Peerkepad - pelgrimeren met en zonder rondwandelingen

Maandag 19 oktober 2026
 

Cover van de wandelgids 'Peerkepad' (2018)

PeerkePad tussen Wittem & Tilburg

Het PeerkePad is een wandelroute van circa 165 kilometer tussen het Nederlands-Limburgse dorpje Wittem en de Brabantse stad Tilburg, aangevuld met zeven rondwandelingen. 

Deze wandelroute (sinds 2009) laat je lopen door de verrassend mooie bos- en weidegebieden van de Brabantse en (Belgisch-)Limburgse Kempen, door de Maasvallei en door het Limburgse Heuvelland. 

De bijbehorende wandelgids beschrijft deze route zowel noord- als zuidwaarts in zeven of acht trajecten.

Deze wandelroute is helaas niet gemarkeerd en verbindt twee bedevaartsoorden met elkaar, namelijk:

• Wittem (het klooster als bedevaartsoord in het redemptoristenklooster dat aan de heilige Gerardus Majella is gewijd) & 
• Tilburg (waar de zalig verklaarde Peerke Donders is geboren).

Van de heilige naar de zalige 

• De heilige Gerardo (Gerardus) Majella (1726-1755) is de patroonheilige van kleermakers, portiers en zwangere vrouwen, een nogal verscheiden groep mensen op het eerste gezicht. Maar wanneer je weet dat deze 18e eeuwse Italiaanse kloosterling een zoon van een kleermaker was, zelf enige tijd portier is geweest en bekend stond om zijn onderdanige gehoorzaamheid waarmee hij beledigingen en pijnigingen doorstond, klinkt het al wat logischer. 
• De zalige Petrus (Peerke) Donders (1809 -1887) is een in 1982 zalig verklaarde missionaris die veel met leprapatiënten in de melaatsenkolonie Batavia in Suriname heeft gewerkt. Hij wordt gezien als de patroon van de mondiale samenleving.

Bezinning op zeven Werken van Barmhartigheid

Bezinning, stilte, verbondenheid en genieten zijn de kernwoorden die bij deze tocht passen. 

Het PeerkePad is in eerste instantie bedoeld ter nagedachtenis aan de pater Peerke Donders. 

Door elke wandeldag aandacht te geven aan een bepaald thema van de 'Zeven Werken van Barmhartigheid' geeft men aan de tocht als het ware een pelgrimskarakter. 

Wandelgids versie 2018

Het gaat bij het PeerkePad ook om ronduit mooie wandelingen door de Geul- en Maasvallei en door prachtige natuurgebieden in Belgisch Limburg en door de Brabantse Kempen.

Bij de voorbereiding van alle etappes hebben we gebruik gemaakt van twee versies van de wandelgids, namelijk: de versie van 2009 en de versie van 2018, aangezien de meest actuele versie van 2025 in het voorjaar van 2026 helaas niet meer leverbaar is, en een nieuwe versie nog in de maak was.

Deze twee wandelgidsen zijn voorzien van wandelkaarten van wisselende kwaliteit, foto's en bezinningsteksten zoals gebeden. Daarnaast worden erin ook enkele overnachtingsmogelijkheden vermeld.

De wandelgidsversie van 2018 is geschreven door pater Henk Erinkveld (eindredacteur), en draagt als volledige titel: 'PeerkePad Wittem-Tilburg - pelgrimeren met en zonder rondwandelingen'.

Na het Voorwoord en de Inhoudsopgave volgt in deze wandelgids een Inleiding over de heilige en de zalige, en daarna volgen enkele Pelgrimsgebeden en Bezinningsteksten over De werken van Barmhartigheid, en dat deel wordt afgesloten met de Wandelwijzer over hoe je deze wandelgids gebruikt.

Daarna volgen de Routebeschrijvingen in 7 etappes noordwaarts van Wittem naar Tilburg, en daarna de route in ook 7 etappes zuidwaarts.

Tot slot sluit deze wandelgids af met suggesties voor Overnachten langs het PeerkePad.

Negen Zuidwaartse etappes & Zeven Noordwaartse halve rondwandelingen

Dit jaar (2026) hebben Durkje & ik samen met Durkje haar broer Eelke & schoonzus Ike het PeerkePad eerst noordwaarts bewandeld, zonder onderbreking van Wittem naar Tilburg. 

Dat deelden we op in eerst een vijfdaagse van 8 tot en met 12 juni 2026, namelijk van Wittem naar Schaft; en tenslotte tien dagen later nog een vierdaagse van 22 tot en met 25 juni 2026, van Schaft naar Tilburg.

Op die route noordwaarts in negen etappes hebben we van de zeven rondwandelingen van het PeerkePad alleen de noordwaarts gerichte delen bewandeld.

Daarom resteerden nog de zuidwaartse delen van die zeven rondwandelingen, die Durkje en ik samen in de periode van 11 tot en met 14 oktober 2026 ter completering hebben bewandeld, hetgeen er dan uiteindelijk in resulteert dat we ook de zeven rondwandelingen van het Peerkepad geheel hebben bewandeld; immers twee keer de halve, eerst noordwaarts (juni 2026) en toen zuidwaarts (oktober 2026).

Het PeerkePad hebben wij derhalve in de onderstaande 9 + 7 = 16 etappes als volgt gelopen:

• Etappe 1 van Wittem naar Meerssen met een afstand van 18,5 kilometer liepen we op 8 juni 2026;
• Etappe 2 van Meerssen naar Berg aan de Maas met een afstand van 18,0 kilometer liepen we op 8 juni 2026;
• Etappe 3 van Berg aan de Maas naar Opitter met een afstand van 20,6 kilometer liepen we op 10 juni 2026;
• Etappe 4 van Opitter naar Lozen met een afstand van 18,0 kilometer liepen we op 11 juni 2026;
• Etappe 5 van Lozen naar Schaft met een afstand van 18,4 kilometer liepen we op 12 juni 2026;
• Etappe 6 van Schaft naar Eersel met een afstand van 19,0 kilometer liepen we op 22 juni 2026;
• Etappe 7 van Eersel naar Oost-, West- en Middelbeers met een afstand van 18,3 kilometer liepen we op 23 juni 2026;
• Etappe 8 van Oost-, West- en Middelbeers naar Moergestel met een afstand van 19,7 kilometer liepen we op 24 juni 2026;
• Etappe 9 van Moergestel naar Tilburg met een afstand van 14,0 kilometer liepen we op 25 juni 2026;

• Etappe 10 van Rondje 1 van Tilburg naar Moergestel met een afstand van 10,0 kilometer liepen we op 11 oktober 2026;
• Etappe 11 van Rondje 2 van Middelbeers naar Vessem met een afstand van 11,4 kilometer liepen we daarna ook op 11 oktober 2026;
• Etappe 12 van Rondje 3 van de Valentinuskapel naar de Achelse Kluis met een afstand van 11,4 kilometer liepen we op 12 oktober 2026;
• Etappe 13 van Rondje 4 van de Priorij Klaarland naar Beek met een afstand van 9,5 kilometer liepen we op 13 oktober 2026;
• Etappe 14 van Rondje 5 van Dilsen naar Meeswijk met een afstand van 8,0 kilometer liepen we daarna ook op 13 oktober 2026;
• Etappe 15 van Rondje 6 van Elsloo naar Meerssen met een afstand van 7,5 kilometer liepen we op 14 oktober 2026;
• Etappe 16 van Rondje 7 van Schin op Geul naar Wittem met een afstand van 9,0 kilometer liepen we daarna ook op 14 oktober 2026.

Vredesconcert van de Sweelinck Cantorij in Stiens

Zondag 18 oktober 2026
 

Concert 'Vrede' van de Sweelinck Cantorij in de Sint-Vituskerk

Oproep tot Vrede voor mens & natuur
In de gisteren heropende Grote of Sint-Vituskerk van Stiens organiseert de Stienser Sweelinck Cantorij vanmiddag haar vredesconcert met als gelijkluidend thema 'Vrede'.

De Sweelinck Cantorij wordt gedirigeerd door Annemarie van der Giessen, met pianist-organist Sieger Polstra als begeleider op piano.

In een geheel volle kerkzaal heet cantorijlid Willem Huisman de verrassend vele aanwezigen van harte welkom, en geeft hij een korte toelichting op het programma. Na alle oorlogen die we achter de rug hebben en waar de wereld nog steeds in is verwikkeld, is het meer dan nodig om heden ten dage volle aandacht te geven aan de roep om vrede op aarde. Daarnaast is ook het vrede sluiten met moeder Aarde en met de kostbare natuur om ons heen een element waaraan vanmiddag in dit concert eveneens nadrukkelijk aandacht wordt besteed.

Zorg voor Vrede & Aarde

Het middagconcert vangt aan met de vrolijke noot van het introlied 'Gaudeamus hodie, ofwel 'Laten we vandaag blij zijn', op muziek van Werner Rizzi.

In het tweede (Verleih uns Frieden, van Martin Luther, op muziek van Felix Mendelsohn) en het derde (If you love me, van Peter Le Huray, op muziek van Thomas Tallis) lied dat wordt gezongen, wordt gevraagd om ons genadige vrede te geven, en volgt de boodschap om die vrede ook vast te houden. 

Dit muziekblokje wordt dan gevolgd door een gedicht van de recent overleden Friese dichter Eppie Dam, over onder andere de boodschap dat onze God en onze aarde bij elkaar horen.

Dan volgt een langer muziekstuk, het Friestalige lied 'De ierde is ús mem', dat is gebaseerd op een toespraak (1854) van Chief Seattle, via de gouverneur gericht aan de Amerikaanse president Franklin Pierce, dat is vertaald en op muziek is gezet door de Friese musicus Hindrik van der Meer, die overigens ook met zijn echtgenote Beitske vanmiddag in ons midden is. Dit bijzondere lied in drie delen gaat over de verbondenheid met de natuur, met de aarde als onze bron, en dat de mens moet zorgen voor de schepping. Na afloop zegt Hindrik me dat het ook vandaag de dag nog zo dringend nodig is dat de boodschap van dit lied doordringt bij ons als bewoners van de Aarde, als mede-verantwoordelijken voor schepping & natuur.

