende plaatselijke kerkelijke gemeenten komen. Daarnaast is een vaste basis nodig van (bij voorkeur een steeds grotere groep) mensen die zich verbinden aan die functie. Donateurs (bij SAFT bijna vierduizend) maken een belangrijk deel van uit van die vaste basis. 

Alle inspanningen van iedereen zijn erop gericht om ons Fries kerkelijk erfgoed voor de dorpen en voor Fryslân te laten bestaan.

Nieuwe huisstijl toegelicht

Het tweede deel wordt verzorgd door Djûra Schra, communicatiemedewerkster van het SAFT-bureau.

Ze vertelt eerst iets over de nieuwe huisstijl, die door haar wordt gepresenteerd aan de hand van de grote banner op het podium.

Het nieuwe beeldmerk is gebaseerd op de kerkramen en op de open deur van de Friese kerken.  

De kleuren van de nieuwe huisstijl staan voor de groene omgeving van de kerken, de kerkmuurstenen zijn vaak enigszins oranje van kleur, en het wit staat voor het kerkinterieur, en het blauw verwijst naar het blauw van de vorige huisstijl. 

De keuze van de fotografie-objecten richt zich niet alleen op de donateursdoelgroep, maar ook op de vrijwillige en betaalde medewerkers van de stichting. Verder wordt gezorgd voor een nieuwe, frisse look van de fotografie. 

Verder prijst ze nog het nieuwe boek ‘Alde tsjerken, nije lûden’ aan, waarin door SAFT de beoogde toekomst van de Friese kerkgebouwen wordt beschreven.

Samenwerken met SAFT

Derde spreker is office & event coördinator Hester Noordhuis, die vertelt over de samenwerking van het komende jaar. 

• Eerste voorbeeld daarvan is ‘Het Ziltepad’, een fiets- en wandelpad langs het religieus erfgoed aan de Waddenkust, dat door de SAFT is ontworpen samen met de Stichting Oude Groninger Kerken. Een proeftraject daartoe is al opgestart, en bijna 500 mensen hebben dit pad inmiddels op proef gelopen. Fokko Bosker is de samensteller van dit nieuwe kerkenpad. De huidige route zal in de komende drie jaren nog verder worden uitgebreid. 
• Een andere, nieuwe samenwerking is opgezet met het Bijbels Museum, waarin tentoonstellingen worden georganiseerd over bijbelse thema's, om mensen te inspireren en te bemoedigen. De Groate Kerk van Sint-Jacobiparochie zal de eerste Friese kerk zijn die vanaf medio juni tot in september 2024 deze tentoonstelling gaat huisvesten. Het gaat hierbij om een fototentoonstelling met foto’s uit verschillende landen die in de Bijbel worden genoemd. In die landen ligt immers de oorsprong van de bijbelverhalen. De begeleidende teksten zijn zestalig, onder andere in het Fries.

Bouw & onderhoud van oude Friese kerken 

Martin Weerd, secretaris van het bestuur, veel op pad met de bouwkundige van de SAFT, vertelt over de bouwkundige zaken die van de stichting uitgaan.

• Hij noemt voorbeelden zoals de kerk van Augsbuurt, de multifunctionele functie van de kerk van Blessum, vernieuwing van het kerkdak van de Sint-Radboudkerk te Jorwert dat over twee maanden klaar is, over de kerkdakvernieuwing in Hantumhuizen, de orgelrestauratie in Westernijkerk, de aanpak van het dakpunt van de kerk van Koarnjum, de kerk van Ferwoude voor wat betreft interieur en exterieur, het onderhoud en de restauratie van de kerk van Wanswert, en daarnaast een twaalftal kerken waarin periodiek schilderwerk is verricht. 
• Tevens wordt er gewerkt aan de verduurzaming en de energietransitie van de kerken. Zo is er in de Groate Kerk van Sint-Jacobiparochie sprake van een onderzoek naar het gasverbruik. 
• Verder is de kerk van Dedgum multifunctioneel gemaakt, waarbij de gebruiksmogelijkheid is verbreed, om deze kerk ook te gebruiken als bijvoorbeeld dorpshuis en overnachtingsgelegenheid.

