Turfroute - Wandelroute 5 als rondje Wolvega en omgeving

Dinsdagmiddag 14 april 2026
 

Vanaf de Domeinenweg over De Lende zicht op Polder De Linde

Wandelen & fietsen vanaf de Turfroute in Zuidoost-Friesland

De turfvaarten in Zuidoost-Fryslân zijn eeuwenoud en vaak met de hand gegraven. 

De zogenoemde 'Turfroute' verbindt sinds 1974 al die vaarten met elkaar. De kanalen met haaks daarop sloten, bossen, elzensingels, heide, weiden en beekdalen geven het gebied een eigen charme. 

In twintig pakkende verhalen en routes slaan de journaliste Janneke Donkerlo en de schrijver van routegidsen Fokko Bosker als het ware bruggen tussen de vaart en het omliggende landschap. Zij nemen het water als vertrekpunt voor hun rondwandelingen en fietstochten door dit rijk geschakeerde landschap van coulissen van elzen- en eikensingels, in een fijnmazig patroon van vaarten en wijken.

Resultaat van hun werk is de in 2024 uitgegeven routegids 'Wandelen & fietsen vanaf de Turfroute in Zuidoost-Friesland'.

23 tochten met een totale lengte van 746,9 kilometer

Deze routegids bestaat uit 11 fietstochten en 12 wandeltochten, die Durkje en ik van plan zijn om alle te gaan wandelen. 

• Tien fietstochten hebben een totale lengte van 387,4 kilometer, waarvan de kortste 13,7 km en de langste 63,4 km lang is. Die hebben we inmiddels alle tien gelopen.
• De twaalf wandeltochten hebben een totale lengte van 134,5 kilometer, waarvan de kortste 4,6 km en de langste 15,9 km lang is.
• De veel langere 'Fiets-Turfroute' door Zuidoost-Fryslân heeft een totale lengte van 225 kilometer. Ook deze hebben we inmiddels geheel gelopen.

De 23 tochten hebben derhalve een totale lengte van 746,9 kilometer. We zijn van plan die afstand te bewandelen in circa 35 dagetappes, variërend tussen ongeveer 15 en 35 kilometer per dag, zo mogelijk in combinaties van (delen) van die wandeletappes en fietsetappes.

Wandelroute 5 - Wolvega en omgeving

Vandaag wandelen we twee verschillende rondjes, namelijk vanmorgen eerst al Wandelrondje 6 vanuit Driewegsluis, en aansluitend nu vanmiddag Wandelrondje 5 vanuit Wolvega. 

Die totaal 25,3 kilometers wandelen we vandaag derhalve als volgt:

• 6. Eerst al de 15,9 kilometer lange Wandelronde 6: Driewegsluis - Spanga, startend in Driewegsluis, rond en door de Rottige Meente. Deze bewandelden we vanmorgen.
• 5. Dan nu nog de 9,4 kilometer lange Wandelronde 5: Wolvega en omgeving. Deze bewandelen we vanmiddag.

We vertrokken daartoe vanuit Feinsum om 7:45 uur, en reden toen met de auto naar Driewegsluis. Bij het paviljoen van Driewegsluis parkeerden we onze auto voor het eerste rondje van vandaag.

Bij vertrek vanmorgen in Feinsum was het 3 graden Celsius, en in Wolvega is de temperatuur bij aankomst na ons tweede rondje om 15:20 uur inmiddels opgelopen naar 15 graden Celsius.

Toen we vanmorgen vertrokken, was het nog behoorlijk mistig, met voor het verkeer code geel. Op de autoradio hoorden we over veel files op de Friese wegen, die waren ontstaan door de dichte mist. Tegen negen uur was de mist vanmorgen echter wel opgetrokken, en verscheen een helder blauwe, lichtbewolkte lucht. Het blijft droog en al met al is het schitterend wandelweer gedurende de hele dag.

Wolvega

Nadat we na ons eerste rondje rond het middaguur van Driewegsluis naar Wolvega zijn gereden, begint om 12:45 uur ons tweede rondje van vandaag op de parkeerplaats van de Atalanta bij het Van der Valk hotel van Wolvega.

We verlaten de parkeerplaats en lopen dan via de Lycklamaweg naar de Eikenlaan. Via de Drafsportlaan gaat het dan terug naar de Lycklamaweg, waar we eerst de Heilige Franciscukerk passeren, om dan op de Hoofdstraat Oost de spoorlijn te kruisen teneinde verder langs het spoor te kunnen lopen over de Spoorlaan. Die Spoorlaan alsmaar volgend langs het spoor brengt ons langs het volkstuinencomplex van De Wrotters. Hier en daar wordt al druk gewerkt om de volkstuintjes klaar te maken voor het zaaien en planten van de nieuw gewassen. Eén van die volkstuinen aan het pad erlangs is als het ware een apenkooi, want rondom staat betonvlechtijzer opgesteld, waaraan allerlei knuffels van apen hangen. 

De route voert ons om de grote algemene begraafplaats heen, en iets verderop lopen we langs de hoog opgaande wal van het park De Nieuwe Aanleg. De groen bemoste slootswal en de parkbomen weerspiegelen met de helderblauwe lucht prachtig in het rimpelloze water van de sloot van het park.

We volgen ten zuiden van Wolvega in zuidelijke richting het Roodbaardpad door een langgerekt parkachtig natuurgebied dat oogt als een veengebied met petgaten en legakkers. Dat Roodbaardpad voert ons naar de Steenwijkerweg, waar we het parallelle fietspad op gaan.

De Lende

Voorbij Wolvega steken we via de Blessebrug ter hoogte van de gereconstrueerde Blessebrugschans de rivier De Lende over.

Dan gaan we de Domeinenweg op, en doorkruisen we het natuurgebied nogmaals, maar nu in de richting van de snelweg. Voorbij de spoorwegovergang zien we rechts in de berm een bermmonument ter herdenking van een man die hier het leven liet ten gevolge van een dodelijk ongeval in 2024. Er hangt een herdenkingstekst van zijn dierbare bij, en daarnaast een kindertekening gericht aan 'lieve papa'. Tekenen van een onomkeerbaar, schrijnende familietragedie.

Vlak voordat we onder de A32 door gaan, krijgen we aan de overzijde van De Lende een mooi uitzicht over Polder De Linde, met de nieuwbouwwijk van Wolvega op de achtergrond.

Aan de andere zijde van het viaduct gaan we zitten op een picknickbank aan De Lende voor onze lunchpauze in de zon en aan het water. 

Na het oversteken van de brug over De Lende (hier ook wel de Noordwolder Vaort genoemd) gaan we rechtsaf het Vlinderpad op, en lopen we eerst over het verharde en daarna over het onverharde graspad tussen de zandwinput links van ons en De Lende rechts van ons.

Hermeanderen voor rivier en wandelaars

Een ganzenpaar met ongeveer zeven ganzenkuikens spoedt zich vanaf de oever het water in van de zandwinput.

Rechts zien we inmiddels de resultaten van het grootschalige project, waarin men langs de lang geleden gekanaliseerde rivier van De Lende heeft gewerkt aan het hergraven van de dichtgegroeide voormalige meanders van deze rivier. Daarbij zijn de omliggende gronden zo sterk afgevlakt dat dit gebied aan weerszijden van de gerestaureerde meanders kan worden gebruik als vloedgebied om hoge waterstanden van de rivier op te vangen.

De uitgegraven meanders als resultaat van dit hermeanderproject zijn inmiddels duidelijk zichtbaar in het landschap, en ook hier rechts van ons tussen ons pad en de Lende ten zuiden ervan.

Ook voorbij de zandwinput blijven we de aangegeven knooppuntenroute volgen conform onze wandelgids.  

Daarbij komen we aan bij het ge-reconstrueerde Helomasluisje. Dit monumentale veensluisje is grondig gerestaureerd, en biedt vanwege een daar op geconstrueerde loopplank de mogelijk voor wandelaars om hier via deze sluis het brede water over te steken.

Maar direct na het oversteken van het Helomasluisje kunnen we de aangegeven wandelroute niet verder vervolgen.

Alternatieve doorsteek voor droge voeten

Het lange rechte veenpad in noordelijke richting staat namelijk over enkele meters vóór ons over meer dan de volle breedte geheel onder water. De overstroming is zo breed, dat het ook niet mogelijk is om linksom of rechtsom deze niet-doorwaadbare plaats te lopen. We zien het te volgen pad dus vóór ons liggen, maar kunnen er niet met droge voeten komen.

Er zit niets anders op dan maar weer het Helomasluisje over te steken, een eind terug te lopen langs de hermeander van De Lende, om een heel eind terug bij de zandwinplas door het hek te gaan, waar we dan een graspad op kunnen gaan, dat tussen die zandplas en een brede sloot parallel aan het beoogde pad in noordelijke richting loopt. Dat pad volgen we, totdat we iets noordelijker de doorsteek rechtsaf kunnen maken, om terug te keren op het pad van de aangegeven route van deze wandelronde.

Deze doorsteek komt op het beoogde pad op de plek waar een aarden heuvel is opgeworpen, van waar je een mooi vergezicht krijgt over de resultaten van de natuurontwikkeling van de Scheltingapoolder. De paarden die achter de aarden heuvel grazen, schrikken als ze ons ontwaren bovenop de heuvel, en gaan er in draf vandoor.

Wij kunnen vervolgens de officiële wandelroute vervolgen over een graspad in noordelijke richting, tot we aan het eind uitkomen op de Stellingenweg, de N351.

