woensdag 10 juli 2024

Hannekemaaierspad van Buitenpost naar Burgum

Woensdag 10 juli 2024
 
Bij molen De Mûnts van Buitenpost

















Stichting Hannekemaaierspad
De stichting Hannekemaaierspad is opgericht om cultuurhistorisch waardevolle wandelpaden te behouden. Om haar doel te bereiken, houdt deze stichting zich bezig met het ontwikkelen van een wandelpadennetwerk van meerdaagse trektochten, die zijn gebaseerd op de historische reisroutes van de zogenoemde Hannekemaaiers, de trekkende seizoen-arbeiders die al vanaf circa 1650 vanuit Duitsland in Nederland kwamen werken.
Deze stichting vindt het belangrijk dat de bovengenoemde cultuurhistorische paden blijven bestaan, want anders zouden die meestal onverharde paden in rap tempo dreigen te verdwijnen. De stichting beijvert zich er derhalve voor om deze oude wandelpaden op te sporen, om die cultuurhistorische wandelpaden op te nemen in wandelroutegidsen. Zo neemt de bekendheid ervan toe, en worden deze oude paden weer en meer belopen. 

Hannekemaaierspaden tussen Duitsland en Noord-Nederland
De stichting Hannekemaaierspad wil meerdere routes van Hannekemaaierspaden uitwerken. Daarbij wordt aangesloten op een oorspronkelijk trekroute van Bourtange via Bakkeveen naar Lemmer, en daar omheen komen uitbreidingen door het noorden van Nederland, vise versa tussen Duitsland en Nederland.
Een deel van de voormalige hannekemaaiers ging vanuit Duitsland richting westen eerst aan de slag als veenarbeider, voordat men verder trok naar de meer seizoensgebonden maaigebieden. 
De routes van het Hannekemaaierspad zijn beschreven in handzame wandelgidsen, die zijn voorzien van wandelkaarten met bijbehorende routebeschrijvingen. Verder zijn de gidsen voorzien van  achtergrondinformatie. 
Deze routes zijn overigens niet bewegwijzerd, en ze maken ook geen gebruik van het wandelknooppuntennetwerk.

Hannekemaaierspad Groningen - Leeuwarden van Martinitoren naar Oldehove
Eén van de wandelgidsen van het Hannekemaaierspad is de 90 kilometer lange trektocht van Groningen naar Leeuwarden, beginnend bij de Groninger Martinitoren en eindigend bij de Leeuwarder Oldehove.
Durkje en ik hebben gebruik gemaakt van de eerste druk van deze wandelgids, die is uitgegeven in het jaar 2018.
Deze wandelgids richt zich voornamelijk op de routes die werden gelopen door de Duitse trek-handelaren (in textiel), die soms zelfstandig, maar die soms ook wel voor de Tödden (Duitse koopmannen) werkten. Deze zogenoemde lapkepoepen gingen in eerste instantie met doeken en lakens verkopend van deur tot deur. 
Daarnaast richt deze wandelgids zich ook op de Duitsers die vroeger als grasmaaiers seizoensarbeid verrichtten voor bijvoorbeeld Friese (greid)boeren.

Etappe 3 van Buitenpost naar Burgum
Vandaag bewandelen Durkje en ik het derde traject van dit Hannekemaaierspad van Groningen naar Leeuwarden, over een afstand van 20,8 kilometer, van Buitenpost via Kollumersweach en Twijzel naar Burgum.
Daartoe vertrekken we vanmorgen om 9:10 uur vanuit Feinsum, om naar Burgum te rijden, waar we de auto parkeren in het dorpscentrum, om dan vervolgens met de andere auto door te rijden naar het centrum van Buitenpost. Hier begint onze derde etappe vandaag.
Bij vertrek vanmorgen is het 19 graden Celsius, en het is dan nog droog en zonnig. De temperatuur loopt tijdens deze etappe op tot 22 graden Celsius. Het is overwegend goed wandelweer, maar we krijgen rond 14:30 uur daarentegen te maken met een fikse bui met onweer. Echter bij aankomst in Burgum schijnt de zon al weer aangenaam.

Van Buitenpost via Kollumersweach naar Bootsma's Poel
Om 10:15 uur vertrekken we vanuit het centrum van Buitenpost. Langs de Mariakerk en de christelijke basisschool lopen we over het Freulepad in de richting van molen De Mûnts.
Bij de ambulancepost van het West steken we de N355 over, om dan parallel aan de N358 in noordelijke richting te lopen. 
Verderop steken we in het buurtschap Egypte eerst de spoorlijn Groningen-Leeuwarden over, en daarna lopen we onder de Lauwersmeerweg (N358) naar het Poelepaad, dat we volgen tot aan de waterloop van de Swadde, om dan ten zuiden van de Swadde naar het buurtschap Zandbulten van Kollumersweach te lopen.
Als we ten zuiden van Kollumersweach onder de spoorlijn doorgaan, passeren we een tractor die tot stilstand is gekomen, omdat de brandstof op was. Met een jerrycan wordt bijgetankt, en als we het buurtschap De Wedze naderen, horen we achter ons de tractor weer aanslaan.
Vanuit de Wedze lopen we naar Bootsma's Poel.

Over het Simkepaad en langs de Sânsleat naar Twijzel 
Vlak voordat we de poel bereiken, moeten we over een omgevallen boom klimmen, die waarschijnlijk tijdens de rukwinden van afgelopen zaterdag over het veldpad is gevallen.
Bij Bootsma's Poel staat een bank, waarop we plaatsnemen voor onze koffiepauze.
De oever van de poel is prachtig begroeid, en ook de waterplanten floreren hier in het water. 
Aan de overzijde zwemt een groep ganzen.
Over enkele veldpaden van het Laarzenpad lopen we naar de N355, die we noordoostelijk van Twijzel oversteken.
Aan de andere kant van deze drukke verkeersweg gaan we weer een veldpad op door de weilanden. Dit is het Simkepaad, met rechts van ons een sloot, en links een dobbe in het weiland.
Dit veldpad voert ons naar de Sânsleat, die we volgen naar De Mieden, waar een tractor bezig met het hekkelen van een brede sloot bij een gemaaltje.
Vlak na het oversteken van De Mieden passeren we het kunstwerk van de bronzen knotwilg.
Het geasfalteerde fiets- en voetpad volgen we tot aan de afslag van De njoggen âlde mantsjes, die we op gaan naar Optwizel.
Bij een huis aan de Optwizel zien we een sfeervolle tuindecoratie bij één van de aanpalende woningen van Twijzel.

De eeuwenoude paden van de Harstewei en de Alde Harstewei richting Zwartkruis
Langs de N355 - de Rijksstraatweg - lopen we naar de rotonde van Twijzel.
Aan de overzijde van de rotonde gaan we bij de entree van het buurtschap Opperkoaten de Opperkoatsterwei op.
Die verlaten we al vrij spoedig om verder te gaan over het halfverharde pad van de Harstewei.
Over dit smalle pad passeren we het Poepekrús, op de plek waar in het jaar 1580 een Duitse hannekemaaier - die ze hier Poepen noemden - is vermoord.
Iets verderop - nog steeds op de Harstewei - slaat het weer om, en krijgen we te maken met de eerste regendruppels.
In de lucht in op de buienradar zien we dat er regen van betekenis aan komt, dus we trekken bij een picknickbank langs het smalle pad alvast onze regenbroeken aan, ondertussen nog even een broodje etend.
Even verlaten we het oude veldpad van de Harstewei om een eindje langs de N355 te lopen, waarna we westelijker toch weer de smalle Harstewei op gaan.
Bij de Ieswei aangekomen, gaat de Harstewei over in de Alde Harstewei, die we volgen tot aan de N355 ter hoogte van Zwartkruis, waar we de brede Kûkhernster Feart oversteken.

Door fikse regen en natte singels naar Burgum
Aan de overzijde van deze vaart gaan we de Zomerweg op. Direct aan het begin van de Zomerweg begint het serieus te regenen, dus ook de regenjas en de poncho moeten aan. De dreigende wolkenlucht in het westen voorspelt niet veel goeds, en de eerste donderslagen horen we al. Op het fietspad langs de Zomerweg begint het fiks te regenen, maar gelukkig deert die harde regen ons niet.
Na een heftige bui is het droog en blijft het droog.
Over de Ritskeloane doorkruisen we het Ritskebos naar de Menno van Coehoornweg.
Na het oversteken van de Menno van Coehoornweg gaan we verder zuidwaarts over de Syl.
De regendruppels die ons nu nog nat maken, vallen van de natte boombladeren van de boomsingel van de Syl, maar gaandeweg wordt het ook op dit pad droog.

