Donderdag 3 september 2026
 |
| In Appingedam steken we het Damsterdiep over |
Stichting Hannekemaaierspad
De Stichting Hannekemaaierspad is opgericht om cultuurhistorisch waardevolle wandelpaden te behouden. Om haar doel te bereiken, houdt deze stichting zich sinds 1999 bezig met het ontwikkelen van een wandelpadennetwerk van meerdaagse trektochten, die zijn gebaseerd op de historische reisroutes van de zogenoemde Hannekemaaiers, de trekkende seizoen-arbeiders die al vanaf circa 1600-1650 vanuit Duitsland in Nederland kwamen werken.
Deze stichting vindt het belangrijk dat de bovengenoemde cultuurhistorische paden blijven bestaan, want anders dreigen die meestal onverharde paden in rap tempo te verdwijnen. De stichting beijvert zich er derhalve voor om deze oude wandelpaden op te sporen, teneinde die cultuurhistorische wandelpaden op te nemen in wandelroutegidsen. Zo neemt de bekendheid ervan toe, en worden deze oude paden weer en meer belopen.
Tichelpad – Hannekemaaierspad van Groningen naar Termunten
Eén van de wandelgidsen van het Hannekemaaierspad beschrijft de 95 kilometer lange trektocht van de Nederlandse stad Groningen naar het Groningse dorpje Termunten, beginnend bij de Martinitoren in de Groninger provinciehoofdstad en eindigend bij de Ursuskerk in Termunten.
Deze wandelgids legt aan de westzijde in de stad Groningen ook de verbinding met het Hannekemaaierspad van Groningen naar Leeuwarden.
Durkje en ik hebben bij de voorbereiding gebruik gemaakt van de Nederlandstalige digitale versie, en in het veld van de foutdruk van de Duitstalige eerste drukwerkversie van deze wandelgids, beide uitgegeven in het jaar 2021.
Dit Hannekemaaierspad van Groningen naar Termunten kreeg de naam: Tichelpad, verwijzend naar steenbakkers, steenovens en steenfabrieken.
Traject 4 van Krewerd naar Delfzijl
Vandaag bewandelen Durkje en ik de vierde van onze vijf trajecten van dit Tichelpad van Groningen naar Termunten, over een afstand van circa 21,5 kilometer, van Krewerd naar Delfzijl. Gezien de tijd die we lopen, moet de afstand langer zijn geweest, wellicht wel zoiets als meer dan 25 kilometer.
Daartoe staan we op om 6:00 uur en vertrekken we vanmorgen om 7:10 uur met de auto vanaf Camping Ekenstein in Appingedam, dat voor deze vijf etappes onze uitvalsbasis is, om naar Delfzijl te rijden, waar we de auto parkeren bij de Kruiskerk, waar wij van 1979-1987 als inwoner(s) van Delfzijl ter kerke gingen.
We fietsen dan de 8,7 kilometers van Delfzijl naar Krewerd, waar we de fietsen stallen bij de Mariakerk, op de plek waar we gisteren onze derde etappe beëindigden. Hier begint onze etappe vandaag om 8:10 uur.
Bij vertrek vanmorgen in Appingedam is het 14 graden Celsius, en we staan aan het begin van een dag met sterk wisselvallig weer. De temperatuur stijgt naar 21 graden Celsius aan het eind van de etappe. Vanmorgen waait het hard en regent het af en toe licht. Later breekt de zon enkele keren door, en dan is het direct warm, maar tussen die zonnige perioden door drijven regelmatig donkere wolken over, begint het hard te waaien, en dan zitten we zomaar weer in enige neerslag. Kortom, heel wisselvallig weer vandaag.
Start bij de Mariakerk van Krewerd
We beginnen vanmorgen in de Mariakerk op de kerkterp van Krewerd. Als we er rond 8:00 uur arriveren, staat de kerkdeur al open, klinkt er al muziek in de kerk, en branden er al enkele kaarsjes in de nis bij het beeld van Maria.
We maken nog een rondje door de kerk, alvorens we vertrekken.
Omdat het zojuist op de fiets al begon te regenen, en er meer regen wordt verwacht, trekken we in de kerk de regenbroeken alvast aan, en gaan we rond 8:15 uur de kerk van Krewerd uit.
Op het erf van een boerderij zien we een groep koeien achter de boerenschuur lopen.
Iets verder komt een grote vrachtwagen met een vracht bouwmaterialen aanrijden. Vanwege de aardbevingsschade zijn hier in het dorp ook al diverse bouwprojecten gaande, en hier zelfs vier op een rij.
En ook hier passeren we weer een cluster van wisselwoningen, waarin de mensen tijdens de bouw of restauratie van hun eigen huis tijdelijk wonen.
Net buiten Krewerd gaan we een smal betonpaadje op, dat door de graslanden richting Nijenklooster gaat.
Aan het eind van dit pad verslechtert het weer nogal, en trekken we eerst ook nog de regenjas of regenponcho aan om beschermd te zijn tegen de opkomende buien.
