Dinsdag 7 april 2026
 |
| De kerk van Hegebeintum staat op de hoogste terp van Nederland |
Provinciewandelgids FryslânWandelroutemaker Bart van der Schagt ontwikkelde in de loop der jaren veel wandelroutes, zoals de welbekende NS-routes en de zogenoemde Groene Wissels.
Zijn focus is breder dan alleen maar natuur en landelijk gebied, want met zijn routes wil Van der Schagt de wandelaars ook laten genieten van leuke dorpjes en gezellige stadjes, kortom niet alleen onverharde routes, maar inclusief de beleving van dorpen & steden en natuur & landschap.
Vandaag wandelen Durkje en ik een route uit zijn in 2023 verschenen wandelgids 'Provinciewandelgids Fryslân'.
Deze wandelgids bevat 22 wandelroutes, waarvan de diversiteit de karakteristieke kenmerken en de grote verscheidenheid van onze provincie Fryslân laten zien. Van deze 22 wandelroutes gaan er 19 door landschap & natuur (waarvan 4 op de Friese Waddeneilanden) en 3 zijn groene stadswandelingen door Dokkum, Franeker en Leeuwarden. Deze wandelroutes variëren van 5 tot 23 kilometer per route.
In de wandelgids staat van elke route een globaal oriëntatiekaartje, en de link naar de website waar je een meer gedetailleerde kaart en ook een gps-track kunt downloaden.
Route 7 - Friese dorpen
Vandaag lopen Durkje en ik Routenummer 7, met een lengte van 22 kilometer, die als titel heeft: Friese dorpen.
Startplaats en eindpunt van deze route is het Friese terpdorp Ferwert.
Deze route door het noorden van Fryslân gaat door een eeuwenoud terpenlandschap in een weids weide- en akkerlandschap. Deze etappe gaat door en langs de volgende zeven karakteristieke Friese dorpen: Ferwert, Hegebeintum, Ginnum, Reitsum, Jannum, Burdaard en Wânswert. De meeste daarvan liggen op een terp met daarop vaak een prachtig eeuwenoud kerkje.
Zo ongeveer halverwege deze route lopen we enkele kilometers langs de Dokkumer Ee.
Alleen in het begin gaat het - net buiten Ferwert - een kort stukje over en langs akkers en graslanden, maar de route gaat voornamelijk over verharde paden en wegen langs bovengenoemde dorpen, vandaar ook de titel van deze route: Friese dorpen.
We vertrekken vanuit Feinsum om 7:55 uur, en rijden dan naar het busstation van Ferwert, waar we onze auto aan de Reinderslaan parkeren om 8:10 uur.
Bij aanvang van deze wandeldag is het 3 graden Celsius (er zat nog ijs op het voorraam van onze auto, ten teken dat het nog veel kouder is geweest in de afgelopen nacht) en bij aankomst in Ferwert om 13:45 uur is het 11 graden Celsius. Het weer vandaag is aangenaam, met veel zonneschijn, en bovendien een matige wind. Het blijft gedurende de hele wandeling droog op deze prachtige voorjaarsdag.
Door Ferwert en over akkers en weilanden
Een lijnbus draait net het halteterrein aan de provinciale weg op als wij om 8:10 uur op de Reinderslaan bij onze auto vertrekken. Rechts torent de Sint-Martinuskerk hoog op de dorpsterp, en vóór ons ligt de Hoofdstraat waarop we het dorpscentrum in gaan.
Via de Havenstraat en Achter Brouwers maken we de doorsteek door het dorp naar de Stationsweg, om aan het eind ervan ter hoogte van de plaatselijke brandweerkazerne over een smal paadje de doorsteek te maken naar de Mûnewei.
Dat het zo vroeg in de ochtend al prachtig weer is, heeft een groot aantal hondenbezitters ook al gemerkt, want we hebben in het dorp - en nu ook hier op het smalle pad van de Mûnewei - al ettelijke uitlaters van honden ontmoet.
Aan het eind van de Mûnewei, als we inmiddels het Ferwerter bedrijventerrein hebben doorkruist, lopen we op de Hegebeintumerdyk een heel klein eindje terug in de richting van het dorp, om direct al af te slaan naar de Bongaloane, die we verderop ook al weer verlaten, om dan over akker- en weidepaden langs slootranden met een grote boog terug te lopen naar de Hegebeintumerdyk, zo ongeveer halverwege tussen Ferwert en Hegebeintum.
Hoogste terp en Harsta State van Hegebeintum
Vlak vóór de afslag naar Hegebeintum steken we op de Hegebeintumerdyk de Ferwerter Feart over, die nog altijd de open vaarverbinding vormt van Hegebeintum naar de Dokkumer Ee.
Via de Meester Boeleswei beginnen we aan de klim van de terp van Hegebeintum, met een hoogte van 8,80 meter.
Over een smal voetpaadje - het Bakkerspaad - beklimmen we de hoogste terp van Nederland, en boven op deze Hegebeintumer terp staat de eeuwenoude, romaanse terpkerk.