Varia

• Daarentegen is het zo dat een overname van bijvoorbeeld een grote stadkerk van Leeuwarden zoals bijvoorbeeld deze Grote of Jacobijnerkerk nogal wat vereist, en dàt gaat de draagkracht in financiën en voor wat betreft de benodigde bemensing te boven. Voor de SAFT is dus zo'n grote stadskerk als deze te risicovol, hetgeen ten nadele zou kunnen worden voor de huidige dorpskerken van de SAFT. 
• Bij elke kerk-overname wordt een calculatie gemaakt voor het onderhoud voor de komende veertig jaren. Als de kerkelijke gemeente die de kerk overdraagt, dat niet kan opbrengen, kan de SAFT het risico niet accepteren.  
• Niet alle kerken zijn geschikt te maken voor overnachtingsmogelijkheden, maar bij elke aanpak wordt wel gekeken naar de mogelijkheden. Het gaat namelijk vaak om rijksmonumenten, waarbij niet alles mogelijk is wat je wel zou willen. Overnachten kan inmiddels al wel in 13 kerken, in de zogenoemde kerkrefugio’s. Dat wordt ook wel 'tsjemping' (tsjerke as kemping) genoemd.
• Het beklimmen van kerktorens is in veel gevallen niet toegestaan en vaak ook te gevaarlijk om dat te realiseren.
• Fryslân kent ongeveer 770 kerken, waarvan 350 rijksmonumenten, waarvan de SAFT momenteel 55 kerken in bezit heeft.

Hanno Brand 

De donateurslezing na de pauze wordt vanmiddag verzorgd door dr. Hanno Brand, onderzoeker bij de Fryske Akademy. Hij is gespecialiseerd in de geschiedenis van de late Middeleeuwen en de vroegmoderne tijd; van stadselites, hof en hofcultuur, Hanze, Friese stadhouders en van de maritieme geschiedenis van Fryslân.

Het onderwerp van zijn lezing is: ‘Friese steden in een dynamische Hanze’.

Friese steden in een dynamische Hanze

De Hanze is één van de historische fenomenen die tot de verbeelding blijven spreken. Dat is niet alleen een gevolg van het lange bestaan van dit middeleeuwse samenwerkingsverband van steden en kooplieden.  Ook menen we in de Hanze eigenschappen te herkennen die tot op de dag vandaag inspirerend werken.  Niet voor niets is 2023 uitgeroepen als een Hanzejaar. 

Het neemt niet weg dat we eigenschappen aan de Hanze toeschrijven die op gespannen voet staan met de historische werkelijkheid.  Zo beschouwen vakhistorici de Hanze al lang niet meer als een succesvol verbond van steden en kooplieden of als een voorafspiegeling van moderne Europese samenwerking. 

De Hanze vertoonde vele gedaanten, ontstond veel later dan wel wordt verondersteld en werd in haar streven naar samenwerking geplaagd door regionale tegenstellingen en uiteenlopende belangen. 

Aan de hand van het Hanzelidmaatschap van de Friese steden Staveren en Bolsward wordt in deze lezing ingegaan op de wisselende gedaanten van de Hanze en op haar functioneren als netwerk en organisatie.  

Hanze

Deze lezing gaat over de nalatenschap van het handelsnetwerk (dus geen verbond) ‘Hanze’, en dan specifiek over het Friese. 

Hanze staat voor: innovatief, ondernemend, daadkracht en opleiding & vorming van jonge mensen. 

De naam Hanze blijft maar rondgaan en terugkeren, bijvoorbeeld in de naam van de Hanzehogeschool en bij de Hanze Springruiters, waarbij Hanze dan – als vanouds - staat voor Verbinding.

Bolsward en Staveren zijn Friese Hanzesteden. 

Dit jaar 2023 is een zogenoemd Hanzejaar. Dat is echter gebaseerd op een mythe, namelijk dat het Hanzeverband dit jaar 800 jaar zou bestaan. Maar dat kan niet, want 800 jaar geleden bestond het nog niet.