Nijenklooster en Oosterwijtwerd
We gaan de Kloosterweg op en komen dan langs de gerenoveerde boerderij Nieuwenklooster, die hier op de locatie staat van het vroegere klooster Nijenklooster.
Aan de achterzijde van de boerenschuur en het erf zien we de oude dobbe, die bij deze boerderij hoort.
Om 9:05 uur wandelen we op de Krewerderweg het dorp Oosterwijtwerd binnen.
Van de eerste boerderij die we passeren, is inmiddels de hele schuur gesloopt, en is men al begonnen met de nieuwbouw van een grote schuur, die aan het voorhuis zal worden aangebouwd.
In de Dorpstraat komen we langs de dorpskerk van Oosterwijtwerd.
We gaan het kerkhof op in de hoop dat de kerk open is voor bezichtiging. Naast de kerk staat een oude waterput, met daarop een waterpomp en een gieter.
Achter de kerk op het kerkhof zien we een labyrint, dat is gemaakt met een patroon van stenen op het kerkhof.
De kerk is helaas (nog) niet geopend, dus die kunnen we niet bezichtigen. Ons rest dus niet meer dan een verkennend rondje om de kerk te maken.
Door open veld naar Wirdum
Voorbij Oosterwijtwerd gaan we een voet- en fietspad op. Op dit pad – de Meelenbrij – moeten we via een onderdoorgang voor wandelaars en fietsers ook onder een spoorlijn door langs een brede vaart.
In een bocht van de Bolhuislaan, als we naar het westen draaien, zien we vóór ons het bosperceel van Landgoed Ekenstein, waar onze Camping Ekenstein is gevestigd, waar we deze dagen kamperen.
Bij een bankje langs het pad zien we een bijzonder bermmonumentje in de vorm van een paar wandelschoenen, waarmee het leven en sterven van een theatermaker-wandelaar wordt herdacht.
Om 10:30 uur zijn we inmiddels aangekomen bij de kerk van Wirdum.
De kerkdeur staat uitnodigend open, dus we gaan er naar binnen om de kerk te bezichtigen.
Links zien we een deel van een fresco op de muur geschilderd.
In de consistorie naast het portaal zijn passanten welkom om te pauzeren, dus hier houden we onze koffiepauze.
Door het veld naar het Damsterdiep
Wirdum verlaten we via de Fromaweg, en verderop gaat het dan voort over het smalle Alkumaheerdpad.
Vervolgens lopen we een eindje over de Wijmersweg, en dan verderop steken we via een hoge houten brug de Loppersumse Wymers over.
Dit pad door het open veld voert ons over het smalle Okkemaheerdpad naar de Merumerlaan.
De Merumerlaan verlaten we om op het Tjuchemerpad weer tussen akkers en weilanden voort te gaan in de richting van Garrelsweer. We steken de Rijksweg tussen Appingedam en Ten Boer over, en wandelen dan de bebouwde kom van Garrelsweer binnen.
In Garrelsweer maken we direct de doorsteek naar het Damsterdiep, waar we over het smalle jaagpad langs het Damsterdiep oostwaarts gaan.
Verderop in Garrelsweer steken we het Damsterdiep weer over, waar we bij het standbeeld van een Gronings volksverhaal bij de pastorie langs te komen.
Hier maken we even een klein uitstapje naar de kerk van Garrelsweer, waar een oud kerkhof naast ligt.
Garrelsweer heeft een kleurrijke mozaïekbank in de vorm van een hoekzit. Op deze bank zien we verschillende dorpstaferelen van Garrelsweer.
Oudbouw en nieuwbouw in Garrelsweer
We lopen nu weer op de aloude Stadsweg, en ook hier zien we weer een leegstaand huis waar mensen tegen worden gehouden door hoge bouwhekken. Wellicht is dit ook weer zo’n aardbevingsschadehuis, dat eerst gerepareerd (verstevigd) moet worden.
Aan de andere kant van de weg zien we enigszins van de weg af weer een cluster wisselwoningen, waar allicht slachtoffers van woningen wonen die kampen met aardbevingsschade.
Om 12:10 uur komen we langs Tjassensheerd, dat in verschillende bouwfasen vóór een oude boerderij is geplaatst.
Ernaast staat de ruïne van de steenfabriek Enzelens.
Enkele muren en het onderste deel van een fabriekspijp staan nog troosteloos overeind.
Het zijn de stille getuigen van wat ooit een steenfabriek is geweest.
Langs Rusthoven en Ekenstein naar Camping Ekenstein
Zo’n vijf minuten later lopen we op de Stadsweg het dorp Wirdum binnen, hier aan de zuidkant van de Rijksweg en ten zuiden van het Damsterdiep gelegen.
Via de Eekwerderdraai steken we het Damsterdiep weer over in noordelijke richting.
Aan de overzijde gaan we in het bosgebied het zogenoemde Tiggelpad op, dat we volgen tot aan de Borg Rusthoven. Deze borg is inmiddels verstevigd in de vroegere jaren van de versterkingsoperatie na aardbevingsschade.
