Lanterfanten over Route 4.1 van Leeuwarden > Dokkumer Ee > Stiens > Leeuwarden

Paasmaandag 1 april 2013 

Boerderij aan de Wurgedyk bij het jaagpad van de Dokkumer Ee

Start en finish in Stiens
Vanmorgen ligt overal nog een dun laagje sneeuw en rijp, maar de nog laag staande voorjaarszon schijnt rond 8.00 uur al volop. Het belooft een prachtige mooi weer-wandeldag te worden, dus Durkje en ik besluiten de eerste route van het vierde deeltje van de wandelserie 'Friesland voor lanterfanters' te gaan lopen. De routebeschrijving begint in Leeuwarden op de Kenniscampus Leeuwarden en leidt je via de Dokkumer Ee naar Stiens, om dan langs en via de zuidelijker dorpen van Leeuwarderadeel naar Leeuwarden terug te gaan. Omdat het een wandelrondje is, kun je overal op de route beginnen, om de hele route te bewandelen. Daarom beginnen wij vanmorgen om 9.30 uur gemakshalve op het Mierepaad bij kinderboerderij Doniastate in Stiens, vlakbij ons huis in het Stienser Aldlân. De ronde die we vandaag gaan wandelen, is 22 kilometer lang; voor ons betekent dat 4,5 uur wandelen.

Stiens en Koarnjum
Over de Trijehoeksdyk komen we Stiens binnen. Langs de Kletsefeart lopen we om het volkstuincomplex heen, om daar via de brug van de Griene Leane de Stienser Feart over te steken. Over de Menno van Coehoornwei lopen we naar de spoorbaan van het voormalige Dockumer Lokaeltsje. Vanaf de Menno van Coehoornwei kun je nu schitterend over de voormalige spoorbaan in zuidelijke richting wandelen. Doordat in 2011 de rails en de bielzen van de oude spoorlijn zijn weggehaald, is in de loop van de afgelopen twee jaren een mooi wandelpad ontstaan over 'de âlde spoardyk'. We kunnen helaas niet verder over de spoordijk dan tot Koarnjum/Jelsum, want ook de spoorbrug over de Cornjumervaart is helaas weggehaald. Langs de Koarnjumer/Jelsumer voetbalvelden lopen we naar de bebouwde kom van Jelsum.

Jelsum en Leeuwarden
Via It Paradys gaan we verder naar Dekema State in Jelsum. Ten zuiden van Jelsum lopen we langs Haskera Zathe over het smalle Jelsumer Binnenpaad naar het Leeuwarder Bos; dit is ook een deel van  het Jabikspaad. Nabij Taniaburg passeren we vier Blauwe Reigers, die in een rechthoek in het veld staan, als waren het grensrechters op de hoekpunten van een voetbalveld. Verderop graast een kudde Schotse Hooglanders, dik in hun bruine wintervacht.
Door Bilgaard lopen we richting Kenniscampus Leeuwarden, om over de Dammelaan naar de Eebrug te kunnen lopen. Bij de Eebrug gaan we via de westelijke oever langs de Dokkumer Ee in noordelijke richting.

Snakkeburen en Lekkum
Ter hoogte van Snakkerburen nemen we een rust- en etenspauze op een zitbankje vol op de zon aan de Dokkumer Ee. Aan de overzijde van het water ligt Snakkerburen.
Langs het Havankpark en de woonarken van De Boeg komen we weer bij de Dokkumer Ee. We lopen dan over het geasfalteerde wandel-fietspad langs de Dokkumer Ee, over het oude jaagpad. We passeren daarbij ook het dorpje Lekkum, dat eveneens aan de andere zijde van de Dokkumer Ee ligt. Bebouwing aan de westzijde van de Dokkumer Ee is er op dit deel nauwelijks. We gaan via een 'heechhout' over de Jelsumervaart.