We lopen langs de gesloten kerk, en dalen aan de oostzijde af naar het veel lager liggende maaiveld. Als je tijdens die afdaling achterom kijkt, zie je dat men hier met betonnen muren heeft gevisualiseerd hoeveel er in de loop van de jaren is afgegraven van deze torenhoge terp. Terpaarde leverde vroeger veel geld op bij de verkoop aan boeren die op schrale gronden hun gewassen verbouwden, met als gevolg dat ook hier heel veel scheepsladingen vol met terpaarde zijn afgegraven en afgevoerd naar zuidelijker streken.
De Hege Tsjerkewei gaat over in de korte Pypkedyk. Eén van de huizen hier heeft een gevelsteen, met daarop de afbeelding van een zwartbonte koe.
Onderaan de terp gaat we de Harstawei op, in de richting van Harsta State, die van oorsprong van 1511 dateert.
Onder de geknotte bomen van de Harstawei bloeit inmiddels al het groot hoefblad in grote aantallen.
De monumentale Harsta State aan de andere kant van de sloot staat te pronken in de zon, en boven de voordeur zien we de naam van de state in goudkleurige letters boven het bovenlicht van de deur.
Rond de terpkerken van Ginnum en Reitsum
Over de lange oprijlaan lopen we naar de doorgaande route van de Harstawei. Op de driesprong met de Houwen worden we ingehaald door schoolgaande jongelui, die op hun fietsen de Houwen op gaan, in de richting van Dokkum. De Paasdagen zijn voorbij, en zij gaan weer naar school.
Wij blijven alsmaar de Harstawei volgen, en wandelen om 9:20 uur het dorp Ginnum binnen.
Bij de op een terp gebouwde dorpskerk maak ik over het kerkhof een rondje om de kerk.
Ginnum verlaten we over de Flieterpsterdyk en na ongeveer een kilometer wandelen we dan het dorp Reitsum binnen.
De eerstvolgende kerk waar een installateur vandaag aan het werk is, lopen we voorbij, om dan bij de tweede kerk wel de terp op te gaan, om daar ook een rondje om de kerk te lopen.
Op dit kerkhof liggen veel familieleden van mij begraven van de zijde van mijn grootmoeder Baukje Koehoorn-Kingma. Eerst passeren we het graf van mijn overgrootmoeder, die hier begraven ligt met haar tweede echtgenoot, nadat haar eerste echtgenoot aan de Spaanse griep overleed. Zij trouwde toen met haar buurman, die weduwnaar was geworden, en vormden zo een nieuw gezin met ieder zes kinderen uit hun eerste huwelijk, waarna zij samen nog één kind kregen.
Het raadseltje van mijn overgrootmoeder was in de jaren daarna: "Mijn man heeft zes kinderen, ik heb zes kinderen, en samen hebben we er één. Rara, hoe kan dat?"
Aan de andere zijde van de kerk liggen de broers en de zus van mijn grootmoeder begraven in verschillende Kingma-graven, met daarin ook hun gezinsleden.
Bezoek aan de Museumkerk van Jannum
Tegenover de Reitsumer kerk gaan we de Jannumerwei op in zuidelijke richting. Een meerkoet blijft gespannen zitten op haar nest in de sloot langs het weggetje als wij haar passeren.
Anderhalve kilometer verderop arriveren we bij het buurtschap Jannum.
Op de lage terp - een het eind van de doorgaande weg af - staat een twaalfde eeuws kerkje, ook hier weer boven op een terp.
We gaan de Tsjerkestrjitte op, en klimmen deze terp op.
Bij de gevel van de terpboerderij aangekomen, kunnen we rechtsaf, nog iets hogerop, waar een bord ons duidelijk maakt dat de kerk (1150) geopend is voor publiek.
We gaan naar binnen en bezichtigen deze sobere, bijzondere terpkerk.
Deze karakteristieke terpkerk is al lang geleden aan de eredienst onttrokken, maar op de grote liggende altaarsteen staan nog wel twee witte kaarsen aan weerszijden van een kleurrijk boeket kunstbloemen.
In deze markante kerkzaal kun je een groot aantal oude voorwerpen bekijken, waaronder kerkklokken, 11e en 12e eeuwse sarcofagen (waarvan er ook een aantal op het kerkhof liggen), een doopvont, en rechtop geplaatste grafstenen.
Door het eenvoudige kerkdak van dakpannen op daklatten schijnt op veel plekken het zonlicht, met als gevolg dat het hier en daar lijkt alsof er sterren schijnen op de witte muren en bruine balken.
Aan de kopgevel van de kerk hangt nog een overdekte luidklok.
Aan de voet van het kerkhof vinden we een houten bank, waarop we gaan zitten voor onze koffiepauze, waarbij we een prachtig uitzicht hebben over de lager liggende akkers en weilanden, en waarbij we ondertussen linksachter ons de rietdekkers horen praten, die aan het werk zijn op de zuidkant van het nieuwe rieten dek van de boerderijschuur.
Langs de Dokkumer Ee naar en door Burdaard
Aan het eind van de Jannumerweg gaan we de Iedyk op, die we volgen tot aan de brug (de Holwerdertille) over de Holwerter Feart.