Mix van zang, instrumentaal en poëzie

Zo geheel anders klinkt het lied 'You are the new day' van John David, in een arrangement van Peter Knight: 'Jij bent de nieuwe dag'.

Het daarop volgende lied 'Vrede / Frede' van Margryt Poortstra wordt achtereenvolgens op muziek van Jan de Jong in het Nederlands en vervolgens op muziek van Anne E. de Bruijn in het Fries gezongen; kortom heel verschillend gezongen, maar met haar identieke vredesboodschap: "Frede wurdt neat as wy it wol leauwe. Pas as wy dogge, wurdt frede wier".

Dan verruilt pianist-organist Sieger Polstra tijdelijk de piano voor het kerkorgel, en luisteren we naar een muzikaal intermezzo op orgel; een Intrada en een Toccata, dat de aanwezigen in de zaal belonen met een welverdiend applaus.

Dan keren we weer terug naar zingen over vrede, met de 'Song of Peace' uit Finlandia, het symphonische werk van J. Sibelius naar de tekst van Lloyd Stone.

Daarop volgt dan de traditional 'Sing a song for the peace of the people', en daarna een 'Ubi Caritas' op muziek van Ola Gjeilo.

Het tiende muziekstuk is 'How beautiful upon the mountains', op muziek van Sir John Stainer, qua tekst gebaseerd op het zevende vers van het 52e hoofdstuk van het bijbelboek Jesaja.

'Look at the world' van John Rutter, met enkele coupletten en wederkerend refrein leert ons dat zowel de aarde als de hemel boven ons van God zijn, en dat wij om ons heen zouden moeten kijken, om ons te realiseren hoe mooi de wereld om ons heen is en kan zijn.

Willem Huisman draagt dan het gedicht 'Wat er ook gebeurt' voor van Huub Oosterhuis.

Geef ons Vrede!

We naderen het eind van het concertprogramma met de twee aaneengesloten liederen 'The peace of God' (van John Rutter) en de welbekende Ierse traditional 'Irish Blessing' naar een arrangement van James E. Moore.

Het concert wordt afgesloten met de traditional 'Dona Nobis Pacem' in meerstemmige samenzang, waarmee we het allen gezamenlijk zingend uitroepen: Geef ons Vrede.

Logisch dat die hartenwens en dat dit prachtige concert van de Sweelinck Cantorij hier in de kerkzaal van de Stienser Sint-Vituskerk wordt beloond met een welverdiend en hartelijk langdurig applaus, als dank en uit waardering voor het vele en het goede dat deze cantorij ons vanmiddag met haar Vredesconcert heeft geboden.

Pelgrimeren in de herfstvakantie op het Jabikspaad

Zaterdag 17 oktober 2026
 

Pelgrims Esther & Marieke bij Refugio Ultreia Feinsum op het Jabikspaad

Pelgrims op bezoek in Refugio Ultreia Feinsum
Hun komst was al vooraangekondigd en - inderdaad - halverwege de middag lopen de twee Brabantse wandelaars Feinsum binnen, en komen ze in onze Refugio Ultreia Feinsum op bezoek, onder andere om hun stempelkaarten af te stempelen in onze refugio aan het Jabikspaad.

Ze werken beiden in het basisonderwijs in Noord-Brabant, en vandaag is de eerste dag van hun herfstvakantie op het Friese Jabikspaad.

Deze herfstvakantiedagen gaan ze benutten om het Jabikspaad door Fryslân en de kop van Overijssel te bewandelen. Daartoe zijn ze vanmorgen hun minipelgrimage op dit Friese pelgrimspad begonnen bij de Groate Kerk van Sint-Jacobiparochie en lopen ze vandaag naar hun overnachtingsadres in Stiens.

Het zijn twee ervaren pelgrims; uit ervaring goed bekend met de Europese pelgrimsroutes naar het Spaanse bedevaartsoord Santiago de Compostela.

Refugio van pelgrims voor pelgrims

We zijn in onze refugio met z'n vieren al een tijdje verwikkeld in een interessant gesprek over onze wederzijdse pelgrimsavonturen, als zich ook nog een vijfde wandelaar in onze refugio meldt. Het is de Hallumer Richard, die zich momenteel serieus oriënteert en voorbereidt op zijn eerste pelgrimstocht op de Portugees-Spaanse Caminho/Camino van Porto naar Santiago de Compostela. Hij valt als het ware met de neus in de boter, want het toeval wil dat hij geheel toevallig nu aan tafel komt te zitten met een aantal ervaren pelgrims die de pelgrimage op de Camino Portugués al hebben voltooid. 

Dit wordt voor hem het verrassende begin van een later nog uitgebreider oriënteren op zijn voor 2027 reeds geplande pelgrimage.  

De tijd vliegt om, en voordat we het in de gaten hebben, is al het einde van deze middag in zicht, en nemen Esther & Marieke met een fotosessie afscheid bij onze refugio om door te wandelen op het Jabikspaad naar Stiens, en maken we een afspraak met Richard voor een verdergaande voorbereiding op zijn eerste pelgrimage naar Santiago de Compostela.

PeerkePad- Etappe 16 Zuidwaarts van Schin op Geul naar Wittem

Woensdagmiddag 14 oktober 2026

 

Deze etappe start bij de Mauritiuskerk in Schin op Geul

PeerkePad tussen Wittem & Tilburg

Het PeerkePad is onder andere een wandelroute van circa 165 kilometer tussen het Nederlands-Limburgse dorpje Wittem en de Brabantse stad Tilburg, aangevuld met zeven rondwandelingen.

Deze wandelroute (sinds 2009) laat je lopen door de verrassend mooie bos- en weidegebieden van de Brabantse en (Belgisch-)Limburgse Kempen, door de Maasvallei en door het Limburgse Heuvelland.  

De bijbehorende wandelgids beschrijft deze route zowel noord- als zuidwaarts in zeven of acht trajecten.

Deze wandelroute is helaas niet gemarkeerd en verbindt twee bedevaartsoorden met elkaar, namelijk Wittem (het klooster als bedevaartsoord in het redemptoristenklooster dat aan de heilige Gerardus Majella is gewijd) & Tilburg (waar de zalig verklaarde Peerke Donders is geboren).

Resterende zeven zuidwaartse halve rondwandelingen

Dit jaar (2026) hebben Durkje & ik samen met Durkje haar broer Eelke & schoonzus Ike het PeerkePad noordwaarts bewandeld, zonder onderbreking van Wittem naar Tilburg. Dat deelden we op in eerst een vijfdaagse van 8 tot en met 12 juni 2026, namelijk van Wittem naar Schaft; en tenslotte tien dagen later nog een vierdaagse van 22 tot en met 25 juni 2026, van Schaft naar Tilburg.

Op die route noordwaarts hebben we van de zeven rondwandelingen van het Peerkepad alleen de noordwaarts gerichte delen bewandeld.

Daarom resteren nog de zuidwaartse delen van die zeven rondwandelingen, die wij nu in de periode van 11 tot en met 14 oktober 2026 zullen gaan bewandelen, hetgeen er dan uiteindelijk in resulteert dat we ook de zeven rondwandelingen van het Peerkepad geheel hebben bewandeld; immers twee keer de halve, eerst noordwaarts en nu zuidwaarts.

Etappe 16 van Schin op Geul naar Wittem

Vanmiddag wandelen Durkje en ik de zestiende – en daarmee laatste - etappe (de zevende – en daarmee ook laatste - zuidwaarts) van het PeerkePad, van het Nederlands-Limburgse Schin op Geul naar het Klooster Wittem, over een afstand van 9,0 kilometer. 

Vanochtend wandelden we overigens ook al de vijftiende etappe, waarmee we vandaag totaal 9,6 + 5,7 = 15,3 kilometer fietsen, en 7,5 + 9 = 16,5 kilometer wandelen.

We stonden om 07:00 uur op, en ontbeten in onze caravan op camping Aan de Diek in het Nederlands-Limburgse Veldschuur-Meers-Stein. Deze camping gebruiken we gedurende deze twee laatste (van vier aaneensluitende) wandeldagen namelijk als uitvalsbasis.

Na het afronden van de 15e etappe zijn we zojuist van Elsloo naar Wittem gereden met de auto – met de fietsen achter op het fietsenrek – waar we de auto parkeren bij het Pelgrimsoord Klooster Wittem.

Dan fietsen we vanuit Wittem de 5,7 kilometers naar Schin op Geul, want daar begint onze middagetappe vandaag. 

We stallen de fiets bij de nogal hoog gebouwde Mauritiuskerk, en beginnen deze etappe daar dan om 14:20 uur. 

Vanmorgen vroeg was het nog 11 graden Celsius en aan het eind van deze middagetappe is het al 17 graden Celsius, met bovendien overheerlijk zonnig najaarsweer.

Via Schoonbron naar Fromberg

We laten de Mauritiuskerk met daarbij een groot oorlogsmonument achter ons.

Nog geen vijf minuten later wandelen we al de plaats Schoonbron binnen.

Daar staat een Mariakapel langs de weg, waar wij de steile Holle Weg op moeten gaan.

Een eind hogerop kruisen we de spoorwegovergang van een vervallen treinspoor.

Nu volgt een lang stuk over mooie wegen en paden die ons alsmaar hoger de heuvels op voeren. Net voordat we een toppunt bereiken, dienen we rechtsaf te gaan, langzamerhand iets naar beneden. Maar de uitzichten blijven prachtig hier van bovenaf.

Om 14:50 uur wandelen we het plaatsje Fromberg binnen.

Twee werkpaarden staan ons nieuwsgierig te bekijken als we hen voorin het dorp passeren.

Voorbij Fromberg moeten we door een spoortunneltje.

En een eindje verderop moeten we nogmaals door een spoortunneltje, waardoor we weer aan de andere zijde van het spoor komen. Zo’n smal tunneltje is een gevaarlijke, want het verkeer komt op dit moment van beide kanten, er kan echter maar van één kant tegelijk een auto doorheen, en voor ons als voetgangers is er geen trottoir. Kortom, als de automobilist(e) vanuit het licht het donker in rijdt in de tunnel, mag je hopen dat hij of zij ons ziet. Gelukkig gaat dat goed.

