Woensdag 23 september 2026  |
| Aankomst vanuit het veld bij de kerk op de terp van Leons |
Provinciewandelgids FryslânWandelroutemaker Bart van der Schagt ontwikkelde in de loop der jaren veel wandelroutes, zoals de welbekende NS-routes en de zogenoemde Groene Wissels.
Zijn focus is breder dan alleen maar natuur en landelijk gebied, want met zijn routes wil Van der Schagt de wandelaars ook laten genieten van leuke dorpjes en gezellige stadjes, kortom niet alleen onverharde routes, maar inclusief de beleving van dorpen & steden en natuur & landschap.
Vandaag wandelen Durkje en ik een route uit zijn in 2023 verschenen wandelgids 'Provinciewandelgids Fryslân'.
Deze wandelgids bevat 22 wandelroutes, waarvan de diversiteit de karakteristieke kenmerken en de grote verscheidenheid van onze provincie Fryslân laten zien. Van deze 22 wandelroutes gaan er 19 door landschap & natuur (waarvan 4 op de Friese Waddeneilanden) en 3 zijn groene stadswandelingen door Dokkum, Franeker en Leeuwarden. Deze wandelroutes variëren van 5 tot 23 kilometer per route.
In de wandelgids staat van elke route een globaal oriëntatiekaartje, en de link naar de website waar je een meer gedetailleerde kaart en ook een gps-track kunt downloaden.
Route 12 - Acht Friese terpkerkjes
Vandaag lopen Durkje en ik Routenummer 12, met een lengte van 24 kilometer, die als titel heeft: Acht terpkerkjes.
Startplaats en eindpunt van deze route is het Friese terpdorp Deinum, maar wij kiezen ervoor om te starten in Weidum.
Deze route door het weidse Friese landschap gaat van terpkerk naar terpkerk, dus ook van terp naar terp.
Deze etappe gaat door en langs de volgende acht Friese terpdorpen: Weidum, Jorwert, Leons, Blessum, Deinum, Boksum, Jellum en Bears. Op de terp van elk van deze dorpen staat een prachtige eeuwenoude kerk.
We vertrekken vanuit Feinsum om 7:55 uur, en rijden dan naar de Johanneskerk van Weidum, waar we onze auto parkeren om 8:15 uur.
Bij aanvang van deze wandeldag is het 12 graden Celsius. Het weer vandaag is aangenaam, met in het begin van de ochtend nog wel zonneschijn, maar naarmate de dag voortschrijdt, neemt de bewolking toe, en krijgen we even te maken met lichte motregen. Even later is het al weer droog en kunnen we het laatste stuk van deze etappe droog afwikkelen. Al met al is het toch prima weer voor een dagwandeling in het begin van de inmiddels aangevangen herfst.
Eerst van Weidum naar Jorwert
De wandelgids laat deze route beginnen in Deinum, maar daar kiezen wij niet voor. Durkje en ik willen vanmorgen als onderdeel van deze etappe namelijk de viering bijwonen van de Nijkleasterkuier van Nijkleaster in Jorwert. We schatten in dat we er ongeveer drie kwartier over zullen doen om van Weidum naar Jorwert te lopen, dus als we om 8:30 uur beginnen te wandelen vanuit Weidum, zijn we ruim op tijd in de Sint-Radboudkerk van Jorwert, waar elke week op woensdag de kloosterkuier van Nijkleaster begint met een korte viering in de kloosterkerk. Na deze viering gaan wij dan samen verder met deze etappe.
Bij de Johanneskerk van Weidum aangekomen, zien we een ons bekende bedrijfswagen staan van Vellema Torenuurwerken uit Hallum, en het licht in de 13e eeuwse kerk brandt, dus we hebben een sterk vermoeden dat een uurwerkreparateur in de kerktoren aan het werk is. Ons vermoeden is juist, want als we de kerk binnen gaan, en de toren in lopen, zien we boven op het platform een reparateur bij het torenuurwerk aan het werk. Het uurwerk is door hem net gerepareerd, en we maken nog even een praatje met de reparateur alvorens we het kerkinterieur van deze laat-romaanse kerk bezichtigen.
Om 8:30 uur lopen we over een betonpad langs de pluktuin van het dorp de plaats Weidum uit.
Vanaf de Hegedyk gaan we de Arsumerdyk op.
Links van de weg staat de lisdodde te pronken in de boerensloot.
Viering voor de Kleasterkuier van Nijkleaster
Na het oversteken van de spoorlijn tussen Leeuwarden en Mantgum wandelen we om 9:00 uur Jorwert binnen.
Enkele minuten later zijn we dan al bij de Sint-Radboudkerk van Jorwert, de kloosterkerk van Nijkleaster.
We zijn dus mooi op tijd aangekomen bij deze Sint-Redbadtsjerke om de viering van de Kleasterkuier bij te wonen.