Over het fietspad van die N351 lopen we terug naar Wolvega, en als we dan even later onder de snelweg A32 door zijn gelopen, arriveren we bij de Atalanta, die we op gaan, om terug te keren naar onze auto die daar verderop staat geparkeerd. We stappen in, en rijden terug naar huis.

Turfroute - Wandelroute 6 als rondje Driewegsluis - Spanga

Dinsdag 14 april 2026
 

Starten in de mist in Driewegsluis

Wandelen & fietsen vanaf de Turfroute in Zuidoost-Friesland

De turfvaarten in Zuidoost-Fryslân zijn eeuwenoud en vaak met de hand gegraven. 

De zogenoemde 'Turfroute' verbindt sinds 1974 al die vaarten met elkaar. De kanalen met haaks daarop sloten, bossen, elzensingels, heide, weiden en beekdalen geven het gebied een eigen charme. 

In twintig pakkende verhalen en routes slaan de journaliste Janneke Donkerlo en de schrijver van routegidsen Fokko Bosker als het ware bruggen tussen de vaart en het omliggende landschap. Zij nemen het water als vertrekpunt voor hun rondwandelingen en fietstochten door dit rijk geschakeerde landschap van coulissen van elzen- en eikensingels, in een fijnmazig patroon van vaarten en wijken.

Resultaat van hun werk is de in 2024 uitgegeven routegids 'Wandelen & fietsen vanaf de Turfroute in Zuidoost-Friesland'.

23 tochten met een totale lengte van 746,9 kilometer

Deze routegids bestaat uit 11 fietstochten en 12 wandeltochten, die Durkje en ik van plan zijn om alle te gaan wandelen. 

• Tien fietstochten hebben een totale lengte van 387,4 kilometer, waarvan de kortste 13,7 km en de langste 63,4 km lang is. Die hebben we inmiddels alle tien gelopen.
• De twaalf wandeltochten hebben een totale lengte van 134,5 kilometer, waarvan de kortste 4,6 km en de langste 15,9 km lang is.
• De veel langere 'Fiets-Turfroute' door Zuidoost-Fryslân heeft een totale lengte van 225 kilometer. Ook deze hebben we inmiddels geheel gelopen.

De 23 tochten hebben derhalve een totale lengte van 746,9 kilometer. We zijn van plan die afstand te bewandelen in circa 35 dagetappes, variërend tussen ongeveer 15 en 35 kilometer per dag, zo mogelijk in combinaties van (delen) van die wandeletappes en fietsetappes.

Wandelroute 6 - Driewegsluis - Spanga

Vandaag zijn we van plan om twee verschillende rondjes te bewandelen, namelijk vanmorgen Wandelrondje 6 vanuit Driewegsluis, en vanmiddag Wandelrondje 5 vanuit Wolvega. 

Die totaal 25,3 kilometers wandelen we vandaag als volgt:

• 6. Eerst de 15,9 kilometer lange Wandelronde 6: Driewegsluis - Spanga, startend in Driewegsluis, rond en door de Rottige Meente. Deze bewandelen we vanmorgen.
• 5. Dan de 9,4 kilometer lange Wandelronde 5: Wolvega en omgeving. Deze bewandelen we vanmiddag.

We vertrekken daartoe vanuit Feinsum om 7:45 uur, en rijden dan met de auto naar Driewegsluis. Bij het paviljoen van Driewegsluis laten we onze auto achter.

Bij vertrek vanmorgen in Feinsum is het 3 graden Celsius, en in Wolvega is de temperatuur bij aankomst na ons tweede rondje om 15:20 uur inmiddels opgelopen naar 15 graden Celsius.

Als we vanmorgen vertrekken, is het behoorlijk mistig, met voor het verkeer code geel. Op de autoradio horen we over veel files op de Friese wegen, die zijn ontstaan door de dichte mist. Tegen negen uur is de mist vanmorgen wel opgetrokken, en verschijnt een helder blauwe, lichtbewolkte lucht. Het blijft droog en al met al is het schitterend wandelweer gedurende de hele dag.

Over de Lindedijk van Driewegsluis richting Ossenzijl

Om 8:35 uur begint ons eerste rondje van vandaag op de parkeerplaats bij het paviljoen van Driewegsluis.

We verlaten de parkeerplaats en lopen langs de lege jachthaven van Driewegsluis.

De lege aanlegsteigers worden al beschenen door het zonlicht van achter ons, en de achtergrond van de jachthaven verdwijnt in de stille mist.

De rietkraag aan de overzijde van De Lende is wel te zien, zij het vaag door de mist, en met een diffuse weerspiegeling in het rimpelloze water van de rivier. 

Dan steken we de ophaalbrug over van Mr. H.P. Linthorst Homansluis, waar zojuist de brugwachter in zijn auto arriveert en naar het brugwachtershuisje loopt, waarschijnlijk voor aanvang van zijn nieuwe werkdag.

Bij de Lindedijk aangekomen, gaan we linksaf om over de hoge Lindedijk in de richting van Ossenzijl te lopen. Links stroomt De Lende, en rechts ligt het uitgestrekte natuurreservaat van de Rottige Meente, van waaruit het geluid van heel veel watervogels komt.

Het Voetpad van Spanga

Nog voordat we in Ossenzijl aankomen, gaan we rechtsaf de Marktweg op in de richting van Spanga.

Ook Spanga gaan we niet in, want waar we op de T-kruising aankomen op de plek waar de Scheene begint, gaan we rechtsaf de Spangahoekweg op.

Die hoeven we maar een klein eindje te volgen, totdat we vlak vóór de markante betonnen brug over de Scheene linksaf het zogenoemde Voetpad op kunnen gaan, met dan vóór ons de perifeer liggende begraafplaats van Spanga.

Op de heuvel van deze begraafplaats staat een klokkenstoel met één luidklok. 

Gemeenschappen die vroeger door geldgebrek geen kerktoren konden bouwen, losten dat op door van hout een veel goedkopere klokkenstoel te bouwen. Een luidklok erin, en dan kon je bij de kerk en op het kerkhof of op een begraafplaats toch de klok luiden. Zo ook hier.

Op het Voetpad komen we langs een huis met een grote tuin links van ons, en een uitgestrekte overtuin rechts van ons pad.

De eigenaar hebben er van alles aan gedaan om hier een bijzondere sfeer te scheppen, waar je als fietser of als wandelaar te midden van alle decoraties even kunt pauzeren.

Aangekomen bij de Pieter Stuyvesantweg steken we die N351 over, om aan de overzijde het voetpad te vervolgen.

De Rottige Meente in

Dit Voetpad gaat met een royale bocht om de rechts van ons liggende Rottige Meente heen.

Links ligt Scherpenzeel, waar we onder andere de dorpskerk zien staan.

Inmiddels lopen we in noordelijke richting op het Voetpad, en passeren we op enige afstand het links van ons liggende Munnekezeel.

Bij het kruispunt met de Kerkeweg aangekomen, draaien we af naar het oosten, in de richting van de Scheene. Links van ons zien we verderop in het open veld drie grazende reeën. Ze vluchten van ons af, in de richting van struikgewas.

Dan steken we op de Kerkeweg via het Alle Bakkers broggien de Scheene over.

Na het in zuidoostelijke richting doorkruisen van de Rottige Meente gaan we aan het eind van de Kerkeweg linksaf, het fietspad op, dat parallel aan de Pieter Stuyvesant ligt.

Verderop verlaten we dit fietspad al weer, omdat we de Rottige Meente wederom in gaan. Daar ontmoeten we een groep van zo'n tien vrijwilligers, die op dit moment bezig zijn om een enorme bult houtsnippers in kruiwagens te scheppen, waarmee ze dan een eind het natuurgebied in gaan om die houtsnippers als natuurlijk verhardingsmateriaal te storten op het natuurpad door de Rottige Meente.

Deze vrijwilligers vertellen dat ze in de winter in de Rottige Meente het snoeiwerk doen, om de takken te versnipperen, en die houtsnippers vervolgens uit te rijden over de natuurpaden in dit drassige natuurgebied.

Als we hen voorbij zijn, lopen we deinend over een dikke, zachte laag snippers verder.

Verderop verandert het drassige pad in een droger en breder graspad, waarover we in noordelijke richting al weer terug lopen naar de Scheene.

De Rottige Meente uit 

Bij de Scheene aangekomen, steken we die via de brug over, om vervolgens over het Scheenepad in noordoostelijke richting parallel aan de Scheene voort te gaan.

Bij de informatiehut aan de Scheene nemen we onze koffiepauze. Een honduitlatend echtpaar dat tegenover ons over de brug komt, gaat tegenover ons zitten op de picknickbank aan het water. Een vrouw met een grote hond komt aanlopen, en als deze drie hondenbezitters even met elkaar staan de praten, beginnen de beide grote honden vervaarlijk met elkaar te vechten. De beide honden raken met elkaar verstrikt in elkaars lange hondenriemen, en het kost de nodig moeite om ze weer uit elkaar te krijgen. De vrouw blijft nog even staan te praten, maar haar hijgende hond blijft agressief en doet nog enkele pogingen om zich los te rukken om de andere hond wederom aan te vallen, hetgeen de hond overigens niet lukt omdat de vrouw de hond - zij het nauwelijks - in bedwang kan houden.

Als zij uiteen gaan, zit onze koffiepauze erop, en steken wij hier via de brug de Scheene over.

Nu doorkruisen we de Rottige Meente weer, maar hier in zuidoostelijke richting.

Langs de drassige paden liggen veel smalle en brede sloten, waarin we tamelijk veel watervogels zoals eenden, ganzen en zwanen zien foerageren.