Hoog over van wegkruis via monument naar uitzichtpunt 

Aan de andere zijde van dit spoortunneltje gaan we een smal pad op, dat verdwijnt in een boomzoom. Dat blijkt dan een prachtig holle weg te zijn, die ons weer omhoog laat lopen.

Enkele minuten later verlaten we deze dichtbegroeide holle weg, en komen we weer in het open veld op behoorlijke hoogte.

Waar bij een boom op hoogte een wegkruis – Et Schluusmanskrutske -  staat, moeten we rechtdoor, van het graspad een verharde weg op. 

Tien minuten later zien we vóór ons een Amerikaanse vlag hangen

Die blijkt te hangen boven een informatiepaneel, waarop staat dat hier op de Dikkebuiksweg in 1944 de Amerikaanse sergeant Robert S. Haws (1918-1944) is gesneuveld aan het eind van de Tweede Wereldoorlog bij de bevrijding van het dorp Wijlre verderop.

Dan gaat het nog eens weer verder heuvelopwaarts, en komen we vlak vóór het Eysder Bos op een heel mooi uitzichtpunt, waar twee picknickbanken staan. Hier gaan we zitten voor onze laatste pauze, met onderwijl een prachtig vergezicht over het Geuldal.

Van Cartils naar Wittem

Door het Eysderbos zetten we de afdaling in, en dan komen we op laagliggend land door het zogenoemde Kalkmoeras Cartils van het Landgoed Cartils.

Direct daarna steken we via een bruggetje de sterk meanderende Eyserbeek over.

Enkele minuten later komen we aan in het dorpje Cartils, dat we doorkruisen.

En dan om 16:20 uur zien we in de verte al het Klooster Wittem. Nog ongeveer een kilometer, een kwartier te gaan.

Dan volgt met enkele bochten nog een mooi veldpad tussen verschillende akkers door. 

Dit pad wordt ook wel het Gerarduspad genoemd, en vanaf hier hebben we voortdurend het zicht op het Klooster Wittem.

Om 16:30 uur wandelen we de bebouwde kom van Wittem binnen.

Pelgrimsoord Klooster Wittem

Op de kloostermuur hangt een spandoek met daarop de mededeling dat het pelgrimsoord elke dag open is om er een kaarsje op te steken.

We gaan het pelgrimsoord binnen, en bezoeken vooreerst de Gerarduskapel van het klooster, die in deze maand van de heilige Gerardus vast en zeker daags regelmatig zal worden bezocht. Verder zijn er geen andere aanwezigen.

Het valt ons op dat er geen gastheren en gastvrouwen zijn die de arriverende pelgrims hier in dit pelgrimsoord ontvangen. Wel zijn er twee heren werkzaam in de kloosterwinkel, die twee dames in de winkel helpen bij de aanschaf van kaas en wenskaarten.  

In de ontmoetings-ruimte Scala wordt op het podium aandacht besteed aan het feit dat oktober de Gerardus-maand is. Verder is er niemand.

In de Ronde kapel – de Mariakapel – bekijk ik de 14e eeuwse icoon van Maria van Altijddurende Bijstand, die door de paus in 1866 hier aan de Redemptoristen is toevertrouwd. Verder is er niemand in deze kapel.

Daarna bezoeken we de kloosterkerk, waar ook geen andere bezoekers zijn. Er is dus wel volop gelegenheid om dit pelgrimsoord in stilte te beleven, maar wie als pelgrim hier ook voor ontmoeting op bezoek komt, zal dit bezoek aan dit pelgrimsoord niet aan dat doel beantwoorden, althans vanmiddag niet.

Na het doorlopen van de publieke ruimtes van dit pelgrimsoord verlaten we Klooster Wittem, en rijden we terug naar Schin op Geul, waar we onze fietsen afhalen, alvorens we terug rijden naar onze camping Aan de Diek in Veldschuur-Meers-Stein.

Met het voltooien van deze middagetappe hebben we vandaag het gehele PeerkePad noordwaarts inclusief de zeven rondwandelingen (noordwaarts & zuidwaarts) volbracht.

PeerkePad- Etappe 15 Zuidwaarts van Elsloo naar Meerssen

Woensdag 14 oktober 2026

 

Monumentale panden aan Op de Berg in Elsloo

PeerkePad tussen Wittem & Tilburg

Het PeerkePad is onder andere een wandelroute van circa 165 kilometer tussen het Nederlands-Limburgse dorpje Wittem en de Brabantse stad Tilburg, aangevuld met zeven rondwandelingen.

Deze wandelroute (sinds 2009) laat je lopen door de verrassend mooie bos- en weidegebieden van de Brabantse en (Belgisch-)Limburgse Kempen, door de Maasvallei en door het Limburgse Heuvelland.  

De bijbehorende wandelgids beschrijft deze route zowel noord- als zuidwaarts in zeven of acht trajecten.

Deze wandelroute is helaas niet gemarkeerd en verbindt twee bedevaartsoorden met elkaar, namelijk Wittem (het klooster als bedevaartsoord in het redemptoristenklooster dat aan de heilige Gerardus Majella is gewijd) & Tilburg (waar de zalig verklaarde Peerke Donders is geboren).

Resterende zeven zuidwaartse halve rondwandelingen

Dit jaar (2026) hebben Durkje & ik samen met Durkje haar broer Eelke & schoonzus Ike het PeerkePad noordwaarts bewandeld, zonder onderbreking van Wittem naar Tilburg. Dat deelden we op in eerst een vijfdaagse van 8 tot en met 12 juni 2026, namelijk van Wittem naar Schaft; en tenslotte tien dagen later nog een vierdaagse van 22 tot en met 25 juni 2026, van Schaft naar Tilburg.

Op die route noordwaarts hebben we van de zeven rondwandelingen van het Peerkepad alleen de noordwaarts gerichte delen bewandeld.

Daarom resteren nog de zuidwaartse delen van die zeven rondwandelingen, die wij nu in de periode van 11 tot en met 14 oktober 2026 zullen gaan bewandelen, hetgeen er dan uiteindelijk in resulteert dat we ook de zeven rondwandelingen van het Peerkepad geheel hebben bewandeld; immers twee keer de halve, eerst noordwaarts en nu zuidwaarts.

Etappe 15 van Elsloo naar Meerssen

Vanmorgen wandelen Durkje en ik de vijftiende etappe (de zesde zuidwaarts) van het Peerkepad, van het Nederlands-Limburgse Elsloo naar Meerssen, over een afstand van – volgens de wandelgids - 7,5 kilometer. Gezien de duur van deze wandeling schatten we na afloop van deze etappe daarentegen in dat de reële afstand wel ongeveer tien kilometer is.

Vanmiddag wandelen we aansluitend dan ook nog de zestiende etappe.

We staan om 07:00 uur op, en ontbijten in onze caravan op camping Aan de Diek in het Nederlands-Limburgse Veldschuur-Meers-Stein. Deze camping gebruiken we gedurende deze twee wandeldagen namelijk als uitvalsbasis.

Om 8:15 uur rijden we met de auto – met de fietsen achter op het fietsenrek - naar het eindpunt van de eerste etappe van vandaag, namelijk naar Meersen, waar we de auto parkeren aan de Herkenberg.

Dan fietsen we vanuit Meerssen de 9,6 kilometers naar Elsloo, want daar begint onze ochtendetappe vandaag. 

We stallen de fiets bij de Dikke Stein en de meiboom tegenover het plaatselijke café, en beginnen deze etappe daar dan om 9:30 uur. 

Bij vertrek is het 11 graden Celsius en heerlijk zonnig met een heldere lucht.

Eerst door het Bunderbos

Vooreerst gaan we naar de hoog gebouwde Sint-Augustinuskerk. De kerk is helaas gesloten, maar de kapel aan de zijkant blijkt wel open te zijn. Daar gaan we derhalve naar binnen.

Vanuit de Mariakapel kunnen we door een glazen wand wel het interieur van de kerk bekijken.

Over het kerkhof lopen we naar Op de Berg, waar een aantal eeuwenoude huizen staan.

Elsloo heeft de enige kasseienhelling van Nederland, die we beiden zojuist bij aankomst op de fiets al hebben bedwongen, en nu we hier de kasseienhelling af zullen lopen, komen we ook langs het wielermonument, waarmee alle wielrenners worden geëerd.

Iets verderop gaan we het landgoed op van Kasteel Elsloo.

Daar gaat de route door het kasteelpark langs de oever van de visvijver, waar een aantal sportvissers zit te vissen.

We proberen de beoogde route door het kasteelpark te lopen, maar daar komen we niet ver mee, want het pad dat we verderop moeten volgen, staat deels onder water, en door een enorme stormschade in dit bosgebied is het niet toegestaan en sowieso ook onmogelijk om de paden verderop te betreden. 

We zouden terug kunnen lopen om bij de poort van het kasteel een alternatieve route te lopen, maar dat doen we niet. We maken daarentegen een fikse klim in oostelijke richting, en gaan dan het prachtige hellingpad op door het Bunderbos, dat met de nodige hoogteverschillen de reguliere route iets oostelijker volgt. 

Dit is trouwens een heel mooi alternatief over een hellingpad, met rechts van ons een fiks steile helling. Links en rechts zien we allerlei soorten zwammen op met name ook dood hout.

Als we wandelknooppunt 21 passeren, zijn we al snel weer terug op de reguliere route van het Peerkepad. Dan verlaten we na een afdaling het Bunderbos, en gaan over een veldpad tussen de boszoom en een akker verder.

Van Broekhoven via Geulle naar Brommelen

Waar we het buurtschap Broekhoven binnenlopen, zien we rechts aan het pad een krat met appels staan, waar passanten gratis van mogen meenemen.

Voorbij Broekhoven gaan we de hoge kanaaldijk op, om langs het Julianakanaal verder te lopen. Dan zien we rechts van ons aan de overzijde van het kanaal verderop de plaats Geulle aan de Maas liggen, met ook haar grote Sint-Martinuskerk.

Om 10:45 uur wandelen op Westbroek de plaats Geulle binnen.

Daar komen we langs een gedenkteken waarop we kunnen zien hoe enorm hoog de waterstand hier is geweest tijdens de watersnoodramp van 2021.

Voorbij Westbroek volgen we een halfverhard pad naar Brommelen.

