Friese dorpen met de Provinciewandelgids Fryslân - Route 7

Dinsdag 7 april 2026

 

De kerk van Hegebeintum staat op de hoogste terp van Nederland

Provinciewandelgids Fryslân
Wandelroutemaker Bart van der Schagt ontwikkelde in de loop der jaren veel wandelroutes, zoals de welbekende NS-routes en de zogenoemde Groene Wissels.

Zijn focus is breder dan alleen maar natuur en landelijk gebied, want met zijn routes wil Van der Schagt de wandelaars ook laten genieten van leuke dorpjes en gezellige stadjes, kortom niet alleen onverharde routes, maar inclusief de beleving van dorpen & steden en natuur & landschap.

Vandaag wandelen Durkje en ik een route uit zijn in 2023 verschenen wandelgids 'Provinciewandelgids Fryslân'. 

Deze wandelgids bevat 22 wandelroutes, waarvan de diversiteit de karakteristieke kenmerken en de grote verscheidenheid van onze provincie Fryslân laten zien. Van deze 22 wandelroutes gaan er 19 door landschap & natuur (waarvan 4 op de Friese Waddeneilanden) en 3 zijn groene stadswandelingen door Dokkum, Franeker en Leeuwarden. Deze wandelroutes variëren van 5 tot 23 kilometer per route.

In de wandelgids staat van elke route een globaal oriëntatiekaartje, en de link naar de website waar je een meer gedetailleerde kaart en ook een gps-track kunt downloaden.

Route 7 - Friese dorpen

Vandaag lopen Durkje en ik Routenummer 7, met een lengte van 22 kilometer, die als titel heeft: Friese dorpen.

Startplaats en eindpunt van deze route is het Friese terpdorp Ferwert.

Deze route door het noorden van Fryslân gaat door een eeuwenoud terpenlandschap in een weids weide- en akkerlandschap. Deze etappe gaat door en langs de volgende zeven karakteristieke Friese dorpen: Ferwert, Hegebeintum, Ginnum, Reitsum, Jannum, Burdaard en Wânswert. De meeste daarvan liggen op een terp met daarop vaak een prachtig eeuwenoud kerkje.

Zo ongeveer halverwege deze route lopen we enkele kilometers langs de Dokkumer Ee.

Alleen in het begin gaat het - net buiten Ferwert - een kort stukje over en langs akkers en graslanden, maar de route gaat voornamelijk over verharde paden en wegen langs bovengenoemde dorpen, vandaar ook de titel van deze route: Friese dorpen.

We vertrekken vanuit Feinsum om 7:55 uur, en rijden dan naar het busstation van Ferwert, waar we onze auto aan de Reinderslaan parkeren om 8:10 uur.

Bij aanvang van deze wandeldag is het 3 graden Celsius (er zat nog ijs op het voorraam van onze auto, ten teken dat het nog veel kouder is geweest in de afgelopen nacht) en bij aankomst in Ferwert om 13:45 uur is het 11 graden Celsius. Het weer vandaag is aangenaam, met veel zonneschijn, en bovendien een matige wind. Het blijft gedurende de hele wandeling droog op deze prachtige voorjaarsdag.

Door Ferwert en over akkers en weilanden

Een lijnbus draait net het halteterrein aan de provinciale weg op als wij om 8:10 uur op de Reinderslaan bij onze auto vertrekken. Rechts torent de Sint-Martinuskerk hoog op de dorpsterp, en vóór ons ligt de Hoofdstraat waarop we het dorpscentrum in gaan.

Via de Havenstraat en Achter Brouwers maken we de doorsteek door het dorp naar de Stationsweg, om aan het eind ervan ter hoogte van de plaatselijke brandweerkazerne over een smal paadje de doorsteek te maken naar de Mûnewei. 

Dat het zo vroeg in de ochtend al prachtig weer is, heeft een groot aantal hondenbezitters ook al gemerkt, want we hebben in het dorp - en nu ook hier op het smalle pad van de Mûnewei - al ettelijke uitlaters van honden ontmoet. 

Aan het eind van de Mûnewei, als we inmiddels het Ferwerter bedrijventerrein hebben doorkruist, lopen we op de Hegebeintumerdyk een heel klein eindje terug in de richting van het dorp, om direct al af te slaan naar de Bongaloane, die we verderop ook al weer verlaten, om dan over akker- en weidepaden langs slootranden met een grote boog terug te lopen naar de Hegebeintumerdyk, zo ongeveer halverwege tussen Ferwert en Hegebeintum.

Hoogste terp en Harsta State van Hegebeintum

Vlak vóór de afslag naar Hegebeintum steken we op de Hegebeintumerdyk de Ferwerter Feart over, die nog altijd de open vaarverbinding vormt van Hegebeintum naar de Dokkumer Ee. 

Via de Meester Boeleswei beginnen we aan de klim van de terp van Hegebeintum, met een hoogte van 8,80 meter.

Over een smal voetpaadje - het Bakkerspaad - beklimmen we de hoogste terp van Nederland, en boven op deze Hegebeintumer terp staat de eeuwenoude, romaanse terpkerk.

We lopen langs de gesloten kerk, en dalen aan de oostzijde af naar het veel lager liggende maaiveld. Als je tijdens die afdaling achterom kijkt, zie je dat men hier met betonnen muren heeft gevisualiseerd hoeveel er in de loop van de jaren is afgegraven van deze torenhoge terp. Terpaarde leverde vroeger veel geld op bij de verkoop aan boeren die op schrale gronden hun gewassen verbouwden, met als gevolg dat ook hier heel veel scheepsladingen vol met terpaarde zijn afgegraven en afgevoerd naar zuidelijker streken.

De Hege Tsjerkewei gaat over in de korte Pypkedyk. Eén van de huizen hier heeft een gevelsteen, met daarop de afbeelding van een zwartbonte koe. 

Onderaan de terp gaat we de Harstawei op, in de richting van Harsta State, die van oorsprong van 1511 dateert.

Onder de geknotte bomen van de Harstawei bloeit inmiddels al het groot hoefblad in grote aantallen.

De monumentale Harsta State aan de andere kant van de sloot staat te pronken in de zon, en boven de voordeur zien we de naam van de state in goudkleurige letters boven het bovenlicht van de deur.

Rond de terpkerken van Ginnum en Reitsum

Over de lange oprijlaan lopen we naar de doorgaande route van de Harstawei. Op de driesprong met de Houwen worden we ingehaald door schoolgaande jongelui, die op hun fietsen de Houwen op gaan, in de richting van Dokkum. De Paasdagen zijn voorbij, en zij gaan weer naar school.

Wij blijven alsmaar de Harstawei volgen, en wandelen om 9:20 uur het dorp Ginnum binnen. 

Bij de op een terp gebouwde dorpskerk maak ik over het kerkhof een rondje om de kerk. 

Ginnum verlaten we over de Flieterpsterdyk en na ongeveer een kilometer wandelen we dan het dorp Reitsum binnen.

De eerstvolgende kerk waar een installateur vandaag aan het werk is, lopen we voorbij, om dan bij de tweede kerk wel de terp op te gaan, om daar ook een rondje om de kerk te lopen.

Op dit kerkhof liggen veel familieleden van mij begraven van de zijde van mijn grootmoeder Baukje Koehoorn-Kingma. Eerst passeren we het graf van mijn overgrootmoeder, die hier begraven ligt met haar tweede echtgenoot, nadat haar eerste echtgenoot aan de Spaanse griep overleed. Zij trouwde toen met haar buurman, die weduwnaar was geworden, en vormden zo een nieuw gezin met ieder zes kinderen uit hun eerste huwelijk, waarna zij samen nog één kind kregen.

Het raadseltje van mijn overgrootmoeder was in de jaren daarna: "Mijn man heeft zes kinderen, ik heb zes kinderen, en samen hebben we er één. Rara, hoe kan dat?"

Aan de andere zijde van de kerk liggen de broers en de zus van mijn grootmoeder begraven in verschillende Kingma-graven, met daarin ook hun gezinsleden.

Bezoek aan de Museumkerk van Jannum

Tegenover de Reitsumer kerk gaan we de Jannumerwei op in zuidelijke richting. Een meerkoet blijft gespannen zitten op haar nest in de sloot langs het weggetje als wij haar passeren.

Anderhalve kilometer verderop arriveren we bij het buurtschap Jannum.

Op de lage terp - een het eind van de doorgaande weg af - staat een twaalfde eeuws kerkje, ook hier weer boven op een terp.

We gaan de Tsjerkestrjitte op, en klimmen deze terp op.

Bij de gevel van de terpboerderij aangekomen, kunnen we rechtsaf, nog iets hogerop, waar een bord ons duidelijk maakt dat de kerk (1150) geopend is voor publiek.

We gaan naar binnen en bezichtigen deze sobere, bijzondere terpkerk. 

Deze karakteristieke terpkerk is al lang geleden aan de eredienst onttrokken, maar op de grote liggende altaarsteen staan nog wel twee witte kaarsen aan weerszijden van een kleurrijk boeket kunstbloemen.