Na eerst door het broekbos gelopen te hebben, komen we in een gebied met meer open veld.

Terug bij Paviljoen Driewegsluis

Weer teruggekeerd bij de Pieter Stuyvesantweg, steken we die iets verderop over, om dan over de Lindedijk langs de Helomavaart terug te lopen naar het paviljoen van Driewegsluis, waar onze auto staat geparkeerd.

Bij het Paviljoen Driewegsluis aangekomen, stappen we in de auto, en rijden we direct door naar Wolvega, waar we over enkele minuten van start gaan met ons tweede wandelrondje van vandaag.

Feest bij Alliade in Stiens

Zondag 12 april 2026
 

Dominee Jaap Overeem bij de viertafel van Alliade in Stiens

Kerkdienst bij Alliade in Stiens

Vanmiddag zijn Durkje en ik samen met veel anderen aanwezig bij de kerkdienst die door en bij de zorggroep Alliade wordt georganiseerd in de ontvangstzaal van Alliade aan de Ieleane in Stiens. Bij aanvang van deze bijzondere kerkdienst met en voor de bewoners van Alliade is de zaal goed gevuld met kerkgangers, met deze keer een opvallend groot aandeel bewoners van Alliade.

Voorganger van deze middagdienst is dominee-geestelijk verzorger Jaap Overeem, en muzikale medewerking wordt verleend door gitarist-zanger Claes de Jong-van Heusden, die voorheen de muziekagoog, en momenteel coördinator zorg is bij Alliade in Stiens.

Deze kerkdienst is evenals de andere kerkdiensten in Alliade een samenwerking tussen Alliade en de Protestantse Gemeente te Stiens.

Feest

Het thema van deze kerkdienst is 'Feest'. 

Voorafgaand aan de dienst zingt en speelt Claes het lied 'Avond' van Boudewijn de Groot.

Vervolgens wordt door dominee Overeem de klankschaal gebruikt, als ware het dat de kerkklok wordt geluid. Daarmee zeggen we tot God: "Fijn dat Je erbij bent. Welkom!" En daarmee is deze viering begonnen. 

Het openingslied van deze viering zingen we met het volgende lied: 'Kom in de kring van Gods gezin'. 

Daarop wordt de veelkleurige Paaskaars van Alliade aangestoken, waarbij we dan het lied 'Kom bij ons, o Heer' zingen.

Direct daarna krijgen we dan overigens de Groeten van God, want God zegt (daarmee) tegen ons dat je mooi bent, en dat je ook geliefd bent.

Daarop aansluitend zingen we samen het Paaslied 'Zoekend naar licht hier in het duister'.

Zoeken naar en schenken van wat schaars is

Bij de introductie van het thema van deze kerkdienst worden we door dominee Jaap uitgenodigd om eens even onder onze stoel te kijken.

Zowaar, daar vinden we allen een munt, een geldstuk. Dat verwijst naar de beide bijbelverhalen waarnaar we straks gaan luisteren.

In het gebed vragen we: "God, geef dat wij hier met elkaar feest vieren".

Vervolgens zingt Claes het lied 'Laat de zon in je hart' van Rene Schuurmans. 

Nu zingen we met z'n allen achtereenvolgens in drie talen het populaire lied 'Lees je Bijbel, bid elke dag', voorafgaand aan het openen van de Bijbel.

Dominee Jaap Overeem vertelt dan uit het bijbelboek Lucas twee bijbelverhalen, die beide gaan over muntjes. Het ene geldstuk was zoekgeraakt, maar na intensief zoeken wordt het weer gevonden, hetgeen alle reden is om feest te vieren. In het tweede verhaal horen we dat een vrouw in de tempel zo ongezien als mogelijk een geldstuk schenkt, dat voor haar veel waard is, vanwege het weinige dat ze maar heeft.

Hoe klein het ook is

Na deze thema-verwerking zingen we het Paaslied 'O vlam van Pasen, steek ons aan, de Heer is waarlijk opgestaan'.

Dan luisteren we naar de uitleg die dominee Overeem geeft bij het thema en bij de beide bijbelverhalen van zojuist.

Soms ben je niet zo blij met jezelf; dan wil je jezelf wel verstoppen. Maar Jezus zegt: "Kom maar tevoorschijn, want jij bent belangrijk voor Mij."

Zo is iedereen belangrijk voor God, want God houdt van jou. Alles wat je bent, is heel belangrijk voor God.

Als je ziet hoeveel iemand doet, is het feest in de wereld.

Omdat er met mensen wel es iets is

Na deze uitleg zingt Claes de song 'I'll be here in the morning' van Townes Van Zandt.

Dan danken en bidden we samen, en vragen we: "God, zorg voor de mensen waar wel es iets mee is", en dat gebed sluiten we af met een gezongen 'Onze Vader'.

Tijdens de zang van Claes ('Samen zijn' van Willeke Alberti) vindt de inzameling van de gaven plaats, als onze financiële bijdrage aan het Steunfonds van de Protestantse Kerk in Nederland, dat zorgt voor vakanties voor mensen met een beperking.  

Na de collecte zingen we samen het lied 'Vervuld van Uw Zegen, gaan wij onze wegen' en dan sluiten we deze kerkdienst af met het ontvangen van Gods Zegen, waarmee we mogen weten dat we namens God goede dingen over mensen mogen zeggen.

Tot slot is er nog alle tijd om gezellig met elkaar na te praten over onder andere deze waarde(n)volle kerkdienst met de bewoners van Alliade.

Pelgrim de voorstelling in Soest

Zaterdag 11 april 2026

 

Pelgrim Eva tijdens haar poëtische theatervertelling in Soest

Poëtische theatervoorstelling van pelgrim Eva

Ons Nederlands Genootschap van Sint Jacob (NGvSJ) bestaat dit jaar 40 jaar. Dit pelgrimsgenootschap heeft inmiddels zo'n 16.000 leden, en is daarmee een betrekkelijk grote vereniging in Nederland.

Het genootschap is landelijk georganiseerd, maar werkt door het hele land met regionale comité's die voor haar leden allerhande activiteiten organiseren.

Zo organiseert de NGvSJ-regio Midden-Nederland vanmiddag in cultureel centrum De Rank te Soest een bijzondere theatervoorstelling in het kader van het 40 jarig jubileum van het Nederlands Genootschap van Sint Jacob. 

Durkje en ik zijn vanmiddag aanwezig bij deze poëtische theatervertelling, getiteld 'Pelgrim de voorstelling'.

Eva van de Velde is de hoofdpersoon, die de pelgrimstocht vanuit haar woonplaats Retie in België naar het Spaanse bedevaartsoord Santiago de Compostela heeft gelopen. Eva vertelt haar verhaal op sublieme wijze, die diepe indruk maakt op haar publiek.

Deze indrukwekkende theatervertelling wordt schitterend omlijst door ondersteunende life muziek en ander geluid, met daarbij ook prachtige scènes in beeld, licht en geluid.

Pelgrimeren van Retie naar Santiago de Compostela

Een jaar na haar thuiskomst schreef de universitair pas afgestudeerde Belgische Eva van de Velde een theatervoorstelling (2020), waarin ze haar ervaringen tijdens haar pelgrimstocht naar Santiago de Compostela (2019) wilde delen met het bredere publiek. 

De toen 23 jaar oude pelgrim Eva vertelt vandaag over haar tocht, en over universele thema’s van hoop, twijfel, doorzetting en het gemis om die ervaringen uit te kunnen spreken. 

Durkje en ik zijn vanmiddag aanwezig bij deze twee uur durende voorstelling over ontmoeting en vertrouwen. 

De voorstelling is eigenlijk een monoloog. Eva vertelt haar verhaal met behulp van decor, beeld en choreografie, onder begeleiding van een muzikante. Er zitten zoveel aspecten in haar verhaal over haar bedevaart vol 'kaarsjesliefde', dat iedereen zich er wel op een bepaalde manier door kan laten raken, en dat is wat zeker ook gebeurt.

Niet vergeten: Handen open!

• In mijn rugzak heb ik bijna niets, en toch heb ik nooit tekort.
• Ik ben alléén vertrokken, maar is ben nooit alleen om de problemen van onderweg op te lossen.
• Het onderweg zijn naar kathedraaltorens maakt mijn hart emotioneel.
• Al wandelend vraag ik me af waarom ik overal uitgenodigd wordt.
• Ik ben kwetsbaar, en wie mij ontvangt is ook kwetsbaar.
• De schoonheid is er, maar je moet haar wel willen zien.
• Na 40 dagen wandelen wordt de tijd relatiever.
• Na dagen zonder mensen, is een mens 'geluk'.
• 'Verwend' is wat mij overkomt, wat ik word.
• Ik ben vertrokken omdat het kon.
• Het geheim van de Camino zit in het 'ontvangen'.

• 
  
  Mijn tocht voor mezelf wordt steeds meer een tocht voor anderen; die verdrietig zijn, die het niet kunnen, voor wie te ziek is.

• Ieder voor zich is: 'weinig verbondenheid'.
• Er wordt veel gepraat, maar weinig gezegd.
• Misschien moet ik niet de weg veranderen, maar mijn verwachting.
• Misschien moet ik voor verbinding even vertragen.
• Voor vertrouwen zijn geen woorden nodig.
• Pelgrim is wie ik nu ben.

Turfroute - Wandelroute 1B als rondje Appelscha - Aekingerzand

Donderdagmiddag 9 april 2026
 

Door het uitgestrekte Aekingerzand terug naar Appelscha

Wandelen & fietsen vanaf de Turfroute in Zuidoost-Friesland

De turfvaarten in Zuidoost-Fryslân zijn eeuwenoud en vaak met de hand gegraven. 