Als we Brommelen voorbij zijn, zien we op enige afstand rechts van ons op de kanaaldijk van het Julianakanaal veel bomen staan met grote bolle parasitaire maretakken.

En op de Bonaertsweg richting Bunde komen we langs een tractor met een snoeimachine, die de heggen langs de weg vertikaal en horizontaal snoeit, en tegelijk ook de takken versnippert.

Door Bunde

Dan lopen we op een gegeven moment Bunde binnen. Bij de spoorwegovergang zijn twee mannen op het dak van een woonhuis bezig nieuwe dakpannen te leggen.

Hier bij de spoorwegovergang gaan we verder langs het spoor naar een spoortunnel verderop.

De wanden van het spoortunneltje waar we doorheen lopen, zijn bespoten met graffity art van uiteenlopende kwaliteit.

Door en in Meerssen  

Voorbij dit spoortunneltje wandelen we Meerssen binnen. Daar gaan we het Vriendenhofpad op, waar een man met een verreiker bezig is om hoog in de bomen takken weg te snoeien. 

Hier bij het bruggetje over de Geul gaan we door een stalen hekwerk, om dan over een mooi smal pad langs de sterk meanderende rivier de Geul verder te gaan in de richting van het centrum van Meerssen.

Om het stadscentrum te bereiken, moeten we eerst nog langs het witte treinstation, en direct daarna door het Beaufortpark. Twee mannen zijn hier bezig met een uitgebreide schilderbeurt van het mooi paviljoen dat hoog boven de parkvijver staat.

Voorbij het park arriveren Durkje en ik op de Markt van Meerssen, bij de basiliek, het eindpunt van dit halve rondje.

Op de Markt gaan we eerst bij één van de horeca-gelegenheden op een terras heerlijk in de zon een kop koffie drinken. 

We hebben daarbij het zicht op een lange en diepe kuil die in het plein van de Markt is gegraven.

Na de koffiepauze lopen we om die kuil heen, en zien dan dat een man fotografeert in de kuil, dat een vrouw hoogtes op verschillende plekken meet met een instrument, en dat een andere vrouw met een spatel bezig is om zand en grind weg te halen. Deze vrouw vertelt ons dat ze verderop waarschijnlijk de restanten van een vroegere kapel hebben gevonden, en dat ze inmiddels ook enkele grafstenen hebben blootgelegd, en dat ze nu bezig is om zand en grind weg te halen op de harde ondergrond van waarschijnlijk ook een grafsteen.

Wij lopen nu de basiliek in aan de zijde van de Markt.

Dan maken we een rondgang door deze kerk om het interieur te bekijken, waaronder het prachtige koor, het mooie kerkraam boven het kerkorgel, en voor de rest ook al die andere bijzondere zaken in deze basiliek.

Een informatiepaneel maakt duidelijk hoe groot elke maand en elk jaar het financiële tekort op begroting en jaarrekening is van deze basiliek van Meerssen.

Na dit kerkbezoek verlaten we de kerk, lopen we terug naar onze auto, en rijden we van Meerssen naar Elsloo om daar onze fietsen af te halen, om straks door te rijden naar Wittem, teneinde daar onze tweede etappe van vandaag te gaan beginnen.

PeerkePad- Etappe 14 Zuidwaarts van Dilsen naar Meeswijk

Dinsdagmiddag 13 oktober 2026

 

Aankomst in het Belgische Meeswijk

PeerkePad tussen Wittem & Tilburg

Het PeerkePad is onder andere een wandelroute van circa 165 kilometer tussen het Nederlands-Limburgse dorpje Wittem en de Brabantse stad Tilburg, aangevuld met zeven rondwandelingen.

Deze wandelroute (sinds 2009) laat je lopen door de verrassend mooie bos- en weidegebieden van de Brabantse en (Belgisch-)Limburgse Kempen, door de Maasvallei en door het Limburgse Heuvelland.  

De bijbehorende wandelgids beschrijft deze route zowel noord- als zuidwaarts in zeven of acht trajecten.

Deze wandelroute is helaas niet gemarkeerd en verbindt twee bedevaartsoorden met elkaar, namelijk Wittem (het klooster als bedevaartsoord in het redemptoristenklooster dat aan de heilige Gerardus Majella is gewijd) & Tilburg (waar de zalig verklaarde Peerke Donders is geboren).

Resterende zeven zuidwaartse halve rondwandelingen

Dit jaar (2026) hebben Durkje & ik samen met Durkje haar broer Eelke & schoonzus Ike het PeerkePad noordwaarts bewandeld, zonder onderbreking van Wittem naar Tilburg. Dat deelden we op in eerst een vijfdaagse van 8 tot en met 12 juni 2026, namelijk van Wittem naar Schaft; en tenslotte tien dagen later nog een vierdaagse van 22 tot en met 25 juni 2026, van Schaft naar Tilburg.

Op die route noordwaarts hebben we van de zeven rondwandelingen van het Peerkepad alleen de noordwaarts gerichte delen bewandeld.

Daarom resteren nog de zuidwaartse delen van die zeven rondwandelingen, die wij nu in de periode van 11 tot en met 14 oktober 2026 zullen gaan bewandelen, hetgeen er dan uiteindelijk in resulteert dat we ook de zeven rondwandelingen van het Peerkepad geheel hebben bewandeld; immers twee keer de halve, eerst noordwaarts en nu zuidwaarts.

Etappe 14 van Dilsen naar Meeswijk

Vanmiddag wandelen Durkje en ik de veertiende etappe (de vijfde zuidwaarts) van het Peerkepad, van het Belgische Dilsen naar Meeswijk aan de Maas, over een afstand van 8,0 kilometer.

Vanmorgen wandelden we in België al onze dertiende etappe op het Peerkepad, van de Priorij Klaarland naar Beek. 

We stonden om 07:00 uur op, en ontbeten in onze caravan op camping Aan de Diek in het Nederlands Limburgse Veldschuur-Meers-Stein. Deze camping gebruiken we gedurende deze twee wandeldagen namelijk als uitvalsbasis.

Van de Priorij Klaarland zijn we met onze auto – met de fietsen achter op het fietsenrek – naar Meeswijk aan de Maas gereden, waar we de auto parkeerden bij de veerboot over de Maas naar het Nederlandse Berg aan de Maas.

Vanaf hier fietsten we door een miezerige regen de 8 kilometers naar Dilsen, waar we onze fietsen stalden bij de Sint-Martinuskerk aan de Europalaan.

Aan het eind van deze wandeldag hebben we dan 8 + 4,9 = 12,9 kilometer gefietst en 9,5 + 8 = 17,5 kilometers gelopen.

Toen we vanmorgen vroeg van de camping vertrokken, was het al 16 graden Celsius (gisteren maar 2 graden Celsius; dus een heel groot verschil). Gedurende de ochtendetappe is het geheel bewolkt, en loopt de temperatuur op naar 17 graden Celsius. Maar als we deze tweede etappe vandaag wandelen, breekt de zon door, en hebben we heel regelmatig lange zonnige perioden. Dan loopt de temperatuur uiteindelijk op tot 20 graden Celsius, dus wel heel mooi najaarsweer, zeker ook voor ons als wandelaars.

Naar en langs Zuid-Willemsvaart en oud kanaal naar Beau Sejour

Rond 14:00 uur staan we bij de Sint-Martinuskerk van Dilsen klaar voor de start.

Vanuit Dilsen wandelen we in een nagenoeg rechte lijn in westelijke richting naar de Zuid Willemsvaart.

Heel even lopen we langs dit ongeveer 200 jaar oude kanaal, maar waar een oude kanaalarm uitmondt in dit brede kanaal, gaan wij linksaf over de linker oever voort over het jaagpad langs deze oude kanaalarm.

Dit jaagpad is een prachtig pad langs het water. 

Hier en daar zien we mooie paddenstoelen en zwammen in de berm langs het jaagpad.

We blijven ook na het oversteken van de N75 het jaagpad volgen, totdat we aankomen bij de brug over het oude aftakkingskanaal ter hoogte van het café-restaurant-hotel Beau Sejour.

Dit is het eerste café langs onze route dat vandaag open is, dus we gaan er direct naar binnen, en bestellen koffie in de sfeervolle lounge van dit klassieke hotel.

Via Meeswijk in de Maasvallei naar de pont Meeswijk-Berg aan de Maas

Na deze verlate koffiepauze steken we de Rijksweg over, om dan over de Koppelstraat naar een loonbedrijf en een boerderij te lopen, aan de rand van Dilsen.

Voorbij deze boerderij gaan we het karrenspoor van de Kapelstraat op, waar we lopen tussen weilanden en akkers.

Bij een maïsstoppelakker wandelen we de bebouwde kom van Meeswijk binnen.

Over de Sint-Laurentiusstraat lopen we langs een klein bosperceel, waarna we langs de boszoom het dorp uitlopen, de Maasvallei in. 

Tegen 16:00 uur zien we in de verte de woongebouwen duidelijk aan de overzijde van de Maas staan in Berg aan de Maas.

Dan moeten we nog om de 18e eeuwse boerenhoeve Palmenhof heen lopen. Het pad is afgesloten met een ketting, waarbij wordt gemeld dat het hier om privé-terrein gaat. Toch gaan we dit pad maar op, want het is enige mogelijkheid om bij de rivierdijk van de Maas te komen op deze locatie.

Enkele minuten later staan we boven op de rivierdijk, en hebben het zicht op de plek waar de veerboot de Maas over gaat tussen Belgisch Meeswijk en Nederlands Berg aan de Maas. 

Als we bij de pont arriveren, wordt daar een legervoertuig de Maas over gevaren. 

Een schoolbus heeft hier zojuist enkele kinderen afgehaald, draait om en gaat terug in de richting van Stokkem.

We zijn nu gearriveerd op het eindpunt van deze etappe.

Dan rijden we vanaf dit overzetpunt tussen Meeswijk en Berg aan de Maas via Stokkem terug naar Dilsen, waar we de beide fietsen afhalen. Tot slot rijden we van het Belgische Dilsen naar het Nederlandse Veldschuur-Meers-Stein, naar onze caravan op camping Aan de Diek.