In deze markante kerkzaal kun je een groot aantal oude voorwerpen bekijken, waaronder kerkklokken, 11e en 12e eeuwse sarcofagen (waarvan er ook een aantal op het kerkhof liggen), een doopvont, en rechtop geplaatste grafstenen. 

Door het eenvoudige kerkdak van dakpannen op daklatten schijnt op veel plekken het zonlicht, met als gevolg dat het hier en daar lijkt alsof er sterren schijnen op de witte muren en bruine balken.

Aan de kopgevel van de kerk hangt nog een overdekte luidklok.

Aan de voet van het kerkhof vinden we een houten bank, waarop we gaan zitten voor onze koffiepauze, waarbij we een prachtig uitzicht hebben over de lager liggende akkers en weilanden, en waarbij we ondertussen linksachter ons de rietdekkers horen praten, die aan het werk zijn op de zuidkant van het nieuwe rieten dek van de boerderijschuur.

Langs de Dokkumer Ee naar en door Burdaard

Aan het eind van de Jannumerweg gaan we de Iedyk op, die we volgen tot aan de brug (de Holwerdertille) over de Holwerter Feart.

Hier gaan we het fiets-/wandelpad op in zuidelijke richting, om dan bijna vier kilometer langs de Dokkumer Ee (Ie) te gaan lopen. Aan de overzijde zien we de ruïne van een oude boerderij met loopstal, waar niet veel meer van over is, en die - als er niets wordt gedaan - over vele jaren niet veel meer van overeind zal staan.

Daarna komen we langs een boerderij die ook aan de overzijde van de Ie staat, waar een boer op het weiland heen en weer rijdt om mest te injecteren in het grasland.

Om 11:25 uur arriveren we bij de brug van de Hikkaarderdyk over de Dokkumer Ee. 

We gaan door een tunneltje onder de Hikkaarderdyk door, passeren even later het kunstwerk van de Elfstedentochtzwemmende Maarten van der Weijden, lopen om het haventje heen, en passeren dan molen De Zwaluw in Burdaard.

Dan volgende we de Mounewei langs de Dokkumer Ee, tot we aankomen bij de brug van de Brugweg, waar de ophaalbrug op dat moment open gaat om enkele pleziervaartuigen door te laten varen.

Bij hotel-restaurant It Posthûs zitten enkele recreanten heerlijk in de zon op het terras aan het water bij de brug, kijkend naar de voorbijvarende kruisers en die twee voorbijlopende wandelaars.

Nog steeds blijven we de Dokkumer Ee volgen, maar nu over de Dominee R.H. Kuipersstraat, totdat we door de Obermanstrjitte de korte doorsteek kunnen maken naar de Wânswerterdyk,

Petruskerk en lunchen in Wânswert

Die straat volgen we, waarbij we Burdaard uit lopen, om verderop de Iedyk over te steken, waarna we de Gosligawei op gaan, tot in het volgende terpdorp: Wânswert.

Ook hier weer gaan we de terp op, via het Tsjerkepaed, naar de Petruskerk, waar we ook een rondje over het kerkhof om de kerk lopen.

Aan de achterzijde van een boerderij verlaten we het kerkhof.

Tegenover Oan'e Kamp bij het dorpshaventje vinden we in de speeltuin een houten bank, waarop we onze lunchpauze houden, ook nu weer in de stralende voorjaarszon.

Aan het eind van de Skoallestrjitte gaan we na deze pauze de Buorren op, en daarmee wandelen we Wânswert dan ook al weer uit.

Benedictijner Klooster Foswert

De Buorren gaat over in de Kleasterdyk, en bij de splitsing met It Kleaster aangekomen, gaan we daar bij de brug over de Kontribúsjefeart het smalle weggetje van It Kleaster op.

Lopend op It Kleaster langs de Kontribúsjefeart - en voorbij de brug langs de Burmaniafeart - komen we langs de homeiepalen van twee vee-boerderijen, die zijn gevestigd op het terrein van het voormalige klooster Foswert,

Een informatiepaneel verhaalt hier in het kort over de geschiedenis van dit beroemde klooster, dat hier heeft gestaan en gefunctioneerd in de periode tussen ongeveer 1109-1580.

Ook na de oversteek van de Herjuwsmawei blijven we alsmaar It Kleaster volgen langs de Burmaniafeart, en als we even later de Burmaniafeart achter ons hebben gelaten, komen we op de T-kruising waar de Herjuwsmawei over gaat in de Kleasterwei, die we volgen in de richting van Ferwert.

Terug naar de Sint-Martinuskerk van Ferwert

Om 13:15 uur wandelen we de bebouwde kom van Ferwert binnen, en direct daarna gaan we met enkele bochten door het Ferwerter dorpsbos naar de oude spoorbrug over de Burmaniafeart.

Hier gaan we het voormalige spoortalud op, om de oorspronkelijke gang van de vroegere spoorlijn van het Dockumer Lokaeltsje te volgen, tussen de ijsbaan en de sportvelden door, tot we weer terug komen op de Kleasterwei.

Dan volgen we de Kleasterwei en de Hegebeintumerdyk naar de Hoofdstraat van Ferwert, om dan op het Vrijhof af te buigen naar de grote dorpskerk. 

Als we door het 17e eeuwse poortgebouwtje de dorpsterp op zijn gelopen, komen we op het kerkhof van de imposant grote Sint-Martinuskerk.

De kerkdeur staat gelukkig open, en een man die het gras maait op het kerkhof nodigt ons uit om de gotische kerk in te gaan, om die te bezichtigen, hetgeen we graag doen.

We maken een rondje door het grote schip van deze 15e-16e eeuwse dorpskerk.

In het koor van de kerk staan drie oude draagbaren opgestapeld, één voor volwassenen, één voor kinderen en één voor zuigelingen.

Daarna maken we nog een praatje met de maaier op het kerkhof, die ons overigens ook uitnodigt om de kerktoren te beklimmen, van waar je kilometers ver de omgeving van Ferwert kunt bekijken.

Door de Wide Stegen lopen we terug naar de Hoofdstraat, om dan vervolgens op de Reinderslaan terug te lopen naar onze auto. Om 13:45 uur zijn we terug bij de auto, en rijden we naar huis, waar we ongeveer een kwartier later arriveren.

Kijk! Door Jezus' ogen

Paasmaandag 6 april 2026
 

Cover van de Veertigdagentijdkalender 2026

Kijk!

In de Veertigdagentijd van Aswoensdag 18 februari 2026 tot en met Paaszondag 5 april 2026 leefden we toe naar Pasen, het feest van een nieuw begin.

Jezus’ liefde leert ons dat we steeds weer een nieuwe start kunnen maken en dat we Zijn liefde mogen delen met anderen.

De Veertigdagentijd-kalender 2026 daagde ons uit tot bezinning in de 40 dagen op weg naar Pasen. De Veertigdagenkalender getiteld 'Kijk! Door Jezus' ogen´ bood ons de rode draad door alle dagen van deze Passieweken. Deze kalender is een uitnodiging om ons in die bijzondere tijd op weg naar Pasen te bezinnen op onze relatie met God, met onszelf en met onze naaste.

Wij kregen deze Passie-kalender aangeboden door het magazine 'Petrus'.

Door Jezus' ogen

De Veertigdagentijdkalender 2026 van de Protestantse Kerk in Nederland is mede mogelijk gemaakt door Kerk in Actie.

Marita Joosse, Tineke van der Stok en Jedidja Inkelaar zorgden voor de samenstelling en de redactie.

De dagelijkse bijbeltekst met daarbij steeds een tip, een vraag, een gebed, een suggestie, een uitnodiging om over door te praten of over na te denken, een luistertip of een opdracht brachten ons steeds een stapje dichter bij het feest van een nieuw begin, het feest waarbij we vieren dat Jezus de dood overwon, het Paasfeest.

De Vastentijd is een tijd van bezinning en van inkeer. Het is de tijd van bidden en vasten. Deze kalender hielp je daarbij, door elke dag een moment van bezinning te geven.

Inspiratiekalender

Deze Veertigdagentijdkalender 2026 sluit aan bij het jaarthema van de Protestantse Kerk in Nederland: 'Kijk! Laat je verrassen door het werk van Gods Geest'.

Voor elke dag van de Passietijd kreeg je een bijbeltekst, met daarbij een motto en een tekst ter overdenking.

Daarbij kreeg je tussendoor dan ook nog een extra inspiratie in de vorm van een lied, een citaat, een gedicht of een gebed, met erbij doorgaans ook een mooie, bijpassende kleurenfoto.

Zo en daarmee daagt God ons uit om 'anders' te kijken naar de wereld om ons heen, om ons te realiseren wat dat betekent voor ons leven van vandaag.

De volgende zeven auteurs schreven de teksten van een week: Lex Boot, Wija van der Kaaden, Corine Zonnenberg, Wilbert van Saane, Joost Röselaers, Erica Hoebe en Marco Batenburg. Vooraf werd elk weekthema door de schrijver ingeleid.