De zogenoemde 'Turfroute' verbindt sinds 1974 al die vaarten met elkaar. De kanalen met haaks daarop sloten, bossen, elzensingels, heide, weiden en beekdalen geven het gebied een eigen charme. 

In twintig pakkende verhalen en routes slaan de journaliste Janneke Donkerlo en de schrijver van routegidsen Fokko Bosker als het ware bruggen tussen de vaart en het omliggende landschap. Zij nemen het water als vertrekpunt voor hun rondwandelingen en fietstochten door dit rijk geschakeerde landschap van coulissen van elzen- en eikensingels, in een fijnmazig patroon van vaarten en wijken.

Resultaat van hun werk is de in 2024 uitgegeven routegids 'Wandelen & fietsen vanaf de Turfroute in Zuidoost-Friesland'.

23 tochten met een totale lengte van 746,9 kilometer

Deze routegids bestaat uit 11 fietstochten en 12 wandeltochten, die Durkje en ik van plan zijn om alle te gaan wandelen. 

• Tien fietstochten hebben een totale lengte van 387,4 kilometer, waarvan de kortste 13,7 km en de langste 63,4 km lang is. Die hebben we inmiddels alle tien gelopen.
• De twaalf wandeltochten hebben een totale lengte van 134,5 kilometer, waarvan de kortste 4,6 km en de langste 15,9 km lang is.
• De veel langere 'Fiets-Turfroute' door Zuidoost-Fryslân heeft een totale lengte van 225 kilometer. Ook deze hebben we inmiddels geheel gelopen.

De 23 tochten hebben derhalve een totale lengte van 746,9 kilometer. We zijn van plan die afstand te bewandelen in circa 35 dagetappes, variërend tussen ongeveer 15 en 35 kilometer per dag, zo mogelijk in combinaties van (delen) van die wandeletappes en fietsetappes.

Wandelroutes 1BA - Appelscha - Aekingerzand

Vandaag zijn we van plan om de twee rondjes van Wandelroute 1 te bewandelen, vanmorgen al vanuit Ravenswoud, en nu vanmiddag vanuit Appelscha.

Deze eerste wandelroute van onze wandelgids bestaat uit twee delen, namelijk:

• 1A. Het 14,8 kilometer lange deel ten noorden van Ravenswoud, grotendeels door de Compagnonsbosschen en over het Fochteloërveen. Deze bewandelden we eerder vanmorgen al.
• 1B. Het 13,1 kilometer lange deel ten westen van Appelscha, waarvan een groot deel door het Aekingerzand. Deze bewandelen we nu vanmiddag. En daarmee lopen we vandaag dus een tocht van totaal 27,9 kilometer.

We vertrokken daartoe vanuit Feinsum om 7:50 uur. Bij vertrek vanmorgen in Feinsum was het 8 graden Celsius, en in Appelscha is de temperatuur bij aankomst na dit tweede rondje om 15:30 uur inmiddels opgelopen naar 18 graden Celsius.

Toen we vanmorgen vertrokken, was het nog fris, en het blijft de hele dag nagenoeg bewolkt. Vanmiddag krijgen we heel even te maken met lichte regen, bestaande uit niet meer dan enkele dikke regendruppels, maar verder blijft het goed wandelweer vandaag.

Van de Bosberg naar de Kraalheidepollen

Nadat we vanmorgen het rondje van Ravenswoud - Fochteloërveen al hebben gelopen, en om 12:00 uur aankwamen bij onze auto in Ravenswoud, reden we van Ravenswoud direct door naar Appelscha, waar we aan het begin van deze middag aanvangen met ons tweede rondje van vandaag.

Om 12:20 uur begint ons tweede rondje bij de VVV aan de Boerestreek in Appelscha.

Daar gaan we ter hoogte van De Hoolten Klinte en het bomenklimparcours het bos in, waar we al direct de Bosbergtoren passeren, die hier hoog op de Bosberg is gebouwd.

Achter restaurant De Bosberg Appelscha en langs het openluchttheater De Koele gaan we over mooie bospaden door het bos.  

Na het oversteken van de Sanatoriumweg komen we bij de noordelijke ingangspartij van het voormalig 'Friesch volkssanatorium' Beatrixoord, tegenwoordig geëxploiteerd door Olmen Es, en daarmee nu een instellingsoord voor verstandelijk beperkte bewoners. Dat terrein van deze zorgorganisatie is opengesteld voor publiek, dus we kunnen het hele terrein van noord naar zuid doorkruisen.

Aan de zuidelijke uitgang draaien we naar het westen, om onze route door het bos te vervolgen, waarbij we onder andere langs het bosven van de Kraalheidepollen komen.

Voorbij dit ven gaat het nog een eindje verder tot aan de N381, waarna we over parallelle bospaden in noordelijke richting langs de N381 lopen, totdat we door een viaduct onder die autoweg door kunnen lopen.

Aekingerzand

Aan de overzijde van de N381 komen we dan in het prachtige natuurgebied van het Aekingerzand. 

Hier volgt een kilometers lang traject over bospaden en daarna over fiets- en wandelpaden door het heideachtig gebied in een stuifduinlandschap.

Nadat we op het meest westelijke punt de terugtocht inzetten, komen we door een prachtig zandverstuivingsgebied, waar we door een brede zandvlakte gaan. 

En daarna verlaten we de open vlakte, en gaan we het bosgebied weer in, waar we op allerlei bospaden voort gaat.

Deze bosroute voert ons naar de Oude Willem, waar we middels het viaduct de N381 wederom kruisen, maar nu gaan we over de N381 heen, in de richting van Appelscha.

Terugkeer naar Appelscha

Voorbij vakantiepark De Roggeberg gaan we ter hoogte van de Hildenberg het bos in, waar we over mooie paden parallel aan de Bosberg voortdurend in noordelijke richting terug lopen naar Appelscha.

Na het passeren van de zandvlakte in het bos komen we om 15:30 uur weer terug bij onze auto, die we rond het middaguur achter de VVV hadden geparkeerd aan de Boerestreek.

We stappen in, en rijden na een kampeerboerderijbezichtiging in Waskemeer terug naar huis. Onderweg krijgen we in de auto dan toch nog even te maken met enige regen, maar ook nu niet lang en niet veel, dus al met al bleef het prima wandeldagweer vandaag.

Turfroute - Wandelroute 1A als rondje Ravenswoud - Fochteloërveen

Donderdag 9 april 2026
 

Op een smal veenpaadje door het natte Fochteloërveen

Wandelen & fietsen vanaf de Turfroute in Zuidoost-Friesland

De turfvaarten in Zuidoost-Fryslân zijn eeuwenoud en vaak met de hand gegraven. 

De zogenoemde 'Turfroute' verbindt sinds 1974 al die vaarten met elkaar. De kanalen met haaks daarop sloten, bossen, elzensingels, heide, weiden en beekdalen geven het gebied een eigen charme. 

In twintig pakkende verhalen en routes slaan de journaliste Janneke Donkerlo en de schrijver van routegidsen Fokko Bosker als het ware bruggen tussen de vaart en het omliggende landschap. Zij nemen het water als vertrekpunt voor hun rondwandelingen en fietstochten door dit rijk geschakeerde landschap van coulissen van elzen- en eikensingels, in een fijnmazig patroon van vaarten en wijken.

Resultaat van hun werk is de in 2024 uitgegeven routegids 'Wandelen & fietsen vanaf de Turfroute in Zuidoost-Friesland'.

23 tochten met een totale lengte van 746,9 kilometer

Deze routegids bestaat uit 11 fietstochten en 12 wandeltochten, die Durkje en ik van plan zijn om alle te gaan wandelen. 

• Tien fietstochten hebben een totale lengte van 387,4 kilometer, waarvan de kortste 13,7 km en de langste 63,4 km lang is. Die hebben we inmiddels alle tien gelopen.
• De twaalf wandeltochten hebben een totale lengte van 134,5 kilometer, waarvan de kortste 4,6 km en de langste 15,9 km lang is.
• De veel langere 'Fiets-Turfroute' door Zuidoost-Fryslân heeft een totale lengte van 225 kilometer. Ook deze hebben we inmiddels geheel gelopen.

De 23 tochten hebben derhalve een totale lengte van 746,9 kilometer. We zijn van plan die afstand te bewandelen in circa 35 dagetappes, variërend tussen ongeveer 15 en 35 kilometer per dag, zo mogelijk in combinaties van (delen) van die wandeletappes en fietsetappes.

Wandelroutes 1A - Ravenswoud - Fochteloërveen

Vandaag zijn we van plan om de twee rondjes van Wandelroute 1 te bewandelen, vanmorgen vanuit Ravenswoud, en vanmiddag vanuit Appelscha.

Deze eerste wandelroute bestaat uit twee delen, namelijk:

• 1A. Het 14,8 kilometer lange deel ten noorden van Ravenswoud, grotendeels door de Compagnonsbosschen en over het Fochteloërveen. Deze bewandelen we vanmorgen.
• 1B. Het 13,1 kilometer lange deel ten westen van Appelscha, waarvan een groot deel door het Aekingerzand. Deze bewandelen we vanmiddag.

We vertrekken daartoe vanuit Feinsum om 7:50 uur, en rijden dan met de auto naar Ravenswoud. Op de Compagnonsweg bij de brug over de Eerste Wiek laten we onze auto achter.

