vrijdag 19 juni 2026

89e Motor Elfstedentocht passeert Feinsum

Pinkstermaandag 25 mei 2026
 
De motorrijders naderen Feinsum over de Hege Hearewei

















Elfstedentocht voor motorrijders
Vandaag vindt de 89ste editie plaats van de Motor Elfstedentocht. 
De tocht wordt georganiseerd door de Friesche Motorclub (FMC).
Deze tocht op Pinkstermaandag voert de deelnemende motorrijders door de elf Friese steden, over een afstand van zo'n 240 kilometer.
Deze Motor Elfstedentocht is een jaarlijks terugkerend evenement voor motoren, motoren met zijspan, trikes, solexen en voor bijzondere auto’s zoals oldtimer auto's èn voor speciale uitvoeringen van nieuwere auto's, solexen en brommers.
Deelnemers kunnen zich inschrijven voor verschillende starttijden. Voor elke starttijd is een maximaal aantal deelnemende voertuigen, waarmee de deelnemers over een lang lint van motoren worden verspreid over de Elfstedenroute.
Zo'n 3.500 motorrijders maken deel uit van deze jaarlijks terugkerende beleving.

Claxonnerend langs Feinsum
De route van deze Motor Elfstedentocht passeert ook Feinsum, namelijk over de Hege Hearewei.
Dan zitten wij goed, want vanuit onze woning hebben we een prachtig uitzicht over het open landschap waardoor de motorrijders Feinsum naderen en passeren. 
Rond het middaguur komen de eerste grotere groepen motorrijders voorbij, en zo langzamerhand groeit het aantal Feinsumers en andere belangstellenden dat aan de dorpsrand op de T-kruising van Holdingawei en Hege Hearewei een mooie zichtplek vindt om dat lange lint van allerlei soorten motorrijders voorbij te zien komen.
Vandaag passen we op twee van onze kleinzonen, Aaron en zijn jongere broer Simeon. Als de driejarige Aaron in de gaten krijgt dat de motoren af en aan rijden, is hij niet meer te houden. Tijdens de lunch wil hij voortdurend vanuit ons huis zwaaien naar de motorrijders, en zodra we klaar zijn met eten, moeten we natuurlijk naar buiten, want dáár gebeurt het allemaal, en dat wil je niet missen.
Daarom posteren we ons op twee tuinstoelen in de berm van de T-kruising van de Holdingawei en de Hege Hearewei, en dan begint voor Aaron het grote zwaaifeest. Er gaat bijna geen motorrijder voorbij die geen zwaaiende kinderhand krijgt, en die bijna twee uren durende zwaaipartij resulteert in vrolijk zwaaiende en claxonnerende motorrijders, waardoor het enthousiasme van Aaron superlang stand houdt. 
Zo is ook deze Motor Elfstedentocht - net zoals al die andere Elfstedentochten - een vrolijk vermaak voor deelnemers en publiek, voor zowel jong als oud. 

Op ús eigen wize

Pinksterzondagmiddag 24 mei 2026
 
It Feest fan Ferbining van Nijkleaster op Kleaster Westerhûs

















Feest van Verbinding
Vanmiddag zijn we in groten getale naar de Sint-Redbadtsjerke van Jorwert gekomen, voor de Pinksterviering 2026 van de Kloostergemeente Nijkleaster-Westerwert.
Het thema van dit 'Feest fan Ferbining' is dit jaar: 'Op ús eigen wize'.
Het programma van dit feest van verbinding begint met de Pinksterviering in de kloosterkerk van Jorwert, waarna we met zijn allen over gaan naar Klooster Westerhûs te Hilaard om daar feest te vieren voor die verbinding.

Pinksterviering 
De voorganger van deze Pinksterviering is dominee-kleasterling Hinne Wagenaar, en de muzikale begeleiding wordt verzorgd door musicus Hindrik van der Meer op vleugel.
De viering begint met het muziekstuk 'Veni Creator Spiritus', waarna Nijkleaster-voorzitster Gea van Wieren ons allen welkom heet, en zij voorstelt om te gaan zingen: 'Yn dit hûs mei hannen boud', dat vervolgens vol hartstocht samen wordt gezongen.
Na de bemoediging en het gebed om warmte zingen we het lied 'Niet verdeeld, maar samen', in het Nederlands, het Fries en het Engels.
Daarna volgt een inleiding op deze Pinksterzondag en volgt de bijbellezing van Psalm 84 in de versie van Huub Oosterhuis, maar in de vertaling van en voorgelezen door kloosterlinge Albertsje Spliethoff; hetgeen we beantwoorden met het in het Latijn, Fries en Nederlands zingen van 'Veni Sancte Spiritus'.
De tweede bijbellezing gaat over het verhaal van Filippus die de Ethiopiër ('de kamerling uit morenland') ontmoet, en die lezing beantwoorden we met het zingen van het lied 'Laudate omnes gentes' in het Latijn, het Fries en het Nederlands.

Op ús eigen wize
De preek die op deze bijbellezingen volgt, gaat over het thema van deze dienst: 'Op ús eigen wize'.
  • De wind, het vuur en de gesproken taal brengen de mensen in verwarring, met name omdat ieder de boodschap in eigen taal hoort.
  • Het communiceren in minderheidstalen geeft bemoediging en geeft een 'boost' aan je eigenheid, aan je eigen taal, aan je cultuur, aan je sociale structuren, en daarmee dus ook aan 'ús eigen wize'.
  • Je kunt worden wie je zelf wilt zijn.
  • Voor iedereen - dus óók voor jóu - is er een plek bij God.
  • "Word Mijn getuigen, tot het einde der aarde!"
  • Wij mogen hier allen zijn in en als inclusieve gemeenschap, wie we ook zijn, ongeacht volk en ras, met al wat wij ook met ons meedragen aan pijn, verdriet en vreugde.
  • We mogen allen het evangelie ontvangen in onze eigen taal en cultuur, op onze eigen wijze!
Uitbreiding van de Kring van Nijkleaster 
Na drie muziekstukken uit Afrika, van Papoea en van Mozart - gespeeld door Hindrik van der Meer - gaan we over naar de vier verschillende vormen van overgang die we in onze kloostergemeenschap straks onder de aandacht zullen brengen. Maar eerst zingen we nog het lied 'Zij zit als een vogel'.
Twee van de interne kloostelingen (Trees & Reinier) zullen vandaag de overstap maken naar de status van externe kloosterling, en twee andere externe kloosterlingen (Jolanthe & Jan Durk) maken daarentegen de overstap van externe kloosterling naar interne kloosterling.  
En nestor Harry Kaspers wordt op zijn verzoek na een lange staat van dienst binnen de protestantse (klooster)gemeente met lof losgemaakt van zijn ambt in de Kleasterried van de huidige kloostergemeente. 
Vier andere kleasterkrachten hebben de wens te kennen geven aan Nijkleaster te worden verbonden als Kleasterling. Na de inleiding op deze verbinding wordt de Belofte van de Kleasterlingen uitgesproken, en wordt die met het samen weer drietalig zingen van 'Take, O take me as I am' bevestigd door alle reeds verbonden en alle vier nu te verbinden Kleasterlingen, te weten: Marja Crucq, Gerrit van Heijkop, Minke Hiemstra en Nicolette Vlaming.  
Dan krijgen de vier nieuwe Kleasterlingen hun Nijkleaster-ketting van belofte omgehangen, en nemen zij figuurlijk en ook letterlijk plaats in de gemeenschap van Kleasterlingen.
Dominee-kleasterling Reinier Nummerdor spreekt vervolgens de gebeden uit, die wij samen beantwoorden met het gezongen 'God fan fier en hein ús Heit'.
Dan krijgen we ter heenzending nog de Zegen van God mee, hetgeen we beantwoorden met het lied 'Seinige bisto, in seine bisto'.

Feest van Verbinding
Na deze buitengewoon inspirerende Pinksterfeestviering gaan we allen vanuit de kloosterkerk van Jorwert naar het Kleaster Westerhûs onder de rook van Hilaard. Daar gaan we het vrolijke 'Feest fan Ferbining' vieren.
Daar vindt - in het weiland bij Kleaster Westerhûs - het overgangsritueel plaats voor de kleasterlingen die vandaag ieder op eigen wijze hun overstap binnen Nijkleaster maken. 
Daar - op het kloosterterrein - worden we in de gelegenheid gesteld om de vier nieuwe Kleasterlingen te feliciteren met hun overgang naar de positie van Kleasterling, en kunnen we Harry Kaspers grote dank zeggen voor het vele en goede dat hij voor de kerkelijke gemeente, voor de Stifting Nijkleaster, en voor de nieuwe Kloostergemeente van Nijkleaster heeft gedaan.
Daar - in de kloosterboerderij - vindt ook de boekpresentatie van 'ACTS on Freedom' plaats, geschreven door Hinne Wagenaar.
En voorts wordt er geproost op al deze overgangen tijdens het feest van verbinding, en is het nog lang gezellig in de gebouwen en op het kloosterterrein van Nijkleaster.

dinsdag 16 juni 2026

Wat zet jou in beweging?