PeerkePad- Etappe 13 Zuidwaarts van Priorij Klaarland naar Beek

Dinsdag 13 oktober 2026

 

De etappe start bij de kerk van de Belgische Priorij Klaarland

PeerkePad tussen Wittem & Tilburg

Het PeerkePad is onder andere een wandelroute van circa 165 kilometer tussen het Nederlands-Limburgse dorpje Wittem en de Brabantse stad Tilburg, aangevuld met zeven rondwandelingen.

Deze wandelroute (sinds 2009) laat je lopen door de verrassend mooie bos- en weidegebieden van de Brabantse en (Belgisch-)Limburgse Kempen, door de Maasvallei en door het Limburgse Heuvelland.  

De bijbehorende wandelgids beschrijft deze route zowel noord- als zuidwaarts in zeven of acht trajecten.

Deze wandelroute is helaas niet gemarkeerd en verbindt twee bedevaartsoorden met elkaar, namelijk Wittem (het klooster als bedevaartsoord in het redemptoristenklooster dat aan de heilige Gerardus Majella is gewijd) & Tilburg (waar de zalig verklaarde Peerke Donders is geboren).

Resterende zeven zuidwaartse halve rondwandelingen

Dit jaar (2026) hebben Durkje & ik samen met Durkje haar broer Eelke & schoonzus Ike het PeerkePad noordwaarts bewandeld, zonder onderbreking van Wittem naar Tilburg. Dat deelden we op in eerst een vijfdaagse van 8 tot en met 12 juni 2026, namelijk van Wittem naar Schaft; en tenslotte tien dagen later nog een vierdaagse van 22 tot en met 25 juni 2026, van Schaft naar Tilburg.

Op die route noordwaarts hebben we van de zeven rondwandelingen van het Peerkepad alleen de noordwaarts gerichte delen bewandeld.

Daarom resteren nog de zuidwaartse delen van die zeven rondwandelingen, die wij nu in de periode van 11 tot en met 14 oktober 2026 zullen gaan bewandelen, hetgeen er dan uiteindelijk in resulteert dat we ook de zeven rondwandelingen van het Peerkepad geheel hebben bewandeld; immers twee keer de halve, eerst noordwaarts en nu zuidwaarts.

Etappe 13 van Priorij Klaarland naar Beek

Vanmorgen wandelen Durkje en ik de dertiende etappe (de vierde zuidwaarts) van het Peerkepad, van de Belgische Priorij Klaarland nabij Bocholt naar het Belgische Beek (gemeente Bree), over een afstand van 9,5 kilometer.

Vanmiddag wandelen we aansluitend dan ook nog de veertiende etappe.

We staan om 07:00 uur op, en ontbijten in onze caravan op camping Aan de Diek in het Nederlands Limburgse Veldschuur-Meers-Stein. Deze camping gebruiken we gedurende de komende twee wandeldagen namelijk als uitvalsbasis.

Om 8:15 uur en rijden we met de auto – met de fietsen achter op het fietsenrek - naar het eindpunt van de eerste etappe van vandaag, namelijk naar Beek in België, waar we de auto parkeren bij de Sint-Martinuskerk, die momenteel in de steigers staat.

Dan fietsen we van deze kerk van Beek de 8 kilometers naar de Priorij Klaarland nabij het Belgische Bocholt, want daar begint onze ochtendetappe vandaag. 

We stallen de fiets op het kloosterterrein van de priorij en beginnen deze etappe daar dan om 10:00 uur.

Eerst naar Neerkreyel

Voordat we deze etappe aanvangen, gaan we eerst naar de kerk van deze priorij.

De kerkdeur is niet op slot, dus we kunnen naar binnen, en dan bezoeken we in stilte de kerkzaal van deze priorijkerk. De liturgieboekjes van de dinsdag liggen er klaar voor gebruik in de kerk. 

Daarna verlaten we de priorij, en gaan we op pad over enkele opeenvolgende veldpaden richting Neerkreyel.

Hier en daar steken we een asfaltweggetje over, maar de paden die we bewandelen, zijn overwegend onverharde veldpaden en bospaden.

We komen onder andere langs een wegkapelletje dat enigszins verborgen staat achter struikgewas. In het kapelletje staat een Mariabeeld achter glas, en onderaan de stenen voet van de kapel groeien veel vetplanten.

De wit-rode wegwijzers van het Kempen-Maaspad wijzen ons tot in Neerkreyel de weg, alhoewel ze nogal onduidelijk zijn aangebracht in de bochten van de route. Zo komen we aan in het buurtschap Neerkreyel.

Langs de Zuid Willemsvaart naar Beek

Vanuit Neerkreyel lopen we in een nagenoeg rechte lijn naar de Zuid Willemsvaart. Dat brede kanaal bereiken we ter hoogte van een brug over het kanaal, en als we onder die brug doorkijken, zien we iets verderop de jachthaven van Bocholt.

De muren onder de brug zijn gedecoreerd met veel en gevarieerde graffity. 

We gaan nu linksaf en volgen het hoog gelegen fietspad op de kanaaldijk langs de Zuid Willemsvaart. Links van het fietspad staan voornamelijk beuken, en de weg en de berm zijn bezaaid met beukennootjes. Maar sporadisch staat er een kastanje tussen de beuken, met aan de voet van de boom dikke bolsters met kastanjes.

Om 11:40 uur passeren we op het pad langs het kanaal het plaatsnaambord van Beek, dat in de gemeente Bree ligt.

Nog een eindje langs het brede kanaal, en dan kunnen we via een brug de Zuid Willemsvaart oversteken, om even later de bebouwde kom van Beek binnen te lopen.

In Beek teruggekomen bij de Sint-Martinuskerk en bij onze auto, proberen we in het café naast de kerk een kop koffie te kopen. We hadden al veel promotieborden gezien van dit café naast de kerk, en hopen dat het café open is voor onze koffiepauze. De man die wel binnen is, vertelt dat het café pas donderdag weer open is, dus dat betekent voor ons dat we hier geen koffiepauze kunnen houden. Daarom stappen we in de auto, en rijden we terug naar de Priorij Klaarland, waar we de fietsen afhalen, om dan naar Meeswijk aan de Maas te rijden, waar we vanmiddag onze tweede etappe van vandaag zullen beëindigen.

PeerkePad- Etappe 12 Zuidwaarts van Valentinuskapel naar Achelse Kluis

Maandag 12 oktober 2026

 

Op de Nederlands-Belgische grens bij de Achelse Kluis

PeerkePad tussen Wittem & Tilburg

Het PeerkePad is onder andere een wandelroute van circa 165 kilometer tussen het Nederlands-Limburgse dorpje Wittem en de Brabantse stad Tilburg, aangevuld met zeven rondwandelingen.

Deze wandelroute (sinds 2009) laat je lopen door de verrassend mooie bos- en weidegebieden van de Brabantse en (Belgisch-)Limburgse Kempen, door de Maasvallei en door het Limburgse Heuvelland.  

De bijbehorende wandelgids beschrijft deze route zowel noord- als zuidwaarts in zeven of acht trajecten.

Deze wandelroute is helaas niet gemarkeerd en verbindt twee bedevaartsoorden met elkaar, namelijk Wittem (het klooster als bedevaartsoord in het redemptoristenklooster dat aan de heilige Gerardus Majella is gewijd) & Tilburg (waar de zalig verklaarde Peerke Donders is geboren).

Resterende zeven zuidwaartse halve rondwandelingen

Dit jaar (2026) hebben Durkje & ik samen met Durkje haar broer Eelke & schoonzus Ike het PeerkePad noordwaarts bewandeld, zonder onderbreking van Wittem naar Tilburg. Dat deelden we op in eerst een vijfdaagse van 8 tot en met 12 juni 2026, namelijk van Wittem naar Schaft; en tenslotte tien dagen later nog een vierdaagse van 22 tot en met 25 juni 2026, van Schaft naar Tilburg.

Op die route noordwaarts hebben we van de zeven rondwandelingen van het Peerkepad alleen de noordwaarts gerichte delen bewandeld.

Daarom resteren nog de zuidwaartse delen van die zeven rondwandelingen, die wij nu in de periode van 11 tot en met 14 oktober 2026 zullen gaan bewandelen, hetgeen er dan uiteindelijk in resulteert dat we ook de zeven rondwandelingen van het Peerkepad geheel hebben bewandeld; immers twee keer de halve, eerst noordwaarts en nu zuidwaarts.

Etappe 12 van Valentinuskapel naar Achelse Kluis

Vanmorgen wandelen Durkje en ik de twaalfde etappe (de derde zuidwaarts) van het Peerkepad, van de Valentinuskapel van het Noord-Brabantse Westerhoven naar de Achelse Kluis op de grens van Nederland en België, over een afstand van 11,4 kilometer.

Vanmiddag reizen we daarna nog door van het Noord-Brabantse Westerhoven door België naar het Limburgse Veldschuur-Meers-Stein aan de Maas.

We staan om 07:00 uur op, en ontbijten in onze caravan op D'n Droom Minicamping in het Brabantse Westerhoven. Deze camping gebruiken we gedurende de eerste twee wandeldagen namelijk als uitvalsbasis.  

Om 8:15 uur en rijden we met de auto – met de fietsen achter op het fietsenrek - naar het eindpunt van de eerste etappe van vandaag, namelijk naar de Achelse Kluis, het voormalige kloostercomplex dat precies op de grens van Nederland en België ligt, waar we de auto parkeren. Het is nog maar 2 graden Celsius, en het ijs zit op de ramen van de auto als we willen vertrekken.

Dan fietsen we om 8:45 uur door de winterse kou van deze ochtend van de Achelse Kluis de 11,1 kilometers naar onze camping bij Westerhoven, want vanaf deze minicamping D’n Droom begint onze ochtendetappe vandaag. 

We stallen de fietsen bij onze caravan, en drinken bij de caravan eerst een kop koffie alvorens we beginnen aan deze etappe om 9:40 uur.

Eerst naar de Valentinuskapel

Omdat we dit rondje beginnen bij de Valentinuskapel lopen we eerst in noordelijke richting naar het beekje de Keersop.  

Het is onbewolkt, dus helemaal helder, en er ligt een deken van ochtendnevel over het veld, hetgeen tot sprookjesachtige taferelen leidt.