Bij vertrek vanmorgen in Feinsum is het 8 graden Celsius, en in Appelscha is de temperatuur bij aankomst na ons tweede rondje om 15:30 uur inmiddels opgelopen naar 18 graden Celsius.

Als we vanmorgen vertrekken, is nog fris, en het blijft de hele dag nagenoeg bewolkt. Vanmiddag krijgen we heel even te maken met lichte regen, bestaande uit niet meer dan enkele dikke regendruppels, maar verder blijft het goed wandelweer vandaag.

Tussen ophaalbrug en uitkijktoren van Ravenswoud

Om 8:50 uur begint ons eerste rondje van vandaag bij de brug over de Eerste Wiek in Ravenswoud.

Op de Compagnonsweg doorkruisen we het centrum van Ravenswoud, en aangekomen bij de Eerste Kruuswiek gaan we de Meester Lokstraat op, om dan over de Veenwijksweg langs de voormalige school en het huidige dorpshuis langs de Tweede Kruuswiek de Compagnonsbosschen in te lopen, waar we - aangekomen bij de hoge houten brug - de Vierde Opwiek oversteken.

In een rechthoekig patroon van wijken door het bos, steken we achtereenvolgens de Tweede en de Dadde Kruuswiek over, om dan langs de Zevende Wiek naar de uitkijktoren van Polder Ravenswoud te lopen. Meerdere keren ontmoeten we in het dorp en in het bos mensen die hun hond(en) uitlaten op deze mooie ochtend.

Daarna kruisen we op de grens van bos en open veld meerdere wieken en ook de Meester Lokstraat, waarna we door het bos langs de Eerste Wiek en daarna over de Bokslootsweg door het zogenoemde Plantsoen naar de uitkijktoren 'De Zeven' lopen. 

Deze uitkijktoren in de vorm van een 18 meter hoge 7 ligt aan de rand van het natte hoogveengebied van het Fochteloërveen.

Ik maak de 18 meter hoge klim op de steile trappen in het binnenste van de toren, en boven aangekomen, krijg ik een prachtig weids uitzicht over het Fochteloërveen, met op de achtergrond de bossen, waarachter Veenhuizen verscholen ligt.

Aan de voet van deze uitkijktoren staat een houten bank, van waar je ook een mooi uitzicht hebt over het unieke hoogveenlandschap.

Over het Fochteloërveen

Langs de Lycklemevaort en om de Bruustingerplas heen lopen we daarna naar het Fochteloërveen.

Op dat uitgestrekte veld gaan we een smal veenpaadje op, om een rondje te maken in dit natte hoogveengebied.

Hier en daar zijn paden opgehoogd tot nieuwe brede zandpaden, en we lopen ook over een nieuw vlonderpad, dat over dit grotendeels onder water staand moerasgebied slingert.

Dan stappen we weer over op een smal veenpaadje.

Langs het pad in de berm en in het veen begint het veenpluis al te bloeien.

We willen de in onze wandelgids aangegeven route volgen, maar die is op twee plekken afgesneden doordat men het pad daar weg heeft gegraven, en je nu door het water zou moeten om het oorspronkelijk pad te kunnen vervolgen.

We proberen een eindje door te lopen over het nieuwe pad, maar constateren al snel dat dat zandpad zo sterk van richting verandert, dat er voor ons niets anders op zit dan maar weer via dezelfde weg terug te lopen naar het geasfalteerde fiets-/voetpad dat het Fochteloërveen doorkruist. Zo kan het ook, en komen we conform de officiële route gewoon weer terug aan de zuidrand van het Fochteloërveen, waar we op een houten bank plaatsnemen voor onze koffiepauze.

Terug naar Ravenswoud

Na deze pauze gaat het eerst op dezelfde route weer terug naar de Compagnonsbosschen bij Ravenwoud, namelijk eerst weer om de Bruustingerplas heen naar en langs de Lyckelemevaort.

Weer terug op de Bokslootsweg verlaten we die om het bos in te gaan over een mooi bospad rondom een open plek in het bos.

Hier en daar zien we mooie groepen zwammen op dood hout in het bos.

Aan het begin van de Eerste Wiek doorkruisen we het bos in westelijke richting, om dan langs de bosrand naar de Fochtelervaot te lopen, waar we de vaart oversteken. 

Tot slot nemen we dan het lange rechte eind van de Bokslootsweg langs de Eerste Wiek, totdat we arriveren bij de brug over de Eerste Wiek, waar we aankomen bij onze auto in Ravenswoud.

Om 12:00 uur stappen we hier in onze auto, en rijden we van Ravenswoud naar Appelscha, waar we straks aanvangen met ons tweede rondje van vandaag.

Friese dorpen met de Provinciewandelgids Fryslân - Route 7

Dinsdag 7 april 2026

 

De kerk van Hegebeintum staat op de hoogste terp van Nederland

Provinciewandelgids Fryslân
Wandelroutemaker Bart van der Schagt ontwikkelde in de loop der jaren veel wandelroutes, zoals de welbekende NS-routes en de zogenoemde Groene Wissels.

Zijn focus is breder dan alleen maar natuur en landelijk gebied, want met zijn routes wil Van der Schagt de wandelaars ook laten genieten van leuke dorpjes en gezellige stadjes, kortom niet alleen onverharde routes, maar inclusief de beleving van dorpen & steden en natuur & landschap.

Vandaag wandelen Durkje en ik een route uit zijn in 2023 verschenen wandelgids 'Provinciewandelgids Fryslân'. 

Deze wandelgids bevat 22 wandelroutes, waarvan de diversiteit de karakteristieke kenmerken en de grote verscheidenheid van onze provincie Fryslân laten zien. Van deze 22 wandelroutes gaan er 19 door landschap & natuur (waarvan 4 op de Friese Waddeneilanden) en 3 zijn groene stadswandelingen door Dokkum, Franeker en Leeuwarden. Deze wandelroutes variëren van 5 tot 23 kilometer per route.

In de wandelgids staat van elke route een globaal oriëntatiekaartje, en de link naar de website waar je een meer gedetailleerde kaart en ook een gps-track kunt downloaden.

Route 7 - Friese dorpen

Vandaag lopen Durkje en ik Routenummer 7, met een lengte van 22 kilometer, die als titel heeft: Friese dorpen.

Startplaats en eindpunt van deze route is het Friese terpdorp Ferwert.

Deze route door het noorden van Fryslân gaat door een eeuwenoud terpenlandschap in een weids weide- en akkerlandschap. Deze etappe gaat door en langs de volgende zeven karakteristieke Friese dorpen: Ferwert, Hegebeintum, Ginnum, Reitsum, Jannum, Burdaard en Wânswert. De meeste daarvan liggen op een terp met daarop vaak een prachtig eeuwenoud kerkje.

Zo ongeveer halverwege deze route lopen we enkele kilometers langs de Dokkumer Ee.

Alleen in het begin gaat het - net buiten Ferwert - een kort stukje over en langs akkers en graslanden, maar de route gaat voornamelijk over verharde paden en wegen langs bovengenoemde dorpen, vandaar ook de titel van deze route: Friese dorpen.

We vertrekken vanuit Feinsum om 7:55 uur, en rijden dan naar het busstation van Ferwert, waar we onze auto aan de Reinderslaan parkeren om 8:10 uur.

Bij aanvang van deze wandeldag is het 3 graden Celsius (er zat nog ijs op het voorraam van onze auto, ten teken dat het nog veel kouder is geweest in de afgelopen nacht) en bij aankomst in Ferwert om 13:45 uur is het 11 graden Celsius. Het weer vandaag is aangenaam, met veel zonneschijn, en bovendien een matige wind. Het blijft gedurende de hele wandeling droog op deze prachtige voorjaarsdag.

Door Ferwert en over akkers en weilanden

Een lijnbus draait net het halteterrein aan de provinciale weg op als wij om 8:10 uur op de Reinderslaan bij onze auto vertrekken. Rechts torent de Sint-Martinuskerk hoog op de dorpsterp, en vóór ons ligt de Hoofdstraat waarop we het dorpscentrum in gaan.

Via de Havenstraat en Achter Brouwers maken we de doorsteek door het dorp naar de Stationsweg, om aan het eind ervan ter hoogte van de plaatselijke brandweerkazerne over een smal paadje de doorsteek te maken naar de Mûnewei. 

Dat het zo vroeg in de ochtend al prachtig weer is, heeft een groot aantal hondenbezitters ook al gemerkt, want we hebben in het dorp - en nu ook hier op het smalle pad van de Mûnewei - al ettelijke uitlaters van honden ontmoet. 

Aan het eind van de Mûnewei, als we inmiddels het Ferwerter bedrijventerrein hebben doorkruist, lopen we op de Hegebeintumerdyk een heel klein eindje terug in de richting van het dorp, om direct al af te slaan naar de Bongaloane, die we verderop ook al weer verlaten, om dan over akker- en weidepaden langs slootranden met een grote boog terug te lopen naar de Hegebeintumerdyk, zo ongeveer halverwege tussen Ferwert en Hegebeintum.

Hoogste terp en Harsta State van Hegebeintum

Vlak vóór de afslag naar Hegebeintum steken we op de Hegebeintumerdyk de Ferwerter Feart over, die nog altijd de open vaarverbinding vormt van Hegebeintum naar de Dokkumer Ee. 

Via de Meester Boeleswei beginnen we aan de klim van de terp van Hegebeintum, met een hoogte van 8,80 meter.

Over een smal voetpaadje - het Bakkerspaad - beklimmen we de hoogste terp van Nederland, en boven op deze Hegebeintumer terp staat de eeuwenoude, romaanse terpkerk.

