Provinciewandelgids FryslânWandelroutemaker Bart van der Schagt ontwikkelde in de loop der jaren veel wandelroutes, zoals de welbekende NS-routes en de zogenoemde Groene Wissels.
Zijn focus is breder dan alleen maar natuur en landelijk gebied, want met zijn routes wil Van der Schagt de wandelaars ook laten genieten van leuke dorpjes en gezellige stadjes, kortom niet alleen onverharde routes, maar inclusief de beleving van dorpen & steden en natuur & landschap.
Vandaag wandelen Durkje en ik een route uit zijn in 2023 verschenen wandelgids 'Provinciewandelgids Fryslân'.
Deze wandelgids bevat 22 wandelroutes, waarvan de diversiteit de karakteristieke kenmerken en de grote verscheidenheid van onze provincie Fryslân laten zien. Van deze 22 wandelroutes gaan er 19 door landschap & natuur (waarvan 4 op de Friese Waddeneilanden) en 3 zijn groene stadswandelingen door Dokkum, Franeker en Leeuwarden. Deze wandelroutes variëren van 5 tot 23 kilometer per route.
In de wandelgids staat van elke route een globaal oriëntatiekaartje, en de link naar de website waar je een meer gedetailleerde kaart en ook een gps-track kunt downloaden.
Route 5 - Weids Fryslân
Vanmorgen lopen Durkje en ik eerst Routenummer 5, met een lengte van 16 kilometer, die als titel heeft: Weids Fryslân.
Startplaats en eindpunt van deze route is de Sixtuskerk van het Friese Sexbierum.
Deze route gaat buiten Sexbierum eerst door het weidse landschap van Noordwest Fryslân, en daarna langs de Waddenzee over de zeedijk, en dan langs twee Friese states weer terug naar Sexbierum. De route gaat over graspaden, een grasdijk, onverharde paden en verharde wegen.
Weids Fryslân verwijst in dezen naar het weidse landschap van Fryslân waar deze etappe door heen loopt.
We vertrekken vanuit Feinsum rond 8:00 uur, en rijden dan naar Sexbierum, waar we onze auto bij de Sixtuskerk parkeren.
Bij aanvang van deze wandeldag is het 4 graden Celsius. Het is behoorlijk fris, maar het is gedurende de ochtend ook heerlijk zonnig, en de wind is niet hinderlijk. Vanmiddag is het bewolkt, maar verder verandert het weer nauwelijks.
Vanmiddag lopen we hierna ook nog een rondje van 5 kilometer door Franeker, waarmee onze wandelafstand vandaag 16 + 5 = 21 kilometer is. Bij terugkomst om 12:30 uur aan het begin van de middag is het in Sexbierum 9 graden Celsius, en als we aan het eind van deze wandelrondes in Franeker in de auto stappen, is het enigszins gedaald naar 8 graden Celsius. Al met al is het dus prima herfstweer voor een lange dagwandeling in twee delen.
Eerst naar Getswerdersyl
Zojuist bij aanvang bij de Sixtuskerk, en nog steeds ook als we Sexbierum uit lopen ter hoogte van het enorme kassencomplex op het Frentsjerterein schijnt de vroege ochtendzon prachtig op de gebouwen, resulterend in mooie ochtendkleuren.
Waar we de Frentsjerterdyk verlaten om de Slachte op te gaan, zien we de groen getekende lijnen op het fietspad-wegdek en de bandensporen in de bermen links en rechts van het fietspad waar eind oktober 2026 een auto bij een eenzijdig ongeval uit de bocht is gevlogen en in de sloot is geëindigd.
Over de Slachte lopen we naar het in de vorm van een sluis gemetselde Slachte-monument van Getswerdersyl.
Hier moeten we even door het hoge en natte gras van de berm om de oversteek te maken naar het begin van het Barradeelsterpaed, dat eerst nog over een akkerrand langs de vaart loopt.
Verderop voorbij de bocht naar links gaat dit pad - dat ook wel het Fiskpaed wordt genoemd - over in een graspad, dat we ongeveer drie kilometer moeten volgen in westelijke richting langs de brede Roptavaart.
Langs de Roptavaart naar Wijnaldum
We lopen al ongeveer een half uur heerlijk met de stralende zon linksachter ons over de brede grasdijk langs de dikke rietkraag van de Roptavaart, als we de restanten van een voormalige stenen brug over de vaart passeren. Alleen de dikke delen van de brugpijlers op beide oevers van de vaart getuigen nog van wat hier ooit een betrekkelijk hoge vaartbrug is geweest.