Open Kerk in de Kruiskerk van Burgum
Op de kruising met de Nieuwstad wandelen we de bebouwde kom van Burgum binnen. 
Bij de 12e-13e eeuwse Kruiskerk aangekomen, hebben we geluk, want die wordt om 15:00 uur net geopend voor de wekelijkse Open Kerk-woensdagmiddag. 
We kunnen derhalve deze eeuwenoude kruiskerk bezichtigen, waar momenteel ook in het kader van het zaterdagse Tsjerkepaad een expositie is te bezoeken van een kunstenares uit Burgum.
We ontmoeten binnen de gastvrouw van de Kruiskerk, en bezichtigen het interieur van deze oude dorpskerk.
Over de Kloosterlaan, langs Glinstra State en door de Schoolstraat lopen we het winkelcentrum van Burgum binnen.
Daar verlaten we de doorgaande route om naar onze verderop geparkeerde auto te gaan.
We stappen in, en rijden eerst naar mim, om bij haar in Drachten op koffievisite te gaan. Daarna rijden we naar Buitenpost, waar we onze andere auto afhalen, alvorens we huiswaarts keren naar Feinsum.

Jabikspaad inclusief lus

Woensdag 10 juli 2024
 
Pelgrim Jolanda bij Refugio Ultreia Feinsum

















Oostroute noordwaarts en westroute zuidwaarts
Ze heeft de pelgrimstocht vanuit het Franse Limoges, over de Pyreneeën, tot aan Santiago de Compostela reeds volbracht.
Zoals voor zoveel andere pelgrims lonken voor haar daarna de andere pelgrimspaden ook, waaronder ook de Nederlandse pelgrimspaden richting Santiago de Compostela.
Pelgrim Jolanda uit Amersfoort heeft dan ook het goede plan opgevat om in Fryslân het Jabikspaad te bewandelen.
Dat pad begint in het Friese Sint-Jacobiparochie, waar je als pelgrim dan de keus maakt om de westroute via Franeker naar Jirnsum òf om de oostroute via Leeuwarden naar Jirnsum te volgen.
Pelgrim Jolanda wilde die keus niet maken, maar bedacht een alternatief, door vanuit Jirnsum noordwaarts eerst de oostroute te gaan bewandelen via Leeuwarden en Stiens naar Sint-Jacobiparochie, om daarna vanuit de Groate Kerk van Sint-Jacobiparochie zuidwaarts verder te lopen over de westelijke routevariant via Franeker en Jorwert naar Jirnsum, om daar dan het pelgrimspad te vervolgen naar Hasselt in de kop van Overijssel.

Overnachten in kerkrefugio's en in Refugio Ultreia Feinsum
Eergisteren ging pelgrim Jolanda van start in Jirnsum, waarna ze via Wirdum kuierde naar de kerk van Swichum, waar ze heeft overnacht in de kerkrefugio van Swichum.
Gisteren wandelde ze vanuit Swichum via Goutum, Leeuwarden, Jelsum, Koarnjum en Britsum naar Stiens, waar ze een bezoek bracht aan de 'Tsjerke Iepen' (open kerk) van de Sint-Vituskerk van Stiens, alwaar ze ook het mini-orgelconcert van kerkorganist Take Beukema bijwoonde.
Daarna wandelde ze vanuit Stiens over de Hege Hearewei op het Jabikspaad naar Feinsum, waar ze aan het eind van de middag in onze Refugio Ultreia Feinsum arriveerde voor haar pelgrimsmaaltijd met overnachting bij ons thuis in Feinsum.
Vanmorgen na het ontbijt staat ze om 9:05 uur klaar voor vertrek.  
Vanuit Feinsum gaat Jolanda vandaag via Oude Bildtzijl en Nieuwe Bildtzijl over de Waddenzeedijk naar Zwarte Haan, vanwaar ze het Jabikspaad vervolgt naar de Groate Kerk van Sint-Jacobiparochie, de markante kerkrefugio, waarin ze vannacht zal gaan overnachten.

Onkruidbestrijding op uienakker bij Feinsum

Dinsdag 9 juli 2024
 
Onkruidbestrijding aan de westkant van Feinsum

















Onkruid tussen de gewassen
De akkers zijn nog altijd nat van de vele regen, zo ook rond het Friese Feinsum.
Tussen alle buien door hebben we ook te maken gehad met enkele zonnige, warme dagen.
Gevolg daarvan is dat het onkruid tussen de nog laagstaande gewassen op de akkers snel groeit, en daarmee de groei van de gewassen belemmert.
Af en toe zien je dan ook tractoren met grote sproei-installaties erachter over de akkers rijden om het onkruid tussen de gewassen met onkruidbestrijdingsmiddelen te bespuiten.
Dat zien we ook vandaag aan de westkant van Feinsum op een uien-akker.

zondag 7 juli 2024

Flamingo Beach

Zondag 7 juli 2024
 
Cover van 'Flamingo Beach'

Moord in een resort op Curacao
De in Almere woonachtige Tara de Wit en haar man Amir Kasmi beleven hun droomvakantie in het prachtige 'Flamingo |Beach Resort' op Curaçao. 
Maar dan, midden in de nacht, horen ze een schreeuw gevolgd door tweemaal een klap, en vinden ze een dode vrouw net buiten hun safarihut. 
Als er niet veel later nóg een vrouw wordt vermoord in de omgeving van het resort, neemt hun vakantie een vreselijke wending….

Zomerlezen-cadeauboek
Suzanne Vermeer - aanvankelijk het pseudoniem van de in 2011 overleden thriller-auteur Paul Goeken, inmiddels onder die naam voortgezet door een schrijverscollectief - schreef het Zomerlezen-geschenk voor deze zomer van 2024. 
Deze thriller - in de categorie fictie - is in de maand juni 2024 door boekverkopers cadeau gegeven bij de verkoop van een Nederlandstalig boek van minimaal 15 euro, en is uitgegeven door de Stichting Collectieve Propaganda van het Nederlandse Boek.

Romantisch maar onveilig
Wat voor Tara & Kasmi als een tweede huwelijksreis begint met een even romantisch als onheilspellend tintje, brengt de lezer gaandeweg in een verhaallijn met list & bedrog, en uiteindelijk in een onverwachte wending als late ontknoping.
  • Er was zoveel om over te praten, en toch hebben we amper een woord met elkaar gewisseld.
  • Ik weet dat hij gelijk heeft, maar mijn gevoel zegt iets anders.
  • Heel even lijken we weer de oude Tara en Armin.
  • Er is nog zoveel te doen, en zo weinig tijd.
  • Voor een probleem weglopen, doe ik nooit.
  • Hier bestaan geen leugens en affaires.
  • Nog steeds heb ik het moeilijk met wat hij gedaan heeft, maar ik moet hem het voordeel van de twijfel gunnen.
  • Er zijn belangrijker zaken, en die hebben voorrang.

Swaddekuier

Zaterdag 6 juli 2024
 
Start van de Swaddekuier bij De Swadde in Buitenpost

15e editie in 2024
Op uitnodiging van Joske & Dethmer nemen Durkje en ik vandaag samen met hen deel aan de Swaddekuier. 
Het is niet te doen gebruikelijk dat Durkje en ik meelopen met dergelijke georganiseerde publiekstochten, maar voor deze keer hebben we daar een uitzondering voor gemaakt.
De 15e editie van deze Swaddekuier begint in Buitenpost, en deelnemers kunnen kiezen uit de afstanden van tien, twintig of veertig kilometer.

20 kilometer door de 'Noardlike Fryske Wâlden'
Wij wandelen gevieren de 20 kilometer lange tocht via Egypte, Kollumersweach, Westergeast, De Trieme en Feankleaster.
Rond 8:30 uur gaan we van start om de route langs enkele stempelposten lopen. 
Tijdens deze tocht krijgen we enkele fikse buien over ons heen, waarna we te maken krijgen met enkele opklaringen. 
Rond 14:30 uur bij terugkomst in Buitenpost begint de wind aan te wakkeren met harde windstoten, maar daar waren we middels een weerswaarschuwing van 'code geel' al voor gewaarschuwd. 

vrijdag 5 juli 2024

Op weg naar Jacobus

Vrijdag 5 juli 2024
 
Cover van 'Op weg naar Jacobus'

Ontstaan en ontwikkeling van de Jacobus-culte
Het Spaanse Santiago de Compostela is al eeuwenlang één van de belangrijkste bedevaartsoorden in de christelijke wereld. 
Volgens de overlevering bevinden zich in de kathedraal van Santiago de Compostela de stoffelijke resten van Jacobus de Meerdere, één van de twaalf apostelen van Jezus Christus. 
Aan de hand van het twaalfde-eeuwse verzamelhandschrift 'Het Boek van Sint Jacobus', beschrijft Jan van Herwaarden het ontstaan en de ontwikkeling van de Jacobus-cultus. Daarbij besteedt Van Herwaarden ook aandacht aan de (kerk)politieke context, èn aan de zogenaamde 'Kroniek van Turpijn', waarin wordt verhaald hoe Karel de Grote op aansporing van de heilige Jacobus in Spanje tegen de ongelovigen streed. 
Dat verzamelhandschrift bevat tevens een 'Gids voor de Pelgrim', die door Van Herwaarden naar het Nederlands is vertaald en van verklarende aantekeningen is voorzien. 
De Jacobusverering heeft niet alleen velen tot pelgrimeren gebracht, maar vormde ook een belangrijke stimulans voor tal van cultuuruitingen van verscheidene aard. De illustraties in dit boek van Jan van Herwaarden vormen daarvan een getuigenis.