Wat is Hanze (geweest)

• Het gros van de Hanzesteden ligt niet aan zee, maar voornamelijk langs binnenlandse wegen en rivieren. 
• Hanze zorgde ervoor dat plaatsen door wegen en rivieren met elkaar werden verbonden, en dat goederen heen en weer konden worden vervoerd. 
• De steden waren belangrijke bolwerken voor de Hanze. 
• Daarbij ging het vooral om primaire goederen, zoals voedsel (bijvoorbeeld graan en gerst (voor bierproductie)) en hout (uit Baltisch gebied, Scandinavië en Rusland). Maar het betrof ook luxe goederen, zoals bijvoorbeeld was en bont (als grondstof voor kleding). Uit Engeland kwam vooral hoogkwalitatieve schapenwol voor de lakenindustrie. Uit het zuiden kwam wijn en het veelgevraagde zout (van bijvoorbeeld de kust van Frankrijk). Ook was er een enorme vraag naar vis uit de Oostzee en met name stokvis uit Scandinavië (Noorwegen en IJsland). 
• De Hanzegeschiedenis begint vanuit Lübeck, vooral in relatie tot Denemarken en Zweden, aan de Oostzee.  
• Langs de zuid-Zweedse kust was in de 14e eeuw een enorme hoeveelheid haring te vangen. Voor het transport van vis had je zout nodig. Daarom ontstond er een weelderige handel in vis en zout. Dit was een belangrijke springplank voor de handel in de Oostzee. 
• Toen men mocht en kon varen rond de kop van het Deense Jutland, gaf dat een enorme boost aan de internationale Hanze-handel.
• Hanzesteden hadden veelal ook handelskantoren in andere Hanzesteden (zoals in Bergen, Londen, Brugge), om daar de handel, de prijsstelling, verzekering, rechtsbescherming, transactiekosten en logistiek (opslag, loodsen) goed te organiseren. Zo bouwde je zekerheden in voor een goed functionerend (vooral kostendrukkend) systeem van handel, opslag en transport. 
• Tot en met de 13e eeuw voeren de kooplui vaak zelf nog mee met hun eigen vracht, maar dat stopte toen de buitenlandse kantoren in het leven werden geroepen.
• De Hanze beoogde om dit hele systeem te controleren en te borgen. Al die zaken kwamen af en toe aan de orde in bijvoorbeeld Algemene Vergaderingen van Hanze-participanten. De Hanze waakte ervoor dat het systeem goed ging en goed bleef werken. Die vergaderingen werden eens in de drie jaar in Lübeck gehouden. Vanuit Deventer was je in die tijd drie weken onderweg naar Lübeck, en daarna zo ook weer terug. Dat kostte je zoveel tijd, dat het nooit is voorgekomen dat alle Hanzesteden vertegenwoordigd waren in die Algemene Vergadering. Men werkte daarom met volmachten voor elkaars belangen. De vergaderingen kwamen daardoor niet tot een hoog functioneringsnivo. Daarnaast was de Lübeck-agenda grotendeels op Scandinavië gericht, en bijvoorbeeld niet op Londen. Door dit systeem werden heel veel besluiten verdaagd tot over 3, 6 of 9 jaar; vooral omdat er vaak mandaten nodig waren om te stemmen. Je moest dan eerst heen en terug tussen thuis en Lübeck en ontmoette elkaar dan pas weer drie jaar later. Daarom was er alleen maar sprake van kleine coalities tussen enkele handelssteden. Voordeel was natuurlijk wel dat je systeem flexibel bleef, en dat iets alleen maar van toepassing was op de steden die wel aanwezig waren tijdens Algemene Vergaderingen. Zou de tegenwoordige Europese Gemeenschap daar wellicht nog lering uit kunnen trekken?

Positie van Staveren en Bolsward in de Hanze

• Het eerste wat de Zuiderzeesteden in Hanzeverband bestuurlijk creëerden, was een boycot – samen met Duitse steden - tegen Vlaanderen.
• Staveren was de eerste en enige Hanzestad van Fryslân die op de Hanze-vergaderingen verscheen. Workum en Hindelopen waren geen Hanzesteden, omdat zij niet deelnamen in de Hanze-vergaderingen. Staveren stond Workum en Hindelopen daarentegen via de Hanze wel bij in hun belangen en voorrechten.
• Door de Friese Oorlog (met Holland) werd de Zuiderzee te gevaarlijk voor handelsschepen. Door de bezetting door de Hollanders van Fryslân deed Staveren – op last van de Hollandse bezetters - jarenlang niet mee in het Hanzecollectief. 
• Na deze Hollandse bezetting zie je Staveren niet weer in de Hanze-vergaderingen verschijnen, maar de Friese stad behoudt dan nog wel de Hanze-voorrechten. Staveren werd als ongehoorzaam gezien, maar ze werden dus niet uit het Hanzeverband gegooid.
• Vanaf 1486 treedt Bolsward naar voren, omdat Bolsward dan meefinanciert in het Hanzeverbond. 
• In de 16e eeuw wordt geprobeerd om een federatie van uiteindelijk 63 (ook de Friese Hanze-)steden op te richten. Daar wordt dan wel sprake van een verbond (1557), waarbinnen steden elkaar ook verplichten tot bepaalde zaken. Desondanks blijkt dat de steden allemaal voor zichzelf gaan, en blijft het verbond zwak, en alleen daar van toepassing waar steden belangen bij elkaar hebben.
• Opmerkelijk is dat Staveren en Bolsward wel participeerden in het Hanze-verband, maar havensteden zoals Harlingen, Dokkum en Leeuwarden niet. Waarschijnlijk wogen de voordelen niet op tegen de nadelen, en vonden ze deelname te duur.
• In 1669 is het Hanzeverband beëindigd. Er waren bij die slotbijeenkomst maar drie steden meer aanwezig in de Algemene Vergadering.