Pinksterzondag 24 mei 2026
 
Pinksterviering op het kaatsveld van Stiens

















Pinksterviering op het kaatsveld van Stiens
Vandaag is iedereen vanaf 10:00 uur vanmorgen van harte welkom op het kaatsveld van Stiens voor de openluchtkerkdienst voor jong en oud. Als Protestantse Gemeente te Stiens vieren we hier en nu namelijk het Pinksterfeest.
Het is de bedoeling er een ontspannen viering van te maken in een gastvrije sfeer, midden in het dorp.
Vorig jaar moesten we vanwege de regen voor de jaarlijkse Pinksterviering uitwijken naar De Hege Stins, maar dit jaar ziet het weer er gelukkig mooi uit, dus we kunnen comfortabel buiten zitten op het kaatsveld.
Thema van deze Pinksterviering is 'Wat zet jou in beweging?'.
Voorganger is dominee Jaap Overeem, en muzikale medewerking wordt in deze openluchtviering verleend door onze eigen gemeenteband Únited.

Wat zet jou in beweging?
De dienst begint met het zingen van het intochtslied 'Breng ons samen'.
Dan krijgen we de groeten van God en gaan we in gebed, waarna we het lied 'Zoekend naar licht hier in het duister' zingen.
Het Pinksterverhaal wordt gelezen uit het bijbelboek Handelingen 2, en aansluitend zingen we het lied 'Geest van hierboven'.
Nu volgt een uitstapje uit de doorgaande kerkdienst, en volgt uitleg over wat daarvan de bedoeling is. We gaan dan uiteen na het zingen van het lied 'Stap voor stap'.
De viering wordt namelijk onderbroken voor vijf tussentijdse activiteiten, die een kwartier duren, met vijf minuten wisseltijd, voor wie van de ene sessie naar de andere verhuist. In deze workshops worden sleutelhangers gemaakt, wordt gedanst met vlaggen, wordt gesjoeld, en wordt een experiment met proefjes gedaan. Ik woon de vijfde workshop bij, een muziekworkshop van Jaap Overeem over het lied 'Jezus, U bent bij ons'.
Als we allen weer tezamen zijn gekomen, zingen we het lied 'Alles wat adem heeft', waarna het dankgebed met de voorbeden volgen, met daarbij als gebedsintentie het lied 'Heilige Geest van God, vul opnieuw mijn hart'.
Tijdens de collecte zingt United de song 'Holy Spirit Come', en dan zingen we nog het slotlied 'Vervuld van Uw Zegen, gaan wij onze wegen', en ontvangen we de heenzendingszegen.
Erop terugkijkend overheerst het gevoel dat er heel veel verschillende ingrediënten in deze bijeenkomst een plaats moesten krijgen, mede waardoor de bezieling van het Pinksterfeest mijn inziens onderbelicht bleef. En hoe zet dit ons dan in beweging?

Na de viering
Na afloop is er gelegenheid om elkaar te ontmoeten onder het genot van koffie, thee en iets lekkers van wat de gemeenteleden hiertoe hebben ingebracht.
Na afloop van de Pinksterdienst is er ook nog een sportieve uitdaging in de vorm van een korfbalclinic,  die wordt verzorgd door enkele jongeren van de plaatselijke korfbalclub CSL.

2e Terugreisdag van Porto (P) via Lissabon (P) naar Feinsum (NL)

Vrijdag 22 mei 2026
 
Porto Airport
















Porto
Vandaag geen uitslapen, maar vroeg uit de veren om tijdig klaar te zijn voor de terugreis naar huis. We staan op om 6:00 uur, en ontbijten in onze hotelkamer van Hotel Peninsular in de binnenstad van Porto.
Na het laatste inpakken van onze rugzakken verlaten we tegen 7:00 uur (plaatselijke tijd) ons hotel. 
Vanuit het hotel is het slechts enkele minuten lopen om vóór het treinstation São Bento naar de ingang van de metro te lopen. 
Eén van onze tickets van gisteren is nog geldig, dus we kopen er nog één bij, valideren beide tickets, en dan stappen we in de klaarstaande metro, waarmee we slechts twee stations verder hoeven te reizen.
Dan stappen we over op de veel langere metrolijn waarmee we door rijden naar het vliegveld van Porto.
Rond acht uur In de vertrekhal aangekomen, verpakken we de rugzakken in onze vluchtzakken, dan de rugzakken inchecken en gaan wij door de Security Check. In de vertrekhal hebben we zo’n twee uren om koffie te drinken, nog een broodje te eten en onze vlucht af te wachten. 
Nadat we een half uur vooraf gaan boarden, vertrekt ons vliegtuig van TAP Air Portugal nagenoeg op tijd iets na tien uur, en na een goede vlucht in een bijna vol vliegtuig arriveren we na een vliegtijd van ongeveer een uur op Lissabon Airport.

Lissabon
Aangekomen in de vertrekhal van Lissabon zien we direct al dat ons volgende vliegtuig richting Schiphol tenminste twintig minuten vertraging heeft. In de drie uren die ons hier op het vliegveld rest, maken we eerst van de gelegenheid gebruik om hier te genieten van een warme maaltijd, omdat dat er later vandaag niet meer van zal komen. 
Daarna is er nog ruim anderhalf uur tijd om een werkplek in de vertrekhal te zoeken, waar we beiden gaan zitten werken aan onze foto’s en onze dagverslagen.
Uiteindelijk loopt de vertraging op tot meer dan een uur, enerzijds door de late aankomst van ons vliegtuig, en anderzijds vanwege enige perikelen met een vrouwelijke medepassagier. Als zij uiteindelijk toch aan boord komt, vertrekken we met meer dan een uur vertraging met het vliegtuig van TAP Air Portugal.

Schiphol Airport > Refugio Ultreia Feinsum
Als we ons op Schiphol opstellen bij de aangegeven bagageband nummer 6 zien we op het scherm dat onze bagage vertraagd op de band zal komen. Na een lange tijd wachten, hoort Durkje achter ons van anderen die hier ook allemaal staan te wachten, dat de bagage van ons vliegtuig op band 2 draait. Durkje checkt dat, ziet onze eerste rugzak binnenkomen, en gebaart mij om ook maar bij band 2 te komen, waar dan ook onze tweede rugzak inderdaad op de band komt.
Vlot lopen we door naar het ondergrondse treinstation van Schiphol, waar we de Intercity-trein van Schiphol richting Groningen nemen van 21:03 uur (plaatselijke tijd). Onderweg moeten we na ongeveer een uur nog overstappen in Zwolle en als we in de trein onderweg naar Fryslân zijn, melden we Pieter dat hij ons – op grond van zijn aanbod - om 23:15 uur kan afhalen van het Leeuwarder treinstation.
Zonder verdere vertraging arriveren we keurig op tijd in Leeuwarden, waar Pieter dan al klaar staat, en ons van Leeuwarden naar huis rijdt. 
Voordat hij uit Feinsum vertrekt, maakt hij nog even een thuiskomstfoto van ons beiden bij onze Refugio Ultreia Feinsum, die Durkje op haar Polarstep plaatst, teneinde alle volgers van haar Polarstep te laten weten dat we vanaf nu thuis zijn 
We pakken de rugzakken deels uit, selecteren daaruit alle was voor morgen, en leggen overige spullen klaar om het morgen op te ruimen.
Daarmee sluiten we deze reisdag van het Portugese Porto naar het Friese Feinsum af, en daarmee ook onze voorjaarspelgrimage 2026.

maandag 15 juni 2026

1e Terugreisdag van Santiago de Compostela (S) naar Porto (P)

Donderdag 21 mei 2026
 
Bij de Río Douro in Porto


















Santiago de Compostela
Vanmorgen staan we rond 8:00 uur op, en ontbijten we in de huiskamer van Coliving in Santiago de Compostela. Vervolgens maken we de rugzakken alvast klaar voor vertrek.
Daarna gaan we naar de basement van de accommodatie, waar we gaan zitten in de conference room om daar de incheckprocedure voor onze beide terugvlucnten van morgen (van Porto via Lissabon naar Amsterdam) te regelen.
Dan is het elf uur, en zijn we klaar om uit te checken in Coliving. We nemen afscheid van de gastvrouw van Coliving en verlaten dan de accommodatie waar we twee nachten hebben overnacht.
Door de stad lopen we dan bijna een kilometer naar het busstation van Santiago de Compostela. Daartoe moeten over het treinstation en de treinsporen heen via een luchtbrug, en dan zijn we mooi op tijd in de busterminal, want onze bus vertrekt pas om 12:30 uur.