Deel I en II van dit boek
Jan van Herwaarden gaf zijn in 1992 uitgegeven boek hierover de titel 'Op weg naar Jacobus', met als subtitel 'Het Boek, de Legenda en de Gids voor de Pelgrim naar Santiago de Compostela'.
Zijn boek is uitgegeven in samenwerking met de Faculteit der Historische en Kunstwetenschappen van de Erasmus Universiteit Rotterdam. 
Het eerste deel van dit boek handelt over 'Het Boek, de Legende en de Verering' (over samenstelling en inhoud), en het tweede deel gaat over 'De Gids van de Pelgrim', dat wordt beschouwd als een cultuurhistorisch document van de eerste orde.
Het is een bijzonder verhaal hoe de overlevering van het graf van Sint Jacob is ontstaan, en hoe op grond daarvan een belangrijke christelijke pelgrimage is ontstaan. 
In zijn boek wordt door Jan van Herwaarden de aandacht gevestigd op een verzamelbundel uit de twaalfde eeuw, namelijk 'Het Boek van Sint Jacobus', waarin de Jacobus-overlevering is geboekstaafd, en waarin bovengenoemde 'Gids voor de Pelgrim' is opgenomen. De in het Nederlands vertaalde tekst van die 'Gids voor de Pelgrim' vormt met uitgebreide verklarende aantekeningen het tweede gedeelte van dit boek.
In het eerste gedeelte staat te lezen wat het 'Boek van Sint Jacobus' inhoudt. Een aantal opmerkingen over pelgrims uit dat boek komt aan de orde, gevolgd door een uiteenzetting over het stapsgewijs ontstaan van de Jacobuslegende, tot en met de grafvondst aan het begin van de 9de eeuw. 
Het ontstaan èn de verdere uitbouw van de Spaanse Jacobuscultus hadden elk een duidelijke politieke en kerkelijke context. 

De Kroniek van Turpijn
Van Herwaarden besteedt in zijn boek ook aandacht aan de 'Kroniek van Turpijn', zo genoemd naar een bisschop van Reims, die tevens één der trouwe paladijnen (paleiswacht) van de Frankische vorst Karel de Grote was, en die de kroniek zou hebben opgetekend.
Deze kroniek was een onderdeel van het 'Boek van Sint Jacobus' en behelst het gedenkwaardige verhaal over Karel de Grote die in een visioen (droom) door de heilige Jacobus werd aangespoord om in Spanje tegen de ongelovigen te strijden. 
Dat historische relaas is een kroniekmatige tegenhanger van het befaamde Roelandslied (Chanson de Roland). Een handschrift met de genoemde stukken wordt onder de naam 'Codex Calixtinus' in de bibliotheek van Santiago de Compostela bewaard. Die codex dankt zijn naam aan paus Calixtus II (1119-1124), die waarschijnlijk even weinig van doen heeft gehad met dat boek als Turpijn met zijn kroniek. 
De hele zaak hangt eigenlijk aan elkaar van verzinsels, die elk op zichzelf daarentegen wel nauw tégen de historische werkelijkheid aanhangen. En hoe spannend het ook is om dat patroon te ontrafelen, en daarmee het samenstel van de verzinsels te presenteren, steeds moet het besef levend blijven dat geen enkele aantoonbare historische waarheid ook maar iets afdoet aan de uitwerking van de Jacobus-legende èn aan de werkelijkheid van de Jacobusverering. 
Die verering heeft niet alleen veel mensen tot pelgrimeren gebracht, maar vormde ook een belangrijke stimulans voor tal van cultuuruitingen van allerlei aard. De illustraties in dit boek van Jan van Herwaarden vormen daarvan een getuigenis.

Voorwoord
  • De wegen naar Compostela waren pelgrimsroutes en handelswegen, die een belangrijke rol speelden in de culturele uitwisseling tussen ver van elkaar gelegen gebieden in Latijns-christelijk Europa.
Het Boek, de Legende en de Verering
  • Er zijn aanwijzingen in de richting van Aimeri Picaud als één van de belangrijkste samenstellers van de Codex Calixtinus.
  • Nicolaïsme: het overtreden van het gebod tot celibaat van priesters.
  • Simonie: de verwerpelijke gewoonte om kerkelijke ambten en diensten voor geld te kopen en te verkopen.
  • Pelgrims onderweg mochten niets meer dan het uiterst noodzakelijke bij zich hebben, en wat zij bij zich hadden, moesten ze met elkaar delen, want het was schandalig als de ene pelgrim gebrek leed, en de ander rijkelijk was voorzien.
  • Een oud pelgrimsideaal: de pelgrim ging op weg om in versterving (in eremo) God te dienen.
  • Pelgrims reisden door een bezeten wereld vol gevaar. Pelgrims moesten ook bedacht zijn op allerlei laakbare praktijken, waarvan zij tijdens hun reis het slachtoffer konden worden.
  • De beide schelp-helften van de Jacobsschelp duiden op de liefde Gods en de naastenliefde, en de vingervormige schelpschalen verwijzen naar de handen der gelovigen, die goede werken verrichten.
  • Pelgrims moesten onderweg in vrede met elkaar leven, en twist en toorn (lis & ria) vermijden.
  • Pelgrims moesten (met water) aangelengde wijn drinken, om dronkenschap te voorkomen.
  • De wortel van alle kwaad is de hebzucht.
  • Jacobus werd het zinnebeeld van de rechtzinnigheid, en van de eenheid van de Spaanse kerk.
  • De weduwe van een koning mocht in geen geval hertrouwen; maar moest meteen na het overlijden van haar echtgenoot de wereld verzaken en in een klooster treden.
  • De ligging van het heiligdom (het graf van Sint Jacobus) zo dicht bij de frontlijn tussen de islamitische en de christelijke wereld, maakte het nieuwe vereringscentrum (dat graf in Santiago de Compostela) tot ideologisch startplaats van de christelijke strijd tegen de ongelovigen (waarmee de moren/islamieten hier werden bedoeld).
  • De bedevaarten naar Santiago de Compostela pasten binnen de migratiestroom, en hadden effecten op de verstedelijking langs de wegen naar Santiago de Compostela.
  • Bedevaarten betekenden een impuls tot talloze cultuuruitingen.
De Gids van de Pelgrim
  • In Triacastela ontvingen de pelgrims een brok steen, om met zich mee te dragen naar Castañeda, waar kalk gemaakt werd voor de bouw van de basiliek van de apostel Jacobus in Santiago de Compostela.
  • Eutropius (martelaar en bisschop van Saintes) vertelde zijn vader over zijn ontmoeting met Jezus aan het Meer van Galilea/Tiberias: "Ik heb een man gezien die Christus wordt genoemd, en die nergens ter wereld zijn gelijke kent".
  • De apostelen van Jezus vielen al snel door allerlei wonderen op, terwijl zij voor allen het zaad van het eeuwige leven strooiden.
  • De kerk (basiliek/kathedraal van Santiago de Compostela) is een onbeschrijflijk wonderbaarlijk bouwwerk, van een volmaakte schoonheid.
  • Geloof, kuisheid, geduld, nederigheid, hoop, matigheid, liefde en eendracht overwinnen de kwade tegenkrachten (naar Prudentius).
  • De vrucht van de Heilige Geest (naar Paulus); ofwel de negen deugden: liefde, blijdschap, vrede, lankmoedigheid, vriendelijkheid, goedheid, trouw, zachtmoedigheid en zelfbeheersing.
  • Op het altaar van de heilige Jacobus in de kathedraal van Santiago de Compostela mag niemand anders de mis celebreren dan een bisschop, een aartsbisschop, de paus, of een kardinaal van die kerk.
  • De zeven vruchten van de Heilige Geest (naar Jesaja): wijsheid, verstand, raad, sterkte, wetenschap, vroomheid en de vreze Gods.
  • Zowel arme als rijke pelgrims van welke herkomst dan ook, die uit Santiago de Compostela vertrekken of daar aankomen, moeten gastvrij worden ontvangen en onthaald.
  • Pelgrims van Sint Jacobus, of zij nu arm zijn of rijk, hebben het recht te worden ontvangen en liefdevol te worden verzorgd.

donderdag 4 juli 2024

Eerst het Jabikspaad, en dan als pelgrim de Pyreneeën over

Donderdag 4 juli 2024
 
De drie Zwolse wandelaars bij Refugio Ultreia Feinsum op het Jabikspaad

















Vanaf het Jabikspaad de camino op
Drie wandelaars melden zich vandaag bij onze Refugio Ultreia Feinsum voor een refugiostempel in hun routegids van het Friese pelgrimspad Jabikspaad.
Gisteren zijn ze het bewandelen van het Jabikspaad begonnen in Sint-Jacobiparochie, waarna ze vannacht hebben overnacht in Oude Bildtzijl.
Vanmorgen hebben ze Oude Bildtzijl verlaten, en kuieren ze over het Jabikspaad via Feinsum, Stiens, Britsum, Koarnjum en Jelsum naar Leeuwarden.
Deze drie wandelaars op het Jabikspaad zijn een vader en moeder met hun dochter. De laatste is recent geslaagd voor het VWO, en heeft het mooie plan opgevat om over enkele weken, in september, de Camino Franchés te gaan lopen naar het Spaanse bedevaartsoord Santiago de Compostela. 