Wyns en Tichelwurk
Het eerste dorpje dat we via dit jaagpad passeren, is Wyns. Ook hier ligt de bebouwing voor het grootste deel aan de overzijde van de Dokkumer Ee. Er is wel een veerpont, de 'Wynser Oerset', waarmee je vanaf Pasen in de weekends de Dokkumer Ee kun oversteken.
Na zo'n zes kilometer ten noorden van Leeuwarden wandelen langs de Dokkumer Ee, komen we aan in Tichelwurk, de locatie waar vroeger een oude steenfabriek heeft gestaan, die indertijd in het onderhoud voorzag van zo'n dertig bewoners alhier.
Ook Tichelwurk passeren we, en weer gaat het verder langs de Dokkumer Ee. Er ligt nog dun ijs op de sloten en in de Dokkumer Ee drijven grote clusters dunne ijsschotsen in zuidelijke richting. Een prachtig gezicht, zo op de volle voorjaarszon.

Stienser Aldlân
Ter hoogte van de oude boerderij op de kruising van de Wurgedyk en de Dokkumer Ee, verlaten we de Dokkumer Ee, om vanaf hier in westelijke richting het Stienser Aldlân in te wandelen, over de Wurgedyk. Twee witte zwanen ploegen naast ons diep in de ondergrond van een ondiepe slootbodem, op zoek naar enig voedsel. Als we er langs lopen, zetten ze hun vleugels hoog op, ten teken dat we vooral niet dichterbij hen moeten komen. We passeren de afslag naar de Wide Mar, waar de vogelkijkhut staat.
Op de volgende splitsing gaan we rechtsaf verder over de Griene Dyk, een door het landschap kronkelende middeleeuwse waterkering. Via de Harnsterdyk passeren we,  in de richting van Stiens wandelend, de Swaarder terp, Horne Zathe en de Wurge.
Het grote parkeerterrein van de kinderboerderij Doniastate onder de rook van Stiens is nagenoeg vol. Dit mooie weer betekent ook een topdag voor de grote en kleine bezoekers van onze prachtige kinderboerderij. Zo biedt het mooi zonnige voorjaarsweer van deze Paasmaandag voor velen de aanleiding om lekker te genieten van een dagje buiten zijn.

Wilsterstrjitte in Stiens

Maandag 1 oktober 2012 

De Wilsterstrjitte in Stiens, gezien vanuit de Ljurkstrjitte

Wilsterstrjitte

Als je in Stiens vanaf de Tjirkstrjitte de Skriestrjitte in rijdt in noordelijke richting naar de Skilwei, kruis je eerst de Ljipstritte en daar na volgt een zijstraat aan je rechterhand. Die zijstraat is de Wilsterstrjitte, die vanaf de Skriestrjitte naar het oosten loopt, in de richting van het dorpswinkelcentrum. Deze korte straat loopt echter dood achter de tuinen van de panden die met de voorzijde aan de Stienser Langebuorren staan. Wel kun je bijna aan het eind van de Wilsterstrjitte nog in zuidelijke richting rechtsaf slaan, om via de Skriesstrjitte richting Stienser kaatsveld-ijsbaan te gaan. 

De Wilsterstrjitte is een straat in de Stienser woonwijk Stiens-West. Het is een woonstraat met woningen aan beide zijden van de straat.Vanuit de westelijke ingang van de straat zie je aan de noordoostzijde de zadeldaktoren van de Sint-Vituskerk hoog boven de woonhuizen uit steken.

Goudplevier

'Wilster' is de Friese vogelnaam voor de 'Goudplevier'. Vroeger was deze zangvogel op het platteland nog een frequent voorkomende vogel. Tot ongeveer 1937 was de goudplevier nog een broedvogel in Nederland, maar tegenwoordig is het veel meer een trekgast en wintergast. In het voorjaar kun je ze nog wel vinden in het Stienser Aldlân, in de weilanden tussen Stiens en de Dokkumer Ee.