Bus komt zo
Bij de bus aangekomen, horen we van de chauffeur dat we in een tweede bus gaan afreizen, die nog onderweg is. Er zijn zoveel passagiers dat de busmaatschappij Alsa een tweede bus extern heeft ingehuurd om alle aangemelde passagiers mee te kunnen nemen. Als de tweede bus arriveert, en we inchecken bij de tweede chauffeur, zegt die man dat we toch in de eerste bus moeten. Dat blijkt bij enkele anderen ook het geval te zijn, en daarmee stappen we in in een mooie dubbeldekkerbus, waarmee we vertrekken.
De bus rijdt in ongeveer 3,5 uren van Santiago de Compostela naar het vliegveld van Porto, met enkele tussenstoppen in onder andere Vigo, Valenca en Braga. 
Met enige vertraging komen we aan op Porto Airport. Daar kopen we in de vliegveld-terminal tickets bij de automaat voor de metro, en dan gaan we naar buiten, waar de metro al klaar staat op het perron.

Porto
Na een keer overstappen van de ene metrolijn op de andere metrolijn, arriveren we op het station São Bento, midden in het drukke stadscentrum van Porto. Vanuit het metrostation hoeven we dan alleen maar een opengebroken staat over te steken, en dan door de warmte – want het is bijna 30 graden Celsius – een straat in te lopen, waar we direct al bij het Hotel Peninsular arriveren, waar we in de afgelopen jaren wel vaker hebben overnacht. Het is een al oud hotel, tamelijk klassiek en ook wel eenvoudig ingericht, maar voor ons is dit een perfecte overnachtingsplek in Porto, omdat we hier midden in de gezellige binnenstad van Porto verblijven.
We brengen onze spullen naar boven in de hotelkamer, en gaan dan direct de stad in, want daar gebeurt het allemaal. Vanuit het hotel lopen we naar boven in de richting van de rivier, omdat we eerst naar de kathedraal willen, aangezien daar achter (zo ontdekken wij na enige speurwerk) inmiddels een pelgrimsinformatiecentrum is ingericht. We zijn helaas net te laat om binnen te kunnen komen, want het informatiecentrum sluit om 17:00 uur.  
Durkje haar wandelstokken, die al op de heenreis vanuit Nederland door de bagageafhandelaars zijn vernield, en door ons bij aanvang van de pelgrimage zijn gerepareerd, laat Durkje hier achter bij de ingang van het pelgrimsinformatiecentrum, want de stokken kunnen niet meer gevouwen worden, en gaan derhalve niet mee terug in het vliegtuig. Durkje hangt er een memoblaadje aan met de melding dat wie de stokken kan gebruiken, ze mee mag nemen. 
Dan lopen we naar beneden, naar de oever van de rivier de Río Douro die door Porto stroomt. Daar nemen we plaats op een café-terras om er te midden van honderden toeristen en pelgrims een pilsje te drinken met wat tapas erbij.
Vervolgens gaan we via een andere route door de stad weer bergop, waar we boodschappen voor de reisdag van morgen halen. Dat brengen we terug naar onze hotelkamer, waar de verswaren in de koelkast in onze hotelkamer kunnen worden bewaard.

Indiaas afscheidsdiner
Vanavond gaan we direct daarna weer de stad in, om over het grote stadsplein achter ons hotel een enigszins rustiger centrumstraat in te gaan, waar we in de afgelopen jaren eerder hebben gedineerd. We komen dan langs het ons welbekende Indiase restaurant, waar op dat moment nog geen restaurantgasten zijn. We gaan er naar binnen, wetende dat we hier heerlijk kunnen eten, en met enige hulp van de eigenaar bij onze menukeuze krijgen we even later twee verschillende overheerlijke gerechten voorgeschoteld, waarvan we volop genieten.
Ondertussen komt er nog een stel in dit intiem gezellige restaurant, waar de bediening je met alle egards vriendelijk in het Engels te woord staat en bedient. Voor wie in Porto verblijft, is dit restaurant een absolute aanrader.
Vanuit het restaurant lopen we door een inmiddels enigszins afgekoelde stad terug naar ons hotel, waar we direct naar bed gaan, want morgen moeten we vroeg – om 6:00 uur - opstaan voor onze tweede terugreisdag, terug naar Nederland. Het was evenals onze voorgaande keren in Porto ook nu weer een buitengewoon aangenaam bezoek aan deze gezellig drukke stad aan de Douro.

Dag in Santiago de Compostela

Woensdag 20 mei 2026
 
Het grote beeld van Santiago (Sint Jacob) in de kathedraal

Co-living & Co-working
We hebben gisteren bij Coliving een mooie kamer in dit kamercomplex gekregen, dus daar gaan we vandaag ook van genieten, door – in de afgelopen twee weken na twee series van zeven dagen op de Camino de Invierno te hebben lopen - maar eens te beginnen met heerlijk uitslapen. Om negen uur staan we - lekker uitgerust - op.
We hebben gisteren genoeg boodschappen meegenomen naar Coliving om deze dag aan te vangen met een goed ontbijt in de gemeenschappelijke woonkamer met volledig ingerichte keuken, met goede koffie van Coliving, dus het begint al goed vandaag.
Aansluitend gaan we naar de basement, naar één van de twee kantoortuinen van Coliving-Coworking, waar we verder werken aan de verslaglegging van onze aankomst-pelgrimsdag van gisteren, en om de gemaakte foto’s verder te  verwerken.

Twaalf-uur-mis in de kathedraal
Om 11:30 uur gaan we het stadscentrum van Santiago de Compostela in, naar het Praza do Obradoiro, het grote plein vóór de kathedraal van Santiago de Compostela. Daar aangekomen, lopen we om de kathedraal heen, naar de ingang van de kathedraal, waar dan al een lange rij mensen staat te wachten om in de kathedraal de mis van 12:00 uur bij te wonen. Als we na de security check binnen zijn gekomen, worden nog de mededelingen voorgelezen, waarin onder andere melding wordt gemaakt van de aanwezigheid van de huiskamers voor verschillende nationaliteiten, en van de nationaliteiten van de pelgrims die van over de hele wereld gisteren zijn aangekomen in Santiago de Compostela, die zich hebben gemeld bij het pelgrimsburo van de kerk.
Via Google Translate volgen we dan met enige vertraging – dus bijna simultaan – de in de mis uitgesproken teksten, die door de smartphone leesbaar worden gemaakt op het beeldscherm van Durkje haar telefoon. Zo kunnen we veel van de Spaanstalige mis ook op de inhoud van het gesproken woord toch heel goed volgen.  
De mis wordt deze keer tot onze verrassing afgesloten met het slingeren van de botafumeiro, het grote wierookvat van deze pelgrims-kathedraal.

Lunchen met Amerikaanse medepelgrims
Na de mis beginnen we met een rondgang door de kathedraal, waarbij we de welbekende medepelgrims Cynthia (moeder) & Rachel (dochter) nog eens weer ontmoeten. Met hen gaan we naar buiten om gevieren op een terras ergens verderop met elkaar te lunchen in dit mooie zonnige weer van vandaag.

Camino Shopping
Daarna nemen we afscheid van hen en vervolgens wandelen we door een aaneenschakeling van de smalle binnenstadsstraten van Santiago de Compostela, op zoek naar de uiteenlopende zaken die we hier in Santiago de Compostela willen kopen, waaronder de traditionele ketting met Sint-Jacobsschelp voor Durkje, een camino-sleutelhanger van Santiago de Compostela voor onze zeven kleinkinderen, een ansichtkaart om naar Duitsland te verzenden, een behoorlijk aantal camino-textieletiketten die de versleten versies van mijn pelgrimshoed moeten vervangen, camino-schelpen die we over een week willen uitdelen aan basisschoolkinderen als we voor hen een basisschoolcatechesemiddag gaan verzorgen in het Friese Hallum, enz.
Als dat klaar is, gaan we de kathedraal weer in om onze rondgang van vanmorgen af te maken, en daarbij bezoeken we onder andere het vermeende graf van Sint-Jacobus (Santiago) in de kelder van de kathedraal, waarna we naar boven gaan om achter het forse gouden beeld van Sint Jacob langs te gaan.
Op de terugweg naar onze hotelkamer gaan we eerst nog langs een supermarkt om onze boodschappen te halen voor de eerste terugreisdag van morgen, van het Spaanse Santiago de Compostela naar het Portugese Porto. Die boodschappen brengen we naar onze kamer van Coliving, waar we dan een uur de tijd nemen voor de verwerking van de foto’s en voor het schrijven van dit dagverslag.

Laatste avond in Santiago de Compostela
Om acht uur gaan we de binnenstad van Santiago de Compostela weer in, om daar een geschikt restaurant in de stad te vinden, waar we een heerlijke avondmaaltijd eten, zulks ter afsluiting van onze prachtige voorjaarspelgrimage van Salamanca via Astorga/Ponferrada naar Santiago de Compostela. 
Voordat we terug gaan naar onze overnachtings-accommodatie, kijken we om 22:00 uur ten afscheid nog even op het grote stadsplein vóór de kathedraal, waar op dat moment het dagelijkse concert van een Tuna-muziekgroep begint. Daar ontmoeten we toevallig dan ook nog de Friese medepelgrim IJsbrand uit Dokkum, die overmorgen evenals wij ook terugkeert naar Fryslân. 
Tegen elf uur keren we terug naar Coliving voor de laatste nacht in Santiago de Compostela.