Pelgrimeren op een kruispunt van je leven
Met de trein reist ze vanuit haar woonplaats Zwolle naar het zuid-Franse Saint-Jean-Pied-de-Port, aan de voet van de Frans-Spaanse Pyreneeën, waarna ze dan haar pelgrimage begint met de oversteek over de Pyreneeën, naar Roncesvalles aan de andere kant van de Pyreneeën, waarna haar Spaanse camino begint naar Santiago de Compostela.
Ze heeft nog enkele adviesvragen aan ons om goed voorbereid aan haar pelgrimage te beginnen, en nadat we haar enkele praktische tips voor het pelgrimeren hebben gegeven, overhandigen we haar een witte Jacobsschelp, waarmee ze op de camino direct herkend zal worden als pelgrim van Sint Jacob, en dan op de nodige steun en toeverlaat van Spanjaarden en anderen mag rekenen tijdens haar pelgrimage, die op haar vast en zeker onuitwisbare indrukken zal achterlaten, die voor de rest van haar studie, werken en leven hoogstwaarschijnlijk heel waarde(n)vol zullen zijn. 
Met een "Buen Camino!" als pelgrimsgroet nemen we afscheid, en dan gaan ze vanuit onze refugio het Jabikspaad weer op, de Hyltsjebrêge over, en dan de Hege Hearewei op, vooreerst richting Stiens, en dan naar Leeuwarden.

Uitbreiding glasvezelnetwerk in Feinsum

Woensdag 3 juli 2024
 
Eerst glasvezel-netwerk-uitbreiding
Deze week is begonnen met de uitbreiding van het glasvezelnetwerk in Feinsum. 
Deze keer is het Glaspoort (een joint venture van APG - de pensioenuitvoerder van het ABP - en van KPN), die ook gaat graven in ons dorp, om haar glasvezelkabel naar de woningen in Feinsum aan te leggen, naar de grond- en woningeigenaren van Feinsum die daar goedkeuring voor hebben gegeven.
Een extra glasvezelnetwerk maakt het mogelijk dat huizenbezitters een abonnement kunnen afsluiten met een groter aantal aanbieders van telecommunicatie en internet. Glaspoort heeft volgens haar eigen website op dit moment contracten met totaal 29 providers (daar onderverdeeld naar 14 zakelijke en 9 particuliere), die aanbieders zijn van internet- en telecomdiensten. Naast Ziggo en Glaspoort kunnen bijvoorbeeld ook andere aanbieders zoals Delta Fiber en E-Fiber glasvezelnetwerken aanleggen, waarbij het dan voorkomt dat de straten meer dan één keer open moeten worden gelegd om achtereenvolgens glasvezelkabels van al die aanbieders in de grond te leggen. Meer aanbieders van glasvezelnetwerken creëren een toenemende prijsconcurrentie op de markt van telecom en internet.

Daarna abonnementen-verkoop
's Morgens beginnen de kabelleggers met het graven van de gleuven in straten en erven, waarin later op de dag de glasvezelkabels worden gelegd. Daarna worden de kabelgoten gedicht en de grond geëgaliseerd of het wegdek ter plekke opnieuw bestraat. 
Het is allemaal een goed georkestreerde organisatie van mens en materieel, van kabelleggers en toezichthouders van Glaspoort en gemeente, en waar bij het graven van de kabelgoten bestaande leidingen worden beschadigd of vernield, rijden de auto's van aanbieders van bijvoorbeeld telecomkabels en gasleidingen aan om de nodige reparaties te verrichten alvorens de werkzaamheden van de kabelleggers verder kunnen gaan.
Als alle kabels zijn gelegd, en de aansluitingen in de aanliggende gebouwen zijn gecreëerd kunnen dan de aanbieders van telecom en internet de markt op om hun abonnementen te verkopen. Je kunt er dus wel van uitgaan dat de bij Glaspoort aangesloten aanbieders van internet en telecom zich te zijner tijd zullen gaan melden bij de inwoners van Feinsum, om hun concurrerende abonnementen ten verkoop aan te bieden.

dinsdag 2 juli 2024

Ga door! En God helpe ons!

Dinsdag 2 juli 2024
 
Tekstbord op de kapel bij Oia in Spanje
De Here zegene u 
en behoede u; 
de Here doe zijn aangezicht 
over u lichten 
en zij u genadig; 
de Here verheffe 
zijn aangezicht over u 
en geve u vrede.

Heenzending met Zegen
Voor ons als kerkgangers in Stiens is het al zo heel gewoon bijzonder dat wij aan het eind van de kerkdienst van de voorganger Gods Zegen met bovenstaande woorden meekrijgen. 
En in andere gevallen ontvangen we Gods Zegen ook wel met andere gesproken of gezongen woorden, zoals bijvoorbeeld met de Zegen van Sint Patrick, die begint met: De Heer is vóór u om u de juiste weg te wijzen, enz.
We hopen dan dat Gods Zegen in ons mag doorwerken. Na deze heenzending mogen we als gezegende mensen naar buiten gaan, de wereld in, om na de kerkdienst de dienst van de kerk de wereld in te brengen, en om tot zegen te zijn voor iedereen die we daarna zullen ontmoeten. Wat zou het mooi zijn dat door die ontvangen Zegen iets van Gods goedheid en genade door ons zichtbaar gaat doorwerken in de dagen die erop volgen.

Pelgrimszegen
Zo’n heenzendingszegen – maar dan anders – mochten Durkje en ik eind april van dit jaar (2024) ontvangen bij aanvang van onze pelgrimstocht op de Spaanse Camino Mozárabe, van Almería via Granada en Córdoba naar Mérida; een wandelpelgrimage van 30 dagen door de bergen van de Sierra Nevada en de Sierra Morena, in het zuiden van Spanje.
In Almería maakten we kennis met de Spaanse Nely, die namens het pelgrimsgenootschap van Andalusië de startende pelgrims met raad en daad bijstaat, om zo goed als mogelijk van start te gaan op deze Camino Mozárabe. Nely vroeg ons of we met haar mee wilden naar de mis in de kathedraal van Almería, om aan het eind van de mis van de dienstdoende priester de pelgrimszegen te ontvangen. Wij maakten van dat lieve aanbod graag gebruik, en stonden aan het eind van de mis samen voor het altaar voorin de kathedraal, waar Durkje en ik ten overstaan van de kerkgangers de pelgrimszegen ontvingen. 
Na de mis nam de priester ons mee naar de sacristie van de kathedraal, waar we het kathedraal-stempel in onze pelgrims-paspoorten kregen, als een soort zegel van de Zegen. 
Als gezegende pelgrims werden we samen heengezonden, en vertrokken we de volgende ochtend in alle vroegte bij de kathedraal, voor een ruim vijf weken durende pelgrimstocht over eeuwenoude pelgrimspaden.

Ultreïa!
Zodra je in Spanje op straat loopt met je rugzak met daarop een Jacobsschelp ten teken dat je als pelgrim op weg bent naar Santiago de Compostela, word je heel vaak hartelijk gegroet door de Spanjaarden, en wensen ze je een ‘Buen Camino!’, ofwel een goede pelgrimstocht.
Al sinds de Middeleeuwen is het gebruikelijk dat pelgrims op weg naar Santiago de Compostela worden gegroet, en daarvoor gebruikte men dan de groet ‘Ultreia!’
Tot op heden wordt die pelgrimsreis-groet onderweg nog uitgesproken, en tot op heden ook in brieven en in emailberichten van pelgrims onderling. 
Deze middeleeuwse pelgrimsgroet ‘Ultreia’ is tevens een pelgrimswens. Het betekent zoveel als: voorwaarts, ga door, geef niet op! 
‘Ultreïa’ komt van het Latijnse ‘ultra’ of ‘ulterius’, wat betekent: hogerop, vooruit, ga verder, niet opgeven. 
Je vindt het ook terug in bepaalde wapenspreuken zoals ‘Nec plus ultra’, wat staat voor: het hoogste, het allerbeste, dat wat door niets overtroffen wordt.