Na een bijzonder warm welkom gaan we de kerkzaal in, waar we plaatsnemen in de kring in het koor van deze eeuwenoude dorpskerk, waar om 9:30 uur onder leiding van voorgangster Tjitske Hiemstra de ochtendviering aanvangt.
We zijn met ruim vijftig aanwezigen in de kerk, en beleven een goede viering, waarin we zingen en bidden, ons bezinnen op een voorgelezen tekst, en na afloop met zijn allen koffiedrinken. Na een plenaire kennismakingsronde begint de kleasterkuier. We gaan met zijn allen de kerk uit om Jorwert te verlaten.
Aan de rand van de bebouwde kom gaan wij de Jaenbuorren op om straks het veld in te gaan. De Nijkleaster-kuiergroep volgt ons even later op afstand. Zij gaan echter richting Fûns.
Door het open veld van de Leonserpolder naar Leons
Wij verlaten de Jaenbuorren, klimmen over een hek en gaan dan het veldpad op, dat ook onderdeel is van het Jabikspaad. Op de dammen kunnen we boven de sloten voorzichtig om de hoge damhekken heen lopen, om onze route door het open veld te vervolgen.
In een sloot zien we een zwanenpaar met nota bene nog vijf al vrij grote zwanenjongen.
We volgen de wegwijzers van het Jabikspaad door het veld.
We lopen hier door het natuurgebied van de Leonserpolder, met hier en daar grazende paarden, koeien en schapen. En veldmuizen zien we te over vandaag. Die vormen hier momenteel een ware plaag in deze regio. We zien we overal langs de route.
Om 11:20 uur wandelen we vanuit het veld het terpdorpje Leons binnen.
Bij de Catharinakerk van Leons drinken we een kop koffie op een houten bank, en eten we een broodje in de luwte van het huisje naast de oude terpkerk.
Van Hoptille naar de Mariakerk van Blessum
Na deze pauze wandelen we vanuit Leons in de richting van Húns. Maar we komen niet door Húns, want onze wandelroute gaat aan de overzijde van de Boalserter Feart verder over het fiets- en wandelpad langs deze vaart.
We gaan onder de N359 door en komen om 12:00 uur aan bij de brug over Boalserter Feart in Hoptille.
We verlaten Hoptille in oostelijke richting.
Buiten het buurtschap Hoptille gaan we de Hilaardermieden op. Dit fiets- en wandelpad voert ons naar de vogelkijkhut. Vanuit die houten hut zien we verderop een groep witte reigers in het veld foerageren.
Dan steken we de Hilaarder Feart over.
Het verharde pad voert ons naar Blessum, waar we een bezoek brengen aan de recent verbouwde Mariakerk van het dorp.
In de kerkzaal zijn twee mannen aan het werk om ervoor te zorgen dat de kerkzaal wordt voorzien van raambekleding.
In de kerkzaal ligt onder een glazen vloerplaat een enorme grafzerk, die je van bovenaf door het glas goed kunt bekijken.
Na het bezichtigen van deze verbouwde terpkerk lopen we om de kerk heen, en gaan we verder met de route.
Vrij snel daarna verlaten we de bebouwde kom van Blessum via de Buorren.
Door een diepe spoortunnel naar de hoge terp van Deinum
Buiten Blessum gaan we de Aldeleane op. Dit fiets- en wandelpad voert ons naar de nieuwe spoortunnel die onder de spoorlijn tussen Deinum en Dronryp ligt.
Dit deel van de route is tijdens de aanleg van deze tunnel tijdelijk afgesloten geweest, maar er ligt nu een nieuw betonpad opdat je niet meer door het veld hoeft te lopen of te fietsen, de tunnel is al klaar en begaanbaar, en op het moment dat we bij de spoortunnel aankomen, passeert een trein richting Leeuwarden.
Ons valt op hoe enorm steil de neergang en de opgang is van deze spoortunnel. Voor wandelaars is dat geen probleem vanwege de betonnen trap in de tunnel, maar wie hier met een fiets door de fietsgoot naar beneden en daarna naar boven moet, is een dergelijke steile helling een grote uitdaging. Voor senioren met een zware e-bike zal dit absoluut een dilemma zijn. Gelukkig heeft iemand op provisorische wijze een minder steile helling met traptreden van hout in de tunnel getimmerd, zodat je minder steil op en neer kunt gaan. Maar ideaal is dit zeker niet.
Aan de andere zijde van de spoortunnel lopen we naar Deinum, dat we om 13:10 uur binnen wandelen.
In Deinum houden we onze lunchpauze op een bank op het kerkhof bij de helaas gesloten Sint-Janskerk.
Van Deinum naar de terpkerk van Boksum
Voorbij het treinstation van Deinum gaan we de Hegedyk op. Wat ons vooral opvalt aan de berm tussen het fietspad en de rijweg is de grote verscheidenheid aan paddenstoelen in het hoge gras. Zo zien we hier bijvoorbeeld een enorm groot cluster prachtvlamhoed, en verderop heel veel kleine witte paddenstoeltjes, waarschijnlijk champignons.