Le Pluvier doré

In het Frans wordt deze vogel 'Pluvier doré' genoemd. Vroeger had Hotel Wyswert van de Christelijke Hogeschool Nederland (CHN) in Leeuwarden twee naast elkaar liggende restaurants. Het meest luxueuze restaurant met de Franse keuken van Hotel Wyswert was ook naar deze vogel genoemd en droeg derhalve de Franse naam 'Le Pluvier doré'.

De Christelijke Hogeschool Nederland heet tegenwoordig Stenden Hogeschool, Hotel Wyswert heet tegenwoordig Stenden University Hotel en Le Pluvier doré heet tegenwoordig Restaurant.NL, maar in Frankrijk wordt de Goudplevier nog steeds Le Pluvier doré genoemd.

In Stiens houden het we het tot nader order maar op Wilster en Wilsterstrjitte. 

En niet alleen in Stiens, maar ook op het Noordhollandse eiland Texel noemt men de vogel Wilster en heeft men in de Texelse hoofdplaats Den Burg een straat naar deze mooie weidevogel genoemd: Wilsterstraat.

Lanterfanten over Route 4.2 Leeuwarden-Oentsjerk v.v.

Maandag 28 mei 2012 - Tweede Pinksterdag

Easy Tweede Pinksterdag
Ook voor vandaag wordt prachtig weer voorspeld. Durkje en ik kiezen ervoor om evenals gisteren ook vandaag te gaan wandelen. Niet zo ver en niet zo lang als gisteren, maar tien kilometer korter. Vandaag zullen we het tweede wandeltraject van het vierde deel van de wandelserie 'Friesland voor Lanterfanters' lopen. Dat is de route vanuit Leeuwarden naar Oentsjerk en dan via een iets zuidelijker traject weer terug naar Leeuwarden. Een wandeltraject van 18 kilometer, niet zo lang, dus we kunnen het vandaag rustig aan doen. Lekker 'easy' op deze mooie, warme Tweede Pinksterdag.

Stadshof van Eden
Om 9.30 uur parkeren we onze auto bij het Haak-gebouw van Stenden Hogeschool op het parkeerterrein van de Kenniscampus Leeuwarden aan de Rengerslaan. Hier begint Route 4.2. Wandelgidsauteur Fokko Bosker gaf deze route de titel: 'Dwalen door de stadshof van Eden'. We lopen langs de Dokkumer Ee en steken bij de Dammelaan de Dokkumer Ee over, om vervolgens aan de oostoever door de Leeuwarder Vrijheidswijk in noordelijke richting te lopen. Via het 'heechhout' steken we de Bonkevaart over en dan komen we in en door Snakkerburen.

Eerste Efstedenfietsers passeren Lekkum
Het volgende dorp waar we door wandelen, is Lekkum. Aan de noordoostzijde van Lekkum zien we de voorhoede van de fietsers die vandaag meedoen aan de jaarlijkse Elfstedenfietstocht. Het zijn op dit moment van de dag nog voornamelijk racefietsers, die de vaart er aardig in hebben. Zij zijn vanmorgen vroeg in Bolsward gestart en zijn nu al weer op weg vanaf Dokkum richting Leeuwarden, om daarna de Friese Zuidwesthoek in te gaan. In de ruime bocht voorbij Lekkum gaan wij verder over het Wynser Binnenpaad, een prachtig fiets- en wandelpad dat door de weilanden in noordelijke richting loopt, parallel aan de Dokkumer Ee.