Ultreïa! E sus eia Deus adjuva nos!
Als pelgrims bijeenkomen, zingen zij graag samen het Ultreia-lied. Daarin komt achter te Ultreia-groet de spreuk “E sus eia Deus adjuva nos!”, dat zoiets betekent als: “En God helpe ons!”. 
Onze pelgrimsherberg in Feinsum hebben wij zichtbaar de naam ‘Ultreia’ gegeven, zodat alle wandelaars en pelgrims die op het Jabikspaad onze refugio passeren, aangemoedigd worden om de pelgrimstocht (ook van het leven) moedig voort te zetten.
Als de zondags heengezonden kerkgangers zien wij het als een dienst van de kerk en als een dienst van ons als medepelgrims om passerende pelgrims voort te helpen, door hen gastvrij te ontvangen en hen te faciliteren met wat zij op dat moment nodig hebben om vol goede moed daarna weer voort te gaan. Voor de één is dat een stempel, voor de ander een kopje koffie of even naar de wc, en weer een ander overnacht bij ons, of spreekt bij het afscheid dank uit voor de koelte in de zomer, de warmte in de winter, of voor het goede gesprek aan tafel.
God zal al die pelgrims wel helpen, maar ik vind dat Durkje en ik Hem daar best wel een beetje bij kunnen helpen.

Kerk van nu en van de Toekomst
Pelgrimeren doe je nooit alleen. 
Onderweg heb je beslist anderen nodig; om je de weg te wijzen, om je te voeden, om je tot rust te laten komen als je moe bent of als je het even niet meer ziet zitten. 
Het lijkt wel kerk-zijn, want ook in de kerk heb je beslist anderen nodig. 
Ambtsdragers, vrijwilligers, en al die gemeenteleden hebben elkaar nodig voor een optimaal kerk-zijn als geloofsgemeenschap. 
We hebben elkaar nodig om de weg niet kwijt te raken, om elkaar de juiste weg te wijzen en om elkaar te ondersteunen waar dat noodzakelijk en waar dat wenselijk is.

We willen het werk van onze kerk voortdurend verbeteren.
Ultreia!

Ook als het even tegen zit, 
en als we het soms even niet zien zitten als gemeentelid of als gemeente-werker; 
dan willen we toch door, 
en geven we niet op.
Ultreia!

We zoeken als geloofsgemeenschap binnen en buiten onze kerkgebouwen voortdurend 
naar een begaanbare weg, 
naar de beste route, 
leidend naar een voortreffelijke dorpsgemeenschap.
Ultreïa! E sus eia Deus adjuva nos!

Ga door! En God helpe ons!
 
Column
Deze (mijn) column werd gepubliceerd in de Twaklank van juli/augustus 2024.
Twaklank is het informatie- en opinieblad van de Protestantse Gemeente te Stiens.
 




maandag 1 juli 2024

Spanien: Mozarabischer Jacobsweg von Granada nach Mérida

Maandag 1 juli 2024
 
Cover van de Duitstalige pelgrimsgids
Spaanse Camino Mozárabe
Vanuit het zuiden van Spanje lopen verschillende Spaanse pelgrimsroutes naar Santiago de Compostela.
Eén van die aanlooproutes naar Santiago de Compostela is de zogenoemde ‘Camino Mozárabe’, die begint in Almería (aan de Middellandse Zee), en die dan via Granada en Córdoba ongeveer 630 kilometer noordwestelijker eindigt in Merída, waar de Camino Mozárabe aansluit op de Via de la Plata, die bij Astorga in het noorden van Spanje aansluit op de Camino Franchés, richting Santiago de Compostela.
Durkje en ik besloten deze pelgrimsroute door het zuiden van Spanje te gaan lopen, en gebruikten daarbij ter voorbereiding de Engelstalige en de Duitstalige en de Franstalige routegidsen.
  • De Britse routegids beschrijft deze pelgrimsroute naar Mérida vanuit drie verschillende startplaatsen, namelijk vanuit Málaga, vanuit Jaén èn vanuit Almería.
  • De Duitse routegids beschrijft deze pelgrimsroute naar Mérida echter pas vanuit Granada, waar de beide aanlooproutes vanuit Málaga en Jaén verderop dan op aansluiten.
  • De Franse routegids beschrijft deze pelgrimsroute naar Mérida alleen vanuit Almería. 
Durkje en ik hebben ervoor gekozen om vanuit het zuiden van Spanje te gaan pelgrimeren op deze Camino Mozárabe, van Almería naar Mérida, die in het geheel in de Franse routegids wordt beschreven.

Spanien: Mozarabischer Jacobsweg von Granada nach Mérida
De Duitstalige routegids geeft in de titel van de pelgrimsgids al aan dat die uitsluitend het route-deel van Granada naar Mérida beschrijft.
Op de boekrug staat: 'Spanien: Mozarabischer Jacobsweg', dus daar staat niet het begin en het eind van dit deel-traject op vermeld.
De titel van deze pelgrimsgids is de Duitstalige benaming van de Camino Mozárabe, namelijk: 'Mozarabischer Jacobsweg'.
Voorafgaand aan de routebeschrijving geeft deze wandelgids in zo'n 25 pagina's eerst nog een uitgebreide beschrijving van allerhande items die met deze camino te maken hebben, zoals bijvoorbeeld iets over het land, geschiedenis, praktische pelgrimszaken, informatie-adressen, vervoer, klimaat en taal; en met achterin de pelgrimsgids een korte woordenlijst en index.

Michael Hennemann
Deze routegids is geschreven door de Michael Henneman, de Duitser die als auteur en fotograaf een groot aantal reis- en outdoor-boeken en -tijdschriftartikelen op zijn naam heeft staan. 
Wij gebruikten tijdens onze pelgrimage deze Duitse routegids in de editie van 2017. Dan  realiseer je je dat de beschrijving allicht niet helemaal actueel meer is, maar dat hoeft geen probleem te zijn, want de nogal diverse bewegwijzering onderweg is prima, en de hoofdregel voor pelgrims en wandelaars is om in principe de wegwijzers in het veld te volgen voor de meest actuele route.
Deze Duitse wandelgids beschrijft de pelgrimsroute in woord en beeld, met (38) routekaarten en (45) kleurenfoto's. Bezienswaardigheden zoals kerken en kloosters, en natuurlijk ook de pelgrimsherbergen, openbaar vervoer en horeca worden per etappe vermeld. 
De etappes zijn qua tussenliggende kilometers onderverdeeld in trajecten van plaats naar plaats, waarbij per plaats ook de hoogtemeters op de (37) hoogteprofielen zijn vermeld.

In de antieke voetsporen van Romeinen, Moren en Spanjaarden
Op deze pelgrimsroute maak je kennis met het Moorse verleden van Spanje, alhoewel sommige trajecten al ouder zijn, namelijk al door de Romeinen aangelegd en gebruikt. 
Deze Mozarabische route werd van oudsher gebruikt door christenen die in het Arabische - door de Moren bezette - deel van Spanje woonden, en is dan ook één van de oudste originele pelgrimsroutes naar Santiago de Compostela. 

Van 17 naar 20 etappes
Na een korte inleiding biedt deze Duitse gids een overzicht van de ruim 400 kilometer lange pelgrimstocht tussen Granada en Mérida, onderverdeeld in 17 etappes met afzonderlijke etappe-afstanden tussen 16,5 en 44,2 kilometer.
Zo zou je kunnen komen tot een totaal aantal van 17 etappes, met een gemiddelde lengte van ruim 23,5 kilometer per etappe.
Durkje en ik hebben de hele pelgrimstocht van Almería naar Mérida aanvankelijk volgens een iets gewijzigde etappe-indeling onderverdeeld in 29 etappes, maar omdat we onderweg het aantal geplande rustdagen onderweg niet hebben benut, resteerden er aan het eind nog een aantal reservedagen, en hebben we van de laatste twee etappes er drie gemaakt, om nog een extra wandeldag in te lassen, en totaal op 30 wandeldagen te komen, met een gemiddelde lengte van zo'n 21 kilometer per etappe. Het was heerlijk om zo nog een extra dag te genieten van het wandelen op deze mooie pelgrimsroute.
De 17 etappes tussen Granada en Mérida in deze Duitse pelgrimsgids hebben Durkje en ik onderverdeeld in 20 etappes, met dan een gemiddelde etappe-lengte van ruim 20 kilometer per dag.

Verslagen van alle 30 etappes van de Camino Mozárabe
Van alle afzonderlijke etappes heb ik een dagverslag in de vorm van een blog geschreven, en die als praatje bij plaatjes (een mooie fotoselectie) gepubliceerd op mijn (deze) weblog.
Hieronder staan van alle etappes - zoals Durkje en ik die in het voorjaar van 2024 hebben gelopen - een weblink naar het dagverslag van de hieronder aangegeven etappes.
De Camino Mozárabe liepen we in de volgende dertig dagen:
Bovenstaande 9 etappes staan dus in de Duitstalige pelgrimsgids niet beschreven.