De thema's van deze Veertigdagentijd waren:

• 1. Kijken met ogen van mededogen;
• 2. Kijk naar wie wordt buitengesloten;
• 3. Kijk naar jezelf met eerlijke ogen;
• 4. Kijk naar Gods koninkrijk om je heen;
• 5. Kijk met ogen vol vergeving;
• 6. Kijk met moedige ogen: de weg naar het kruis;
• 7. Stille Week.

Pasen brengt hoop & licht voor iedereen

Paaszondag 5 april 2026

Dominee Peter Smilde bij het Paaskruis in De Hege Stins

Paasmorgen in Stiens
Groot is de opkomst in De Hege Stins van Stiens als we vanmorgen op deze Paasmorgen als Protestantse Gemeente te Stiens het Paasfeest met zijn allen gaan vieren.

Voorganger in deze feestelijke Paaszondagdienst is dominee Peter Smilde uit Drachten.

Aan het begin van deze ochtenddienst verontschuldigt hij zich voor het feit dat hij direct na de verkondiging al weg moet om de doopdienst van zijn dochter elders bij te kunnen wonen, maar dat hoeft voor onze gemeente geen probleem te zijn, want de liturgie loopt gewoon tot en met het muziekstuk van organist Auke de Boer en cornettist Lucjan Anjema en flugelhornist Annejin Anjema, na de zegenbede en heenzending.

Narcissen aan het kruis 

Voorin de kerkzaal staat op het liturgisch centrum een kruis, gemaakt door een gemeentelid. 

Bij binnenkomst in de kerkzaal krijgen we van de jeugd een narcis uitgereikt. Die narcis mogen we in het kruis steken. Van een dor en donker kruis verandert het kruis in een lichte bloemenzee, geheel ter ere van onze opgestane Heer Jezus Christus.  

Net zoals de narcis uit de donkere aarde omhoogkomt en een nieuw begin aanduidt, brengt  de opstanding van Jezus hoop en licht voor iedereen, dus ook voor jou en mij. 

Pasen leert ons wat wij mogen geloven, namelijk dat na elke periode van donkerte, er weer een nieuw leven en vreugde ontstaat. Dat is de kracht van Pasen, namelijk het vertrouwen bieden dat het leven altijd weer doorbreekt, hoe diep ons dal ook is.

Kruis en dood hebben niet het laatste woord, zo blijkt, want de grote steen is weggerold van het graf, het graf is leeg en Jezus is de opgestane Heer.

Viering van het Paasfeest

Er wordt uitbundig gezongen, heel inspirerend daartoe aangezet door de combinatie van orgel en blaasinstrumenten.

We lezen uit de Bijbel, en luisteren naar de overdenking van dominee Smilde, over het lege graf, over de Emmaüsgangers, over 'echt versus onecht', over gastvrijheid, en nog veel meer.

Als de kinderen zich vanuit de Kindernevendienst weer bij ons voegen in de kerkzaal wordt het Paasproject 2026 afgesloten met een kort overzicht van de manier waarop ook de kinderen in de afgelopen Veertigdagentijd hebben toegewerkt naar het Paasfeest.

Schoonmaakronde door Feinsum

Zaterdag 4 april 2026
 

Feinsum is weer Paas-schoon

Korps van muzikanten en schoonmakers
Periodiek lopen leden van de Christelijke Muziek Vereniging 'Crescendo' van Hijum & Feinsum in hun veiligheidshesje en met grijper en vuilniszakken door Feinsum en Hijum, op zoek naar straatvuil. 

Daar waar iemand bewust of onopzettelijk afval heeft laten vallen, wordt dat door de muzikanten van Crescendo opgepakt en in hun vuilniszakken meegenomen om afgevoerd te worden.

Na deze ronde door de straten en bermen zijn de dorpen weer geschoond van alle zwerfvuil, en kunnen de vrolijke muzikanten met een opgeruimd gemoed weer naar huis.

Zo komt de schoonmaakploeg van Crescendo vandaag ook door Feinsum, en gaan ook wij opgeruimd en vrolijk de Paasdagen in, met dank aan het korps van muzikanten en schoonmakers.

De eerste Kleasterlingen van Nijkleaster

Vrijdag 3 april 2026
 

Cover van de brochure 'Kleasterlingen 2023'

Van Pioniersplek naar Kloostergemeente

Het Pinksterfeest van het jaar 2023 hebben we als Stifting Nijkleaster indertijd gemarkeerd als de belangrijke overgang van de toenmalige Protestantse Gemeente Westerwert en de voormalige Pioniersplek Nijkleaster. Ons doel was toen namelijk om deze twee samenwerkende entiteiten met elkaar te verbinden tot een kloostergemeente, gerelateerd aan de Protestantse Kerk in Nederland.

Daartoe hebben we tijdens de Pinksterviering van 2023 de eerste groep van 17 kleasterlingen (kloosterlingen) aan de  in oprichting zijnde kloostergemeente verbonden, en op dezelfde dag werd ons Friese klooster Westerhûs officieel geopend.

Van de eerste 17 kleasterlingen van Nijkleaster werden 13 kleasterlingen 'kleasterlingen buiten de poort', en de overige 4 kleasterlingen werden de eerste inwonende kleasterlingen, die in Kleaster Westerhûs kwamen te wonen.

Belofte van trouw, zuiver leven en eenvoud

Tijdens de Pinksterviering hebben de eerste zeventien kleasterlingen gezamenlijk hun belofte van Trouw, Zuiver Leven en Eenvoud afgelegd.

Hierbij ging het om:

• Trouw in relatie tot de gemeenschap van Nijkleaster;
• Zuiverheid in relatie tot jezelf, de mensen en God;
• Eenvoud in relatie tot de schepping en de mensheid als geheel.

De eerste kleasterlingen van Nijkleaster

Om wereldkundig te maken wie die eerste kleasterlingen waren, werd tijdens het Pinksterfeest een brochure uitgegeven, getiteld 'Kleasterlingen 2023', waarin deze eerste kleasterlingen aangaven wat hun verlangen was, en wat maakte dat zij de stap hebben gezet om kleasterling te worden in deze nieuw-monastieke beweging die 'Nijkleaster' heet.

Hieronder volgen enkele citaten van die eerste zeventien kleasterlingen, zoals geschreven in deze brochure:

• Hinne: '... ik wil oefenen om ruimte te maken voor God.'
• Sietske: "Klooster Westerhûs is een plek waar hemel en aarde elkaar raken."
• Trees: "De drieslag stilte, bezinning en verbinding is ... voeding voor mijn ziel."
• Reinier: "... ben ik me steeds meer bewust geworden van de kracht van de inmiddels bij velen bekende Nijkleaster-trits: stilte - bezinning - verbinding."
• Corrie: "Gaandeweg vond ik mijn weg, steeds beter werd me duidelijk waar mijn verlangens naar uitgingen, wat bij mij paste. ... Gaandeweg kom ik mezelf steeds meer op het spoor, maar leer ik ook open te staan voor wat op mijn pad komt en verras ik mijzelf ook nog regelmatig."
• Nynke: "Deze kans om mee te 'wandelen' en 'verbindingen' te blijven maken grijp ik met beide handen aan!"
• Annet: "Vriendelijkheid en gastvrijheid zullen de wereld mooier maken."
• Tytsje: "Mijn verlangen is om de woorden trouw, zuiverheid en eenvoud in mij te dragen."
• Djoko: "Ruimte maken voor spiritualiteit en geloof is wat ik hoor in de vragen die Huub Oosterhuis stelt"
• Jurjen: "Maar afstanden zijn niet meer belangrijk als je eenmaal doet wat je hart je ingeeft."
• Barbara: "Ik koester me in een thuis dat me warm en liefdevol leert."
• Wikje: "Het heeft in elk geval iets te maken met geraakt worden, met vertrouwen, met loslaten, met in verbinding zijn met mezelf en met de ander..."
• Susan: "... klooster Westerhuis: een plek waar je verbinding kunt ervaren met God, jezelf. elkaar en de natuur, en waar er ruimte is voor zowel verdieping als humor. Een plek van schoonheid en rust waar je lekker buiten bezig kan zijn. ... Ik wil in mijn leven graag bijdragen aan een positieve verandering in de wereld."
• Saskia: "Voor mij is het een voorrecht om te mogen bijdragen aan deze beide oases. ... In alles wat er te doen is, hoop ik vooral te helpen de stilte te behoeden." 
• Albertsje: "Ik hoop als kleasterling bewuster en intenser te leven en ik wil graag dienstbaar zijn om zo andere mensen de mogelijkheid en de ruimte te geven om rust, zingeving, verdieping en verbinding te ervaren."
• Jolante: "... werd ik enorm geraakt door een gevoel van liefde en thuiskomen. ... Dat dat mag op een manier die bij jou past, zonder oordelen van anderen, vind ik zeer waardevol. Je bent goed en welkom zoals je bent."
• Anne Marie: "Een eiland van rust in een wereld van onrust. Wel een eiland dat verbonden is met de wereld."