Wandelaars ontmoeten fietsers
Aan het eind van het Wynser Binnenpaad komen aan in Wyns.We pauzeren bij Eetcafé De Winze, op het terras aan de Dokkumer Ee. Het pontje van de Wynser Oerset vaart af en toe heen en weer om fietsers en wandelaar hier over de Dokkumer Ee te zetten. Na deze koffiepauze verlaten we Wyns. In de bocht van Wyns nemen we rustig de tijd om een lange sliert voorbijfietsende Elfstedentochtdeelnemers te bekijken. Ze hebben de wind in de rug en de vaart zit er ook hier in de bocht behoorlijk in. Een bonte stoet fietsers trekt aan ons voorbij, aangemoedigd door de hier en daar staande groepjes toeschouwers. Racefietsen, toerfietsen, kinderfietsen, ligfietsen, handfietsen en tandems, ze zoeven allemaal snel voorbij. De fietsers genieten zichtbaar van alle aandacht en aanmoedigingen. Vlak buiten Wyns staan onze dorpsgenoten, de Stiensers Ale & Jannie aan de kant van de weg. Voorbijkomende familieleden krijgen hier drinken aangeboden door hen. Wij zien hier ook zwager Theo uit Dokkum en neef Lieuwe uit Heerenveen voorbijfietsen.We roepen hen toe, maar door de drukte en de snelheid horen en zien ze ons niet.

Naar Stania State
Door de berm lopen we Wyns uit, terwijl ondertussen een groot aantal fietsers - soms met zijn vieren of vijven naast elkaar - ons snel voorbij fietst. Verderop gaan de fietsers rechtsaf richting Lekkum. Daar gaan wij rechtdoor richting Oenkerk. Als we langs het riviertje de Murk lopen, halen Ale & Jannie ons in op de fiets. We lopen een eindje met zijn vieren verder tot we bij hun auto arriveren. Wij gaan een eindje verder, om in oostelijke richting over het zand- en ruiterpad naar de N361 te lopen, om daar over te steken naar het park van Staniastate in Oenkerk. In het park nemen we een etenspauze op een bankje bij de vijver, onder een immense rode beuk in dit voorname, statige park; onmiskenbaar het ontwerp van de beroemde 19e eeuwse landschapsarchitect Lucas Roodbaard.

Liever zand dan beton
De wandelgids geeft aan dat we tegenover de Proefboerderij van PTC+ over een betonpad tussen de weilanden door moeten, richting Gytsjerk. De toegang tot dit betonpad is volgens een verbodsbord echter verboden. Vanaf het erf van de proefboerderij roept een man dat we eerst nog over de weg door moeten lopen naar een menpad, dat ongeveer een kilometer verderop ligt. Dat is een prima advies, want dat brede zand-/ruiterpad is veel mooier dan het aangegeven betonpad en bovendien loopt dit menpad door een schilderachtige weidegebied. Dit menpad voert ons naar de Canterlandseweg ten westen van Gytsjerk.

Tegeltjesbrug Elfstedenschaatser
Verderop gaan we over de blauwe tegeljesbrug, die is 'bekleed' met de vele geglazuurde aardewerktegels met daarop evenzovele Elfstedenschaatser afgebeeld. Ook vandaag trekt deze unieke tegeltjesbrug veel bekijks. Op de volgende splitsing komen we langs een EHBO-post van de Elfstedenfietstocht. De EHBO-ers vertellen ons dat ze nog een kwartiertje zullen wachten alvorens ze alles opruimen, want de laatste fietsers zijn zo langzamerhand wel voorbij deze plek. Bij Miedum komen we langs het opmerkelijke kerktorentje zonder kerk, verscholen in de omliggende bomen.

Langzaamaansociaalactief
Nog voordat we in Lekkum arriveren, nemen we het fietspad linksaf naar de Bullepolder, waar de Leeuwarder nieuwbouwwijk Blitsaard wordt gebouwd. Een groot aantal kavels ligt hier nog braak, gereed om te verkocht en bebouwd te worden. Gezien de huidige recessie zal dat hoogstwaarschijnlijk nog wel enkele jaren duren. Over de oude Miedwei gaan we naar Snakkerburen en daarna lopen we door de Leeuwarder Vrijheidswijk weer terug naar onze auto op het parkeerterrein van Stenden Hogeschool. We arriveren daar zes uren nadat we we hier vanmorgen van start zijn gegaan. We zijn in elk geval in onze opzet geslaagd om de 18 kilometer in een rustig tempo af te leggen. Bovendien hebben we onderweg veel meer dan gemiddeld de tijd genomen om hier en daar eens even een praatje te maken met deze en gene die we onderweg ontmoeten. Niet alleen in sociaal opzicht is dit dus een heel geslaagde dag, maar ook qua beweging en aanschouwde schoonheid van natuur en landschap heeft deze dag ruimschoots aan alle verwachtingen voldaan. Een hele mooie Tweede Pinksterdag dus.

