De turfvaarten in Zuidoost-Fryslân zijn eeuwenoud en vaak met de hand gegraven.
De zogenoemde 'Turfroute' verbindt sinds 1974 al die vaarten met elkaar. De kanalen met haaks daarop sloten, bossen, elzensingels, heide, weiden en beekdalen geven het gebied een eigen charme.
In twintig pakkende verhalen en routes slaan de journaliste Janneke Donkerlo en de schrijver van routegidsen Fokko Bosker als het ware bruggen tussen de vaart en het omliggende landschap. Zij nemen het water als vertrekpunt voor hun rondwandelingen en fietstochten door dit rijk geschakeerde landschap van coulissen van elzen- en eikensingels, in een fijnmazig patroon van vaarten en wijken.
Resultaat van hun werk is de in 2024 uitgegeven routegids 'Wandelen & fietsen vanaf de Turfroute in Zuidoost-Friesland'.
23 tochten met een totale lengte van 746,9 kilometer
Deze routegids bestaat uit 11 fietstochten en 12 wandeltochten, die Durkje en ik van plan zijn om alle te gaan wandelen.
- Tien fietstochten hebben een totale lengte van 387,4 kilometer, waarvan de kortste 13,7 km en de langste 63,4 km lang is.
- De twaalf wandeltochten hebben een totale lengte van 134,5 kilometer, waarvan de kortste 4,6 km en de langste 15,9 km lang is.
- De veel langere 'Fiets-Turfroute' door Zuidoost-Fryslân heeft een totale lengte van 225 kilometer.
De 23 tochten hebben derhalve een totale lengte van 746,9 kilometer. We zijn van plan die afstand te bewandelen in 36 dagetappes, variërend tussen de 15 en 33 kilometer per dag, zo mogelijk in combinaties van (delen) van die wandeletappes en fietsetappes.
Rondje Klein Groningen
Vandaag zijn we van plan om het grotere noordelijke rondje van de 35,6 kilometer lange Fietsroute 2 te bewandelen, vanuit Klein Groningen, via Donkerbroek, Hoornsterzwaag en Hemrik. en daarna weer terug naar Klein Groningen, met een lengte van 23,2 kilometer.
Deze dag-etappe bestaat uit twee delen, namelijk ten eerste het 17,5 kilometer lange deel van de fietsroute nummer 2 van deze gids, van Klein Groningen via Donkerbroek en Hoornsterzwaag en Hemrik terug naar Klein Groningen, en ten tweede een zelf gepland verbindingstraject van 5,8 kilometer van de T-kruising van de Kapelweg en Het West door Hoornsterzwaag naar de T-kruising van de Dominee Ten Catewei-Bij de Leijwei aan de Schoterlandse Compagnonsvaart.
We knippen fietsroute 2 derhalve in twee afzonderlijke delen, waarbij het tweemaal identiek doch in omgekeerde richting bewandelen van bovengenoemd verbindingstraject het mogelijk maakt dat we twee afzonderlijke deelrondes lopen.
We vertrekken daartoe vanuit Feinsum om 8:00 uur, en rijden dan met de auto naar Klein Groningen. Op een parkeerplaats aan de Opper Haudmare laten we onze auto achter.
Bij vertrek vanmorgen in Feinsum is het 5 graden Celsius, en in Klein Groningen is de temperatuur bij aankomst om 14:45 uur inmiddels opgelopen naar 10 graden Celsius.
Het is de hele dag licht bewolkt met een doorgaans frisse wind. Het blijft wel droog.
Van Klein Groningen naar Petersburg
Om 8:45 uur steken we in Klein Groningen de Opper Haudmare over en gaan we de Opperbuorren op, richting Wijnjewoude. Op de Loksleane aangekomen, draaien we naar het zuiden, om dan even later het bosgebied van de Duurswouder Heide in te gaan.
Op veel plekken in het bos zijn bomen gerooid.
Langs de bosweg liggen de stammen hoog opgestapeld en op dikte geordend.
Als we op de Leidijk weer terug lopen in westelijke richting zien we rechts van ons in het veld twee grazende reeën.
Ze zien ons wel, maar grazen rustig verder, omdat we hen op grote afstand passeren.
Nabij een huis ligt in de berm langs het fietspad een leeg eendeëi.
Aan het eind van de Leidijk steken we de Opper Haudmare over en lopen we rechtdoor naar de Opsterlandse Compagnonsvaart, die we over de Petersburg gaan volgen.
De weg langs deze vaart voert ons naar de brug van de Peelrug over de vaart.
Op het spoor van Hoornsterzwaag
Vanaf hier volgen we een heel eind het fietspad langs de Petersburg, totdat we op de Vosseheer langs de Opsterlandse Compagnonsvaart aankomen in Donkerbroek.
Aan het eind van de Vosseheer steken we op de Herenweg via de dorpsbrug de Opsterlandse Compagnonsvaart over.
Aan de overzijde van de vaart passeren we eerst de dorpskerk met bijbehorende klokkenstoel, en even later komen we langs Restaurant 't Witte Huis, en daarna steken we op de Geert Woltjer Smitweg de N381 over.