Geen paashaas, maar een haan voor Sint Pieter en Sint Vitus

Donderdag 2 april 2026

Kerkstempel van de Grote of Sint-Vituskerk van Stiens

Sint Jacob

Op 25 juli 1986 werd het Nederlands Genootschap van Sint Jacob opgericht, op de naamdag van de heilige Jacobus de Meerdere, een discipel & apostel van Jezus, ook wel Sint Jacob(us) of Santiago genoemd. Dat is binnenkort veertig jaar geleden. Het Nederlands pelgrimsgenootschap besteedt daar veel aandacht aan, met allerlei activiteiten, en met de uitgave van een jubileumboek en een camino-expositie.

In dat jubileumboek getiteld ‘De Camino de Santiago in 101 voorwerpen - Materiële sporen in heden en verleden’ (2026) worden 101 iconische voorwerpen beschreven, die te maken hebben met het pelgrimeren naar het vermeende graf van Sint Jacob in het Spaanse bedevaartsoord Santiago de Compostela. De redactie van dit jubileumboek heeft mij gevraagd drie van die 101 voorwerpen te beschrijven, te weten: het pelgrimsmonument ‘De Jirnsumer Moeting’, mijn bijzondere pelgrimshoed, en een kerkstempel dat pelgrims onderweg in hun pelgrimspaspoort (laten) zetten. Elk iconisch voorwerp kreeg in dit boek een foto en een beschrijving.

Stempelen voor pelgrims

Voor mijn beschrijving van de stempel voor pelgrims koos ik de kerkstempel van de Sint-Vituskerk van Stiens, staand aan het Friese pelgrimspad ‘Jabikspaad’, dat pelgrims van Sint-Jacobiparochie via Feinsum en Stiens richting Santiago de Compostela leidt. Ons kerkstempel kunnen pelgrims in hun ‘credencial’ afdrukken bij het stempelkastje dat aan de zuidkant van het koor van de Sint-Vituskerk hangt. Over het stempelen en over dat kerkstempel kon ik vrij eenvoudig een hoofdstuk voor dat boek schrijven, maar bij de betekenis van wat op dat stempel staat, stuitte ik op een probleem. Want wat staat op ons kerkstempel, en wat is de betekenis van de symbolen op dat stempel? Om daar duidelijkheid over te krijgen, was een langdurige zoektocht nodig.

Sint Vitus

Mijn zoektocht verliep langs de Stiensers Klaas Bremer, Sjoerd Fennema en Cees Vos, door de archieven van onze kerkelijke gemeente en bij Tresoar in Leeuwarden. Ook informeerde ik bij emeritus professor Paul Post van de Tilburg University, die ooit promoveerde op de vroegchristelijke scène van Petrus en de haan. Dat leverde onder andere het volgende op.

Sint Vitus is de patroonheilige van onze Stienser Sint-Vituskerk. Ook de kerkklok (1509) die elk uur luidt, is gewijd aan de heilige Vitus. 

Sint Vitus herken je veelal aan een vijftal attributen: de haan, de leeuw, de ketel, de palmtak en een boek. De nog heel jonge Vitus leefde in de tijd van de christenvervolging. Hij werd door zijn ouders aangegeven bij de autoriteiten om hem hopelijk op andere gedachten te brengen. De jongen Vitus bleef echter standvastig (symbool daarvan is het boek) in zijn geloof in Christus, en verloochende zijn christelijk geloof niet, ondanks ondervraging en martelingen. Dit in tegenstelling tot de discipel Petrus, die Jezus wel verloochende (daar staat de haan symbool voor). Bij Vitus is de haan dus het symbool van het juist níet verloochenen.

Kerkstempel van de Stienser Sint-Vituskerk

Die haan en (op) dat boek staan op het kerkstempel van de Grote Kerk van Stiens.  

Ook de palmtak (links in het stempel) is het symbool voor standvastig zijn in je geloof. Vitus werd – omdat hij zijn christelijke geloof niet verloochende – in een ketel met kokende olie gestopt, en voor een leeuw geworpen, wat hij in beide gevallen overleefde zonder ‘enig kleerscheuren’. Ook die palmtak staat op ons kerkstempel.

De bijbeltekst (boek & verzen) van Marcus 14:66-72 over de verloochening staat op twee plekken in het stempel, en dat is toch wel bijzonder, want die tekst gaat over Petrus (Sint Pieter) en niet over Sint Vitus.

• Waarom dan toch die opmerkelijke bijbeltekst in ons stempel?

Welnu, we moesten de draai maken van rooms-katholiek naar protestant.

Ons kerkstempel is gelijk aan de afbeelding van het Stienser kerkzegel. Bij het ontwerpen van dat kerkzegel heeft de kerkvoogdij van de toenmalige Hervormde Gemeente van Stiens de Stichting voor Banistiek en Heraldiek geraadpleegd. 

Stichtingsvoorzitter Klaas Sierksma schrijft in 1985 aan de Hervormde kerkvoogdij geen voorstander te zijn van het voorstel van onze kerkgemeente om de jonge Sint Vitus met boek en palmtak op een leeuw staand af te beelden op het kerkzegel. Die rooms-katholieke voorstelling vond hij een al te onzalige gedachte, en - in zijn woorden - ‘bepaald niet reformatorisch’. De afbeeldingen van het boek, de palmtak, de leeuw en de haan konden wel door de ‘protestantse’ beugel. En om het kerkzegel een iets reformatorischer karakter te geven, stelde Sierksma voor om dan maar de bijbeltekst van Marcus 14:66-71 erbij te vermelden op het kerkzegel. Daarmee zou dan toch nog de standvastigheid in het geloof van Sint Vitus (weliswaar via de discipel-apostel Petrus) doorklinken in het zegel. En zo is het gekomen dat dit de attributen zijn geworden in ons kerkzegel en op het kerkstempel.

Een stempel bij het zegel

Dan nog even een weetje: ik heb me laten vertellen dat het eerste kerkstempel is gemaakt toen de omroepvereniging NCRV haar programma Kerkepad een keer in Stiens liet plaatsvinden. Daartoe moest er op heel korte termijn een kerkstempel komen van onze Sint-Vituskerk, waarbij het kerkzegel ook ons kerkstempel is geworden, helaas zonder dat er toen een uitleg op schrift bij werd gemaakt.

NB.

De jongeheer Vitus overleefde trouwens zijn martelingen wel, dus … standvastig zijn in je geloof loont! Daaraan herinneren dit kerkzegel en dit kerkstempel ons keer op keer.

Column

Deze (mijn) column werd gepubliceerd in de Twaklank van april 2026.

Twaklank is het informatie- en opinieblad van de Protestantse Gemeente te Stiens.

 

Turfroute - Wandelroute 4-noord als rondje tussen Mildam en Oranjewoud

Woensdagmiddag 1 april 2026
 

In het bos van Mildam

Wandelen & fietsen vanaf de Turfroute in Zuidoost-Friesland
De turfvaarten in Zuidoost-Fryslân zijn eeuwenoud en vaak met de hand gegraven.
De zogenoemde 'Turfroute' verbindt sinds 1974 al die vaarten met elkaar. De kanalen met haaks daarop sloten, bossen, elzensingels, heide, weiden en beekdalen geven het gebied een eigen charme.
In twintig pakkende verhalen en routes slaan de journaliste Janneke Donkerlo en de schrijver van routegidsen Fokko Bosker als het ware bruggen tussen de vaart en het omliggende landschap. Zij nemen het water als vertrekpunt voor hun rondwandelingen en fietstochten door dit rijk geschakeerde landschap van coulissen van elzen- en eikensingels, in een fijnmazig patroon van vaarten en wijken.
Resultaat van hun werk is de in 2024 uitgegeven routegids 'Wandelen & fietsen vanaf de Turfroute in Zuidoost-Friesland'.

23 tochten met een totale lengte van 746,9 kilometer

Deze routegids bestaat uit 11 fietstochten en 12 wandeltochten, die Durkje en ik van plan zijn om alle te gaan wandelen. 

• Tien fietstochten hebben een totale lengte van 387,4 kilometer, waarvan de kortste 13,7 km en de langste 63,4 km lang is. Die hebben we inmiddels alle tien gelopen.
• De twaalf wandeltochten hebben een totale lengte van 134,5 kilometer, waarvan de kortste 4,6 km en de langste 15,9 km lang is.
• De veel langere 'Fiets-Turfroute' door Zuidoost-Fryslân heeft een totale lengte van 225 kilometer. Ook deze hebben we inmiddels geheel gelopen.

De 23 tochten hebben derhalve een totale lengte van 746,9 kilometer. We zijn van plan die afstand te bewandelen in circa 35 dagetappes, variërend tussen ongeveer 15 en 35 kilometer per dag, zo mogelijk in combinaties van (delen) van die wandeletappes en fietsetappes.

Wandelroutes 4 - Mildam en omgeving

Vandaag zijn we van plan om de twee rondjes van Wandelroute 4 te bewandelen, vanuit Mildam.

Deze vierde wandelroute bestaat uit twee delen, namelijk:

• Ten eerste het 16,2 kilometer lange deel ten zuiden van de rivier de Tjonger (Tsjonger, of ook wel Kuinder/Kuunder) tussen Mildam in het noorden en Oldeholtpade in het zuiden. Deze bewandelden we vanmorgen al.
• Ten tweede het 7,6 kilometer lange deel ten noorden van de Tjonger tussen Mildam in het zuiden en Oranjewoud in het noorden. Deze bewandelen we nu vanmiddag.