Als we bij de brug over de Keersop komen, en het dorp Westerhoven verderop zien liggen, nemen we een bospad door het beekdal van de Keersop.

Door de combinatie van nevel, dauw en rijp is het landschap rondom ons schilderachtig mooi.

Nadat we de Keersop zijn overgestoken, komen we langs enkele grazende koeien, die hier in het beekdal van de Keersop leven.

Waar we aankomen op de Loverensedijk, staat de Valentinuskapel bij de brug over de Keersop.

We bezoeken de Valentinuskapel; gaan er naar binnen.

Deze kapel staat op de oever van de Keersop te midden van enkele prachtige bomen die deels over de beek hangen.

Over zandpaden en door bos richting Borkel

Aan het eind van de Loverensedijk steken we de Weerderdijk over, om vervolgens over het mooie brede bospad van De Breeputte en ook verderop op de Oude Borkelsedijk langs het hekwerk van het recreatiepark De Kempervennen te lopen.

Waar we van De Breeputte over gaan op de Oude Borkelsedijk hebben we tussen de bomenrij door een heel duidelijk zicht op onze minicamping D’n Droom.

Ook onze caravan zien we duidelijk staan op die camping waar we nu drie nachten hebben overnacht.

Voorbij het buurtschap Klein Borkel gaat het voort over een prachtig bospad in de richting van de Luikerweg.

De drukke Luikerweg steken we over ter hoogte van het oorlogsmonument dat hier is opgericht om ons blijvend te herinneren aan de Operatie Market Garden, waarmee deze plek de eerste plek werd van bevrijd Nederland aan het eind van de Tweede Wereldoorlog.

 

Borkel en Schaft

Om 11:10 uur wandelen we de bebouwde kom van Borkel binnen.

In Borkel passeren we een kleine Mariakapel langs de weg. 

Daarnaast staat de voormalige melkfabriek te koop, waarin zich momenteel drie woonunits bevinden. En daarnaast staat een mooie witte dorpsmolen.

Deze molen is de Sint Antonius Abt Molen.

De molen is momenteel niet open voor publiek, maar we kunnen er door de kruiden- en heemtuin wel half om heen lopen.

Op het dorpsplein bij de plaatselijke muziekkoepel vinden we een bankje dat heerlijk op de zon staat. Voor ons is dit de plek bij uitstek voor onze broodje- met koffiepauze. Een oudere man roept ons toe dat we hier ‘zo schoon’ kunnen zitten.

Aan het eind van dit dorpsplein lopen we langs de Sint-Servatiuskerk, die helaas gesloten is.

Om 11:40 uur steken we het riviertje de Dommel over, en direct erna wandelen we voorbij Borkel de plaats Schaft binnen.

In Schaft passeren we evenals in Borkel ook een Mariakapelletje langs de weg, maar deze Maria heeft het kindje Jezus op de verkeerde arm, zo lazen we zojuist op een informatiepaneel in Borkel. 

Voordat we Schaft verlaten, zien we links van de weg het weilandje met een stenen hut erbij, waar wij afgelopen juni onze vierdaagse op het Peerkepad beëindigden, en tien dagen later vanaf hier met een driedaagse vervolgden.

Van Nederland naar België

We verlaten Schaft over de Grensweg, en verlaten die even later al weer om het veldpad van de Wolfsven op te gaan.

Na het oversteken van een verkeersweg moeten we conform de routebeschrijving verder over de doodlopende Wolfsven om verderop over onverharde paden de grensrivier tussen Nederland en België over te steken. Als we echter op de Wolfsven lopen, worden we ingehaald door de boerin in haar auto. Zij vertelt vriendelijk dat het niet is toegestaan om deze weg te vervolgen omdat die voortgaat over een niet toegankelijke akker. Als alternatief adviseert ze ons hier om te keren, om verderop over een fietspad op enige afstand van de Wolfsven parallel aan de Wolfsven naar de Achelse Kluis te lopen. Wandelaars mogen hier dus niet over de Wolfsven naar de Achelse Kluis lopen.

We volgen het advies op van de boerin, die zojuist haar kinderen uit school heeft gehaald voor de middagpauze thuis.

Om 12:35 uur passeren we het veldkruis met daaraan het beeld van de gekruisigde Jezus, en daarmee naderen we de Achelse Kluis.

Maar eerst moeten we nog via een brug de rivier de Tongelreep oversteken. 

En dan krijgen we op enige afstand voor het eerst zicht op de kloostergebouwen van de Achelse Kluis.

Om 12:45 uur steken we de witte streep op het wegdek over tussen de beide landsvlaggen, waarmee we de landsgrens oversteken van Nederland naar België. 

Links en rechts van de weg staat het prikkeldraad-monument voor de zogenoemde Doodendraad, dat ons herinnert aan de Eerste Wereldoorlog, toen de Duitsers dit dodendraad op de landsgrens tussen België en Nederland spanden om te voorkoen dat jonge Belgische mannen zich zouden groeperen om vanuit Nederland tegen de Duitsers in België te vechten teineinde hun thuisland te bevrijden.

Links gaat een paadje het bos in, over een zogenoemd smokkelpad, waar ook een kunstwerk aandacht vraagt voor de voormalige smokkelroute tussen België en Nederland.

De grote teleurstelling van de dag is het feit dat het hele grote kloostercomplex van de Achelse Kluis vandaag gesloten is, dus we kunnen door geen enkele poort het kloostercomplex binnen gaan.

Van Noord-Brabant via België naar Nederlands Limburg

Daarom stappen we in de auto, en rijden we terug naar onze camping in Westerhoven. Daar maken we de caravan klaar voor vertrek, en dan rijden we van Westerhoven door België naar camping  Aan de Diek in Veldschuur-Meers-Stein aan de Maas, waar we de komende drie nachten zullen kamperen, en die we voor de komende twee wandeldagen gaan gebruiken als uitvalsbasis.

Op deze nog maar anderhalf jaar oude camping op het terrein van een voormalige boerderij voor slachtvee en varkens staan vannacht twee caravans, een camper, twee kampeerbussen en een trekkerstentje van een fietsster.

Morgen wandelen we in Belgisch Limburg en overmorgen in Nederlands Limburg.

PeerkePad- Etappe 11 Zuidwaarts van Middelbeers naar Vessem

Zondagmiddag 11 oktober 2026

 

Op de Landschotse Heide

PeerkePad tussen Wittem & Tilburg

Het PeerkePad is onder andere een wandelroute van circa 165 kilometer tussen het Nederlands-Limburgse dorpje Wittem en de Brabantse stad Tilburg, aangevuld met zeven rondwandelingen.

Deze wandelroute (sinds 2009) laat je lopen door de verrassend mooie bos- en weidegebieden van de Brabantse en (Belgisch-)Limburgse Kempen, door de Maasvallei en door het Limburgse Heuvelland.  

De bijbehorende wandelgids beschrijft deze route zowel noord- als zuidwaarts in zeven of acht trajecten.

Deze wandelroute is helaas niet gemarkeerd en verbindt twee bedevaartsoorden met elkaar, namelijk Wittem (het klooster als bedevaartsoord in het redemptoristenklooster dat aan de heilige Gerardus Majella is gewijd) & Tilburg (waar de zalig verklaarde Peerke Donders is geboren).

Resterende zeven zuidwaartse halve rondwandelingen

Dit jaar (2026) hebben Durkje & ik samen met Durkje haar broer Eelke & schoonzus Ike het PeerkePad noordwaarts bewandeld, zonder onderbreking van Wittem naar Tilburg. Dat deelden we op in eerst een vijfdaagse van 8 tot en met 12 juni 2026, namelijk van Wittem naar Schaft; en tenslotte tien dagen later nog een vierdaagse van 22 tot en met 25 juni 2026, van Schaft naar Tilburg.

Op die route noordwaarts hebben we van de zeven rondwandelingen van het Peerkepad alleen de noordwaarts gerichte delen bewandeld.

Daarom resteren nog de zuidwaartse delen van die zeven rondwandelingen, die wij nu in de periode van 11 tot en met 14 oktober 2026 zullen gaan bewandelen, hetgeen er dan uiteindelijk in resulteert dat we ook de zeven rondwandelingen van het Peerkepad geheel hebben bewandeld; immers twee keer de halve, eerst noordwaarts en nu zuidwaarts.

Etappe 11 van Middelbeers naar Vessem

Vanmiddag wandelen Durkje en ik de elfde etappe (de tweede zuidwaarts) van het Peerkepad, van het Noord-Brabantse Middelbeers naar Vessem, over een afstand van 11,4 kilometer.

Vanmorgen wandelden we voorafgaand al de tiende etappe, van Tilburg naar Moergestel.

We stonden vanmorgen om 07:00 uur op, en ontbeten toen in onze caravan op D'n Droom Minicamping in het Brabantse Westerhoven. Deze camping gebruiken we gedurende de eerste twee wandeldagen namelijk als uitvalsbasis.

Na onze ochtendwandeling zijn we met de auto – met de fietsen achter op het fietsenrek – van Tilburg naar het eindpunt van de tweede etappe van vandaag gereden, namelijk naar de Pelgrimsherberg Kafarnaüm in Vessem, waar we de auto parkeren.

Dan fietsen we van de pelgrimsherberg vanuit Vessem de 7,5 kilometers naar het sportpark van Middelbeers, want daar begint onze middagetappe vandaag. 

We stallen de fiets op het terrein bij het sportpark en beginnen deze etappe daar dan om 13:50 uur.

Langs de Landschotse Heide richting Vessem

Voorbij Middelbeers lopen we over de Kromvensedijk door een bosperceel. Als we de bosrand bereiken, zien we vóór ons de uitgestrekte vlakte van de laagliggende Landschotse Heide.

Als we over een bospad langs de rand van de Landschotse Heide lopen, zien we hier en daar mooie zwammen.

Voorbij dit heidegebied gaat de route verder over mooie onverharde veldpaden, op de grens van bos en open veld.

Na het oversteken van een asfaltweg gaat de Landschot over in een ruig zandpad in de vorm van een onverhard karrenspoor.

Links van de Landschot zien we in een weiland een mooi vormgegeven hooibult. 