Pelgrimeren van Outeiro naar Santiago de Compostela

Pelgrimsroute van Ponferrada (S) naar Santiago de Compostela (S)
Camino de Invierno van Ponferrada naar Santiago de Compostela
Van Outeiro naar Santiago de Compostela
Dinsdag 19 mei 2026 – 16,9 km.
Dag 14: 252,2 – 269,1 km.
 
Aankomst bij de kathedraal van Santiago de Compostela





































Spaanse Camino de Invierno
Vanuit verschillende windstreken van Spanje lopen allerlei Spaanse pelgrimsroutes naar Santiago de Compostela.
Durkje en ik hebben ervoor gekozen om dit jaar - in 2026 - de gehele Camino de Invierno te lopen tot in Santiago de Compostela.
Deze ‘Camino de Invierno’ is de ongeveer 270 kilometer lange pelgrimstocht van Ponferrada naar Santiago de Compostela.
Vandaag lopen we van deze Camino de Invierno onze 14e – en daarmee laatste - etappe, over een afstand van 16,9 kilometer van Outeiro naar Santiago de Compostela. We blijven daarmee zo ongeveer op een 300 meter hoogte, maar moeten onderweg wel een afdaling naar 125 meter en ook een klim naar 340 meter maken.

Vertrek uit Outeiro
Onze wekker hadden we voor vanmorgen gezet op 7:00 uur, in de pelgrimsherberg van Outeiro, maar al vóór 6:00 uur zijn enkele pelgrims – waarschijnlijk de Aziatische en de Spaanse met zijn heupwagentje – al stilletjes en druk in de weer om zich voor te bereiden op hun vertrek, en enkele anderen volgen daarop al spoedig, waardoor het bijna half zeven is dat wij dan ook maar opstaan. Enkele anderen van de tien pelgrims die hier vannacht in onze slaapzaal overnachtten blijven nog even liggen, maar al spoedig volgen ook zij met hun proces van opstaan en klaarmaken voor vertrek.
Durkje en ik willen ontbijten in de eetkamer van deze gemeentelijke pelgrimsherberg, maar er is niet voorzien in algemene verlichting in die eetkamer, waardoor we een grote kantinetafel vanuit de nog donkere eetkamer naar de centrale hal tillen, waar wel licht brand. Daar gaan we zitten te ontbijten. Ondertussen vertrekken weer enkele pelgrims, en als we het ontbijt op hebben, zijn alleen wij en een Frans pelgrimsstel nog aanwezig. Ook zij hebben geen haast, want ook zij hebben gezien dat het pas later op de dag mooi weer wordt, en dat we vooralsnog alleen maar te maken krijgen met aanhoudende regen. Hoe later je vertrekt, hoe langer dus je etappe bij mooi weer zal zijn, dus geen haast geboden voor hen. 
Om 8:00 uur vertrekken Durkje en ik toch maar, in volledige regenkleding in verband met de miezerige regen, die maar aanhoudt.

Regen – droog - Regen
Vrij snel daarna wordt het toch droog, en gaat de regenjas uit. De regenbroek houden we voor de zekerheid nog maar even aan, en dat blijkt voor de rest van deze etappe geen overbodige luxe te zijn, want het regent tussendoor gedurende deze hele etappe, tot in Santiago de Compostela. Kortom, een ware regendag in het Spaanse Galicië, waar Galicië bekend om staat.
We lopen eerst over een mooi breed pad op de grens van bos en open veld, en zien rechts van ons dat de dikke wolken blijven liggen tegen de bergrug verderop.
We passeren het buurtschap Pico Sacro.
Het volgende dorpje waar we doorheen komen, is Rubial. 
Daar komen we langs een openbare wasplaats, die is gedecoreerd met een stenen zwaardkruis, symbool voor Santiago, Sint Jacobus. 
In A Gandara komen we langs een muur waarop een groot aantal camino-tegeltjes zijn bevestigd, waarvan een aantal de namen bevatten van verschillende Spaanse camino’s.
Onderaan deze tegeltjesmuur staat bij een klein model van een caminopaal een beeldje van Sint Jacobus.
Voorbij A Gandara zien we twee pelgrims vóór ons heuvelopwaarts lopen. Het ziet er naar uit dat het de twee Amerikaanse pelgrims Cynthia (moeder) en Rachel (dochter) zijn uit Colorado, en dat blijkt even later – als we hen inhalen – inderdaad het geval te zijn. Inmiddels lopen we allen al weer dik in de regenkleding, want de miezerige regen houdt maar niet op, en zonder regenkleding nu lopen, is echt geen optie. 
We halen hen in en vertellen dat we verderop in A Susana een bar gaan zoeken voor onze koffiepauze.





Koffiepauze voor pelgrims in A Susana
In A Susana aangekomen, trekken we de regenponcho’s uit onder het afdak van de plaatselijke bar, en dan gaan we naar binnen.
Daar ontmoeten we het Italiaanse pelgrimsstel, dat we enkele malen eerder in de afgelopen dagen hebben ontmoet. Zij hebben hier zojuist koffie gedronken, en gaan nu weer verder.
Dan arriveren ook Cynthia en Rachel, die bij ons aan tafel aanschuiven voor een gezamenlijke koffiepauze.
Even later komen ook de twee Britse pelgrims uit Cambridge binnen, die hier ook hun koffiepauze hebben.

Van O Outeiro de Marozzos naar de Santa Lucia Capela
Wij zijn de eersten die vertrekken, en de anderen volgen even later ook.
Nu volgt een heuvelachtige route door verschillende kleine plaatsjes, met voortdurend links in de verte al het aanzwellende geluid van het autoverkeer op de drukke weg naar Santiago de Compostela. Het eerste buurtschap waar we doorheen komen, is O Outeiro de Marozzos. 
Zo’n twintig minuten later komen we weer door een buurtschap, dat een wegkruis heeft staan tussen de waterbron en de openbare wasplaats.
Tijdens een afdaling zien we linksvóór ons de eerste stedelijke bebouwing tegen een heuvelwand.
Dan komen we bij de Santa Lucia Capela, een alleenstaand, gesloten kerkje.
We moeten vóór de kapel langs, om dan voort te gaan over een glibberige calzada langs een smalle waterloop, als het ware een kerkenpad, maar dan op oud Spaanse wijze.
Aan het eind van deze gladde calzada moeten we bij een stenen trap omhoog, om dan over een asfaltweg voort te gaan.

We naderen Santiago de Compostela
Enkele minuten later lopen we langs een bouwplaats waar door meerdere bouwlieden wordt gewerkt. Op dat moment worden we tijdens het fotograferen van die bouwplaats ingehaald door de het Britse pelgrimsstel uit Cambridge.
Als we even later onder een hoog viaduct door lopen, zien we in de verte de eerste bebouwing van Santiago de Compostela, zijnde de enigszins futuristische gebouwen die je ook ziet als je Santiago de Compostela nadert via de Camino Franchés.
Als we een woonwijk binnenwandelen, zien we op het wegdek een metalen Sint-Jacobsschelp.
De Britse pelgrims zijn inmiddels al weer een eindje achterop geraakt, en als we net een spoorviaduct over zijn gelopen, zien we hen achter ons aan lopen aan de andere zijde van de spoorlijn.
Aan de muur van een tuinmuur hangt een gele Sint-Jacobsschelp, met eronder een pijl die ons de richting wijst.
En dan, om 11:50 uur, zien we na vier weken pelgrimeren eindelijk de eerste contouren van de kathedraal van Santiago de Compostela, zij het vaag vanwege het slechte weer.
Als we er een foto van maken, horen we achter ons de enthousiaste, uitbundig blijde klanken van het Aziatische pelgrimsstel dat we enkele minuten geleden hebben ingehaald. Zij verheugden zich er al zo op om straks de kathedraal voor het eerst te aanschouwen, en dit is dan dat blijde moment voor hen, en natuurlijk ook voor ons.
Als we iets verder door lopen naar beneden, wordt de kathedraal steeds beter zichtbaar.
Dit zijn van die mooie momenten voor een foto van aankomst in Santiago de Compostela, en van anderen hebben we ook al gezien dat hier door velen foto’s worden gemaakt bij het voor het eerst zien van de majestueuze kathedraal van Santiago de Compostela.
We lopen verder naar beneden, en komen langs een volop in gele bloei staande boom.
Letterlijk klokslag twaalf uur lopen we via de Puente Río Sar de stad Santiago de Compostela binnen.

Door de binnenstad naar de kathedraal van Santiago de Compostela
Door een oude Mazarelos-stadspoort gaan we het oude stadscentrum binnen.
Het begint nog weer iets harder te regenen, maar dat kan ik nog opvangen met de paraplu. Zo lopen we door de regen te midden van anderen in poncho’s en onder paraplu’s door de regenachtige straten van Santiago de Compostela, zoekend naar de juiste, kortste route naar de kathedraal.
Om 12:20 uur arriveren we op de Praza de Quintana bij de kathedraal.
Een mooi moment voor ons beiden om alvast de eerste foto’s van aankomst te maken.