We vertrokken daartoe vanuit Feinsum om 8:00 uur, en reden toen met de auto naar Mildam. Op een parkeerplaats nabij restaurant Hof van Schoterland aan de Schoterlandseweg lieten we onze auto achter.

Bij vertrek vanmorgen in Feinsum was het 5 graden Celsius, en in Mildam is de temperatuur bij aankomst na ons tweede rondje om 14:45 uur inmiddels opgelopen naar 10 graden Celsius.

Toen we vanmorgen vertrokken, was het nog betrekkelijk mistig (in het oosten van Nederland gold vanmorgen zelfs code geel), maar langzamerhand trok de mist vanmorgen al op, en werd het een stralend zonnige dag, met gaandeweg de dag een hele lichte bewolking met een zacht briesje. Het blijft wel droog en het is met dit weertype prachtig wandelweer vandaag.

Uitbundige bloei en Ecokathedraal in Mildam

Direct aansluitend op onze ochtendronde begint ons middagrondje om 12:45 in het centrum van Mildam op de kruising van de Schoterlandseweg en de Molenlaan, tegenover het Hof van Schoterland.

Door de Molenlaan gaan we in noordelijke richting. We ontmoeten daar een huisschilder die aan het werk is bij een woning met in de tuin een uitbundig bloeiende witte Japanse kers. 

En als we door de woonwijk erachter lopen, passeren we daar twee uitbundig bloeiende bomen, namelijk een roze Japanse kers en er naast een magnolia. 

Dat het voorjaar is aangebroken, is nu wel kleurrijk duidelijk geworden.

Het verbaast ons derhalve niet dat we even later langs de ijsbaan van Mildam komen, waar met een bord duidelijk is aangegeven dat de ijsbaan gesloten is.

Naast de ijsbaan gaan we het bosperceel van Mildam in. Daar krijgen we een mooi doorkijkje over een sloot heen naar het veld erachter. De bomen in dit bosgebied gaan langzamerhand de winter achter zich laten, want ook hier beginnen de eerste knoppen aan de bomen al klein-lichtgroen te worden.

Door een laan met hoog opgaande loof- en naaldbomen gaan we dieper het bos in in noordelijke richting.

Even later passeren we de Ecokathedraal van Mildam, die in eerste aanleg is gemaakt door en nu wordt doorontwikkeld op het gedachtengoed van kunstenaar Louis Le Roy (1924–2012). Dit gedachtengoed gaat vooral over de visualisering van de wisselwerking tussen mens en natuur. Inmiddels is dit een gemeentelijk monument.

Bos van Oranjewoud en Landgoed Oranjehoeve

Voorbij het bos gaan we de IJntzelaan op, en aan het eind de Weversbuurt in, waarop we de bebouwde kom van Oranjewoud binnen wandelen.

Na het kruisen van de Molenlaan gaan we de Bieruma Oostingweg op, die we overigens als vrij snel voor even verlaten, om over een bospad in noordelijke richting naar de Belvedère Toren van Oranjewoud te lopen. Onderweg daar naar toe zien we rechts van ons een kudde damherten liggen in het bos en grazend in het weiland.

Om 13:30 uur komen we aan bij de Belvedère Toren, waar we aan de voet van de kale, hoge heuvel waarop de hoge toren staat, op een betonnen bank gaan zitten voor onze lunchpauze, met het zicht op enkele grazende paarden in een weiland te midden van bos. 

Daarna gaan we terug naar de Bieruma Oostingweg, die we verderop al weer verlaten, om dan in zuidelijke richting door het Landgoed Oranjehoeve verder te gaan. Twee maal vlak na elkaar is hier recent in dit bosgebied een fikse bosbrand geweest, en hier zien we de gevolgen van de bosbrand van nog maar enkele dagen geleden.

Over hier en daar modderige bospaden gaat het dan verder door dit bos, waarbij we al weer op de terugtocht zijn richting Mildam.

Terug in Mildam

Waar we het bos uit lopen, gaan we de Molenlaan weer op, die in zuidelijke richting ons naar de bebouwde kom van Mildam terug voert. 

Ter hoogte van de vroegere kerk (momenteel een galerie) met ernaast nog de klokkenstoel van Mildam komen we om 14:45 uur terug in het centrum van Mildam. 

We lopen naar onze auto aan de Schoterlandseweg, stappen in, en rijden terug naar huis.

Turfroute - Wandelroute 4-zuid als rondje tussen Mildam en Oldeholtpade

Woensdag 1 april 2026

 

Op het Scheenebospad bij Oldeholtpade

Wandelen & fietsen vanaf de Turfroute in Zuidoost-Friesland

De turfvaarten in Zuidoost-Fryslân zijn eeuwenoud en vaak met de hand gegraven. 

De zogenoemde 'Turfroute' verbindt sinds 1974 al die vaarten met elkaar. De kanalen met haaks daarop sloten, bossen, elzensingels, heide, weiden en beekdalen geven het gebied een eigen charme. 

In twintig pakkende verhalen en routes slaan de journaliste Janneke Donkerlo en de schrijver van routegidsen Fokko Bosker als het ware bruggen tussen de vaart en het omliggende landschap. Zij nemen het water als vertrekpunt voor hun rondwandelingen en fietstochten door dit rijk geschakeerde landschap van coulissen van elzen- en eikensingels, in een fijnmazig patroon van vaarten en wijken.

Resultaat van hun werk is de in 2024 uitgegeven routegids 'Wandelen & fietsen vanaf de Turfroute in Zuidoost-Friesland'.

23 tochten met een totale lengte van 746,9 kilometer

Deze routegids bestaat uit 11 fietstochten en 12 wandeltochten, die Durkje en ik van plan zijn om alle te gaan wandelen. 

• Tien fietstochten hebben een totale lengte van 387,4 kilometer, waarvan de kortste 13,7 km en de langste 63,4 km lang is. Die hebben we inmiddels alle tien gelopen.
• De twaalf wandeltochten hebben een totale lengte van 134,5 kilometer, waarvan de kortste 4,6 km en de langste 15,9 km lang is.
• De veel langere 'Fiets-Turfroute' door Zuidoost-Fryslân heeft een totale lengte van 225 kilometer. Ook deze hebben we inmiddels geheel gelopen.

De 23 tochten hebben derhalve een totale lengte van 746,9 kilometer. We zijn van plan die afstand te bewandelen in circa 35 dagetappes, variërend tussen ongeveer 15 en 35 kilometer per dag, zo mogelijk in combinaties van (delen) van die wandeletappes en fietsetappes.

Wandelroutes 4 - Mildam en omgeving

Vandaag zijn we van plan om de twee rondjes van Wandelroute 4 te bewandelen, vanuit Mildam.

Deze vierde wandelroute bestaat uit twee delen, namelijk:

• Ten eerste het 16,2 kilometer lange deel ten zuiden van de rivier de Tjonger (Tsjonger, of ook wel Kuinder/Kuunder) tussen Mildam in het noorden en Oldeholtpade in het zuiden. Deze bewandelen we vanmorgen.
• Ten tweede het 7,6 kilometer lange deel ten noorden van de Tjonger tussen Mildam in het zuiden en Oranjewoud in het noorden. Deze bewandelen we vanmiddag.

We vertrekken daartoe vanuit Feinsum om 8:00 uur, en rijden dan met de auto naar Mildam. Op een parkeerplaats nabij restaurant Hof van Schoterland aan de Schoterlandseweg laten we onze auto achter.

Bij vertrek vanmorgen in Feinsum is het 5 graden Celsius, en in Mildam is de temperatuur bij aankomst na ons tweede rondje om 14:45 uur inmiddels opgelopen naar 10 graden Celsius.

Als we vanmorgen vertrekken is het betrekkelijk mistig (in het oosten van Nederland geldt zelfs code geel), maar langzamerhand trekt de mist op, en wordt het een stralend zonnige dag, met gaandeweg de dag een hele lichte bewolking met een zacht briesje. Het blijft wel droog en het is met dit weertype prachtig wandelweer vandaag.

Wijs op weg bij de Tjonger in Mildam

Om 8:50 uur begint ons eerste rondje van vandaag in het centrum van Mildam bij het Hof van Schoterland.

Door het Bruggelaantje maken we de doorsteek naar de brug over de Tjonger.

Aan de overzijde zie ik tussen het riet een zwanenpaar zwemmen. Als ik even kijk of er wellicht een zwanennest is te zien tussen het riet, zie ik dat één van de zwanen naar het nest zwemt, en zich daarop nestelt.

In de berm bij het nest staat een kunststof paal met daarop de richtingwijzers van het wandelknooppuntennetwerk van de Marrekrite, en met daarop ook een richtingwijzer van het Friese Jabikspaad. Helaas zijn alle richtingwijzer op dat paaltje ernstig beschadigd en in enkele gevallen zijn de nummers van de knoppunten niet eens meer leesbaar. Wellicht is dit het resultaat van al te ruig maaien van de berm, waarbij de bewegwijzering niet met de nodige voorzichtigheid wordt ontzien.