Waar we het schelpenpad nemen en we niet langer meer langs de vaart lopen, zit een sportvisser met enkele hengels te vissen, volgens eigen zeggen heerlijk met de wind in de rug. Bovendien verwarmt de zon hem ook op de rug, dus het zit daar prima voor deze sportvisser bij dit kruiswater.
Nog voordat we Wijnaldum bereiken, komen we langs het kunstwerk van de zogenoemde Terpentoer.
Dit is een van cortex-staal gemaakt uitzichtpunt boven op een aarden bult, dat een terp dient voor te stellen, zoals je die in grotere vormen in dit landschap hier en daar nog duidelijk ziet.
Daaraan voorbij ligt een hoge aarden wal, die de grens vormt tussen het lage schelpenpad en de hoog gelegen geploegde akker.
Om 10:10 uur wandelen we de bebouwde kom van Wijnaldum binnen.
Via de Buorren gaan we het Tsjerkepaad op, waarbij we rondom de Andreaskerk lopen, met links van het pad het Archeologisch Steunpunt van dit terpdorp Wijnaldum. De toegangsdeur van dit streekmuseum is afgesloten, dus we kunnen er nu niet direct naar binnen, waar binnen vast en zeker ook aandacht wordt geschonken aan de archeologische bodemvondsten uit deze streek, waaronder de beroemde Fibula (mantelspeld) die hier in de nabijheid van Wijnaldum ooit is gevonden.
Langs Ropta State naar Roptazijl
Via de Fiskersbuorren en daarna eerst nog even langs de Roptavaart gaat het verder via het Waaigat naar de Hearewei. Die N393 volgen we tot we de Siverdaleane op gaan, recht op de Waddenzeedijk af.
Als we even later op de Hoarnestreek lopen, komen we lang twee jongens die tientallen schapen een lange aanhangwagen achter een tractor in drijven. Ze vertellen dat de schapen vanwege ongedierte in de schapenvachten gewassen moeten worden om het ongedierte te bestrijden en om erger schade aan de schapen te voorkomen.
Bij de majestueuze Ropta State met haar pijpenla-vormige lange parktuin draaien we wederom in de richting van de Waddenzee, als we op de Sylsleane wederom langs de Roptavaart naar het zeegemaal van Roptazijl lopen.
In de Waddenzeedijk bij dit zeegemaal is een zogenoemde vishevel gebouwd, waarmee de passage van vissen zoals de driedoornige stekelbaars en de paling tussen het zoute zeewater en het zoete binnenwater op deze plek uitermate succesvol wordt gerealiseerd.
Nu volgt een traject van ongeveer 2,5 kilometer over de Delta-hoge Sedyk langs de Waddenzee.
Links op de Waddenzee komt ons een vissersschip van de vloot van Harlingen tegemoet.
Even later komen daar nog twee andere vissende vissersschepen achteraan, van de vloten van Harlingen en Stavoren.
En daar komt nog eens een vissersboot van de vloot uit Workum achteraan. De aalschovers, meeuwen en eenden op de strekdam zijn onrustig als we hen naderen. Ongeveer de ene helft van de vogels blijft op de strekdam staan, en de andere helft vliegt op tijdens ons voorbijgaan.
Langs de twee states terug naar Sexbierum
Bij de Frousleane aangekomen, steken we de Dyksfeart over, en dan gaat het landwaarts verder in zuidelijke richting naar de eeuwenoude vestigingsplaats van Liauckamastate, waarvan we overigens het overgebleven poortgebouw niet kunnen zien, omdat we aan de achterkant langs het state-terrein lopen.
Over dat Rients Bruinsmapaed lopen we naar de Latsmaleane, waar we direct al weer een state-terrein passeren, namelijk dat waar de boerderij van de oude Latsma State nog wel is te zien.
En dan om 12:25 uur wandelen we de bebouwde kom van Sexbierum binnen.
Nu hoeven we alleen nog maar via de Adelenstrjitte de Terp op te gaan, om tegenover de Sixtuskerk weer bij onze daar geparkeerde auto terug te komen.
Het is lunchtijd, dus we gaan zitten in een glazen abri, waarin we heerlijk uit de wind en in de zon onze melk- met broodjes-lunch nuttigen. Daarna stappen we in de auto en rijden we door naar Franeker, waar we straks beginnen aan onze middagwandeling door de binnenstad van Franeker.