Testamint van de siel

Woensdag 1 november 2023
 

Cover van 'Testamint fan de siel'

Ferhaallinen
Yn 2021 publisearre de Fryske skriuwer Hylke Speerstra (1936) syn Frysktalige boek 'Testamint fan de siel'.

Dizze roman oer 'it grutste tafal fan 'e wrâld' befettet nammen fan personaazjes, die fingearre binne, en hat ek in tal âlde foto's en sfeartekeningen as illustraasjes.

En yn it jier 2023 ferskynde der in Nederlânsktalige oersetting fan dit boek, fan de skriuwer sels, dat as titel krige: 'Testament van de ziel'.

Op 10 febrewaris 2023 wienen Durkje en ik te gast by de boekpresintaasje fan dizze oersetting.

It boek hat in feskaat oan ferhaallinen, dêr't it heden en it (fiere) ferline knap troch inoar hinne skreaun binne. 

It ferhaal fan heden & ferline

It ferhaal fangt oan mei in tafallige(?) moeting fan de twa Kanadeeske widners Ids Faber & Thomas Akkerman - tachtigers - dy't beide harren oarsprong kenne yn Fryslân.

Harren moeting yn Calgary soarget derfoar dat hja meiinoar yn petear reitsje en in freonskip ûntwikkelje. Se skriuwe foarinoar harren libbensferhaal op foar harren bern en bernsbern, en stuitsje dêrby op in soad oerienkomsten.

• Twa jonges belibje, alhiel los fanelkoar, in ferskriklike jeugd. De iene yn it Fryske wetterlân, de oare tusken in keppel mislearre ymmigranten op de Kanadeeske prairy. 
• As bern wurde se oan harren lot oerlitten, mar se sette troch. 
• Beide meitsje se karriêre en fine de leafde. 
• Wat se trochmakken en harren pleaget, ferswije se. Oant se wer allinne komme te stean en yn Kanada as âlde mannen mei-elkoar yn ’e kunde komme. 
• Se reitsje oan de praat en fertrouwe elkoar ta wat se noait kwyt woene. 
• By tafal komme se derachter dat harren hertferskuorrende libbens ferweven binne…