Aan de andere zijde van de weg hangt een andere wegwijzer van het pelgrimspad Jabikspaad, zoals je die hier in de Stellingwerven op veel plekken ziet hangen.

 

De Zwerfstenen en Filmkerk van Oldeholtwolde

We gaan vanuit Mildam de Ottersweg op in zuidelijke richting. Voorbij de boerderijcamping De Geele Bosch gaan we de Stelweg op, die zuidelijk onder de Zuigerplas door loopt.

Voorbij de Zuigerplas nemen we de Brugslootweg, die op ruime afstand parallel aan de A32 loopt.  

Links in het veld graast een kudde alpaca's, die ons voorbijgaan nieuwgierig volgen.

Waar we iets zuidelijker de Ottersweg weer op gaan, passeren we in de bocht van de weg de Oriëntatietafel Zwerfstenen. Daar wordt nadere uitleg gegeven over de locaties waar de omliggende zwerfstenen van orgine vanuit de IJstijd afkomstig zijn.

Tegen 10:00 uur wandelen we op de Ottersweg het buurtschap Oldeholtwolde binnen.

Aan de zuidelijke rand van dit gehucht aan de Kerkweg komen we langs de plaatselijke kerk, die momenteel door de cineast Steven de Jong wordt gebruikt als zogenoemde Filmkerk.

Een grote banner bij de kerkingang meldt dat deze filmkerk is bedoeld om hier te creëren, te leren en te inspireren.

We lopen langs de filmkerk en verlaten Oldeholtwolde dan op de Kerkweg in zuidelijke richting.

Scheenebospad bij Oldeholtpade

Waar we de A32 nagenoeg zijn genaderd, gaan we de Idzardaweg op, om vlak erna het Bospad op te gaan, dat verderop voorbij de haakse bocht over gaat in het Scheenebospad.

Bij de kruising met de Hamersweg bereiken we het Sportpark Olpea (van Oldeholtpade), waar we even naar de wc kunnen. Hier op het sportpark zijn enkele jongeren bezig om alles in gereedheid te brengen voor het jaarlijks gemeentelijke scholenvoetbaltoernooi dat hier vanmiddag zal worden gehouden. De muziek schalt al over de voetbalvelden, buiten wordt het meubilair schoongemaakt en wordt een grote ontvangstboog opgezet, en binnen is iemand bezig om het scorebord op het beamerscherm klaar te zetten. Vanmiddag komen hier meer dan 200 jongens en meisje voetballen in gemengde teams en in jongens- en meisjesteams, zo wordt ons verteld.

Wij vervolgens onze route over het Scheenebospad, vlak ten noorden van Oldeholtpade.

Een deel van de route hier door het Scheenebos is verhard, en een deel van de aangegeven route is een onverhard bospad.

Delen van dit bosperceel kun je aanmerken als broekbos.

Van de Bonifatiuskerk van Ter Idzard naar het gemaal voor koffie

Uiteindelijk komen we iets noordelijker weer terug op de Idzardaweg, die we op gaan in westelijke richting, tot aan de Bonifatiuskerk van Ter Idzard.

We hadden gehoopt hier bij de dorpskerk een zitbank te vinden, waarop we onze koffiepauze zouden kunnen houden, maar die hoop is ijdele hoop.

Daarom besluiten we door te lopen naar het gemaal verderop. Daartoe laten we de Bonifatiuskerk achter ons, en lopen we langs een sloot, waar in de onderwal inmiddels het speenkruid overtuigend in bloei staat. 

Bovendien zien we links in het grasland de pinkster-bloemen al in grote aantallen bloeien. Het voorjaar is duidelijk begonnen.

Met het op gaan van de Zwarteweg gaan we weer in noordelijke richting terug naar Mildam. Waar we de Slingerweg kruisen, gaat de Zwarteweg over in de Ruskemadenweg, alsmaar in noordelijke richting, naar het gemaal waar we koffie willen gaan drinken.

Bij het gemaal aangekomen, lopen we er om heen, om dan bij de trap af te dalen naar het water.

Daar vinden we een zitplaats op de brede betonnen trap, om aan het water en in de zon te genieten van onze koffiepauze. We hebben nu bijna drie uren aaneengesloten gelopen, en hebben dus best zin in koffie met een broodje erbij.

Fotoshoot voor Joy Beune op de Tjonger

Langs een oude meander van de Tjonger lopen we naar de tegenwoordige loop van de Tjonger, waarna we er van af buigen naar de Ottersweg.

De Ottersweg volgen we in noordelijke richting, weer voorbij De Geele Bosch, naar de ophaalbrug over de Tjonger.

Bij de brug aangekomen zien we dat hier op dit moment op de brug een fotoshoot is van een sportster in fietskledij.  

Dat blijkt tot onze verrassing de langebaan-schaatster Joy Beune te zijn. Joy Beune heeft bij haar olympisch debuut enkele weken geleden direct een olympische medaille veroverd, toen zij samen met Antoinette Rijpma-de Jong en Marijke Groenewoud zilver won op de ploegenachtervolging. 

Het schaatsseizoen is nu afgelopen, en het is dan derhalve tijd voor haar fietstraining. We complimenteren Joy Beune met haar olympische prestatie en lopen dan vanaf de brug naar het centrum van Mildam, waar we dit eerste rondje afronden, om aansluitend direct te beginnen met ons tweede rondje van vandaag.

Roest: wapen tegen blauwalg

Dinsdagavond 31 maart 2026

 

Publiekslezing in Wetsus over roest als wapen tegen blauwalg

Watertechnologie-maand

Het Europees expertisecentrum voor duurzame watertechnologie Wetsus en de Leeuwarder Courant organiseren in deze maand maart 2026 – in de door hen zo genoemde ‘Watertech-maand’ - samen vijf lezingen, waarin wetenschappelijk onderzoek en praktische toepassingen van watertechnologie centraal staan. 

Na het succes van de vorige lezingen-editie in 2024 zijn opnieuw actuele en uitdagende thema’s binnen de watertechnologie geselecteerd. 

In deze vijf lezingen van 2026 staan vragen centraal als: 

• Wat zijn de problemen en uitdagingen rond water? 

• Wat doen technologen en bedrijven om deze aan te pakken? 

• En wat kan ik zelf doen?

Deze vijf publiekslezingen vinden ’s avonds plaats in het gebouw van Wetsus in Leeuwarden.

• De eerste lezing op 3 maart 2026 ging over ‘Stikstof voor het oprapen’.

• De tweede lezing op 10 maart 2026 ging over: 'PFAS naar de bliksem'.

• De derde lezing op 17 maart 2026 ging over: 'De rijkdom van het riool'.

• De vierde lezing op 24 maart 2026 ging over: 'AI in de boerensloot'.

• Het thema van de vijfde lezing op 31 maart 2026 is: 'Roest: wapen tegen blauwalg'.

Bijdrage van watertechnologie aan oplossingen voor maatschappelijke vraagstukken

In deze lezingenserie gaan we de wereld van wetenschap en innovatie ontdekken.

De lezingen worden gegeven door onderzoekers van Wetsus. 

Ondernemers die rond de besproken technologie bedrijven hebben gebouwd, vertellen vervolgens hoe dit in de praktijk uitpakt.

Onderzoekers van Wetsus en experts uit het bedrijfsleven nemen ons op die wijze mee in hun onderzoek en laten zien hoe watertechnologie bijdraagt aan oplossingen voor maatschappelijke vraagstukken van vandaag en morgen. 

In het voorgaande weekend laat de Leeuwarder Courant ons in haar krant kennismaken met het onderwerp en met de betrokkenen van de komende lezing, en tijdens de lezing wordt dan nader op het thema van de lezing-avond ingegaan.

Weg met fosfaat en blauwalg

Irene Overduin – waterjournaliste voor de Leeuwarder Courant – heet eerst alle aanwezigen welkom. Zo’n 140 mensen hebben zich voor vanavond als deelnemer aangemeld. 

Vanavond wordt de vijfde lezing verzorgd door Wetsus-onderzoeker Wokke Wijdeveld, die ons vertelt over de wijze waarop roest als wapen tegen blauwalg kan worden ingezet. Doel daarvan is het verwijderen van fosfaat en het voorkomen van algen in het oppervlaktewater. Dat verwijderen van blauwalg is van belang omdat deze blauwalgen (of eigenlijk zijn het bacteriën) zuurstof uit het water halen en het zonlicht blokkeren, waardoor vissen en planten het moeilijk krijgen in het oppervlaktewater.