Waardevolle ontmoetingen vóór de kathedraal van Santiago de Compostela
Dan hoef je maar op de muziek van de iconische doedelzakspeler af te gaan om te weten waar je moet zijn om door de donkere poort van de Praza da Quintana te lopen naar de Praza do Obradoiro.
Op het grote stadsplein vóór de immense kathedraal aangekomen, zien we een groot aantal pelgrims dat ook al is gearriveerd. Daartussen zie ik het ons bekende Britse pelgrimsstel uit Cambridge.
Hier op het eindpunt van onze meer dan duizend kilometer lange camino (Vía de la Plata & Camino de Invierno) volgt uiteraard de voor alle pelgrims traditionele fotosessie vóór het front van de enorme kathedraal. 
Daarbij helpen pelgrims ook elkaar bij het maken van zo’n bijzondere fotoreportage. We vragen een Koreaanse pelgrim die achter ons staat om van ons enkele aankomstfoto’s te maken,  hetgeen hij met volle overgave doet. 
Hij vertelt de Camino Franchés te hebben gelopen voor zijn persoonlijke ontwikkeling. Eén van zijn meest bijzondere ervaringen is dat hij stukjes ijs heeft zien vallen uit de lucht. Van het bestaan van hagel was hij tot op dat moment nog niet op de hoogte. 
En dan ineens staat de ons welbekende Friese pelgrim IJsbrand Visser (uit Dokkum) vóór ons op het plein. We wisten vooraf niet van elkaar dat we zouden gaan pelgrimeren, maar in de afgelopen weken kregen we dat via social media van elkaar te weten. Heel toevallig arriveerden we vandaag nagenoeg tegelijk hier op het plein, IJsbrand vanuit Porto en wij vanuit Salamanca. Zoiets organiseer je niet, maar dit wonder gebeurt wel op de camino. 
En dan nóg een verrassing, want als we met IJsbrand staan te praten, arriveren ook de Amerikaanse pelgrims Cynthia en Rachel, met wie we al een week nauw contact hebben op de camino. We verwelkomen elkaar hier met een hartelijk omhelzing op dit drukke plein te midden van al die andere gearriveerde pelgrims.

Naar het Pelgrimsburo van Santiago de Compostela
We zouden wel uren op het plein kunnen blijven staan, en weten uit ervaringen van onze eerdere aankomsten dat je dan van de ene verbazing en van de ene ontmoeting in de andere valt, maar we moeten toch wel weer door.
Daarom wandelen we direct door naar het Spaanse pelgrimsburo van de bisschop, waar we ons aanmelden voor de registratie van onze aankomst in Santiago de Compostela.
Gelukkig is het systeem daartoe aangepast, en kunnen we vlot naar binnen om ons op twee computerterminals gelijktijdig naast elkaar aan te melden, opdat we aansluitende volgnummers krijgen. 
We krijgen dan beiden een volgnummer, en kunnen aansluiten in de rij om aan een loket te worden geholpen. We hoeven maar enkele minuten te wachten, en zijn dan al aan de beurt.  
 
Onze beide pelgrimspaspoorten worden heel nauwkeurig gecheckt op de gelopen twee camino’s, er wordt druk gerekend op de totale afstand die we hebben gepelgrimeerd, en dan krijgen we beiden onze pelgrimscertificaten, met erbij een afstandscertificaat van de beide camino’s, die we vandaag in Santiago de Compostela hebben afgerond.

Warm welkom in de Huiskamer der Lage Landen van het Nederlands Genootschap van Sint Jacob 
Dan gaan we naar boven in het pelgrimsburo, naar de Nederlandse Huiskamer der Lage Landen van ons Nederlands Genootschap van Sint Jacob, waar we heel hartelijk worden ontvangen door het echtpaar Aafke & Ben uit Alkmaar, dat in deze weken gastvrouw & gastheer is voor alle Nederlandse en Vlaamse pelgrimsleden die arriveren in Santiago de Compostela. 
We krijgen koffie aangeboden, eten hier onze lunch, en zitten gezellig bij elkaar met ook twee andere pelgrims erbij, een Nederlander en een Belgische. 
Dan lopen we naar beneden, waar inmiddels de rij wachtenden voor het certificaat behoorlijk is gegroeid. Toen wij naar binnen gingen, stond de teller al over de zeshonderd, en dat gaan de hele dag nog door.
Ik ga vóór ons vertrek de kerkzaal tegenover het pelgrimsburo binnen, terwijl Durkje onze geliefde naasten informeert over onze aankomst.

Coliving (& Coworking)
Daarna lopen we door de stad naar Coliving, het appartementencomplex waar we twee nachten zullen verblijven tijdens onze tweedaagse in Santiago de Compostela.
Na het douchen en verkleden, zoekt Durkje direct een wasserette in een straat verderop, en begin ik in één van de twee inpandige computerwerkplaatsen in de basement van Coworking met het verwerken van onze foto’s en met het verslag van deze dag.
Vanavond hebben we afgesproken met Cynthia & Rachel en Daphne met een voor haar overgekomen Noorse vriendin voor een gezellig afsluitend afscheidsavondeten in een typisch Spaans specialiteitenrestaurant met deze twee Amerikaanse en de Canadese pelgrims, met wie we in de afgelopen week op de Camino de Invierno veel en fijn contact hebben gehad.
Het is al tegen tien uur vanavond als we door het stadspark terug wandelen naar ons overnachtingsadres iets buiten het stadscentrum van Santiago de Compostela.

Resumé van de Camino de Invierno van Ponferrada naar Astorga
De Camino de Invierno hebben we vandaag geheel voltooid. Dat deden we in één keer als volgt:
  • Dit jaar (2026) pelgrimeerden we van 5 tot en met 19 juni 2026 van Ponferrada naar Santiago de Compostela over de afstand van 269,1 kilometers in een tijdsbestek van 14 wandeldagen. Dat is gemiddeld circa 19,3 kilometer per etappe.
  • Bij de voorbereiding en tijdens het bewandelen van de Camino de Invierno hebben we gebruik gemaakt van de volgende zes wandelgidsen: A. ‘Vía de la Plata’ (etappes 40 & 41) van Cordula Rabe, in de Nederlandstalige versie van 2023; en B. ‘Spanien: Jacobsweg Vía de la Plata’ (kaarten 49 t/m 51) van Raimund Joos, in de Duitstalige versie van 2019; en C. ‘Vía de la Plata’ (pagina 121 t/m 124) van Hans van den Breul, in de Nederlandstalige versie van 2025; en D. ‘Camino de Invierno / Ponferrada – A Laxe - Santiago’ (etappes 01 tm 08 en 4 & 5) van John Brierley, in de Engelstalige versie; en E. ‘Camino Invierno’ (alle 10 etappes) van Hans van den Breul, in de Nederlandstalige versie van 2026; en F. Wintercamino – Camino de Invierno’ (alle 10 etappes) van een Redactie van acht werkgroepleden, in de Nederlandstalige versie van 2016.
  • De verschillende wandelgidsen kennen een eigen etappe-indeling, met - uitgaande van hun eigen uitgangspunten - onderling verschillende etappe-afstanden. Daarom hebben wij bij de bepaling van onze eigen etappe-afstanden per etappe het gemiddelde genomen van de hier genoemde wandelgidsen die zo’n etappe beschrijven. 
  • Voordeel van het gebruiken van meerdere wandelgidsen is dat we vooraf en tijdens de pelgrimstocht een goed beeld kregen van alle ins en outs inzake de volgende etappes, waaronder voorzieningen zoals bars, winkels en overnachtingsaccommodaties. 
  • Dan zie je ook welke afwijkende route-variaties de afzonderlijke wandelgidsen vermelden, waaruit we in dergelijke situaties een weloverwogen keus konden maken ten aanzien van de door ons te lopen variant. 

Pelgrimeren van Bandeira naar Outeiro

Pelgrimsroute van Ponferrada (S) naar Santiago de Compostela (S)
Camino de Invierno van Ponferrada naar Santiago de Compostela
Van Bandeira naar Outeiro
Maandag 18 mei 2026 – 17,2 km.
Dag 13: 235,0 – 252,2 km.
 
Vlak vóór Dornelas ontmoeten we de Amerikaanse medepelgrims Rachel & Cynthia



















Spaanse Camino de Invierno
Vanuit verschillende windstreken van Spanje lopen allerlei Spaanse pelgrimsroutes naar Santiago de Compostela.
Durkje en ik hebben ervoor gekozen om dit jaar - in 2026 - de gehele Camino de Invierno te lopen tot in Santiago de Compostela.
Deze ‘Camino de Invierno’ is de ongeveer 270 kilometer lange pelgrimstocht van Ponferrada naar Santiago de Compostela.
Vandaag lopen we van deze Camino de Invierno onze 13e etappe, over een afstand van 17,2 kilometer van Bandeira naar Outeiro. We blijven daarmee zo ongeveer op een 300 meter hoogte, maar moeten wel een afdaling naar 50 meter en een klim naar 340 meter maken.