Testamint

• Alles giet foarby, mar it ferline net.
• De rivier streamt gewoan troch, sa't it libben nei ús dea ek gewoan trochstreamt.
• Wy minsken moatte altyd trochgean mei ús ferhalen troch te fertellen oan de bern.
• Ienris moat in minske it paad werom nimme.
• Wa't fertelt, kin de hurde wierheid in bytsje stylearje. Om de ramp draachliker te meitsjen.
• Op 'e âldedei kinne de triennen my samar oerfalle.
• Gean op yn de wittenskip, mar ferjit net ek dyn yntuysje oan te skerpen.
• Lit ús oan elkoar ús ferhaal tabetrouwe, dan betrwouwe wy it ek ússels ta.
• As jo alles opskriuwe en neilitte oan dejingen dy't nei ús komme, dan krijt dat stikje rotlibben dochs noch in bysûndere bestsjutting.
• Kinne wy boumaster wêze fan ús eigen libbensferhaal, as ús wichtichste boustiennen oantinkens binne?
• Wy libben it libben foarút, wy begripe it achterôf.
• Yn de himel wint it libben it fan de dea.
• Ik ha net allinne leafde en treast dronken, mar ek wanhope en ûntheistering.
• Sa't wy it bern ta foarbyld binne, sa is it bern ús ta foarbyld. Slaan mar ris acht op it fabeleftige fermogen fan in bern om him oan te passen oan wat it lot him tabedielt.
• De woartels moatte bleatlein wurde. Net allinne de woartels moatte bleat, ek de siel.
• Ideale heiten binne der net, sa't der ek gjin ideale soannen binne.
• Ik kaam út in oare wereld wer thús.
• Sa reizge yn ús wagon de freeslikste geheimen mei.
• De bûter, it brea en de tsiis waarden bytiden mei bloed, swit en triennen betelle.
• Wy ha hjir as boeren de macht fan it getal. No de ienheid noch!
• As ik leare woe, moast dat te hea en te gêrs.
• As ik om har dy't ik mis gûle moat, doch ik it om it gelok dat wy dielden. Dat meie de bern wol witte.
• Freedsumens draacht men net op de pet, mar yn it hert.
• De wrâld kin op dy rekkenje, mar do litst ús stikke.
• Gjin tiid foar in nije wrâldoarloch, oan myn oarloch op eigen hiem hie 't mear as genôch.
• Ik wie net mear as de soan fan in foute heit.
• Der binne fan dy libbensoeren dy't yn dyn ûnthâld bliwue as in piketpeal yn de swiere klaai.
• Gelok fage fertriet oan 'e kant.
• Tsjin grutte soargen kinst net fjochtsje.
• Mei de memmetaal kinst dyn hert en dyn siel it bêste sprekke litte.
• It falt ús swier om immen te haatsjen dêr't wy graach fan hâlde wolle.
• Der is mar ien remeedzje, en dat is leafde en soarch.
• Men kin mar better net poerlilk wurde; it wurdt der allinne mar minder op.
• Ik hoopje fan herte datsto dy rare gewoante ek ha silst, datst de groanyske kwaal krijst datst dyn hiele libben lang hartstikke nijsgjirrich wêze silst.
• Sa't it lichem net sûnder iten en drinken kin, sa kin de siel net sûnder frijheid, leafde en rjochtfeardichheid.
• It regear helle de bern fan de Yndianen by harren âlden wei. Yn de hope om der yn ien generaasje in nij soarte minsken fan te meitsjen.
• Watst net hast, kinst ek net kwytreitsje.
• Allinne ast dyn rêch rjocht hâldst mei de kop omheech, kinst der oerhinne sjen en wer fierder.
• Mear dokter as húsdokter kinst noait wurde.
• Jo ferline is ek ús ferline.
• Wy binne de slútpost fan ús eigen bestean.
• It is foar my de leafde dy't sin oan it libben jout.
• Oer karakters fan heiten sprekke harren bern de wierheid.
• It papier is geduldich, de lêzer net.
• Wa't net helder skriuwt, tinkt meastal ek net helder.
• Ik bliuw de soan fan in foute heit, en dat bliuwe je blykber foar altyd.
• Ik siet der as NSB-soan raar tusken. De goeien noch de minnen soene my fertrouwe.
• In bern hat syn heit net útsocht, sa't trouwens in heit syn soan ek net útsocht hat. It lot bringt se byelkaor. Of jaget se útelkoar.
• Fan hearren en sizzen liicht men it meast.
• Mar sa't in oarloch útbrekke kin, sa kin der ek in leafde útbrekke.
• Wolle is kinne. 
• Fertrouwen hearde by echte leafde.
• Gelokkich hiene wy de leafde, dêr't fan sein wurdt dat it fan alle krêften de sterkste is.
• Wat se ynienen net mear droech (nei in miskream), soe se altyd by har drage.
• Us memmen stekke yn belangrykheid fier boppe ús heiten út.
• De offisier prate kalm, sa't je dat fan in ferstannige heit ferwachsje meie.
• Oarloch is de hel.
• Hoe lang is frij, sa lang men jinsels net befrijd hat fan alle fertriet en disharmonije; hoe frij is frij as de mienskip in elk dy't oars tinkt mei de finger neiwiist?
• Do kinst dy net earder in befrijer neame ast dysels befrijd hast. Wês dysels en fier de leafde.
• Der kinne je dingen oerkomme dêr't je stil fan wurde.
• Wy fertelle elkoar, mar yn wezen ússels, ferhalen.
• Haw leaf by it libben.
• Komme minsken mei elkoar yn 'e kunde - tafallich of net - dan bestiet de kâns dat der oer en wer finsters iepenflappe.
• De sin fan it libben is yn it foarste plak leafde.