Lezing van Wokke Wijdeveld

• In het westelijke Sahara-gebied wordt fosfaat-erts gewonnen. Fosfaat is een stof die we als mensen allen nodig hebben om te leven. Fosfaat moeten we tot ons nemen via onze voeding, en dat is óók de reden dat fosfaat gebruikt wordt als kunstmest.
• Als fosfaat via ons riool in het oppervlaktewater terecht komt, zorgt dat voor grote problemen in dat water. Als fosfaat dus op de verkeerde plek komt, kan het gevaar opleveren.
• Algen groeien, en dekken het oppervlak af van het buitenwater, waardoor alle zonlicht en zuurstof niet meer in het water terecht komt.
• Europa heeft geen eigen voorraad fosfaat, dus we moeten alle fosfaat importeren uit het buitenland. Zo’n 40% daarvan komt uiteindelijk in de bodem terecht, en maar zo’n 60% komt terecht in ons voedsel, waarvan dan ook nog weer een deel via het afvalwater in de natuur terecht komt.
• Het is belangrijk dat we het fosfaat uit ons afvalwater terug winnen, om het her te gebruiken. Daarover gaat de presentatie van vanavond.
• We krijgen uitleg over wat er allemaal al wordt gedaan in een waterzuiveringsinstallatie. Ongeveer 90% van het fosfaat wordt bij zuivering eruit gehaald. 
• Wetsus doet onderzoek naar de manieren waarop we centraal en decentraal onder andere fosfaat terug kunnen winnen uit het afvalwater. Centraal kan het uit rioolwater worden gehaald. En decentraal zou je dat in woonwijken kunnen doen. Verder kun je fosfaat verwijderen uit mest.
• Het is lastig om de laatste 10% fosfaat uit afvalwater te halen. Dat kan met chemicaliën, maar dat is erg duur. Een andere manier is dat te doen met roest als wapen (tegen blauwalg). Door gebruik te maken van grove roestkorrels kun je via het proces van adsorptie nog meer (zoveel mogelijk van de laatste 10%) fosfaat uit het restafvalwater halen.
• Ook als we alle fosfaat uit alle water kunnen halen, dan nog blijft over dat er nog steeds fosfaat in de bodem zit, dat met het grondwater afvloeit naar het oppervlaktewater door fosfaat-uitspoeling.
• Pompen is erg duur, want dat kost ook veel energie. Op dit moment wordt in Wetsus getest of het ook mogelijk is om een soort van theezak(je) met roest in oppervlaktewater te hangen, waarmee je dan het fosfaat via dat ijzeroxide in die zakken uiteindelijk uit het oppervlaktewater haalt.
• Deze hele grote theezakjes zou je dan na gebruik weg kunnen halen, om ze te regenereren en ze vervolgens her te gebruiken.
• Met technieken zoals BioPhree kun je waterkwaliteit verbeteren en fosfaat terugwinnen en hergebruiken.
• Uiteindelijk is voorkomen natuurlijk beter dan genezen, dus liever heb je helemaal geen fosfaat in het afvalwater dat je op het oppervlaktewater loost.

Lezing van Pim de Jager 

Pim de Jager is de directeur van het bedrijf Aquacare. Hij vertelt over het in de praktijk brengen van de onderzoeksresultaten van roest als wapen tegen blauwalg.

• Lozingseisen worden opgelegd door de Europese Unie, en het enige wat dat EU-lozingsvoorschrift bepaalt is dat het geloosde water het oppervlaktewater op die lozingslocatie niet slechter mag maken dan dat het daar al is. Daarin wordt dus gedifferentieerd naar locatie, want de kwaliteit van het water waarin wordt geloosd, bepaalt wat er in mag worden geloosd. 
• We voldoen in Nederland niet aan de vereiste kwaliteit van lozingen van afvalwater. In Nederland voldoet bijvoorbeeld 90% van het oppervlaktewater niet. En we gaan binnen de gestelde termijn de verplichte waterkwaliteit niet halen. Nederland heeft niet voldoende natuurlijke middelen om de normen wel te behalen. Maar met ijzeroxide zou je prima wel fosfaat uit water kunnen verwijderen. We kunnen dus stappen voorwaarts zetten.
• IJzeroxide kan worden verkregen bij fabrieken die het produceren. Verschillende ijzeroxidesoorten hebben verschillende kwaliteiten, dus de kunst is om de beste ijzeroxiden te selecteren, die precies doen wat we willen, namelijk dat ze via het adsorptie-proces zo goed mogelijk bijdragen aan de waterzuivering. Het vervuilde water gaat door een kolom ijzeroxide, en langzamerhand raakt zo’n hele kolom ijzeroxide verzadigd met fosfaat; en op dat moment van verzadiging moet je de kolom ijzeroxide vervangen. Maar inmiddels is een systeem bedacht om dat ijzeroxide te regenereren met regeneratievloeistof, zodat je de geregenereerde ijzeroxide steeds weer kunt gebruiken. 
• Het is niet eenvoudig, maar wel tijdrovend en kostbaar om de technologie steeds verder door te ontwikkelen.
• Je zou deze techniek op veel grotere schaal ook kunnen toepassen op de zuivering van oppervlaktewater, wat zowel in het binnenland als in het buitenland hier en daar en af en toe heel erg nodig is. Als je daar gaat pompen, kun je het vervuilde water direct ook door een adsorptiekolom halen, en daarmee haal je het fosfaat er tegelijk uit.

Turfroute - Fietsroute 2-noord wandelen als rondje Klein Groningen

Dinsdag 31 maart 2026
 

Hier passeren we de Witte Kerk van Hemrik

Wandelen & fietsen vanaf de Turfroute in Zuidoost-Friesland

De turfvaarten in Zuidoost-Fryslân zijn eeuwenoud en vaak met de hand gegraven. 

De zogenoemde 'Turfroute' verbindt sinds 1974 al die vaarten met elkaar. De kanalen met haaks daarop sloten, bossen, elzensingels, heide, weiden en beekdalen geven het gebied een eigen charme. 

In twintig pakkende verhalen en routes slaan de journaliste Janneke Donkerlo en de schrijver van routegidsen Fokko Bosker als het ware bruggen tussen de vaart en het omliggende landschap. Zij nemen het water als vertrekpunt voor hun rondwandelingen en fietstochten door dit rijk geschakeerde landschap van coulissen van elzen- en eikensingels, in een fijnmazig patroon van vaarten en wijken.

Resultaat van hun werk is de in 2024 uitgegeven routegids 'Wandelen & fietsen vanaf de Turfroute in Zuidoost-Friesland'.

23 tochten met een totale lengte van 746,9 kilometer

Deze routegids bestaat uit 11 fietstochten en 12 wandeltochten, die Durkje en ik van plan zijn om alle te gaan wandelen. 

• Tien fietstochten hebben een totale lengte van 387,4 kilometer, waarvan de kortste 13,7 km en de langste 63,4 km lang is.
• De twaalf wandeltochten hebben een totale lengte van 134,5 kilometer, waarvan de kortste 4,6 km en de langste 15,9 km lang is.
• De veel langere 'Fiets-Turfroute' door Zuidoost-Fryslân heeft een totale lengte van 225 kilometer.

De 23 tochten hebben derhalve een totale lengte van 746,9 kilometer. We zijn van plan die afstand te bewandelen in 36 dagetappes, variërend tussen de 15 en 33 kilometer per dag, zo mogelijk in combinaties van (delen) van die wandeletappes en fietsetappes.

Rondje Klein Groningen

Vandaag zijn we van plan om het grotere noordelijke rondje van de 35,6 kilometer lange Fietsroute 2 te bewandelen, vanuit Klein Groningen, via Donkerbroek, Hoornsterzwaag en Hemrik. en daarna weer terug naar Klein Groningen, met een lengte van 23,2 kilometer.

Deze dag-etappe bestaat uit twee delen, namelijk ten eerste het 17,5 kilometer lange deel van de fietsroute nummer 2 van deze gids, van Klein Groningen via Donkerbroek en Hoornsterzwaag en Hemrik terug naar Klein Groningen, en ten tweede een zelf gepland verbindingstraject van 5,8 kilometer van de T-kruising van de Kapelweg en Het West door Hoornsterzwaag naar de T-kruising van de Dominee Ten Catewei-Bij de Leijwei aan de Schoterlandse Compagnonsvaart.

We knippen fietsroute 2 derhalve in twee afzonderlijke delen, waarbij het tweemaal identiek doch in omgekeerde richting bewandelen van bovengenoemd verbindingstraject het mogelijk maakt dat we twee afzonderlijke deelrondes lopen. 

We vertrekken daartoe vanuit Feinsum om 8:00 uur, en rijden dan met de auto naar Klein Groningen. Op een parkeerplaats aan de Opper Haudmare laten we onze auto achter.

Bij vertrek vanmorgen in Feinsum is het 5 graden Celsius, en in Klein Groningen is de temperatuur bij aankomst om 14:45 uur inmiddels opgelopen naar 10 graden Celsius.

Het is de hele dag licht bewolkt met een doorgaans frisse wind. Het blijft wel droog.

Van Klein Groningen naar Petersburg 

Om 8:45 uur steken we in Klein Groningen de Opper Haudmare over en gaan we de Opperbuorren op, richting Wijnjewoude. Op de Loksleane aangekomen, draaien we naar het zuiden, om dan even later het bosgebied van de Duurswouder Heide in te gaan. 

Op veel plekken in het bos zijn bomen gerooid.

Langs de bosweg liggen de stammen hoog opgestapeld en op dikte geordend.

Als we op de Leidijk weer terug lopen in westelijke richting zien we rechts van ons in het veld twee  grazende reeën. 

Ze zien ons wel, maar grazen rustig verder, omdat we hen op grote afstand passeren.