De Duitstalige pelgrimsgids van Michael Hennemann beschrijft dan wel de daaropvolgende 17 etappes van Granada naar Mérida, die wij in 20 dagen als volgt hebben gelopen:

zaterdag 29 juni 2024

Jacobspad - een pelgrimage van Uithuizen naar Groningen (v.v.)

Zaterdag 29 juni 2024
 
Cover van Jacobspad

Routegids sinds 1999
Op 9 september 1999 (dus bijna 25 jaar geleden) publiceerden Thom Oosterhof en Jan van de Zee hun eerste druk van de routebeschrijving 'Jacobspad - een pelgrimage van Uithuizen naar Groningen (v.v.)' met een oplage van 200 gidsen.
De versie die ik van deze routebeschrijving heb, is de 14e druk van 18 maart 2004, dus bijna vijf jaar later. Nog steeds is het dan een zwart/wit-uitgave, maar met de uitgave van die 14e druk hadden ze al meer dan 2.000 exemplaren van deze pelgrims- en onthaastingsgids stuk voor stuk handmatig ingekleurd met de rode routelijn.
Thom Oosterhof verzorgde het typewerk, en Jan van der Zee tekende de illustraties voor deze routegids. Samen verzorgden zij de redactionele inhoud van deze gids voor fietsers en voor wandelaars.

Routebeschrijving van 2004
Het leek de beide makers een aardige gedachte om vanuit het 'Finisterre' (einde der aarde) in de provincie Groningen (Uithuizen) een pelgrimsroute uit te zetten naar de stad Groningen, die vanuit die stad en door Drenthe via het Overijsselse Hasselt een aansluiting zou vinden op de grote doorgaande pelgrimsroute naar het Spaanse bedevaartsoord Santiago de Compostela.
Hun pelgrimspad van Uithuizen naar de stad Groningen is totaal ongeveer 42 kilometer lang, gaand door een landschap 'waar de klei nooit helemaal van je voeten te krijgen is'; tevens een landschap met weidsheid, stilte, rust en schone heldere lucht.
Deze wandelgids geeft naast de routebeschrijving qua tekst en kaartmateriaal ook de nodige nuttige wenken voor het bewandelen (of fietsen) van deze route, met aandacht voor bijvoorbeeld: overnachtingsadressen, proviand, kleding, kerken die je passeert, het landschap, en de bewegwijzering in het veld.
Achterin de gids vind je in het kort enige informatie over Santiago de Compostela, de patroonheilige Jacobus de Meerdere, motieven om te pelgrimeren, en een stukje geschiedenis van Spanje.
Dat onder Groningers vroeger de pelgrims niet in hoog aanzien stonden, blijkt uit een vermelding uit het Groninger woordenboek van K. ter Laan, waarin het spreekwoord 'Veur pelgrim loopn' je duidelijk maakt dat de Groningers het pelgrimeren maar een nutteloze bezigheid vonden. 

Van Uithuizen via Groningen en door Drenthe naar Hasselt
Deze routebeschrijving van Oosterhof & Van der Zee zou je kunnen beschouwen als een voorloper van de routegids die veel later verscheen van het Jacobspad in haar huidige beschrijving. In die nieuwe wandelgids-versie gaat het Jacobspad verder dan tot Groningen, want het actuele Jacobspad begint in het noord-Groningse Uithuizen, en loopt door Drenthe, en dan nog door tot in Hasselt, in de kop van Overijssel.
In Hasselt komen het Friese Jabikspaad en het Groninger Jacobspad bijeen, opdat men vanuit Hasselt verderop zuidwaarts pelgrimeert door Nederland, België, Frankrijk en Spanje naar Santiago de Compostela.
Durkje en ik hebben bij het bewandelen van het Jacobspad in 2013 en 2014 gebruik gemaakt van de uitgebreide routegids van het actuele Jacobspad uit het jaar 2008, uitgegeven door de huidige Stichting Jacobspad Groningen-Drenthe. Daarin staat dus ook het traject van Uithuizen naar Groningen van de oorspronkelijke gidseditie van 1999-2004 beschreven, door mij in de volgende twee blogs omschreven:

donderdag 27 juni 2024

Walk of Wisdom

Donderdag 27 juni 2024
 
Cover van de wandelgids voor de Walk of Wisdom
















Wel of geen pelgrimstocht
Na onze pelgrimage op de Spaanse Camino Mozárabe, weer teruggekomen in Nederland, beginnen Durkje en ik te wandelen op de 'Walk of Wisdom'.
De wandelgids ervan noemt deze wandelroute een eigentijdse pelgrimsroute. Het is echter geen pelgrimsroute in de gebruikelijke betekenis, onder andere omdat deze wandelroute niet leidt naar een heilige plek, zoals het graf van de heilige Jacobus al wel eeuwenlang door pelgrims wordt gezien als de heilige bestemming van de pelgrimsroute naar Santiago de Compostela. In die zin is dit dus geen pelgrimsroute.
Daarentegen beschrijft de wandelgids van de Walk of Wisdom dit pad wel als een route waarop je de tijd kunt nemen om over je levenservaringen na te denken, wat je zou kunnen beschouwen als – zoals ze dat ook wel noemen – een innerlijke, interne pelgrimage, dus niet naar buiten, maar naar binnen. Iedereen maakt met het ouder worden wel zo’n reis naar binnen, ofwel een ‘Walk of Wisdom’.


Wandelroute Walk of Wisdom
De Walk of Wisdom is een 136 kilometer lange wandelroute over heuvels, door bossen, langs rivieren en door oude cultuurlandschappen rondom Nijmegen. De route begint en eindigt in de Nijmeegse Stevenskerk.
Buiten Nijmegen wandel je oostwaarts door de Ooijpolder, en dan buig je af naar het zuiden richting Beek en Groesbeek. In Duitsland ga je langs Kranenburg verder door het Reichswald richting Milsbeek. Daarna buig je af naar het noordwesten via Mook, Molenhoek en Malden, en dan verder via Grave, Ravenstein, Wijchen, Afferden en Deest langs de Waal terug in oostelijke richting naar de Stevenskerk in Nijmegen.
Deze keer lopen Durkje en ik niet samen, maar gaan zwager Eelke & schoonzus Ike met ons mee. Op de zesde dag wandelde ook achterneef Noud met ons mee. Zij wonen allen op een strategische plek, in Malden, redelijk centraal langs de grote omtrekkende beweging van de Walk of Wisdom rond Nijmegen. Malden gebruiken we derhalve elke dag als uitvalsbasis.
De planning was om de 136 kilometers gedurende acht aaneensluitende dagen af te leggen, in zeven etappes van gemiddeld zo’n 20 kilometers, met de vijfde dag van de acht dagen als pauzedag.
De routegids beloofde ons een meerdaagse wandeling door prachtige natuur, met een grote diversiteit aan landschappen, langs eeuwenoude plaatsen, en plekken met een bewogen geschiedenis. 
 

Verslagen van de 7 etappes van de Walk of Wisdom
Van onze zeven afzonderlijke etappes heb ik een dagverslag in de vorm van een blog geschreven, en die als praatje bij plaatjes (een fotoselectie) gepubliceerd op mijn (deze) weblog.
Hieronder staan van alle zeven etappes - zoals wij die met z'n vieren in juni 2024 hebben gelopen  - een weblink naar het dagverslag van de hieronder aangegeven 7 etappes.
De Walk of Wisdom liepen we in de volgende zeven dagen:

Zonsondergang in Feinsum

Woensdagavond 26 juni 2024
 
Zonsondergang in Feinsum

Sybrand Buma over Wite Buma

Woensdag 26 juni 2024
 
Lezing van Sybrand van Haersma Buma over Wiardus Willem Buma

















Buma & Buma
Vanavond verzorgt Sybrand van Haersma Buma – momenteel burgemeester van de gemeente Leeuwarden - een lezing voor het Koninklijk Fries Genootschap (ofwel: it Keninklik Frysk Genoatskip foar Skiednis en Kultuer (KFG)).
Deze lezing vindt plaats in Tresoar te Leeuwarden
Sybrand van Haersma Buma verhaalt vanavond over de tijd van zijn betbetovergrootvader Wiardus Willem (Wite) Buma (1802-1873); die leefde in een tijd waarin de geest van verandering voortdurend in botsing kwam met de wens tot behoud van wat restte van het oude Fryslân. 

Herontdekking van de Friese identiteit
In het begin van de 19e eeuw was Fryslân van een trots zelfstandig gewest met een eigen stadhouder veranderd in een perifere provincie, ondergeschikt aan de Hollandse regering in Den Haag. 
Dit verlies aan Friese eigenheid leidde tot een opleving van de belangstelling voor het roemruchte Friese verleden. 
Een kleine bovenlaag van de oude adel en van de nieuwe burgerij liep voorop in de herontdekking van de eigen Friese identiteit. De oprichting van het Fries Genootschap in 1827 was hier een belangrijke uiting van. 
Een prominente vertegenwoordiger van deze Friese elite was mr. Wiardus Willem Buma, gedeputeerde, tevens lid en president van het provinciaal gerechtshof van Fryslân. Als gedreven historicus en vooraanstaand lid van het Fries Genootschap diepte Wite Buma de ene na de andere vondst uit het rijke Friese verleden op, die hij op genootschapsavonden presenteerde en waarover Wite Buma publiceerde in De Vrije Fries.