Vertrek uit Bandeira
Onze wekker hadden we voor vanmorgen gezet op 7:00 uur in de pelgrimsherberg van Bandeira, maar omdat de drie mannelijke medepelgrims (waaronder één Nederlander) al eerder druk in de weer waren, zijn we een kwartier eerder wakker, en staan we direct op. 
Durkje en ik ontbijten in de eetkamer van deze gemeentelijke pelgrimsherberg. De lucht is buiten helder, en het is vannacht flink afgekoeld, dus het is niet alleen in de slaapzaal, maar vooral ook in de eetzaal nogal koud. Ik doe er de electrische verwarming aan, en binnen de kortste keren blaast die de eetzaal behoorlijk warmer op de plek waar we zitten te ontbijten.
Tijdens ons ontbijt komen de Amerikaanse pelgrims Cynthia (moeder) en Rachel (dochter) nog even bij ons langs in de eetzaal om afscheid te nemen. Zij gaan eerst het dorp nog in om in een bar te ontbijten. Wellicht zien we ze later vandaag nog eens. Zij gaan één herberg verderop overnachten, en wandelen morgen dan ook naar Santiago de Compostela.
Om 8:00 uur verlaten we de herberg, om te beginnen aan onze volgende etappe, de voorlaatste van de Camino de Invierno.
Langs de hoofdweg in Bandeira zien we aan de andere kant van de weg een gedenksteen staan die verwijst naar de Camino Mozárabe, die we twee jaar geleden al eens bewandelden.
Aan de rand van het dorp is men bezig geweest met de riolering, heeft men de asfaltweg al opnieuw geasfalteerd, en wordt momenteel gewerkt aan het storten van een nieuw voetpad.

Via Dornelas naar A Carballeira
Voorbij Bandeira maken we direct al een behoorlijke klim. Die gaat langs een hoge aarden wal aan onze rechterhand, waarop overwegend hoge eucalyptusbomen groeien. 
Als we zo’n twintig minuten later door een golvend landschap lopen, zien we rechts van ons in de verte de dikke wolken nog tegen de bergwanden aan liggen. Een sprookjes(pr)achtig gezicht is dat, mede ook door de jonge maïsplanten die al opschieten uit de akkers vlak langs de weg waar wij lopen.
Onderweg ontmoeten we overigens Cynthia en Rachel ook nog. We laten hen achter ons, en zien hen later vandaag niet meer terug.
Om kwart over negen arriveren we in het plaatsje Dornelas, dat ook een pelgrimsherberg heeft. Gisteren hoorden we van pelgrims die bij ons in Bandeira moesten blijven slapen, dat deze herberg in Dornelis afgelopen nacht geheel vol was. Nu hangt er een bordje aan de toegangspoort, waarop staat dat de herberg en de bar binnen vanaf 13:30 uur open zijn.
Verderop in het dorp passeren we de kerk, de Igrexa de San Martiño de Dornelas.
In een tuin linksboven ons zien we een oude hórreo staan.
Voorbij Dornelas gaan we het bos in. Daar komen we langs een holle boom, die in de loop der tijd uitbundig is getransformeerd in een soort herdenkingsboom. Er hangen allerlei bidprentjes in, maar ook nagedachtenissen aan overledenen. 
Een kwartier later komen we voorbij het bos langs een oude schuur, waar diverse aanbieders hun uiteenlopende diensten aanbieden aan de passerende pelgrims, zoals eten, massage en drinken.
Bij het oversteken van de weg voorbij deze schuur komen we langs een houtzagerij.
Er liggen dikke boomstammen op het terrein, en brede gezaagde planken staan rechtop tegen een muur van de houtzagerij te drogen in de zon.
Aan het eind van het terrein is een pauzeplek ingericht, waar drie verkoopautomaten staan, waar je onder andere drinken en snacks kunt kopen. Een dik stuk hout met daarin een scheur gelijkend op een smiley staat erbij.
Enkele minuten later lopen we door het buurtschap A Carballeira.

Steil afdalen door uiteenlopende buurtschappen
Het volgende plaatsje dat we doorkruisen, is O Seixo.
Daar wandelen we langs de zogenoemde Capilla de las Augustias.
Hier staan ook enkele nog kleine palmbomen uitbundig in bloei. 
We lopen door een aaneenschakeling van buurtschappen, en de volgende daarvan is Castro.
Als je door zo’n plaatsje loopt, en je de ogen goed de kost geeft, is er eigenlijk elk moment wel iets bijzonders, iets moois te zien, dat je uitnodigt om er onderweg een foto van te maken.
Als we buiten de bebouwing in een grote bocht afdalen, krijgen we een prachtig gezicht over de riviervallei van de rivier de Río Ulla, waarin we nu gaan afdalen.
Tijdens die afdaling komen we langs het buurtschap Noveledo, waar we dus niet doorheen wandelen.
Het is nogal een fiks steile afdaling, dus we gaan niet heel snel voort, alhoewel het asfalt wegdek ons het afdalen wel vergemakkelijkt. In de berm zien we prachtige kruiden, en bloeiende planten, zoals bijvoorbeeld het vingerhoedskruid nabij het plaatsje Gundian.
Voorbij de huizen van Gundian gaat een deel van de steile afdaling overigens ook over een holle weg.

Over de Río Ulla naar Ponte Ulla
Na een steile en lange afdaling krijgen we dan eindelijk Ponte Ulla in zicht. 
Dan zien we tegelijk ook de stenen brug over de Río Ulla, waar we straks over heen zullen gaan.
Tegenover de opgang naar de brug staat een herdenkingssteen, gerelateerd aan de camino.
Als we de brug over lopen, krijgen we een mooi vergezicht aan beide zijden over de Río Ulla, met aan beide zijden twee bruggen die het rivierdal hoog overspannen.
Direct voorin Ponte Ulla komen we langs de kerk, de Santa María Magdalena de Puente Ulla.
Als we bij de VVV voorin het dorp een pelgrimsstempel willen halen, gaat dat verhaal niet op, want de VVV is gesloten.
Op de eerste T-kruising is een ruimte ingericht als pauzeplek, waar ook verschillende verkoopautomaten staan, waar je eten en drinken kunt kopen, en een passage-stempel kunt zetten in je pelgrimspaspoort.
We gaan er in eerste instantie aan voorbij, want wij willen boodschappen halen bij de Spar-supermarkt verderop. Maar ook dat verhaal gaat niet op, want de Spar hier is op maandag gesloten. Daarom raadplegen we Google Maps om te bekijken wat hier verder de mogelijkheden zijn om boodschappen te halen, want we moeten voor vanavond een warme maaltijd meenemen, en ook voor de rest vandaag, en alvast voor morgen alle boodschappen kopen.

Toch wel boodschappen te halen in Ponte Ulla
We hebben dan toch ook wel weer geluk, want veel hogerop in het dorp langs een drukke autoweg, is een restaurant, met een benzinestation ernaast dat een tankshop erbij heeft. 
We lopen daarom nu eerst de afslag van de camino-route voorbij, en gaan vlak vóór een viaduct via een stenen trap het hoge talud op. In het viaduct heeft men overigens twee muurschilderingen gemaakt, waarvan er één afbeeldingen laat zien met betrekking tot pelgrims.
Bovenaan het talud kunnen we over korte afstand naar het beoogde restaurant lopen. 
Binnen gekomen, bestellen we eerst maar eens koffie, met deze keer een sandwich erbij. Ondertussen kijk ik even in de benzineshop of we daar onze boodschappen in voldoende mate kunnen halen, en dat blijkt rijkelijk het geval te zijn. Met onder andere twee kant en klaar-maaltijden, voldoende eten en drinken voor vandaag en morgen onderweg loop ik terug naar het restaurant, waar dan inmiddels de overheerlijke en verrassend mooi gecreëerde sandwich bij ons op tafel wordt geserveerd.
Deze lekkernij bekronen we dan toch maar feestelijk met nog een extra kop koffie, en dan concluderen we dat we met deze boodschappen en met deze aangename koffiepauze buitengewoon voldaan verder kunnen naar ons eindpunt van vandaag.

Vanuit Ponte Ulla fiks bergop
Eerst dalen we het talud af, terug naar het viaduct van zojuist. Dan moeten we iets verderop de doorgaande camino vervolgen. Van de andere kant komt een jongeman aanlopen met een flesje in de hand en een rugzak schots en scheef op de rug. Hij volgt ons bergopwaarts in een veel lager tempo, en we horen hem nog lang luid zingend voortbewegen op de muziek die hij met zich meedraagt.
Na een eerste klim moeten we een klein eindje langs een drukke verkeersweg, waar we Ponte Ulla uitlopen, en gelijktijdig ook de provincie Pontevedra verlaten.
Ondanks de ietwat onduidelijke bewegwijzering op dit stuk, vinden we de goede route, die ons uiteindelijk eerst links van de weg, en later rechts van de weg verder laat gaan, waar we dan overigens een fikse klim moeten maken over een calzada-achtig bospad. De jongeman van zojuist loopt dan op grote afstand nog steeds achter ons, zien we.
Bovenaan een klim, bereiken we een huis met een tuin aan de wegzijde, waarin een beeldje van de heilige Jacobus tussen enkele dikke keien staat ter decoratie.
Als we dan over enkele open straten een behoorlijke hoogte hebben bereikt, krijgen we een schitterend vergezicht over het diepe dal achter ons.