We lopen langs de gesloten kerk, en dalen aan de oostzijde af naar het veel lager liggende maaiveld. Als je tijdens die afdaling achterom kijkt, zie je dat men hier met betonnen muren heeft gevisualiseerd hoeveel er in de loop van de jaren is afgegraven van deze torenhoge terp. Terpaarde leverde vroeger veel geld op bij de verkoop aan boeren die op schrale gronden hun gewassen verbouwden, met als gevolg dat ook hier heel veel scheepsladingen vol met terpaarde zijn afgegraven en afgevoerd naar zuidelijker streken.

De Hege Tsjerkewei gaat over in de korte Pypkedyk. Eén van de huizen hier heeft een gevelsteen, met daarop de afbeelding van een zwartbonte koe. 

Onderaan de terp gaat we de Harstawei op, in de richting van Harsta State, die van oorsprong van 1511 dateert.

Onder de geknotte bomen van de Harstawei bloeit inmiddels al het groot hoefblad in grote aantallen.

De monumentale Harsta State aan de andere kant van de sloot staat te pronken in de zon, en boven de voordeur zien we de naam van de state in goudkleurige letters boven het bovenlicht van de deur.

Rond de terpkerken van Ginnum en Reitsum

Over de lange oprijlaan lopen we naar de doorgaande route van de Harstawei. Op de driesprong met de Houwen worden we ingehaald door schoolgaande jongelui, die op hun fietsen de Houwen op gaan, in de richting van Dokkum. De Paasdagen zijn voorbij, en zij gaan weer naar school.

Wij blijven alsmaar de Harstawei volgen, en wandelen om 9:20 uur het dorp Ginnum binnen. 

Bij de op een terp gebouwde dorpskerk maak ik over het kerkhof een rondje om de kerk. 

Ginnum verlaten we over de Flieterpsterdyk en na ongeveer een kilometer wandelen we dan het dorp Reitsum binnen.

De eerstvolgende kerk waar een installateur vandaag aan het werk is, lopen we voorbij, om dan bij de tweede kerk wel de terp op te gaan, om daar ook een rondje om de kerk te lopen.

Op dit kerkhof liggen veel familieleden van mij begraven van de zijde van mijn grootmoeder Baukje Koehoorn-Kingma. Eerst passeren we het graf van mijn overgrootmoeder, die hier begraven ligt met haar tweede echtgenoot, nadat haar eerste echtgenoot aan de Spaanse griep overleed. Zij trouwde toen met haar buurman, die weduwnaar was geworden, en vormden zo een nieuw gezin met ieder zes kinderen uit hun eerste huwelijk, waarna zij samen nog één kind kregen.

Het raadseltje van mijn overgrootmoeder was in de jaren daarna: "Mijn man heeft zes kinderen, ik heb zes kinderen, en samen hebben we er één. Rara, hoe kan dat?"

Aan de andere zijde van de kerk liggen de broers en de zus van mijn grootmoeder begraven in verschillende Kingma-graven, met daarin ook hun gezinsleden.

Bezoek aan de Museumkerk van Jannum

Tegenover de Reitsumer kerk gaan we de Jannumerwei op in zuidelijke richting. Een meerkoet blijft gespannen zitten op haar nest in de sloot langs het weggetje als wij haar passeren.

Anderhalve kilometer verderop arriveren we bij het buurtschap Jannum.

Op de lage terp - een het eind van de doorgaande weg af - staat een twaalfde eeuws kerkje, ook hier weer boven op een terp.

We gaan de Tsjerkestrjitte op, en klimmen deze terp op.

Bij de gevel van de terpboerderij aangekomen, kunnen we rechtsaf, nog iets hogerop, waar een bord ons duidelijk maakt dat de kerk (1150) geopend is voor publiek.

We gaan naar binnen en bezichtigen deze sobere, bijzondere terpkerk. 

Deze karakteristieke terpkerk is al lang geleden aan de eredienst onttrokken, maar op de grote liggende altaarsteen staan nog wel twee witte kaarsen aan weerszijden van een kleurrijk boeket kunstbloemen.

In deze markante kerkzaal kun je een groot aantal oude voorwerpen bekijken, waaronder kerkklokken, 11e en 12e eeuwse sarcofagen (waarvan er ook een aantal op het kerkhof liggen), een doopvont, en rechtop geplaatste grafstenen. 

Door het eenvoudige kerkdak van dakpannen op daklatten schijnt op veel plekken het zonlicht, met als gevolg dat het hier en daar lijkt alsof er sterren schijnen op de witte muren en bruine balken.

Aan de kopgevel van de kerk hangt nog een overdekte luidklok.

Aan de voet van het kerkhof vinden we een houten bank, waarop we gaan zitten voor onze koffiepauze, waarbij we een prachtig uitzicht hebben over de lager liggende akkers en weilanden, en waarbij we ondertussen linksachter ons de rietdekkers horen praten, die aan het werk zijn op de zuidkant van het nieuwe rieten dek van de boerderijschuur.

Langs de Dokkumer Ee naar en door Burdaard

Aan het eind van de Jannumerweg gaan we de Iedyk op, die we volgen tot aan de brug (de Holwerdertille) over de Holwerter Feart.

Hier gaan we het fiets-/wandelpad op in zuidelijke richting, om dan bijna vier kilometer langs de Dokkumer Ee (Ie) te gaan lopen. Aan de overzijde zien we de ruïne van een oude boerderij met loopstal, waar niet veel meer van over is, en die - als er niets wordt gedaan - over vele jaren niet veel meer van overeind zal staan.

Daarna komen we langs een boerderij die ook aan de overzijde van de Ie staat, waar een boer op het weiland heen en weer rijdt om mest te injecteren in het grasland.

Om 11:25 uur arriveren we bij de brug van de Hikkaarderdyk over de Dokkumer Ee. 

We gaan door een tunneltje onder de Hikkaarderdyk door, passeren even later het kunstwerk van de Elfstedentochtzwemmende Maarten van der Weijden, lopen om het haventje heen, en passeren dan molen De Zwaluw in Burdaard.

Dan volgende we de Mounewei langs de Dokkumer Ee, tot we aankomen bij de brug van de Brugweg, waar de ophaalbrug op dat moment open gaat om enkele pleziervaartuigen door te laten varen.

Bij hotel-restaurant It Posthûs zitten enkele recreanten heerlijk in de zon op het terras aan het water bij de brug, kijkend naar de voorbijvarende kruisers en die twee voorbijlopende wandelaars.

Nog steeds blijven we de Dokkumer Ee volgen, maar nu over de Dominee R.H. Kuipersstraat, totdat we door de Obermanstrjitte de korte doorsteek kunnen maken naar de Wânswerterdyk,

Petruskerk en lunchen in Wânswert

Die straat volgen we, waarbij we Burdaard uit lopen, om verderop de Iedyk over te steken, waarna we de Gosligawei op gaan, tot in het volgende terpdorp: Wânswert.

Ook hier weer gaan we de terp op, via het Tsjerkepaed, naar de Petruskerk, waar we ook een rondje over het kerkhof om de kerk lopen.

Aan de achterzijde van een boerderij verlaten we het kerkhof.

Tegenover Oan'e Kamp bij het dorpshaventje vinden we in de speeltuin een houten bank, waarop we onze lunchpauze houden, ook nu weer in de stralende voorjaarszon.

Aan het eind van de Skoallestrjitte gaan we na deze pauze de Buorren op, en daarmee wandelen we Wânswert dan ook al weer uit.

Benedictijner Klooster Foswert

De Buorren gaat over in de Kleasterdyk, en bij de splitsing met It Kleaster aangekomen, gaan we daar bij de brug over de Kontribúsjefeart het smalle weggetje van It Kleaster op.

Lopend op It Kleaster langs de Kontribúsjefeart - en voorbij de brug langs de Burmaniafeart - komen we langs de homeiepalen van twee vee-boerderijen, die zijn gevestigd op het terrein van het voormalige klooster Foswert,

Een informatiepaneel verhaalt hier in het kort over de geschiedenis van dit beroemde klooster, dat hier heeft gestaan en gefunctioneerd in de periode tussen ongeveer 1109-1580.

Ook na de oversteek van de Herjuwsmawei blijven we alsmaar It Kleaster volgen langs de Burmaniafeart, en als we even later de Burmaniafeart achter ons hebben gelaten, komen we op de T-kruising waar de Herjuwsmawei over gaat in de Kleasterwei, die we volgen in de richting van Ferwert.

Terug naar de Sint-Martinuskerk van Ferwert

Om 13:15 uur wandelen we de bebouwde kom van Ferwert binnen, en direct daarna gaan we met enkele bochten door het Ferwerter dorpsbos naar de oude spoorbrug over de Burmaniafeart.

Hier gaan we het voormalige spoortalud op, om de oorspronkelijke gang van de vroegere spoorlijn van het Dockumer Lokaeltsje te volgen, tussen de ijsbaan en de sportvelden door, tot we weer terug komen op de Kleasterwei.

Dan volgen we de Kleasterwei en de Hegebeintumerdyk naar de Hoofdstraat van Ferwert, om dan op het Vrijhof af te buigen naar de grote dorpskerk. 

Als we door het 17e eeuwse poortgebouwtje de dorpsterp op zijn gelopen, komen we op het kerkhof van de imposant grote Sint-Martinuskerk.

De kerkdeur staat gelukkig open, en een man die het gras maait op het kerkhof nodigt ons uit om de gotische kerk in te gaan, om die te bezichtigen, hetgeen we graag doen.