Lanterfanten over Route 4.10 als stadswandeling door Leeuwarden

Zaterdag 21 april 2012

Ambtenaar in de oude bibliotheek van het Friese provinciehuis

Rondje Leeuwarden
Alhoewel er voor vandaag regelmatig regen wordt voorspeld, maken Durkje en ik toch een wandeldag van deze dag. We kiezen een route van 14 kilometer door Leeuwarden. Het is de tiende - en daarmee de laatste - route van de vierdelige wandelgidsenserie 'Friesland voor lanterfanters', met als ondertitel 'een voetreis rond natuurlijk Leeuwarden in 10 dagen', geschreven door Fokko Bosker. De wandelgids noemt als begin- en eindpunt van deze route het centraal treinstation van Leeuwarden, maar omdat het een rondgang is door onze Friese hoofdstad, maakt het eigenlijk niet uit waar je de route begin.

Regen
Als we van Stiens naar Leeuwarden rijden, regent het en we besluiten te starten op de Kenniscampus Leeuwarden, op het parkeerterrein naast Stenden Hogeschool. Omdat het nieuwe Friese provinciehuis vandaag haar open huis organiseert en omdat deze wandelroute langs het provinciehuis gaat, hadden we al besloten de bezichtiging van het nieuwe Friese provinciehuis in onze stadswandeling op te nemen. Vanwege de regen starten we derhalve dichtbij het provinciehuis, zodat we het provinciehuis kunnen bezichtigen op het moment dat het buiten nogal regenachtig is.

Oude stadscentrum
Vanaf het parkeerterrein naast Stenden Hogeschool vertrekken we tegen 10.00 uur. Als we langs de Dokkumer Ee lopen, horen we in de verte de klokken van de Leeuwarder Bonifatiuskerk de tijd van de dag luiden. Aan de overzijde van de Noorderbrug lopen we om de Garnizoens Infirmerie heen, om verderop de Grote of Jacobijnerkerk te passeren. Door enkele oude straten van Leeuwarden - zoals de Wijde Gaststeeg en de beide Kerkstraten - lopen we naar de stille kant van de Nieuwstad. Langs de Leeuwarder Waag, door de Peperstraat, voorbij de Weaze en door de Uniabuurt arriveren we bij de Blokhuispoort, de voormalige Leeuwarder gevangenis.

Wolkom
Dan komen we op de Tweebaksmarkt bij het gerenoveerde, verbouwde en grotendeels nieuwgebouwde Friese provinciehuis. Door een haag van gastvrouwen en gastheren worden we hartelijk welkom geheten. Tientallen andere gasten beginnen hun rondleiding door het provinciehuis ook met de aangeboden koffie met cake. Tegelijk met ons komt ook de Commissaris van de Koningin in Fryslân - John Jorritsma - het provinciehuis binnen. Het valt me op dat hij in zijn vrijetijdskleding niet zo representatief gekleed gaat als het overige provinciale personeel, dat qua uiterlijke presentatie en gastvrijheid hun beste beentje voorzet. Ook enkele van onze dorpsbewoners die werkzaam zijn bij de provincie zijn aanwezig om hun gasten aangenaam te laten verpozen in dit prachtige vernieuwde en nieuwe provinciehuis.