We gaan hier voort over een prachtig pad tussen akkers, grasland en bos.

Om 15:30 uur naderen we Vessem al. We komen op een bospad, dat is afgesloten voor gemotoriseerd verkeer middels een dikke boomstam die de doorgang verspert. Wel hangt er een houten bord aan die boomstam waarop staat dat we hier een Wandelpad op gaan.

Een kwartier later wandelen we de bebouwde kom van Vessem binnen.

Ontmoeting met andere pelgrims in de Pelgrimsherberg Kafarnaüm te Vessem

In Vessem komen we eerst langs de Jacobushoeve. Die lijkt gesloten. We zien geen gasten, en het terras is ook niet in gebruik.

Daarom lopen we door in de richting van de Sint-Lambertuskerk van Vessem, waarin vandaag overigens een kunstbeurs wordt gehouden.

Net voorbij deze Vessemse kerk arriveren we bij de Pelgrimsherberg Kafarnaüm.

We gaan er naar binnen, en worden daar door één van de beide hospitalera’s direct hartelijke welkom geheten, en krijgen koffie aangeboden. 

Aan tafel zit ook nog een derde vrouw, die vandaag hier is gearriveerd om vannacht als pelgrim te overnachten in deze pelgrims-herberg van Vessem. Deze pelgrim Maaike uit Diemen bewandelt in afzonderlijke delen het Pelgrimspad, en beëindigt hier vandaag (tijdelijk) haar meerdaagse tocht op het Pelgrimspad van Amsterdam richting Maastricht. Ze heeft de Camino Portugués al gelopen, en ook de Camino Franchés al tot aan Sahagun. De hospitalera aan tafel heeft vooral pelgrimservaring opgedaan in Italië.

Onder het genot van koffie hebben we veel om van elkaar te horen en aan elkaar te vertellen, dus een uur is dan in zo’n pelgrimsherberg gevoelsmatig heel snel om.

Maar ja, het einde van de middag is in zicht, en wij moeten terug naar onze camping, dus we nemen afscheid van de dames in de pelgrimsherberg.

Zonnige zondag in oktober

We stappen bij de kerk en herberg in de auto, en rijden dan terug naar Middelbeers, waar onze fietsen staan.

Tot slot rijden we terug van Middelbeers naar onze camping D’n Droom te Westerhoven.

Met de twee etappes van vandaag afgerond, hebben we totaal 10,2 + 7,5 = 17,7 kilometer gefietst en 10,0 + 11,4 = 21,4 kilometer gelopen. 

Toen we vanmorgen vanaf de camping vertrokken, had het net even geregend, en was het 6 graden Celsius. Gedurende de beide etappes van deze wandeldag schijnt de zon uitbundig, en loopt de temperatuur op naar 17 graden Celsius. Kortom, heel mooi wandelweer, als een zonkadootje op deze zonnige zondag.

PeerkePad- Etappe 10 Zuidwaarts van Tilburg naar Moergestel

Zondag 11 oktober 2026

 

In de kapel van de Sint-Ceciliakerk van Berkel-Enschot

PeerkePad tussen Wittem & Tilburg

Het PeerkePad is onder andere een wandelroute van circa 165 kilometer tussen het Nederlands-Limburgse dorpje Wittem en de Brabantse stad Tilburg, aangevuld met zeven rondwandelingen.

Deze wandelroute (sinds 2009) laat je lopen door de verrassend mooie bos- en weidegebieden van de Brabantse en (Belgisch-)Limburgse Kempen, door de Maasvallei en door het Limburgse Heuvelland.  

De bijbehorende wandelgids beschrijft deze route zowel noord- als zuidwaarts in zeven of acht trajecten.

Deze wandelroute is helaas niet gemarkeerd en verbindt twee bedevaartsoorden met elkaar, namelijk Wittem (het klooster als bedevaartsoord in het redemptoristenklooster dat aan de heilige Gerardus Majella is gewijd) & Tilburg (waar de zalig verklaarde Peerke Donders is geboren).

Resterende zeven zuidwaartse halve rondwandelingen

Dit jaar (2026) hebben Durkje & ik samen met Durkje haar broer Eelke & schoonzus Ike het PeerkePad noordwaarts bewandeld, zonder onderbreking van Wittem naar Tilburg. Dat deelden we op in eerst een vijfdaagse van 8 tot en met 12 juni 2026, namelijk van Wittem naar Schaft; en tenslotte tien dagen later nog een vierdaagse van 22 tot en met 25 juni 2026, van Schaft naar Tilburg.

Op die route noordwaarts hebben we van de zeven rondwandelingen van het Peerkepad alleen de noordwaarts gerichte delen bewandeld.

Daarom resteren nog de zuidwaartse delen van die zeven rondwandelingen, die wij nu in de periode van 11 tot en met 14 oktober 2026 zullen gaan bewandelen, hetgeen er dan uiteindelijk in resulteert dat we ook de zeven rondwandelingen van het Peerkepad geheel hebben bewandeld; immers twee keer de halve, eerst noordwaarts en nu zuidwaarts.

Etappe 10 van Tilburg naar Moergestel

Vanmorgen wandelen Durkje en ik de tiende etappe (de eerste zuidwaarts) van het Peerkepad, van het Noord-Brabantse Tilburg naar Moergestel, over een afstand van 10,0 kilometer.

Vanmiddag wandelen we aansluitend dan ook nog de elfde etappe.

We staan om 07:00 uur op, en ontbijten in onze caravan op D'n Droom Minicamping in het Brabantse Westerhoven. Deze camping gebruiken we gedurende de eerste twee wandeldagen namelijk als uitvalsbasis.

Om 8:15 uur en rijden we met de auto – met de fietsen achter op het fietsenrek - naar het eindpunt van de eerste etappe van vandaag, namelijk naar de Onze-Lieve-Vrouw van Vrede-kapel aan het Stokeind ten noorden van Moergestel, waar we de auto parkeren.

Dan fietsen we van deze kapel nabij Moergestel de 10,2 kilometers naar het Peerke Donderspark aan de noordelijke stadsrand van Tilburg, want daar begint onze ochtendetappe vandaag. 

We stallen de fiets op het terrein van het Peerke Donderspark en beginnen deze etappe daar dan om 9:50 uur.

Eerst naar Berkel-Enschot

Met een zuidoostelijk omtrekkende beweging gaan we om de noordkant van Tilburg heen, om op het Hazennest-West nog net even de bebouwde kom van Tilburg binnen te lopen. 

Maar direct daarna verlaten we over het Riddershofpad de stad al weer, steken de rijksweg over, en wandelen we naar de bebouwde kom van Berkel-Enschot.

Na het kruisen van de spoorlijn lopen we over De Kraan naar de Sint-Ceciliakerk.

De kerkdeur staat open, en als we de hal van de kerk in lopen, horen we dat binnen de zondagochtendviering bezig is. We gaan de kerkzaal derhalve niet in, maar kunnen de kerkzaal wel bekijken vanuit de kapel naast de hal, van waaruit we door een glazen wand de kerk in kunnen kijken.   

Achter de kerk is een abri, waarin we gaan zitten voor onze koffie-met-broodje-pauze.

Na deze pauze lopen we door naar de Mariahof, naar de oude kerktoren die dateert van de kerk van 1186.

De kerk is in 19e eeuw afgebroken, maar de kerktoren is blijven staan, waarin nu een Mariakapel is gehuisvest.

Heukelom

Buiten de bebouwde kom van Berkel-Enschot wandelen we op de Heukelomseweg het buurtschap Heukelom binnen.

Op de Laag Heukelomseweg komen we langs een langhuis met een wel heel bijzondere tuin, met onder andere schilderijen rondom, en beelden in de tuin, waaronder een beeld van Erasmus.

Daarna kruisen we wederom een spoorlijn.

Ter hoogte van Café Mie Peters stappen autoliefhebbers in hun sportieve oldtimers, voornamelijk jonge oldtimers uit Nederland en België. Ze hebben wellicht koffiegedronken in het café en vertrekken vanaf deze parkeerplek van het café voor hun gezamenlijke autorit.

Door het bos naar de Onze-Lieve-Vrouw van Vrede-kapel van Moergestel 

We zijn de Voorste Stroom al overgestoken, en gaan verderop op de Sparrendreef het bos in, waar we eerst te midden van nogal veel boswandelaars over een zandpad langs een fietspad lopen, en verderop voortgaan over een mooi bospad.

Links en rechts van het bospad zien we al regelmatig verschillende soorten paddenstoelen / zwammen.

De herfst is duidelijk ingevallen, alhoewel we vandaag opvallend mooi zonnig weer hebben.

Toen we vanmorgen vanaf de camping vertrokken, had het net even geregend, en was het 6 graden Celsius. Gedurende deze hele ochtendwandeling schijnt de zon uitbundig, en loopt de temperatuur op naar 16 graden Celsius. Kortom, heel mooi wandelweer.

Even na 12:00 uur arriveren we bij de Onze-Lieve-Vrouw van Vrede-kapel in het bosgebied nabij Moergestel. Zojuist lopen een man en een vrouw de kapel in, steken een lichtje aan, en nemen plaats op de bankjes in de kapel. Inmiddels branden er binnen zo’n dertig kaarsjes.

We stappen in de auto, rijden terug naar het Peerke Donderspark bij Tilburg, om daar onze fietsen af te halen. Vervolgens rijden we door naar Vessem, waar we straks zullen vertrekken voor ons middagprogramma van fietsen en wandelen op het Peerkepad.

Een geschiedenis van de pelgrimage en haar critici

Zaterdagmiddag 10 oktober 2026

 

Lezing van Ineke Albers in Museum Krona te Uden

Inspiratielezing door Ineke Albers

Vandaag organiseert Museum Krona te Uden in samenwerking met de Camino Academie een inspiratiemiddag in de Kroonzaal van het museum. 

Spreekster is Ineke Albers, lid van de stuurgroep van de Camino Academie, die ons in haar lezing meeneemt in de eeuwenoude en tot op heden voortdurende spanning tussen de pelgrimstraditie en haar critici — van vroegchristelijke kerkvaders tot de moderne, kerkloze Camino-loper.