We maken een rondje door het grote schip van deze 15e-16e eeuwse dorpskerk.

In het koor van de kerk staan drie oude draagbaren opgestapeld, één voor volwassenen, één voor kinderen en één voor zuigelingen.

Daarna maken we nog een praatje met de maaier op het kerkhof, die ons overigens ook uitnodigt om de kerktoren te beklimmen, van waar je kilometers ver de omgeving van Ferwert kunt bekijken.

Door de Wide Stegen lopen we terug naar de Hoofdstraat, om dan vervolgens op de Reinderslaan terug te lopen naar onze auto. Om 13:45 uur zijn we terug bij de auto, en rijden we naar huis, waar we ongeveer een kwartier later arriveren.

Kijk! Door Jezus' ogen

Paasmaandag 6 april 2026
 

Cover van de Veertigdagentijdkalender 2026

Kijk!

In de Veertigdagentijd van Aswoensdag 18 februari 2026 tot en met Paaszondag 5 april 2026 leefden we toe naar Pasen, het feest van een nieuw begin.

Jezus’ liefde leert ons dat we steeds weer een nieuwe start kunnen maken en dat we Zijn liefde mogen delen met anderen.

De Veertigdagentijd-kalender 2026 daagde ons uit tot bezinning in de 40 dagen op weg naar Pasen. De Veertigdagenkalender getiteld 'Kijk! Door Jezus' ogen´ bood ons de rode draad door alle dagen van deze Passieweken. Deze kalender is een uitnodiging om ons in die bijzondere tijd op weg naar Pasen te bezinnen op onze relatie met God, met onszelf en met onze naaste.

Wij kregen deze Passie-kalender aangeboden door het magazine 'Petrus'.

Door Jezus' ogen

De Veertigdagentijdkalender 2026 van de Protestantse Kerk in Nederland is mede mogelijk gemaakt door Kerk in Actie.

Marita Joosse, Tineke van der Stok en Jedidja Inkelaar zorgden voor de samenstelling en de redactie.

De dagelijkse bijbeltekst met daarbij steeds een tip, een vraag, een gebed, een suggestie, een uitnodiging om over door te praten of over na te denken, een luistertip of een opdracht brachten ons steeds een stapje dichter bij het feest van een nieuw begin, het feest waarbij we vieren dat Jezus de dood overwon, het Paasfeest.

De Vastentijd is een tijd van bezinning en van inkeer. Het is de tijd van bidden en vasten. Deze kalender hielp je daarbij, door elke dag een moment van bezinning te geven.

Inspiratiekalender

Deze Veertigdagentijdkalender 2026 sluit aan bij het jaarthema van de Protestantse Kerk in Nederland: 'Kijk! Laat je verrassen door het werk van Gods Geest'.

Voor elke dag van de Passietijd kreeg je een bijbeltekst, met daarbij een motto en een tekst ter overdenking.

Daarbij kreeg je tussendoor dan ook nog een extra inspiratie in de vorm van een lied, een citaat, een gedicht of een gebed, met erbij doorgaans ook een mooie, bijpassende kleurenfoto.

Zo en daarmee daagt God ons uit om 'anders' te kijken naar de wereld om ons heen, om ons te realiseren wat dat betekent voor ons leven van vandaag.

De volgende zeven auteurs schreven de teksten van een week: Lex Boot, Wija van der Kaaden, Corine Zonnenberg, Wilbert van Saane, Joost Röselaers, Erica Hoebe en Marco Batenburg. Vooraf werd elk weekthema door de schrijver ingeleid.

De thema's van deze Veertigdagentijd waren:

• 1. Kijken met ogen van mededogen;
• 2. Kijk naar wie wordt buitengesloten;
• 3. Kijk naar jezelf met eerlijke ogen;
• 4. Kijk naar Gods koninkrijk om je heen;
• 5. Kijk met ogen vol vergeving;
• 6. Kijk met moedige ogen: de weg naar het kruis;
• 7. Stille Week.

Pasen brengt hoop & licht voor iedereen

Paaszondag 5 april 2026

Dominee Peter Smilde bij het Paaskruis in De Hege Stins

Paasmorgen in Stiens
Groot is de opkomst in De Hege Stins van Stiens als we vanmorgen op deze Paasmorgen als Protestantse Gemeente te Stiens het Paasfeest met zijn allen gaan vieren.

Voorganger in deze feestelijke Paaszondagdienst is dominee Peter Smilde uit Drachten.

Aan het begin van deze ochtenddienst verontschuldigt hij zich voor het feit dat hij direct na de verkondiging al weg moet om de doopdienst van zijn dochter elders bij te kunnen wonen, maar dat hoeft voor onze gemeente geen probleem te zijn, want de liturgie loopt gewoon tot en met het muziekstuk van organist Auke de Boer en cornettist Lucjan Anjema en flugelhornist Annejin Anjema, na de zegenbede en heenzending.

Narcissen aan het kruis 

Voorin de kerkzaal staat op het liturgisch centrum een kruis, gemaakt door een gemeentelid. 

Bij binnenkomst in de kerkzaal krijgen we van de jeugd een narcis uitgereikt. Die narcis mogen we in het kruis steken. Van een dor en donker kruis verandert het kruis in een lichte bloemenzee, geheel ter ere van onze opgestane Heer Jezus Christus.  

Net zoals de narcis uit de donkere aarde omhoogkomt en een nieuw begin aanduidt, brengt  de opstanding van Jezus hoop en licht voor iedereen, dus ook voor jou en mij. 

Pasen leert ons wat wij mogen geloven, namelijk dat na elke periode van donkerte, er weer een nieuw leven en vreugde ontstaat. Dat is de kracht van Pasen, namelijk het vertrouwen bieden dat het leven altijd weer doorbreekt, hoe diep ons dal ook is.

Kruis en dood hebben niet het laatste woord, zo blijkt, want de grote steen is weggerold van het graf, het graf is leeg en Jezus is de opgestane Heer.

Viering van het Paasfeest

Er wordt uitbundig gezongen, heel inspirerend daartoe aangezet door de combinatie van orgel en blaasinstrumenten.

We lezen uit de Bijbel, en luisteren naar de overdenking van dominee Smilde, over het lege graf, over de Emmaüsgangers, over 'echt versus onecht', over gastvrijheid, en nog veel meer.

Als de kinderen zich vanuit de Kindernevendienst weer bij ons voegen in de kerkzaal wordt het Paasproject 2026 afgesloten met een kort overzicht van de manier waarop ook de kinderen in de afgelopen Veertigdagentijd hebben toegewerkt naar het Paasfeest.

Schoonmaakronde door Feinsum

Zaterdag 4 april 2026
 

Feinsum is weer Paas-schoon

Korps van muzikanten en schoonmakers
Periodiek lopen leden van de Christelijke Muziek Vereniging 'Crescendo' van Hijum & Feinsum in hun veiligheidshesje en met grijper en vuilniszakken door Feinsum en Hijum, op zoek naar straatvuil. 

Daar waar iemand bewust of onopzettelijk afval heeft laten vallen, wordt dat door de muzikanten van Crescendo opgepakt en in hun vuilniszakken meegenomen om afgevoerd te worden.

Na deze ronde door de straten en bermen zijn de dorpen weer geschoond van alle zwerfvuil, en kunnen de vrolijke muzikanten met een opgeruimd gemoed weer naar huis.

Zo komt de schoonmaakploeg van Crescendo vandaag ook door Feinsum, en gaan ook wij opgeruimd en vrolijk de Paasdagen in, met dank aan het korps van muzikanten en schoonmakers.

De eerste Kleasterlingen van Nijkleaster

Vrijdag 3 april 2026
 

Cover van de brochure 'Kleasterlingen 2023'

Van Pioniersplek naar Kloostergemeente

Het Pinksterfeest van het jaar 2023 hebben we als Stifting Nijkleaster indertijd gemarkeerd als de belangrijke overgang van de toenmalige Protestantse Gemeente Westerwert en de voormalige Pioniersplek Nijkleaster. Ons doel was toen namelijk om deze twee samenwerkende entiteiten met elkaar te verbinden tot een kloostergemeente, gerelateerd aan de Protestantse Kerk in Nederland.

Daartoe hebben we tijdens de Pinksterviering van 2023 de eerste groep van 17 kleasterlingen (kloosterlingen) aan de  in oprichting zijnde kloostergemeente verbonden, en op dezelfde dag werd ons Friese klooster Westerhûs officieel geopend.

Van de eerste 17 kleasterlingen van Nijkleaster werden 13 kleasterlingen 'kleasterlingen buiten de poort', en de overige 4 kleasterlingen werden de eerste inwonende kleasterlingen, die in Kleaster Westerhûs kwamen te wonen.

Belofte van trouw, zuiver leven en eenvoud

Tijdens de Pinksterviering hebben de eerste zeventien kleasterlingen gezamenlijk hun belofte van Trouw, Zuiver Leven en Eenvoud afgelegd.

Hierbij ging het om:

• Trouw in relatie tot de gemeenschap van Nijkleaster;
• Zuiverheid in relatie tot jezelf, de mensen en God;
• Eenvoud in relatie tot de schepping en de mensheid als geheel.

De eerste kleasterlingen van Nijkleaster

Om wereldkundig te maken wie die eerste kleasterlingen waren, werd tijdens het Pinksterfeest een brochure uitgegeven, getiteld 'Kleasterlingen 2023', waarin deze eerste kleasterlingen aangaven wat hun verlangen was, en wat maakte dat zij de stap hebben gezet om kleasterling te worden in deze nieuw-monastieke beweging die 'Nijkleaster' heet.