Dan komen we op Het West, en daarlangs volgen we het fietspad tot in de bocht van Het West, de N380.
In die bocht verlaten we Het West en gaan we de Kapelweg op, alsmaar verder in westelijke richting.
Waar de Kapelweg overgaat in de Kapellewei passeren we de replica van de vroegere lokale tram, en direct daarna lopen we de bebouwde kom van het buurtschap Hoornsterzwaag binnen.
Net voorbij de afslag van de Jan Heidawei verlaten we de Kapellewei, om daar het voormalige tramtalud op de gaan van de vroegere tramlijn tussen Donkerbroek en Lippenhuizen.
Daar volgen we het smalle paadje over het voormalige spoorpad, totdat we bijna aan het eind ervan langs een houten bank komen, waarop we onze koffiepauze houden.
Direct na deze pauze komen we aan het eind van dit hooggelegen spoorpad bij de vroegere betonnen trambrug over de Schoterlandse Compagnonsvaart, zijnde de hoogste vaste spoorbrug van deze oude tramlijn.
Doorsteek van de Schoterlandse naar de Opsterlandse Compagnonsvaart
Ter hoogte van deze betonnen trambrug verlaten we het spoorpad langs de Kapellewei, en gaan we de Bij de Leijweg op om dan op die asfaltweg langs de Schoterlandse Compagnonsvaart in westelijke richting te lopen.
We weten dat verderop aan het eind van dit verbindingsstuk een bermmonument is geplaatst op de plek waar een vijftienjarige jongen is verongelukt, maar nog voordat we daar langs komen, vinden we in de berm rechts van de weg nog een ander bermmonument voor waarschijnlijk iemand die hier is verongelukt, maar hier ontbreken de persoonlijke gegevens over de persoon om wie het gaat.
Iets voorbij de afslag van de Dekamawei slaan wij af in noordelijke richting, naar het parallel aan de Bij de Leijwei lopende asfaltweggetje van de Welgelegen.
Aangekomen op de Welgelegen moeten we al vrij snel de doorsteek in noordelijke richting maken naar de Opsterlandse Compagnonsvaart.
Rechts van dit schelpenpaadje ligt een brede wijk, die vast en zeker nog resteert van de vervenerstijd van jaren her.
Aan het eind van dat pad gekomen, nemen we de Tjalling Harkeswei in oostelijke richting langs de Opsterlandse Compagnonsvaart, totdat we de oversteek over deze vaart maken ter hoogte van het Hemrikerverlaat.
De lange Bûtewei voorbij Hemrik
Aan de overzijde van de vaart voorbij Verlaat nummer drie komen we langs de meer in het oosten staande vroegere zuivelfabriek De Eendracht, om dan verder linksaf het pad van de Skoalleane op te gaan, dat we volgen tot aan de Binnenwei, waar we de bebouwde kom van Hemrik binnen gaan.
Hier gaan we het dorp in, om op de Binnenwei de Witte Kerk te passeren (waar we onze lunchpauze houden), en daarna ter hoogte van 't Koetshuis het dorp Hemrik al weer uit te lopen.
Ten westen van Hemrik gaan we in noordelijke richting het Himrikerpaed op, waar we het karakteristieke, rietgedekte Slúskehiem passeren.
Op de kruising met de Bûtewei, gaan we dat halfverharde pad op in oostelijke richting, want we moeten uiteindelijk weer terug naar Klein Groningen. Nu volgt een heel lang traject op de stille Bûtewei.
Waar we de Poasen kruisen, passeren we het bosgebied van Sparjeburd, en dan gaat het alsmaar verder over de Bûtewei in oostelijke richting.
Pas in het volle zicht van de N381 verlaten we de Bûtewei, om dan in zuidelijke richting de Tsjerkereed op te gaan.
Van Weinterp terug naar Klein Groningen
Heel toepasselijk komt de Tsjerkereed bij de kruising met de Weinterp uit bij de achttiende eeuwse kerk van Weinterp (1778).
De grootste klokkenstoel van Fryslân staat hier bij deze Weinterper kerk. Deze klokkenstoel telt maar liefst drie luidklokken.
We lopen de Tsjerkereed helemaal uit tot aan de Opsterlandse Compagnonsvaart. Daar gaan we linksaf om even later onder de N381 door te lopen, onder de Turfbrêge door.
Om 14:30 uur arriveren we bij de brug over de vaart de bebouwde kom van Klein Groningen.
Bij het recreatiegebouw dat tevens als Rustpunt en dorpshuis wordt gebruikt, zijn twee vrouwen bezig met het schoonmaken van de ramen en kozijnen, want vanaf morgen is dit recreantengebouw voor passanten weer opengesteld.
Op de Opper Haudmare aangekomen, arriveren we bij onze hier geparkeerde auto.
We stappen in, en rijden terug naar huis.
Met deze etappe van vandaag hebben we nu alle fietsroutes van deze wandelgids van de Turfroute bewandeld, met een totale lengte van 612,4 kilometer. Vanaf nu volgen dan nog de wandelroutes van de Turfroute (134,5 km), dus we kunnen met deze gids nog wel een aantal wandeldagen vooruit.