Gezin Buma
Het geheugen van Fryslân speelt een belangrijke rol in Sybrand Buma zijn boek met als titel: ‘Wiardus Willem Buma en het geheugen van Friesland’.
Wite Buma is op de achtergrond in zijn tijd nogal aanwezig, en derhalve een man die er indertijd deed.
Wite is geboren in 1802, midden in de Franse tijd, en woonde aan de Nieuwstad. 
Zijn vader was advocaat, en werd later burgemeester. Hij ging wonen in een helft van het Stadhouderlijk Hof. De koning logeerde indertijd tijdens een werkbezoek bij de burgemeester. De koning wilde het Stadhouderlijk Hof terug, en kocht de helft terug voor 34 duizend gulden. Daarom vertrok het gezin Buma uit het Stadhouderlijk Hof.
Zijn ouders waren steenrijk, want ze hadden ongeveer een miljoen gulden.

De jongeheer Wite
Wite studeerde in Groningen, en verloofde met Maria de With. Vlak na zijn studie trouwden ze. 
Hij leefde in een wereld met een tempo dat al eeuwen zo verliep.
In 1823 is Wite afgestudeerd in de rechten, werd advocaat, en ging wonen aan de Wirdumerdijk, waar hij zijn advocatenkantoor begon. 
Later ging hij verhuizen naar de Weaze, naar een huis dat binnenkort gerenoveerd zal worden.

Waterbouwkundige werken
Het jaar 1825 van de watersnood heeft het beeld van Fryslân heel erg bepaald. In dat jaar braken de dijken namelijk door, en Fryslân overstroomde vanuit het zuidwesten. Wite gaat dan naar Peazens en loopt langs de kust naar Leeuwarden, en ziet onderweg overal schade, die is ontstaan door slecht onderhoud van de dijken.
In 1831 wordt hij gedeputeerde (hij zat toen al in de Staten van Fryslân), en ontwarde toen alle eigendommen van land langs de kust. Toen pas kon er worden gewerkt aan de zeekering. 
Er worden in die jaren vaarten gegraven, waar ook de scheepvaart (trekschuit en beurtvaart) gebruik van kon maken.

Crisis tussen arm en rijk
In 1845 was er sprake van rijkdom en armoede in Fryslân. Zo was er onder andere sprake van de zogenoemde Aardappelcrisis van 1845-1847. 
Wite was daarentegen bijzonder rijk te midden van de vele armen in Fryslân.
De onrust breekt dan uit in Leeuwarden. De schutterij wordt ingezet tegen de opstandelingen. Er vallen doden. Het huis van Wite zijn broer aan de Weaze wordt geplunderd. De daders worden gegeseld in Harlingen, en moeten vijf jaar de cel in.
Wite woonde toen inmiddels aan de Tweebaksmarkt.

De aartsconservatief
In Fryslân was het liberalisme erg groot, vooral op het Bildt.
Alles wat maar riekt naar vernieuwing, daar was Wite op tegen. Hij was aartsconservatief.
Fryslân heeft een belangrijke rol gespeeld bij de wijziging van de Grondwet in 1848, waar Wite overigens op tegen was als conservatief.
Het was politiek een polariserende tijd. Er werden veel pamfletten geschreven, waarmee men elkaar bestreed. Wite gaat zijn politieke uitlatingen ook in pamfletten doen. 
Waar elders kerkenraden werden gekozen, werden in Fryslân de kerkenraden nog samengesteld uit grondeigenaren. Wite was derhalve actief in diverse kerkelijke gemeenten, omdat hij daar gronden bezat. Zo beheerste Wite dus veel dorpen.
In 1845 werd Wite raadsheer in het Hof. Hij ging daarmee zijn grootvader achterna. In 1863 wordt hij president van het Gerechtshof, de hoogste rechterlijke functie in Fryslân. Daarom geeft hij een gigantisch diner. 

Fries Genootschap in de 19e eeuw
Wite is intelligent en een goed bestuurder, maar hij is wel heel ijdel en heel moeilijk. 
In 1834 werd hij lid van het Fries Genootschap. Zijn broer was toen al lid.
Het Fries Genootschap was in die tijd een wervelend genootschap, waarin heftige debatten plaatsvonden. Er was in die kring heel veel besef van de Friese geschiedenis.
De genootschapsleden gaan op zoek naar het verleden van Fryslân: doen aan opgravingen, onderzoeken het Friese rechtssysteem. Ze discussiëren over wat hen bezig hield, en ze schonken collecties aan het Fries Museum.
In 1862 laat Wite bijvoorbeeld foto’s maken van de leden van het Genootschap, waarmee een smoelenboek wordt gemaakt van alle leden van het Genootschap. Dat smoelenboek geeft ons nu een beeld van de elite van Fryslân in die tijd. Al die foto’s zijn er nog steeds.
Het Genootschap was toen niet friestalig, en ook Wite niet. Alle correspondentie in die tijd was altijd in het Nederlands. Pas toen het Frysk Selskip werd opgericht, veranderde dat. Toen nam het Fries aan belang toe, ook in het Genootschap.
In het Genootschap ontstaat een heftige discussie, want een lid van het Genootschap - Gerben Colmjon - had niet gestudeerd. Colmjon gaat echter wel samenwerken met het Genootschap. 
De Genootschapsvergadering over het geheimzinnige Oera Linda-boek was fameus. 

Fameuze leefstijl
Wite leefde met een luxueuze leefstijl aan de Tweebaksmarkt. Hij organiseerde diners met bijvoorbeeld wel 25 gangen, met een menukaart in het Frans. In de tijd dat er veel armoede was, was dat uitzonderlijk.
Wite had heel veel personeel.
Hij liet zilver maken, kocht damasten tafelkleden, en bestelde vlak voor zijn dood nog twee koetsen. 
In Wite zijn levensjaren is Leeuwarden geweldig veranderd. In 1873 was er al een trein naar Harlingen. Wite gaat kuren in Duitsland, waar hij met de trein naar toe ging.
Willem III komt bij hem op bezoek in Leeuwarden.
Wite Buma overlijdt op ruim 70-jarige leeftijd, en wordt begraven in Weidum.
Al Wite zijn voormalige huizen zijn inmiddels hotels geworden.
Wite Buma liet een forse erfenis na aan het Fries Genootschap, dus hij zorgde er ook voor dat het geheugen van Fryslân na zijn dood bewaard bleef.

Over de tijd waarin men leefde
  • De familie Buma werd eind 17e eeuw zo rijk. Ze waren aanvankelijk boeren, die de handel in gingen, in lakens. Ze trouwden in rijke families. Ze verwierven veel grond. Hun kinderen bouwden huizen, en gaven teveel geld uit.
  • Wite heeft heel veel tot stand gebracht, maar je moest hem niet tegen je hebben. Hij was ook voor zijn kinderen een moeilijke vader. Hij wilde altijd de baas spelen. Hij handhaafde tucht en gezag, en had de neiging om zijn heerschappij te voeren. Hij stond ook op zijn rechten. Hij ging bijvoorbeeld eindeloos in beroep tegen onder andere alle belastingaanslagen. Die processen verloor hij overigens wel vaak.
  • De kerk was voor hem een statussymbool. Hij maakte ruzies over zijn zitplaatsen in de kerk; en ging daar ook eindeloos over in beroep.
  • Zijn religieboekenbezit gaat eigenlijk allemaal over het vrijzinnige leven. Hij gebruikte nooit christelijke termen, maar drukte wel zijn stempel op lopende kerkelijke discussies.
  • Zijn wereld was een wereld waarin mannen alles bepalen.
  • Hij had twaalf kinderen. 
  • De vrouwen in die tijd gaan naar de Franse school, en komen daarna weer thuis bij moeder, om te bekijken hoe je een huishouding met bedienden runt.
  • De mannen daarentegen studeren in Groningen en hebben banen.
  • Toch waren er ook wel vrijgevochten vrouwen, die van hun mannen scheidden.
  • De vrouwen bleven thuis en kregen veel kinderen, stierven soms jong, terwijl de mannen wel de wereld in trokken.

dinsdag 25 juni 2024

Walk of Wisdom van Deest naar Nijmegen

Maandag 24 juni 2024
  
Op het Ossenwaardpad door het Nijmeegse Rivierpark

















Wel of geen pelgrimstocht
Na onze pelgrimage op de Spaanse Camino Mozárabe, weer teruggekomen in Nederland, beginnen Durkje en ik te wandelen op de Walk of Wisdom.
De wandelgids noemt deze wandelroute een eigentijdse pelgrimsroute. Het is echter geen pelgrimsroute in de gebruikelijke betekenis, onder andere omdat deze wandelroute niet leidt naar een heilige plek, zoals het graf van de heilige Jacobus al wel eeuwenlang door pelgrims wordt gezien als de heilige bestemming van de pelgrimsroute naar Santiago de Compostela. In die zin is dit dus geen pelgrimsroute.
Daarentegen beschrijft de wandelgids van de Walk of Wisdom dit pad wel als een route waarop je de tijd kunt nemen om over je levenservaringen na te denken, wat je zou kunnen beschouwen als – zoals ze dat ook wel noemen – een innerlijke, interne pelgrimage, dus niet naar buiten, maar naar binnen. Iedereen maakt met het ouder worden wel zo’n reis naar binnen, ofwel een ‘Walk of Wisdom’.