Nabij een huis ligt in de berm langs het fietspad een leeg eendeëi.

Aan het eind van de Leidijk steken we de Opper Haudmare over en lopen we rechtdoor naar de Opsterlandse Compagnonsvaart, die we over de Petersburg gaan volgen.

De weg langs deze vaart voert ons naar de brug van de Peelrug over de vaart.

Op het spoor van Hoornsterzwaag

Vanaf hier volgen we een heel eind het fietspad langs de Petersburg, totdat we op de Vosseheer langs de Opsterlandse Compagnonsvaart aankomen in Donkerbroek.

Aan het eind van de Vosseheer steken we op de Herenweg via de dorpsbrug de Opsterlandse Compagnonsvaart over.

Aan de overzijde van de vaart passeren we eerst de dorpskerk met bijbehorende klokkenstoel, en even later komen we langs Restaurant 't Witte Huis, en daarna steken we op de Geert Woltjer Smitweg de N381 over.

Dan komen we op Het West, en daarlangs volgen we het fietspad tot in de bocht van Het West, de N380.

In die bocht verlaten we Het West en gaan we de Kapelweg op, alsmaar verder in westelijke richting.

Waar de Kapelweg overgaat in de Kapellewei passeren we de replica van de vroegere lokale tram, en direct daarna lopen we de bebouwde kom van het buurtschap Hoornsterzwaag binnen.

Net voorbij de afslag van de Jan Heidawei verlaten we de Kapellewei, om daar het voormalige tramtalud op de gaan van de vroegere tramlijn tussen Donkerbroek en Lippenhuizen.

Daar volgen we het smalle paadje over het voormalige spoorpad, totdat we bijna aan het eind ervan langs een houten bank komen, waarop we onze koffiepauze houden.

Direct na deze pauze komen we aan het eind van dit hooggelegen spoorpad bij de vroegere betonnen trambrug over de Schoterlandse Compagnonsvaart, zijnde de hoogste vaste spoorbrug van deze oude tramlijn.

Doorsteek van de Schoterlandse naar de Opsterlandse Compagnonsvaart

Ter hoogte van deze betonnen trambrug verlaten we het spoorpad langs de Kapellewei, en gaan we de Bij de Leijweg op om dan op die asfaltweg langs de Schoterlandse Compagnonsvaart in westelijke richting te lopen. 

We weten dat verderop aan het eind van dit verbindingsstuk een bermmonument is geplaatst op de plek waar een vijftienjarige jongen is verongelukt, maar nog voordat we daar langs komen, vinden we in de berm rechts van de weg nog een ander bermmonument voor waarschijnlijk iemand die hier is verongelukt, maar hier ontbreken de persoonlijke gegevens over de persoon om wie het gaat.

Iets voorbij de afslag van de Dekamawei slaan wij af in noordelijke richting, naar het parallel aan de Bij de Leijwei lopende asfaltweggetje van de Welgelegen.

Aangekomen op de Welgelegen moeten we al vrij snel de doorsteek in noordelijke richting maken naar de Opsterlandse Compagnonsvaart.

Rechts van dit schelpenpaadje ligt een brede wijk, die vast en zeker nog resteert van de vervenerstijd van jaren her.

Aan het eind van dat pad gekomen, nemen we de Tjalling Harkeswei in oostelijke richting langs de Opsterlandse Compagnonsvaart, totdat we de oversteek over deze vaart maken ter hoogte van het Hemrikerverlaat.

De lange Bûtewei voorbij Hemrik

Aan de overzijde van de vaart voorbij Verlaat nummer drie komen we langs de meer in het oosten staande vroegere zuivelfabriek De Eendracht, om dan verder linksaf het pad van de Skoalleane op te gaan, dat we volgen tot aan de Binnenwei, waar we de bebouwde kom van Hemrik binnen gaan.

Hier gaan we het dorp in, om op de Binnenwei de Witte Kerk te passeren (waar we onze lunchpauze houden), en daarna ter hoogte van 't Koetshuis het dorp Hemrik al weer uit te lopen.

Ten westen van Hemrik gaan we in noordelijke richting het Himrikerpaed op, waar we het karakteristieke, rietgedekte Slúskehiem passeren.

Op de kruising met de Bûtewei, gaan we dat halfverharde pad op in oostelijke richting, want we moeten uiteindelijk weer terug naar Klein Groningen. Nu volgt een heel lang traject op de stille Bûtewei.

Waar we de Poasen kruisen, passeren we het bosgebied van Sparjeburd, en dan gaat het alsmaar verder over de Bûtewei in oostelijke richting.

Pas in het volle zicht van de N381 verlaten we de Bûtewei, om dan in zuidelijke richting de Tsjerkereed op te gaan.

Van Weinterp terug naar Klein Groningen

Heel toepasselijk komt de Tsjerkereed bij de kruising met de Weinterp uit bij de achttiende eeuwse kerk van Weinterp (1778).

De grootste klokkenstoel van Fryslân staat hier bij deze Weinterper kerk. Deze klokkenstoel telt maar liefst drie luidklokken. 

We lopen de Tsjerkereed helemaal uit tot aan de Opsterlandse Compagnonsvaart. Daar gaan we linksaf om even later onder de N381 door te lopen, onder de Turfbrêge door.

Om 14:30 uur arriveren we bij de brug over de vaart de bebouwde kom van Klein Groningen.

Bij het recreatiegebouw dat tevens als Rustpunt en dorpshuis wordt gebruikt, zijn twee vrouwen bezig met het schoonmaken van de ramen en kozijnen, want vanaf morgen is dit recreantengebouw voor passanten weer opengesteld.

Op de Opper Haudmare aangekomen, arriveren we bij onze hier geparkeerde auto.

We stappen in, en rijden terug naar huis.

Met deze etappe van vandaag hebben we nu alle fietsroutes van deze wandelgids van de Turfroute bewandeld, met een totale lengte van 612,4 kilometer. Vanaf nu volgen dan nog de wandelroutes van de Turfroute (134,5 km), dus we kunnen met deze gids nog wel een aantal wandeldagen vooruit.

Heftig verkeersongeval op de N357 bij de Feinsumer Feart

Maandag 30 maart 2026
 

Ernstig verkeersongeval op de N357 bij de brug over de Feinsumer Feart

Vluchten helpt niet

Na het begaan van een verkeersovertreding geeft de politie een stopteken aan de bestuurder van een bestelbusje. De chauffeur van dat busje weigert te stoppen, en de politie zet in haar snelle Audi de achtervolging in, wat dan tot gevaarlijke verkeerssituaties leidt op de veelal drukke N357.

Deze achtervolging eindigt als de vluchtende chauffeur met zijn bestelbusje frontaal in botsing komt met een vrachtwagen die op de N357 vanuit zuidelijke richting hem tegemoet komt.

De gevluchte bestuurder raakt bij deze botsing zwaargewond, en is na de bevrijding uit zijn autowrak en na een eerste behandeling op de plek van het ongeluk met een traumahelicopter overgebracht naar het ziekenhuis.

De N357 blijft ter hoogte van Feinsum urenlang afgesloten, teneinde de politie-eenheid van Oost-Nederland dit heftige ongeval te laten onderzoeken.

Het verkeer wordt door verkeersregelaars op de N357 van beide zijden naar de smalle Holdingawei door Feinsum gestuurd, waar de dorpsstraat zowel in kwalitatief als ook in kwantitatief opzicht niet is op in ingericht. 

Door het ontbreken van officiële verkeersregelaars verderop op de omleidingsroute ontstaan in en bij Feinsum verschillende risicovolle situaties, waar de omgeleide verkeersdeelnemers allen op hun eigen - niet altijd wijze - wijze mee omgaan. 

Pas vele uren later wordt het weer rustig op de doorgaande dorpsweg door Feinsum. 

Palmpasen-optocht in De Hege Stins van Stiens

Zondag 29 maart 2026
 

De kinderen van de Kindernevendienst gaan in optocht met hun Palmpasenstokken door de kerkzaal

De kracht van het kruis

Voordat de kerkdienst vanmorgen in de Protestantse Gemeente te Stiens vanmorgen aanvangt in De Hege Stins is de leiding van de Kindernevendienst in het Jeugdhonk al druk in de weer om het versieren van de Palmpasenstokken voor te bereiden.

Vandaag begint de Stille Week in de aanloop naar het komende Paasfeest, en dat vieren we vandaag op deze Palmzondag met wat we in de kerk Palmpasen noemen, waarbij de intocht van Jezus in Jeruzalem centraal staat.

Voorganger in onze ochtendkerkdienst is dominee Heeringa uit Dronten, en na de bijbellezingen en de prediking over Absalom (uit het Oude Testament) en Jezus (uit het Nieuwe Testament) luisteren we naar de mooie song 'The Power Of The Cross' van Casting Crowns.

Aan het eind van de kerkdienst zijn de kinderen van de Kindernevendienst klaar met het versieren van hun Palmpasenstokken, en komen zij met muziek de kerkzaal weer in, en worden daar met enthousiast handgeklap verwelkomd als zij enkele rondjes in optocht met hun Palmpasenstokken door de kerkzaal lopen.