Hieronder volgen enkele citaten van die eerste zeventien kleasterlingen, zoals geschreven in deze brochure:

• Hinne: '... ik wil oefenen om ruimte te maken voor God.'
• Sietske: "Klooster Westerhûs is een plek waar hemel en aarde elkaar raken."
• Trees: "De drieslag stilte, bezinning en verbinding is ... voeding voor mijn ziel."
• Reinier: "... ben ik me steeds meer bewust geworden van de kracht van de inmiddels bij velen bekende Nijkleaster-trits: stilte - bezinning - verbinding."
• Corrie: "Gaandeweg vond ik mijn weg, steeds beter werd me duidelijk waar mijn verlangens naar uitgingen, wat bij mij paste. ... Gaandeweg kom ik mezelf steeds meer op het spoor, maar leer ik ook open te staan voor wat op mijn pad komt en verras ik mijzelf ook nog regelmatig."
• Nynke: "Deze kans om mee te 'wandelen' en 'verbindingen' te blijven maken grijp ik met beide handen aan!"
• Annet: "Vriendelijkheid en gastvrijheid zullen de wereld mooier maken."
• Tytsje: "Mijn verlangen is om de woorden trouw, zuiverheid en eenvoud in mij te dragen."
• Djoko: "Ruimte maken voor spiritualiteit en geloof is wat ik hoor in de vragen die Huub Oosterhuis stelt"
• Jurjen: "Maar afstanden zijn niet meer belangrijk als je eenmaal doet wat je hart je ingeeft."
• Barbara: "Ik koester me in een thuis dat me warm en liefdevol leert."
• Wikje: "Het heeft in elk geval iets te maken met geraakt worden, met vertrouwen, met loslaten, met in verbinding zijn met mezelf en met de ander..."
• Susan: "... klooster Westerhuis: een plek waar je verbinding kunt ervaren met God, jezelf. elkaar en de natuur, en waar er ruimte is voor zowel verdieping als humor. Een plek van schoonheid en rust waar je lekker buiten bezig kan zijn. ... Ik wil in mijn leven graag bijdragen aan een positieve verandering in de wereld."
• Saskia: "Voor mij is het een voorrecht om te mogen bijdragen aan deze beide oases. ... In alles wat er te doen is, hoop ik vooral te helpen de stilte te behoeden." 
• Albertsje: "Ik hoop als kleasterling bewuster en intenser te leven en ik wil graag dienstbaar zijn om zo andere mensen de mogelijkheid en de ruimte te geven om rust, zingeving, verdieping en verbinding te ervaren."
• Jolante: "... werd ik enorm geraakt door een gevoel van liefde en thuiskomen. ... Dat dat mag op een manier die bij jou past, zonder oordelen van anderen, vind ik zeer waardevol. Je bent goed en welkom zoals je bent."
• Anne Marie: "Een eiland van rust in een wereld van onrust. Wel een eiland dat verbonden is met de wereld."

Geen paashaas, maar een haan voor Sint Pieter en Sint Vitus

Donderdag 2 april 2026

Kerkstempel van de Grote of Sint-Vituskerk van Stiens

Sint Jacob

Op 25 juli 1986 werd het Nederlands Genootschap van Sint Jacob opgericht, op de naamdag van de heilige Jacobus de Meerdere, een discipel & apostel van Jezus, ook wel Sint Jacob(us) of Santiago genoemd. Dat is binnenkort veertig jaar geleden. Het Nederlands pelgrimsgenootschap besteedt daar veel aandacht aan, met allerlei activiteiten, en met de uitgave van een jubileumboek en een camino-expositie.

In dat jubileumboek getiteld ‘De Camino de Santiago in 101 voorwerpen - Materiële sporen in heden en verleden’ (2026) worden 101 iconische voorwerpen beschreven, die te maken hebben met het pelgrimeren naar het vermeende graf van Sint Jacob in het Spaanse bedevaartsoord Santiago de Compostela. De redactie van dit jubileumboek heeft mij gevraagd drie van die 101 voorwerpen te beschrijven, te weten: het pelgrimsmonument ‘De Jirnsumer Moeting’, mijn bijzondere pelgrimshoed, en een kerkstempel dat pelgrims onderweg in hun pelgrimspaspoort (laten) zetten. Elk iconisch voorwerp kreeg in dit boek een foto en een beschrijving.

Stempelen voor pelgrims

Voor mijn beschrijving van de stempel voor pelgrims koos ik de kerkstempel van de Sint-Vituskerk van Stiens, staand aan het Friese pelgrimspad ‘Jabikspaad’, dat pelgrims van Sint-Jacobiparochie via Feinsum en Stiens richting Santiago de Compostela leidt. Ons kerkstempel kunnen pelgrims in hun ‘credencial’ afdrukken bij het stempelkastje dat aan de zuidkant van het koor van de Sint-Vituskerk hangt. Over het stempelen en over dat kerkstempel kon ik vrij eenvoudig een hoofdstuk voor dat boek schrijven, maar bij de betekenis van wat op dat stempel staat, stuitte ik op een probleem. Want wat staat op ons kerkstempel, en wat is de betekenis van de symbolen op dat stempel? Om daar duidelijkheid over te krijgen, was een langdurige zoektocht nodig.

Sint Vitus

Mijn zoektocht verliep langs de Stiensers Klaas Bremer, Sjoerd Fennema en Cees Vos, door de archieven van onze kerkelijke gemeente en bij Tresoar in Leeuwarden. Ook informeerde ik bij emeritus professor Paul Post van de Tilburg University, die ooit promoveerde op de vroegchristelijke scène van Petrus en de haan. Dat leverde onder andere het volgende op.

Sint Vitus is de patroonheilige van onze Stienser Sint-Vituskerk. Ook de kerkklok (1509) die elk uur luidt, is gewijd aan de heilige Vitus. 

Sint Vitus herken je veelal aan een vijftal attributen: de haan, de leeuw, de ketel, de palmtak en een boek. De nog heel jonge Vitus leefde in de tijd van de christenvervolging. Hij werd door zijn ouders aangegeven bij de autoriteiten om hem hopelijk op andere gedachten te brengen. De jongen Vitus bleef echter standvastig (symbool daarvan is het boek) in zijn geloof in Christus, en verloochende zijn christelijk geloof niet, ondanks ondervraging en martelingen. Dit in tegenstelling tot de discipel Petrus, die Jezus wel verloochende (daar staat de haan symbool voor). Bij Vitus is de haan dus het symbool van het juist níet verloochenen.

Kerkstempel van de Stienser Sint-Vituskerk

Die haan en (op) dat boek staan op het kerkstempel van de Grote Kerk van Stiens.  

Ook de palmtak (links in het stempel) is het symbool voor standvastig zijn in je geloof. Vitus werd – omdat hij zijn christelijke geloof niet verloochende – in een ketel met kokende olie gestopt, en voor een leeuw geworpen, wat hij in beide gevallen overleefde zonder ‘enig kleerscheuren’. Ook die palmtak staat op ons kerkstempel.

De bijbeltekst (boek & verzen) van Marcus 14:66-72 over de verloochening staat op twee plekken in het stempel, en dat is toch wel bijzonder, want die tekst gaat over Petrus (Sint Pieter) en niet over Sint Vitus.

• Waarom dan toch die opmerkelijke bijbeltekst in ons stempel?

Welnu, we moesten de draai maken van rooms-katholiek naar protestant.

Ons kerkstempel is gelijk aan de afbeelding van het Stienser kerkzegel. Bij het ontwerpen van dat kerkzegel heeft de kerkvoogdij van de toenmalige Hervormde Gemeente van Stiens de Stichting voor Banistiek en Heraldiek geraadpleegd. 

Stichtingsvoorzitter Klaas Sierksma schrijft in 1985 aan de Hervormde kerkvoogdij geen voorstander te zijn van het voorstel van onze kerkgemeente om de jonge Sint Vitus met boek en palmtak op een leeuw staand af te beelden op het kerkzegel. Die rooms-katholieke voorstelling vond hij een al te onzalige gedachte, en - in zijn woorden - ‘bepaald niet reformatorisch’. De afbeeldingen van het boek, de palmtak, de leeuw en de haan konden wel door de ‘protestantse’ beugel. En om het kerkzegel een iets reformatorischer karakter te geven, stelde Sierksma voor om dan maar de bijbeltekst van Marcus 14:66-71 erbij te vermelden op het kerkzegel. Daarmee zou dan toch nog de standvastigheid in het geloof van Sint Vitus (weliswaar via de discipel-apostel Petrus) doorklinken in het zegel. En zo is het gekomen dat dit de attributen zijn geworden in ons kerkzegel en op het kerkstempel.

Een stempel bij het zegel

Dan nog even een weetje: ik heb me laten vertellen dat het eerste kerkstempel is gemaakt toen de omroepvereniging NCRV haar programma Kerkepad een keer in Stiens liet plaatsvinden. Daartoe moest er op heel korte termijn een kerkstempel komen van onze Sint-Vituskerk, waarbij het kerkzegel ook ons kerkstempel is geworden, helaas zonder dat er toen een uitleg op schrift bij werd gemaakt.

NB.

De jongeheer Vitus overleefde trouwens zijn martelingen wel, dus … standvastig zijn in je geloof loont! Daaraan herinneren dit kerkzegel en dit kerkstempel ons keer op keer.

Column

Deze (mijn) column werd gepubliceerd in de Twaklank van april 2026.

Twaklank is het informatie- en opinieblad van de Protestantse Gemeente te Stiens.