Hier gaan we het fiets-/wandelpad op in zuidelijke richting, om dan bijna vier kilometer langs de Dokkumer Ee (Ie) te gaan lopen. Aan de overzijde zien we de ruïne van een oude boerderij met loopstal, waar niet veel meer van over is, en die - als er niets wordt gedaan - over vele jaren niet veel meer van overeind zal staan.
Daarna komen we langs een boerderij die ook aan de overzijde van de Ie staat, waar een boer op het weiland heen en weer rijdt om mest te injecteren in het grasland.
Om 11:25 uur arriveren we bij de brug van de Hikkaarderdyk over de Dokkumer Ee.
We gaan door een tunneltje onder de Hikkaarderdyk door, passeren even later het kunstwerk van de Elfstedentochtzwemmende Maarten van der Weijden, lopen om het haventje heen, en passeren dan molen De Zwaluw in Burdaard.
Dan volgende we de Mounewei langs de Dokkumer Ee, tot we aankomen bij de brug van de Brugweg, waar de ophaalbrug op dat moment open gaat om enkele pleziervaartuigen door te laten varen.
Bij hotel-restaurant It Posthûs zitten enkele recreanten heerlijk in de zon op het terras aan het water bij de brug, kijkend naar de voorbijvarende kruisers en die twee voorbijlopende wandelaars.
Nog steeds blijven we de Dokkumer Ee volgen, maar nu over de Dominee R.H. Kuipersstraat, totdat we door de Obermanstrjitte de korte doorsteek kunnen maken naar de Wânswerterdyk,
Petruskerk en lunchen in Wânswert
Die straat volgen we, waarbij we Burdaard uit lopen, om verderop de Iedyk over te steken, waarna we de Gosligawei op gaan, tot in het volgende terpdorp: Wânswert.
Ook hier weer gaan we de terp op, via het Tsjerkepaed, naar de Petruskerk, waar we ook een rondje over het kerkhof om de kerk lopen.
Aan de achterzijde van een boerderij verlaten we het kerkhof.
Tegenover Oan'e Kamp bij het dorpshaventje vinden we in de speeltuin een houten bank, waarop we onze lunchpauze houden, ook nu weer in de stralende voorjaarszon.
Aan het eind van de Skoallestrjitte gaan we na deze pauze de Buorren op, en daarmee wandelen we Wânswert dan ook al weer uit.
Benedictijner Klooster Foswert
De Buorren gaat over in de Kleasterdyk, en bij de splitsing met It Kleaster aangekomen, gaan we daar bij de brug over de Kontribúsjefeart het smalle weggetje van It Kleaster op.
Lopend op It Kleaster langs de Kontribúsjefeart - en voorbij de brug langs de Burmaniafeart - komen we langs de homeiepalen van twee vee-boerderijen, die zijn gevestigd op het terrein van het voormalige klooster Foswert,
Een informatiepaneel verhaalt hier in het kort over de geschiedenis van dit beroemde klooster, dat hier heeft gestaan en gefunctioneerd in de periode tussen ongeveer 1109-1580.
Ook na de oversteek van de Herjuwsmawei blijven we alsmaar It Kleaster volgen langs de Burmaniafeart, en als we even later de Burmaniafeart achter ons hebben gelaten, komen we op de T-kruising waar de Herjuwsmawei over gaat in de Kleasterwei, die we volgen in de richting van Ferwert.
Terug naar de Sint-Martinuskerk van Ferwert
Om 13:15 uur wandelen we de bebouwde kom van Ferwert binnen, en direct daarna gaan we met enkele bochten door het Ferwerter dorpsbos naar de oude spoorbrug over de Burmaniafeart.
Hier gaan we het voormalige spoortalud op, om de oorspronkelijke gang van de vroegere spoorlijn van het Dockumer Lokaeltsje te volgen, tussen de ijsbaan en de sportvelden door, tot we weer terug komen op de Kleasterwei.
Dan volgen we de Kleasterwei en de Hegebeintumerdyk naar de Hoofdstraat van Ferwert, om dan op het Vrijhof af te buigen naar de grote dorpskerk.
Als we door het 17e eeuwse poortgebouwtje de dorpsterp op zijn gelopen, komen we op het kerkhof van de imposant grote Sint-Martinuskerk.
De kerkdeur staat gelukkig open, en een man die het gras maait op het kerkhof nodigt ons uit om de gotische kerk in te gaan, om die te bezichtigen, hetgeen we graag doen.
We maken een rondje door het grote schip van deze 15e-16e eeuwse dorpskerk.
In het koor van de kerk staan drie oude draagbaren opgestapeld, één voor volwassenen, één voor kinderen en één voor zuigelingen.
Daarna maken we nog een praatje met de maaier op het kerkhof, die ons overigens ook uitnodigt om de kerktoren te beklimmen, van waar je kilometers ver de omgeving van Ferwert kunt bekijken.
Door de Wide Stegen lopen we terug naar de Hoofdstraat, om dan vervolgens op de Reinderslaan terug te lopen naar onze auto. Om 13:45 uur zijn we terug bij de auto, en rijden we naar huis, waar we ongeveer een kwartier later arriveren.