Entertainment
Verschillende acteurs staan en zitten op prominente plaatsen om de bezoekers van het provinciehuis te entertainen. Een vervaarlijk uitziende vrouw met een zwaard laat Durkje en mij gelukkig ongedeerd passeren als ik in een eerste opwelling op dreigend verzoek het goede wachtwoord roep, te weten: "Bûter, brea en griene tsiis". We komen in de oude bibliotheek van het honderden jaren oude provinciehuis. Ineens zijn we ver terug in de tijd. De schrijvende ambtenaar doopt zijn pen in de inktpot en schrijft in opperste concentratie weer een naam in het grote boek dat voor hem op het bureau open ligt. De ambtenaar kijkt nog even op en vraagt ons bij binnenkomst de regels van de bibliotheek te respecteren. Als een vrouw na ons binnenkomt en hem vraag wat die regel is, krijgt ze met een kwade blik van de ambtenaar verwijtend te horen dat ze zich stil moet houden in de bibliotheek. En als ze iets over de bibliotheek wil weten, moet ze dat maar lezen in het rondleidingsboekje dat ze bij binnenkomst in het provinciehuis kreeg, want: 'daar staat alles wel in wat ze moet weten'.

Leeuwarderadeel
Na dit verrassende bezoek aan het provinciehuis gaan we verder met onze stadswandeling. Het regent niet meer. Bij de Emmakade steken we de stadsgracht over en bij Achter de Hoven kruisen we de spoorlijn, om vervolgens naar het treinstation van Leeuwarden te lopen. We doorkruisen het stationsgebouw en gaan door de spoortunnel naar en door de Hollanderwijk, gekenmerkt door de woningbouw van architect Willem Cornelis de Groot. Dit stadsgedeelte dateert van de tijd dat het dorp Huizum nog de hoofdplaats was van onze gemeente Leeuwarderadeel. Ons gemeentehuis stond hier vroeger ook, tot aan de gemeentelijke herindeling van 1944 in de Tweede Wereldoorlog.

Weer protest
We gaan door het Julianapark, steken de Julianalaan over en wandelen naar het Van Harinxmakanaal, waar we over het parallelle voetpad langs lopen tot aan de spoorlijn Heerenveen-Leeuwarden. Door het stadspark en het sportpark van de wijk Aldlân gaan we naar de Stephensonviaduct, waar we de spoorlijn over steken, om verderop voorbij de Hermesbrug langs de Harlingertrekweg richting stadscentrum te lopen. Bij de Verlaatsbrug zien we aan de overkant van de Harlingervaart het kampement van Occupy Leeuwarden liggen. Inmiddels regent het weer. Geen van de leden van de Occupy-protestbeweging is buiten tussen de tenten te zien. Voorbij het Westerpark pauzeren we op een bankje aan de Westersingel, met uitzicht op de Vrouwenpoortsbrug en de Oldehove. Tijdens het eten van een broodje zitten we dicht naast elkaar onder beider paraplu's om zo goed mogelijk te schuilen voor de steeds heviger wordende regen. We krijgen zelfs een enkele minuten durende hagelbui op onze paraplu's.

Stadsparken
Dan is het weer droog en breekt de zon even door. Ten noordoosten van de Vrouwenpoortsbrug wandelen we vlakbij de Pier Pander-tempel het stadspark van de Noorderplantage in. Bij de Oldehove verderop zien we dat op het plein van het Oldehoofsterkerkhof wordt gesport, in het kader van de startactiviteiten van de Nationale Sportweek. Langs de Noorderstadsgracht lopen we door de Prinsentuin langs de Koperen Tuin, om verderop langs de Wissedwinger en de Infirmerie weer bij de Noorderbrug te komen. Over de Spanjaardslaan gaan we naar het Rengerspark. Door het Rengerspark wandelen we langs het standbeeld van 'Us hûnen' (met de Friese hondenrassen Stabij en Wetterhûn) en het Indië-monument weer terug naar onze auto op het parkeerterrein bij het Haak-gebouw van Stenden Hogeschool aan de Rengerslaan.