Van de Hegedyk gaan we het Blessumerpaed op, waarmee we verderop door een tunnel onder de N359 door gaan. Links van deze toegangsweg naar Boksum graast een grote kudde koeien.
Over de Fockingastrjitte lopen we naar de op een hoge terp staande Sint-Margarethakerk.
Vlak vóór de opgang naar de kerk zijn twee werkmannen bezig om het brugdek van de voetgangersbrug te vervangen met nieuw hardhout.
Deze Sint-Margaretha-kerk is vaak opengesteld voor het publiek, en zo ook vandaag, dus we kunnen en gaan naar binnen.
Net als in de dorpskerk van Blessum zien we ook hier weer zo'n mooi beschilderd orgelgordijn bij het in 2013 gerestaureerde kerkorgel.
De vlag hangt halfstok op It Westerhûs van Nijkleaster
We laten Boksum achter ons als we het Hylaerderpaed op gaan richting Hilaard. In de verte zien we het klooster van Nijkleaster achter Hilaard. Daar, op It Westerhûs zien we de vlag halfstok hangen.
Henk Kroes - die van wezenlijke betekenis is geweest voor de ontstaansgeschiedenis van Nijkleaster - is vorige week na een lang ziekteproces helaas overleden. Vanmiddag wordt voor hem de rouwdienst in Boazum in besloten kring gehouden. Gisteravond hebben Durkje en ik zijn gezinsleden gecondoleerd in Boazum. Ruim twaalf jaar heb ik als vice-voorzitter samen met bestuursvoorzitter Henk Kroes en andere bestuursleden en heel veel kleaster-vrijwilligers een bijdrage mogen leveren aan het ontwerp en de ontwikkeling en (op)bouw van Nijkleaster, dus vandaag is voor ons een verdrietige dag van afscheid van Henk Kroes. Vanmorgen hebben we Henk ook herdacht in de ochtendviering in Jorwert, en vandaag hangt de vlag op It Westerhûs dus halfstok, ter eer en nagedachtenis aan deze zo betrokken bestuurder, die ook niet schroomde om de handen uit de mouwen te steken ten tijde van de restauratie en nieuwbouw van ons prachtige klooster onder de rook van Hilaard.
Via Jellum naar de state en kerk van Bears
Maar ons leven en ook onze wandeling gaat door, dus wij lopen over de Hilaarderdyk van Hilaard naar Jellum, waar we op de Smidshoeke de bebouwde kom binnenwandelen.
Dan gaat het over de Hegedyk naar de theaterkerk, het Mammemahuis van Jellum. Deze kerk is helaas gesloten, dus we kunnen er niet naar binnen, en dus gaan we door over de Hegedyk.
We gaan even later de Bearsterdyk op, en om 15:00 uur wandelen we het dorp Bears binnen.
In Bears moeten we met een grote bocht om het terrein van het voormalige Uniastate heen. Eerst passeren we het oude poortgebouw van Uniastate, dat momenteel in de steigers staat.
Het dreigde al lang, maar nu begint het dan toch te motregenen, dus we maken gebruik van de paraplu als we om het stateterrein heen lopen. Vanaf de andere zijde krijgen we een mooi vrij zicht op het daar gebouwde geraamte van de vroegere Uniastate.
Dan komen we bij de terpkerk van Bears, waar een banier en twee vlaggen wapperen. Er staan twee fietsen bij de kerk, en de kerkdeur is open, dus we gaan er naar binnen.
Hier bekijken we de schilderijen van mijn vroegere klasgenoot, de kunstschilder Gosse Koopmans, die hier momenteel enkele van zijn schilderstukken exposeert.
Terug naar Weidum na de rondgang om Nijkleaster
Als we even later de kerk van Bears verlaten, is het gelukkig al weer droog buiten, dus kan de paraplu weer in onze rugzak. Dan lopen we terug naar de Hegedyk, en gaan we vooreerst naar het buurtschap It Wiel, waar we de Wielster Feart oversteken.
Daarna gaat het verder over het fietspad langs de Hegedyk, naar Weidum, waar we om 15:50 uur arriveren.
Door de dorpskom wandelen we naar het kaatsveld van Weidum, vanwaar we het zicht krijgen op de dorpskerk Weidum.
Met een omweggetje door de Kûperssteech en door de Bornialeane komen we dan om 16:00 uur weer terug bij de Johanneskerk van Weidum, waar we vanmorgen onze wandeling van 24 kilometer aanvingen.
We stappen in de auto en rijden terug naar huis, na al weer zo'n bijzondere wandeldag, en deze keer met een royale bocht rondom het Friese klooster Nijkleaster, waar we al vele jaren een sterke binding mee hebben.