Aankomst bij Jacobus in Outeiro
We gaan het bos weer in, en als we even later op een kruising van bospaden rechtdoor dienen te gaan, staat daar een richtingwijzer die ons nota bene duidelijk maakt dat de weg rechtdoor naar Santiago de Compostela gaat.
Als we na een lang traject door het bos het bosperceel uit komen, en linksaf de asfaltweg op gaan, zien we direct Outeiro al liggen, en links van ons hebben we weer zo’n mooi uitzicht over het diepe dal en de bergen in de verte.
Bij de Capilla de Santiago komen we Outeiro binnen.
Een plaatsnaambord zien we niet, maar iemand heeft tegen de gevel van diens huis met letters de plaatsnaam aangebracht. Het kan dus niet missen, we zijn nu in Outeiro aangekomen, waar onze laatste overnachting zal plaatsvinden voordat we morgen Santiago de Compostela binnen zullen gaan als alles dan goed gaat.
Tegenover de kerk bevindt zich een waterbron, met een hele forse gebeeldhouwde steen er bovenop. In die steen is Sint Jacobus afgebeeld als pelgrim en apostel.
Jacobus staat hier onder het stenen kruis.
We kunnen de Capilla de Santiago niet binnen, maar kunnen door de tralies van de deur wel zien dat in het midden van het koor boven het altaar een beeld staat van de heilige Jacobus, met links ervan een beeld van de heilige Christoffel, en geheel rechts een beeld van Santiago Matamoros, ofwel Jacobus als Morendoder, met zijn slachtoffers aan de voet van zijn paard.
We lopen verder door de halfverharde hoofdstraat van Outeiro.

Overnachten in de pelgrimsherberg van Outeiro
Dan is het nog maar een klein eindje verder, als we aan het eind van het dorpje arriveren bij de gemeentelijke pelgrimsherberg van Outeiro.
Heel prominent zie je de twee grote slaapzalen, die beide uitkomen op de centrale hal van de herberg.
Bij het pelgrimslogo van de herberg lopen we om 13:15 uur de oprit naar de herberg op.
Binnen worden we ontvangen door een medewerker van de gemeente die ons van achter het glazen scherm van zijn balie incheckt. De man doet dat uiterst secuur, namelijk één voor één. Ik kan bijvoorbeeld ook niet voor ons beiden in één keer betalen, want eerst checkt hij mij uitgebreid in, en krijg ik alles wat ik nodig heb, zoals een textielpakket en een toegangsbewijs, en dan moet ik tien euro betalen. Dan pas herhaalt zich het hele lange inschrijvingsproces voor Durkje nog eens, dat ook wordt afgesloten met het betalen van haar tien euro. Deze secure manier van werken, en alles één voor één compleet registeren en coderen, heeft ook wel weer wat, maar zo uitgebreid is nergens te doen gebruikelijk gebleken in onze afgelopen camino-weken. Als alles helemaal klaar en goed is,  vertelt hij over de verschillende ruimtes die we zullen aantreffen, en dat alle sanitair voor heren en dames hier is gescheiden; helemaal prima. 
En dan kunnen we naar binnen, om ons te installeren in de slaapzaal, waar dan overigens al een Aziatische pelgrim zich bevindt. 
Direct na ons komt nog een Spanjaard met een bagagewagen, later nog een Spaans echtpaar met een bagagewagen, dan ook nog een Frans echtpaar, en voorts nog enkele mannen die individueel pelgrimeren. Al met al zijn er zo’n tien pelgrims vannacht in deze herberg.
Vanmiddag hebben we alle tijd voor de foto’s en voor de verslaglegging, en vanavond bestaat ons avondeten uit de kant-en-klaar-maaltijden, die we eerder vandaag al in Ponte Ulla hebben gekocht. Zo komen we ook deze dag op de camino, onze voorlaatste van deze voorjaarspelgrimage, weer goed door.

Pelgrimeren van Lalín naar Bandeira

Pelgrimsroute van Ponferrada (S) naar Santiago de Compostela (S)
Camino de Invierno van Ponferrada naar Santiago de Compostela
Van Lalín naar Bandeira
Zondag 17 mei 2026 – 22,9 km.
Dag 12: 212,1 – 235,0 km.
 
Via de middeleeuwse Ponte Taboada steken we de Río Deza over



















Spaanse Camino de Invierno
Vanuit verschillende windstreken van Spanje lopen allerlei Spaanse pelgrimsroutes naar Santiago de Compostela.
Durkje en ik hebben ervoor gekozen om dit jaar - in 2026 - de gehele Camino de Invierno te lopen tot in Santiago de Compostela.
Deze ‘Camino de Invierno’ is de ongeveer 270 kilometer lange pelgrimstocht van Ponferrada naar Santiago de Compostela.
Vandaag lopen we van deze Camino de Invierno onze 12e etappe, over een afstand van 22,9 kilometer van Lalín naar Bandeira. We dalen daarbij van ongeveer 525 meter naar circa 300 meter hoogte.

Vertrek uit Lalín
Onze wekker hadden we voor vanmorgen gezet op 6:30 uur in het Hotel Alda Lalín van Lalín. Evenals alle andere pelgrims moesten wij een andere overnachtingsaccommodatie regelen dan de pelgrimsherberg van Lalín, want die bleek tenminste gedurende een jaar gesloten te zijn. Daarom zijn we als pelgrims voor de afgelopen nacht in verschillende accommodaties geweest.
Durkje en ik ontbijten in de hotelkamer.
Om 7:40 uur verlaten we het hotel, om te beginnen aan onze volgende etappe.
Omdat we gisteren al vanuit het stadscentrum naar de uiterste westkant van de stad zijn gelopen, waar ons hotel staat, kunnen we vanmorgen heel kort door de bocht de route van onze camino vervolgen. Daartoe maken we een korte doorsteek van slechts acht minuten in zuidelijke richting, en dan zijn we al aangekomen op de brug waar de camino onderdoor gaat.
We lopen aan de overzijde van de brug naar beneden, en stappen daar op de doorgaande route van de camino van Lalín richting Bandeira. We gaan vooralsnog over het wandelpad parallel aan de Río Pontiñas.

Van A Laxe Bendoiro naar A Laxe
Verderop moeten we over een modderig pad – wat eigenlijk een afwateringsgoot is – naar boven. Om het wandelen hier te vergemakkelijken, heeft men langwerpige granieten stapstroken in de lengterichting aaneengelegd, waarover we met schone en droge schoenen het pad opwaarts kunnen maken.
In de bebouwde kom aangekomen, draaien we langs een betrekkelijk eigentijds kerkgebouw linksaf om door de bebouwing verder te lopen.
Even later lopen we over een breed veldpad met een mooi uitzicht over de vallei links van ons.
Inmiddels hebben we op een bedrijventerrein onze regenkleding aan gedaan, want het begon steeds harder te miezeren, en wel zoveel dat je daar toch behoorlijk nat van wordt. De miezerige regen houdt aan totdat we straks onze koffiepauze zullen hebben, dus het is maar goed dat we vroegtijdig hebben gekozen voor het dragen van de regenpakken.
Tegen negen uur lopen we de bebouwde kom van A Laxe Bendoiro binnen, ter hoogte van de gemeentelijke herberg.
Bij een openbare wasplaats zie ik dat het dak ervan wordt gedragen door een pilaar met daarin een uitgefreesde Sint-Jacobsschelp.
Bij A Laxe komen we op een doorgaande brede asfaltweg, waarbij we vóór ons een viaduct van een verkeersweg hoog over het rivierdal zien gaan.
We volgen de verkeersweg een eind.
Ruim vijf minuten later wandelen we langs een kaasfabriek. Aan het hek hangt een bord, waarop staat dat je hier als pelgrim een pelgrimsstempel in je pelgrimspaspoort kunt verkrijgen. Maar ja, het is zondag, de fabriek ligt stil, het hek is dicht, dus een stempel voor ons zit er op dit moment niet in.