Verleden en heden
Tussen 9.45 uur en 13.45 uur hebben we vandaag een aantrekkelijke stadswandeling van 14 kilometer gelopen met veel afwisseling en een 'bjusterbaarlike rûnlieding troch it Provinsjehûs fan de provinsje Fryslân'. Fokko Bosker gaf deze stadswandeling als thema: 'De geschiedenis van Leeuwarden in één omloop'. Het lijkt inderdaad een tijdreis in notendop; in vier uren wandelen door ruim duizend jaar stadsgeschiedenis. Een ware kennismaking met de monumentale historie van de Friese hoofdstad; over de oude terpen die vroeger bescherming boden tegen de landinwaarts komende Middelsé, door de lusthof van de Friese stadhouder Willem Frederik van Nassau, langs het standbeeld van de Leeuwarder schrijver Francois Haverschmidt (Piet Paaltjens) en ongeveer een uur vertoevend in het nog niet eens officieel geopende nieuwe provinciehuis van Fryslân.

Tjirkstrjitte in Stiens

Vrijdag 20 april 2012

Tjirkstrjitte vanaf de Moundyk ter hoogte van de Snipstrjitte

Langs vogelstraten

De Tjirkstrjitte is een woonstraat in de Stienser woonwijk Stiens-West. Het is een doorgaande straat, met alleen huizen aan de noordzijde van de straat. Aan de zuidkant van de straat ligt de Stienser ijsbaan, die gedurende het veldseizoen ook als kaatsveld en als evenemententerrein wordt gebruikt.

Als je vanaf de Moundyk de Tjirkstrjitte in rijdt in oostelijke richting, passeer je achtereenvolgens de afsplitsingen aan je linker zijde van de Snipstrjitte, de Ljurkstrjitte, de Skriesstrjitte en de Wylpstrjitte, om uiteindelijk aan het eind van de straat uit te komen op de Uniawei. De ijsbaan (ofwel het kaatsveld) ligt langs de volle lengte van de Tjirkstrjitte.

Smoarch as in tjirk

‘Tjirk’ is de Friese vogelnaam voor de ‘Tureluur’. Deze waadvogel wordt in Fryslân ook wel vaak ‘Tsjirk’ of soms ‘Tutering’ genoemd. De tureluur is een kleine Nederlandse weidevogels, die je vooral ook kunt herkennen aan de oranje poten en aan de oranje basis van de snavel. In de broedtijd bouwt de tureluur bij voorkeur een nest in een vochtig weiland, goed verstopt in een graspol, soms zelfs dicht in de buurt van het nest van een kievit. Omdat de tureluur het nest nogal bevuilt, kennen de Friezen het spreekwoord: 'Sa smoarch als in tjirk' (zo vies als een tureluur). In de zomer voedt de tureluur zich vooral met insecten, slakken en wormen en als de tureluur in de winterperiode naar de kust trekt, worden vooral kreeftachtigen, wadpieren en schelpdieren gegeten.

Tureluurslust

Wie in de zomerperiode wandelt of fietst tussen Stiens en de Dokkumer Ee zal nagenoeg zeker kunnen genieten van deze prachtige weidevogel, hoog staand op een paal of met zijn vrolijke roep hoog in de lucht; niet bepaald 'om tureluurs te worden', maar wel een lust voor oog en oor.

Elfstedenschaatsers langs de elf Friese steden

Zaterdag 11 februari 2012

Elfstedenschaatsers op de Feinsumer Feart tussen Alde Leie en Feinsum

Wiebe Wieling: "Het kan niet!"
Het slechte, maar begrijpelijke en verwachte nieuws van de afgelopen week is dat het bestuur van de Koninklijke Vereniging De Friesche Elfsteden heeft besloten dat de 16e Friese Elfstedentocht deze week niet kan en dus ook niet wordt uitgeschreven. Daarentegen was het goede nieuws - tevens oproep - van Elfstedenbestuurder Oostenbrug om deze week vooral wel gebruik te maken van al die geveegde banen, door veel Friese vrijwilligers in de afgelopen week aangelegd.