Wandelroute Walk of Wisdom
De Walk of Wisdom is een 136 kilometer lange wandelroute over heuvels, door bossen, langs rivieren en door oude cultuurlandschappen rondom Nijmegen. De route begint en eindigt in de Nijmeegse Stevenskerk.
Buiten Nijmegen wandel je oostwaarts door de Ooijpolder, en dan buig je af naar het zuiden richting Beek en Groesbeek. In Duitsland ga je langs Kranenburg verder door het Reichswald richting Milsbeek. Daarna buig je af naar het noordwesten via Mook, Molenhoek en Malden, en dan verder via Grave, Ravenstein, Wijchen, Afferden en Deest langs de Waal terug in oostelijke richting naar de Stevenskerk in Nijmegen.
Deze keer lopen Durkje en ik niet samen, maar gaan Eelke & Ike met ons mee. Zij wonen op een strategische plek, in Malden, redelijk centraal langs de grote omtrekkende beweging rond Nijmegen. Malden gebruiken we derhalve elke dag als uitvalsbasis.
De planning is om de 136 kilometers gedurende acht aaneensluitende dagen af te leggen in zeven etappes van gemiddeld zo’n 20 kilometers, met de vijfde dag van de acht dagen als pauzedag.
De routegids belooft ons een meerdaagse wandeling door prachtige natuur, met een grote diversiteit aan landschappen, langs eeuwenoude plaatsen, en plekken met een bewogen geschiedenis.

Etappe 7 van Deest naar Nijmegen
Vandaag wandelen we van Deest naar Nijmegen, over een afstand van 20,3 kilometer.
We staan op om 5:30 uur, en na het ontbijt rijden we met z’n vieren naar Deest aan de Waal, waar we onze auto parkeren en achterlaten bij de dorpskerk, waar onze etappe van vandaag om 7:00 uur begint.
We zijn daarmee de wandeldag een uur eerder aangevangen dan in de voorgaande dagen; enerzijds omdat het vandaag een zonnige en bovenal warme dag gaat worden, en daarnaast omdat we na afloop van deze laatste etappe, en daarmee ook van de Walk of Wisdom nog de terugreis vanuit Deest naar huis zullen hebben.
Vanuit het dorpscentrum lopen we naar de Waalbanddijk, de rivierdijk van de Waal. Voorbij scheepswerf Ravestein gaan we vanaf de Dijk de Uiterwaard op.

Langs de Waal naar het voetveer Beuningen-Slijk Ewijk
Zo lopen we hoog door de Winssensche Waarden naar de Tacitusbrug van Ewijk, over de Waal. Vlak vóór die brug vervolgen we onze route op de Dijk, en de Dijk blijven we ook voorbij de Tacitusbrug volgen.
Onderaan de Dijk zien we een huisje staan, te midden van grote velden bereklauw.
In een bocht van de Dijk buigen we af naar de Waal, om de Ewijkse Plaat op te gaan.  
Vanaf dat punt volgen we de rivieroever van de Waal.
Als gevolg van de hoge waterstanden en van de golfslag van het groot aantal binnenvaart-schepen op de Waal, kalven fikse stukken oever af, en lopen we over een oeverwal van op enkele plekken zo’n twee meter hoogte.
Waar een groep bomen langs de oever staat, staat een groep runderen met kalveren onder enkele bomen in de schaduw. We gaan daar met een ruime boog omheen, om ze niet te verstoren. 
Daarna volgen enkele Waalstrandjes.
Dan komen we bij het voetveer van Beuningen naar Slijk Ewijk. We zijn ongeveer een uur te vroeg voor de eerste oversteek, maar eerst is daar alvast één van de vrijwilligers van het veer, en later ook de tweede. Tijdens onze koffiepauze op deze plek hebben we een gezellig onderhoud met de beide veerboot-vrijwilligers. We hoeven niet overgezet te worden, want onze route gaat vanaf de veerhaven verder langs de Waal.

Via Weurt richting Nijmegen
Enthousiast willen we na de koffie de aangegeven route langs de oever van de Waal vervolgen, maar dat is ons niet gegund.
De waterstand van de Waal is namelijk zo hoog dat we verderop door het water zouden moeten waden om het oeverpad de vervolgen. En iets hogerop is de uiterwaard dermate drassig dat het niet verantwoord is om die te doorkruisen. Er zit dus niets anders op dan maar weer door hoog opgaande grassen en brandnetels een eind terug te lopen naar de opgang van het voetveer, waar we de Dijk wederom op gaan, richting Nijmegen.
Om 10:30 uur passeren we Weurt, langs de grote dorpskerk onder aan de rivierdijk.
Om 10:45 uur lopen we op de Westkanaaldijk de bebouwde kom van Nijmegen binnen.

Van de Oversteek naar de Snelbinder
Na het oversteken van de Sluis Weurt gaan we het graspad op van de grasdijk die met enkele bochten door het haven- en industrieterrein van Nijmegen gaat.
Vanaf de Winselingseweg gaan we via de trappen de Oversteek op, de hoge brug die hier over de Waal ligt. 
Dan maken we over deze lange rivierbrug de halve oversteek naar het Rivierpark in de rivierdelta, waarin de wandelroute verder gaat.
Over het Ossenwaardpad gaat het dan verder door het Rivierpark. 
Ten behoeve van onze lunchpauze vinden we hier geen zitbanken, maar dat lossen we op door op enkele stapstenen te gaan zitten lunchen, op een doorwaadbare plaats in het Rivierpark.
Na deze lunchpauze in de volle zon – de temperatuur loopt vanmiddag op tot zo’n 27 graden Celsius – gaat het verder over het Ossenwaardpad, voorbij de Zaligebrug langs het Waalstrand naar de Spoorbrug, die de naam Snelbinder draagt.

Binnenkomst in de Stevenskerk van Nijmegen
Over het fiets- en voetpad van deze spoorbrug steken we de Waal wederom over.
Aan de overzijde kunnen we dan via de trappen de Waalkade van Nijmegen op.
Vanaf de Waalkade gaan we langs het Labyrinth (de weg naar binnen) door de Anthonispoort het centrum van de Nijmeegse binnenstad in. 
Vanuit de Stikke Hezelstraat gaan we langs het beeld van Moenen de trappen op naar de hoofdingang van de Nijmeegse Stevenskerk. 
De Sint Steven is gelukkig open, dus we maken een rondje door deze grote stadskerk.
Daar staat ook een groot model van het engeltje van de Walk of Wisdom, ook wel de zaailing genoemd, het logo van de Walk of Wisdom. 
In de sacristie van de kerk melden we ons bij de koster van de kerk, die ons registreert als binnengekomen ‘pelgrims’ van de Walk of Wisdom. We krijgen de nog ontbrekende vogelringetjes van de pelgrimsveter, en een felicitatiekaart wegens het volbrengen van de hele wandelroute, met erbij een kerkstempel in ons routeboekje.
Daarna gaan we nog langs de huidige expositie ‘A Gentle God’, en bekijken we ook het 15e eeuwse fresco van Sancta Ontcommer.  
In de kapel voorbij de prachtig decoratieve kerkramen zingen we onder leiding van Ike met z’n vieren meerstemmig het ‘Ubi Caritas’, hetgeen van de overige kerkbezoekers nog wel de waarderende aandacht krijgt.

Evalueren en thuisreis 
Buiten maken we de doorsteek naar de Waag van Nijmegen, waar we op een terras plaatsnemen voor een heerlijk afsluitend hapje & drankje. 
Dat is ook een mooi moment om met z’n vieren alle wandeldagen van de gehele Walk of Wisdom te evalueren, en gezellig na te blikken op ons groeien op ons levenspad van de wijsheid (Walk of Wisdom).
Vanaf de Waag lopen we naar het busstation, vanwaar Eelke & Ike naar huis rijden in Malden, en wij de andere kant op gaan met de bus terug naar Deest, waar we in onze auto stappen, en huiswaarts keren naar het Friese Feinsum, met genoegen terugkijkend op de zeven hele mooie wandeldagen van ons vieren op de Walk of Wisdom.