Nadat we de oprijlaan af zijn gelopen naar de weg langs het Damsterdiep, komen we voorbij de ruïne van de Rusthoven steenfabriek.
Daar wordt ons duidelijk met het zicht op de ruïne, en ook kijkend naar een oude luchtfoto hoe enorm groot deze steenfabriek in vroeger tijden is geweest.
Direct daarna komen we langs de villa Ekenstein, die ook al onderhanden wordt genomen in de inmiddels welbekende versterkingsoperatie na de Groningse aardbevingen.
En dan staan we vlak vóór 13:00 uur bij de ingang van onze Camping Ekenstein.
We gaan het kampeerterrein op naar onze caravan, waar we onze lunchpauze houden ín de caravan, omdat het onderhand al weer is gaan regenen.
Gewijzigde route naar het centrum van Appingedam
Een uur later is onze lunchpauze al weer voorbij, en lopen we de bebouwde kom van Appingedam binnen.
We zijn dan echter nog lang niet in het centrum van Appingedam, want eerst moeten we nog via de Tjams-weersterbrug het Damsterdiep over.
Verderop in een woonwijk blijkt dat we op De Hekel het Damsterdiep niet mogen en niet kunnen oversteken, omdat er werkzaamheden aan deze brug worden verricht.
Daarom blijven we nu aan de zuidkant van het Damsterdiep, en lopen we over de Dijkhuizenweg naar het centrum van Appingedam, waarbij we onder andere een oude kalkoven passeren, die tussen de Dijkhuizenweg en het Damsterdiep staat.
Bij het binnenwandelen van het stadscentrum van Appingedam worden we overigens ook weer gewezen op een versterkingsoperatie.
Kerken aan weerszijden van het Damsterdiep in Appingedam
Dan arriveren we bij de Nicolaïkerk van Appingedam.
De kerk is opengesteld, dus we gaan er naar binnen.
Er klinkt orgelmuziek in de kerk, en wij maken begeleid door die muziek een rondgang door deze grote, bijzondere kerk.
De kerk heeft een hoog en licht koor. Op een tafel in het koor liggen witte stenen, met daarop de namen van de gemeenteleden die in het afgelopen kerkelijk jaar zijn overleden.
Met orgelklanken kwamen we de kerk binnen, en daarmee gaan we er ook weer uit.
Dan lopen we om de kerk heen in de richting van de Nieuwe Kerkstraat.
Na het doorlopen van de Nieuwe Kerkstraat gaat het verder door de gezellig drukke Dijkstraat.
Via een smalle steeg steken we vervolgens het Damsterdiep weer over.
Dan op de Solwerderweg aangekomen, kijken we even bij de zogenoemde Basiliek, ofwel de voormalige rooms-katholieke kerk, waarin momenteel een horecagelegenheid is gevestigd.
Nog in Appingedam gaan we het Trekpad op, dat dicht langs het Damsterdiep in oostelijke richting voert.
Een bijzondere ontmoeting langs het Damsterdiep in Delfzijl
Om 15:05 uur komen we op de plek waar de komborden ons duidelijk maken dat we Appingedam nu verlaten, en dan direct Delfzijl binnenwandelen.
We blijven alsmaar over de paden lopen langs het Damsterdiep. Langs het water staan hier en daar grote villa’s en de borg Vliethoven, die imposant ogen zo aan het water.
Ook komen we langs de voormalige steenfabriek van Hijlkema, die grotendeels nog overeind staat, maar die al lang niet meer in bedrijf is. Hoge hekken belemmeren je terecht de toegang tot dit voormalige fabriekscomplex.
Wat trouwens wel heel bijzonder is, dat is dat we een oud-collega van ons ontmoeten, die direct in de gaten heeft dat wij het zijn. Ze roept ons direct bij naam, en dan zien we dat het Margriet is, die tot 39 jaar geleden onze collega was toen Durkje en ik beiden werkten aan de Christelijke Scholengemeenschap Oldenij in Delfzijl. We staan lang met elkaar te praten, want we hebben elkaar natuurlijk veel te vertellen over ons wel en wee.
Aankomst bij de Kruiskerk van Delfzijl
Bijna bij het centrum van Delfzijl aangekomen, komen we onder andere langs het standbeeld voor Maigret, het beroemde personage in de boeken van de detectives-schrijver Georges Simenon.
Dan naderen we het eind van het Damsterdiep, ter hoogte van het gemaal.
Een meerkoetenstel zwemt langs de oever met nog één jong.
Direct daarna arriveren we om 16:15 uur bij de Kruiskerk van Delfzijl, waar we vanmorgen onze auto hebben geparkeerd.
Enkele jaren geleden bezochten we nog de stiltekapel van deze kerk, maar nu constateren we dat - ondanks het bijhangende bordje dat de kapel open is - die gesloten is. De dikke laag spinnenwebben op de kier van de deur maakt duidelijk dat de kapel ook al lang niet meer open is geweest, hetgeen jammer is, want dit was een prachtige stiltekapel.
We rijden terug naar Krewerd, en halen daar onze fietsen af, die we tenslotte meenemen naar onze camping bij Appingedam.