Een traditie vol tegenspraak

Vrijwel vanaf het ontstaan van het christendom is de pelgrimage een strijdpunt geweest — wat meteen zegt hoe oud die traditie al is. 

De eerste heiligdommen die pelgrims trokken, waren de graven van martelaren, die voor hun geloof gestorven waren. 

Al vroeg klonk er kritiek van kerkvaders: God is alomtegenwoordig, redeneerden zij, dus waarom een gevaarlijke reis ondernemen om aan een graf te bidden, als je dat net zo goed thuis kunt doen? 

De christenen bleven echter pelgrimeren, en dat debat is door de eeuwen heen, tot op de dag van vandaag, in steeds nieuwe gedaanten blijven voortleven.

Maar sinds enkele decennia zijn er pelgrims die wél gebruikmaken van de christelijke religieuze infrastructuur, maar zich op geen enkele manier meer verbonden voelen met de kerk. Ook zij krijgen kritiek; en niet alleen van kerkelijke zijde. 

Tegelijkertijd plaatsen zij met hun 'wilde' pelgrimages onbewust kritische kanttekeningen bij het geïnstitutionaliseerde christendom.

Motto: wie veel te bedevaart gaat, wordt zelden heilig

Pelgrimages bestonden al voordat het christendom is ontstaan, en zelfs als het christendom verdwijnt, zal het pelgrimeren vast en zeker wel blijven bestaan.

Deze lezing in Museum Krona gaat vandaag over de kerkelijke worsteling omtrent de pelgrimage.

Ineke Albers bespreekt vanmiddag eerst het Historisch perspectief en gaat daarna in op het Inhoudelijk perspectief van het pelgrimeren.

Historisch perspectief

• Christenen die als martelaar stierven in de tijd van de Romeinen kregen vaak een bijzonder graf, met soms een gebouwtje erop, met soms ook een altaar, en op diens sterfdag werd dan het leven van de betreffende martelaar gevierd. Het martelaarsgraf werd zo een heiligdom, en daarmee ook een plek voor pelgrimage.
• Soms werden de stoffelijke resten van die martelaren opgegraven, vervolgens opgedeeld in stukken, die tot reliek werden verheven, en dan werden die lichaamsdelen verspreid in de wijde omgeving. Die relieken werden bewaard onderin de altaren van kerken, waardoor dergelijke relieken geografisch werden verspreid, ze gemakkelijk konden worden bezocht, en tot plek van pelgrimages werden aangewezen.
• Van die vroege pelgrimages werden indertijd al verslagen geschreven, bijvoorbeeld over de bedevaart naar Palestina, en verder ook in de wijde omtrek van het Romeinse rijk.  
• In het begin was er nog geen sprake van de aan een bedevaart verbonden genezing of van de vergeving van zonden, op grond van deze vroegste pelgrimages.
• Ondertussen ontstond ook de kritiek op dergelijke pelgrimages, want immers: ook Jezus had de mensen daar in het geheel niet toe opgeroepen. De Geest van Jezus zou immers overal wel aanwezig zijn, en God komt voorzeker wel naar jóu toe als je je hart daarvoor openstelt, dus daartoe zou je niet hoeven te pelgrimeren, aldus onder andere Gregorius in de 4e eeuw.
• Later werd er wel genezing afgeroepen, gekoppeld aan het pelgrimeren. 
• Boetedoening werd pas veel later aan het pelgrimeren gekoppeld; niet alleen door kerkelijke rechters, maar ook door wereldlijke rechters, want door een misdadiger op het pelgrimspad te sturen, was die dader tenminste immers een tijdje buiten beeld in de gemeenschap waar hij zijn misdaad had gepleegd.
• De kerkelijke organisatie ondersteunde de reliekenverering op drie gronden, namelijk: 1. Wij eren de overblijfselen van de martelaren om hen te eren; 2. Het dode lichaam wordt geëerd om de ziel van de dode eraan te verbinden; 2. God eert zelf de overblijfselen om er wonderen mee te verrichten.
• De zogenaamde ‘wilde’ pelgrimages vielen niet onder de regie van de kerk, waar de kerk overigens dan toch wel een graantje van mee wilde pikken.
• Ook waar de pelgrimsoorden door de kerk werden verboden, bleven de pelgrims toch komen. Ze zijn een duidelijk teken van de discrepantie tussen de kerkelijke hiërarchie en de wereldse machten.
• Er heerste in kerkelijke kringen een principieel bezwaar tegen het pelgrimeren door vrouwen, want - volgens Bonifatius in één van zijn brieven - zij verworden onderweg allemaal als prostituee. 
• Het volk mocht overigens wel zijn gang gaan, als de positie van de kerk maar niet gevaar liep.
• Nederlandse kritiek op het pelgrimeren kwam vanuit de beweging van de Moderne Devotie. God is in de ogen van haar aanhangers immers alom aanwezig, en daarvoor hoef je dus niet te pelgrimeren.
• Ook Luther keerde zich tegen het pelgrimeren: ieder moest volgens hem in zijn eigen parochie blijven, want daar vind je alles wat je geestelijk nodig hebt. De duivel zou in zijn ogen hierin de hand hebben, en de heiligen waren minder belangrijk dan het geestelijk leven in je eigen parochie. Het verlossingswerk van Christus is immers eenmaal en voor altijd al door Hem voor jou gedaan, dus daarvoor hoefde je niet te pelgrimeren.
• Protestanten bleven desondanks wel pelgrimeren naar de heiligdommen. 
• De Jezuïeten hervormden de pelgrimages, door onderscheid te maken tussen echte en twijfelachtige relieken. Verder plaatsten zij Maria in het centrum van devotie. En ze ontwierpen een nieuwe vorm van pelgrimage, namelijk die van de processie in het bijzijn van de plaatselijke geestelijke(n).
• Broederschappen namen de organisatie op zich van de pelgrimages vanaf de tijd van de Barok, overigens geheel anders dan in de Middeleeuwen. Pelgrimages werden toen gespiritualiseerd. Ondanks het verbod op pelgrimeren, bleven ook de katholieken in protestants Nederlands pelgrimeren, zoals bijvoorbeeld naar het Duitse Kevelaer.
• In de 18e eeuw werden in heel West-Europa bisschoppelijke verordeningen tegen pelgrimages uitgevaardigd. De gelovigen pasten zich aan aan dergelijke kerkelijke verordeningen, maar pasten daarentegen ook hun pelgrimages daarop aan, en gingen er met die nodige aanpassingen toch wel mee door.
• Men dacht dat het pelgrimeren vanzelf wel zou verdwijnen, maar dat bleek nadien een misrekening.
• In de 19e eeuw waren er meerdere (verhalen over) verschijningen van Maria, wat op zich weer nieuwe bedevaarten teweeg brachten. Lourdes werd zo - en is nog steeds - één van de grootste heiligdommen ter wereld. Op dergelijke Maria-verschijningsplekken waren echter geen relieken, maar daarentegen wel getuigenissen van visoenen van veelal kinderen die Maria hadden gezien, vaak bij een rots, en Maria (moeder van Jezus) dan als tiener zonder kind.
• Er ontstonden georganiseerde treinpelgrimages voor ook zieken, door de opkomst van beter vervoer, en zo werd Lourdes overstelpt met pelgrims uit allerlei landstreken.
• Uiteindelijk verdween de pelgrimage op den duur uit het blikveld van het volk. De opgestane Heer kwam in het centrum van de theologie te staan.
• Eind jaren 70, begin jaren 80 van de vorige eeuw, kwam de pelgrimage weer in beeld. Santiago bleek volop in de belangstelling te zijn, om er bijvoorbeeld naar toe te lopen of te fietsen. Maar ook hier en nu rees weer veel kritiek op het – nu moderne - pelgrimeren.
• Nu veel kerken aan de ene kant leeglopen, is Gods volk daarentegen toch weer op weg als pelgrim.

Inhoudelijk perspectief

• Dat de alomtegenwoordige God de mensen in de weg stond om als pelgrim te gaan pelgrimeren, komt ook in andere godsdiensten wel voor. Toch bleek dat geen probleem te zijn voor veel pelgrims. De leus ‘Buiten de Kerk geen heil’, bleek namelijk niet bestand tegen de pelgrimages van gelovigen.
• Ritueel zijn voor pelgrimages van belang: A. het heiligdom en B. de weg er naar toe.
• Over beweging gesproken: het lopen is heilzaam, wellicht een prima antidepressiva, en wellicht gold dat ook al in de Middeleeuwen. Dergelijke uitspraken doen vermoeden dat het lopen positieve effecten heeft op de mens. 
• Lopen heeft voor de mens een positieve uitwerking op de cognitie en op de stemming. Al lopend kun je zomaar God ontmoeten. 
• Geen wonder dat er zoveel nieuwe pelgrimswegen ontstaan, ondanks het feit dat er geen nieuwe heiligdommen meer zijn ontstaan. Die nieuwe, meer eigentijdse zogenoemde pelgrimswegen zijn overigens geen echte pelgrimspaden, want die zijn niet gekoppeld aan een wonder, een verschijning of een heiligdom. En zomaar van een kerk naar een kerk lopen, is géén pelgrimage.  
• Ruimtelijke concepten spelen een belangrijke rol bij het lopen. Ruimte en een heilige plaats zijn een belangrijk concept in ons denken. Ze zijn aantrekkelijk voor de mens.
• Een alomtegenwoordige God past niet meer in ons huidige denkkader, want alles heeft in ons denken zijn eigen plaats gekregen, en God woont buiten ons zicht in de hemel. Die hemel is fysiek onbereikbaar. Een heilige plek (bijvoorbeeld onze kerk) op aarde heb je tegenwoordig wel nodig, conform de menselijke geest. 
• Weg en plaats zijn beide krachtig, en kunnen ook prima los van elkaar haar kracht tonen. Zo vindt de één dat pelgrimeren op weg is naar een heiligdom, en vinden anderen dat lang onderweg zijn ook volstaat als pelgrimeren.
• De miljoenen pelgrims die alsmaar onderweg zijn, weerleggen alle kritiek van de kerken op het pelgrimeren.
• Het is trouwens onwaarschijnlijk dat het pelgrimeren als religieuze ervaring uit beeld zal verdwijnen. Mensen zullen altijd blijven pelgrimeren.