De Ponte Taboada over de Río Deza
Inmddels hebben de Camino de Sanabrés en de Camino de Invierno zich voor ons ongemerkt samengevoegd, dus we kunnen nu ook pelgrims van de Camino de Sanabrés ontmoeten.
We gaan verder over een mooie groen hellingpad. Dat is een steentjespad tussen begroeide bermmuurtjes door en onder al die prachtige kleuren groen van de vele kruiden, struiken en bomen.
Dan gaan we een zogenoemde calzada op, een met platte keien/stenen geplaveide weg, zoals die al sinds de Middeleeuwen is aangelegd.
Deze calzada voert ons naar de Ponte Taboada.
Deze hele oude brug ligt over een rivier tussen twee hoog opgaande, grillige bergwanden.
De brug, die al dateert van het jaar 912, ligt als een hoge stenen boogbrug over de Río Deza.
Via deze eeuwenoude boogbrug steken we de Río Deza over.
Aan de ander zijde blijft het pad een calzada, geheel passend bij de oude brug.
Waar we direct al het volgende dorpje binnenwandelen, staan twee pilaren op het pad met daarop twee Sint-Jacobsschelpen, dus iedereen die hier vanuit dit dorpje de brug wil gaan bekijken, zal kunnen zien dat de camino van Sint Jacob over deze eeuwenoude brug gaat.

Bezoek aan de Iglesia de Santiago de Taboada
We komen verderop op vlakker terrein, ofwel door een golvend landschap. Niet alleen de woonhuizen zijn in deze regio verouderd en verlaten, want dat zelfde geldt hier ook voor veel boerderijen in Galicië.
Als we vanuit een pad omhoog lopen naar een brede asfaltweg, begin een kerkklok te luiden.
Op de asfaltweg aangekomen, zie ik dat een vrouw vóór de kerk staat om met twee touwen de  luidklokken te luiden.
We steken de weg over, op weg naar deze kerk, want die is nu open. Daarbij lopen we langs het stenen beeldje van een pelgrim.
Binnengetreden zien we alle pracht en praal van dit kleine kerkje.
Op een banier links tegen de kerkmuur zie ik de afbeelding van Sint Jacobus te paard als zogenoemde Morendoder. Als ik de klokkenluidster daarop wijs, corrigeert ze me met de mededeling dat het ‘Santiago Apostol’ is, want Spanjaarden willen in deze tijd liever niet de kritiek van het Morendoder over zich heen krijgen. Dan vertelt de vrouw over de relatie van Santiago en deze kerk. Ze vertelt dat Santiago de beschermheer is van deze kerk en van het dorp, en als ik dat verkort weergeef met de aanduiding van ‘patron’, bevestigt ze dat direct.
We hoeven de klokkenluidster er niet eens om te vragen, want ze is even in de consistorie, en daarna komt ze naar ons toe om ons een stempel in onze pelgrimspaspoorten te geven.
De parochiaan die zojuist nog op een stoel vóórin de kerk zat, gaat bij het altaar staan, om de Bijbel klaar te leggen bij de te lezen tekst van vandaag.
De vrouw vertelde ons al dat de ochtendmis over enkele ogenblikken zal aanvangen. Ondertussen komt er ook nog een ander echtpaar binnen. 
We verlaten de kerk, en groeten de heilige Jacobus bij het verlaten van het kerkterrein.

Uitdaging voor wandelaars maar niet te doen voor fietsers
We gaan door, en gaan dan voort over een prachtig breed halfverhard pad, omgeven door oude bomen in allerlei grillige vormen.
Bij een kerkje komen we een volgend buurtschap binnen.
We naderen de stad Silleda, waar we onze koffiepauze willen houden, maar daartoe moeten we nog de nodige acrobatische toeren uithalen op een nat glibberig pad van dikke keien, dat tamelijk steil naar beneden loopt. Aan het begin van dit pad worden we ingehaald door drie mannen op mountain bikes. Die proberen even dit steile pad met hun mountain bikes te bedwingen, wat de voorste fietser aardig lukt. De tweede stapt halverwege af, en loopt verder. De achterste mountain biker geeft het al veel sneller op. Hij glijdt uit, blijft met zijn wiel en ook met een schoen vast zitten tussen de dikke keien, en gaat glibberend en glijdend op zijn fietsschoentjes met de mountain bike aan de hand lopend verder naar beneden.
En dan zien we een langeafstandsfietser eveneens met volle bepakking in tegengestelde richting ons tegemoet komen, omhoog nota bene. We geven elkaar de nodige ruimte, en dan ploetert de al te optimistische mountain biker langzaam naar boven, zijn mountain bike met daarop een behoorlijke bepakking moeizaam omhoog duwend.
Als de fietsers vóór ons uit zicht zijn, moeten wij nog een heel eind verder naar beneden, over de gladde keien, nat en glad geworden door de vele regen.

Uitgebreide koffiepauze in Silleda
Om 11:20 uur – na ongeveer 3,5 uren onafgebroken te hebben geklommen en gedaald – wandelen we over een parkeerterrein van vrachtwagens en andere bedrijfswagens de bebouwde kom van de stad Silleda binnen, op zoek naar een koffiepauzeplek.
Rechts van de weg zien we de eerste citroenen en sinaasappelen in de bomen hangen in een tuin.
Bars en café’s worden al aangekondigd langs de weg, maar op deze zondagochtend zijn die voor een deel gesloten. Maar als we langs de kerk, de Igrexa de Santa Eulalia, het centrum in lopen, vinden we gelukkig toch een bar die geopend is. Hier gaan we koffiedrinken.
Buiten trekken we onze regenkleding eerst uit op het terras, en dan gaan we naar binnen, waar tussen de Spanjaarden in dit volle café ook drie mannelijke pelgrims aan een tafel zitten (waaronder een Nederlander), en naast het tafeltje waar wij nog kunnen zitten, zit een Italiaans pelgrimsstel. 
We bestellen koffie met een croissant en churros, en genieten dan op deze zondagochtend bij de kerk in het café van een heerlijke en welverdiende koffiepauze.
Om 12:05 uur laten we de bebouwde kom van Silleda achter ons. De zon breekt door, en vanaf nu houden we prima wandelweer vandaag, alhoewel de luchten achter ons dreigend blijven. Maar wij kijken vooral naar de opklaringen vóór en naast ons.

Van Foxo de Deza naar Chapa
Voorbij Silleda gaat het dan voort over een heel smal voetpaadje achter de huizen langs. 
Het eerste buurtschap waar we dan doorheen komen, is Foxo de Deza.
In een muur onder een afdak hangt een gevelsteen, met daarop het opschrift ‘Camino Real’.
Het volgende gehucht dat we door komen, is O Espiño.
Links van de straat staat een rechtopstaande steen, met daarin een Sint-Jacobsschelp, waaronder voorheen ooit een waterkraan heeft gezeten. Er hangt nog wel een bordje bij dat verwijst naar drinkwater, maar dat is verleden tijd.
Onderweg krijgen we hier en daar prachtige uitzichten over de valleien.
We moeten via een nogal sterk gehavend bruggetje de Río Toxa oversteken. Rijdend verkeer mag er niet meer overheen, maar voor de wandelende pelgrims wordt een voor ons welkome uitzondering gemaakt.
Dan komen we door een viaduct, waar men in de wanden aan beide zijden ornamenten heeft aangebracht van enkele Sint-Jacobsschelpen en enkele zwaardkruisen.  
Inmiddels hebben we onze plaats van bestemming Bandeira in de verte al zien liggen.
Maar eerst komen we nog door het dorpje Chapa.
Het is één uur in de middag, en de klok van de kerk van Chapa wordt geluid.
Inmiddels zien we de kerk ook, te midden van de huisjes die bij de kerk staan.

Overnachten in de pelgrimsherberg van Bandeira
Nu hebben we ook het volle zicht op de bebouwing van Bandeira.
We moeten eerst nog door een dal langs een bedrijfsterrein waar koeien samengehokt staan, en waar een veewagen van binnen wordt schoongespoten, en dan moeten we het dal weer uit naar boven, om dan om 13:25 uur de plaats Bandeira binnen te wandelen.
In de hoofdstraat kopen we in een klein winkeltje een fles water en een pak melk voor straks, en dan lopen we door naar de gemeentelijke pelgrimsherberg verderop in het dorp.
Daar worden we vlot ingecheckt, en kunnen we ons installeren in de grote slaapzaal.
Inmiddels zijn de drie mannen ook al gearriveerd die we eerder tijdens onze koffiepauze hadden ontmoet in Silleda, en als ik vanmiddag in de eetzaal het verslag van de dag zit te schrijven, komen ook de Amerikaanse moeder Cynthia en haar dochter Rachel in de herberg aan. Rond het avonduur zijn we dus met zeven pelgrims in deze pelgrimsherberg.
Het is vandaag een feestdag in Galicië, want het is de zogenoemde Dag van de Literatuur. Op internet stond gisteren dat de bars in het dorp vanmiddag daarom om 16:00 uur dicht zouden gaan, maar toen we vanmiddag in de eerste bar met restaurant vroegen of dat klopt, vertelde de vrouw binnen dat ze gewoon tot middernacht open zijn, en dat we nu vanavond gewoon langs kunnen komen in de eetzaal voor een pelgrimsmaaltijd. Dat gaan we doen, samen met de Amerikaanse medepelgrims Cynthia & Rachel en de Canadese Daphne.