Elfstedenschaatsers starten en finishen
Van die suggestie en oproep hebben velen graag gebruik gemaakt. Ook vandaag wordt er weer volop in Fryslân geschaatst, en zeker ook op de Elfsteden-schaatsroute. Vanmorgen vroeg zijn velen in Leeuwarden of verder op de route op het ijs gestapt, om vandaag de hele tocht of een deel van de hele route te schaatsen. Deze ervaringsdeskundigen vertellen op radio en televisie dat het hier en daar onderweg inderdaad gevaarlijk is; dat ze ook nog stukken met onbetrouwbaar ijs zijn gepasseerd. Jan Wijbe is vandaag vanuit Groningen met de trein naar Buitenpost gereden, om vervolgens van Buitenpost te lopen naar Kollum, om daar op het ijs van de Dokkumer Trekvaart te stappen, Hij is van Kollum, via Dokkum, Bartlehiem, Wijns en Britsum naar ons in Stiens geschaatst en vertelde dat ook op de Dokkumer Ee veel schaatsers onderweg waren; een aantal allicht Elfstedenschaatsers, onderweg naar Dokkum, of al weer van Dokkum via Bartlehiem en Aldtsjerk richting Leeuwarden, om op de Bonkevaart te finishen.

Vrouwbuurt en Alde Leije
Ook gisteren was het voor alle schaatsers in het algemeen en voor de Elfstedenschaatsers in het bijzonder een hele mooie zonnige schaatsdag, met een matige wind. Ideaal schaatsweer dus. Vanuit Leeuwarden ben ik aan het eind van de middag naar Onze Lieve Vrouwenparochie gereden om daar bij de Vrouwbuurstermolen schaatsers vanuit Franeker vanaf de Blikvaart Vrouwbuurt te zien passeren richting Feinsumer Feart. Daarna kijk ik nog in Alde Leie, waar alle schaatsers bij de nieuwe sluis van de Elfstedenvaarroute passeren, waar voor schaatsers een voortreffelijk kluuntraject is aangelegd met vele traptreden en een kluunpad om op deze manier op snelheid en geleidelijk klimmend en dalend om deze nieuwe sluiskolk heen te kunnen klunen.

Feinsumer Feart
Tenslotte rijd ik vanuit Alde Leie via Feinsum naar Stiens. Tussen Alde Leie en Feinsum passeer je dan de stenen brug over de Feinsumer Feart. Dit is een prachtig uitzichtpunt om de schaatsers vanuit Alde Leie te zien aankomen over de Feinsumer Feart, die vervolgens onder je door schaatsen over de Feinsumer Feart richting Feinsum. Vanuit Feinsum gaan de schaatsers dan verder over deze vaart naar de Dokkumer Ee, om daar noordwaarts te draaien, richting Dokkum. Ik ontmoet een echtpaar, dat vandaag met de auto de hele dag langs de Elfstedenschaatsroute rijdt, om op bepaalde plaatsen langs de route even te stoppen om de Elfstedenschaatsers en al die andere schaatsers te zien passeren.

Elfstedensfeer in Fryslân
Afgelopen week was een week van 'Elfstedenkoorts'; een week hard werken voor baanvegers, een spannende week voor potentiële Elfstedentochtschaatsers en een topweek ook voor de media, die zich vol op een mogelijke Elfstedentocht hebben gestort. En de schaatsers, zij schaatsen door het prachtige Friese landschap, elke kilometer zoveel mogelijk genietend van ijs, landschap, prestatie en sfeer in Fryslân.

Schaatsen na schooltijd

Dinsdag 7 februari 2012

Na schooltijd schaatsen op de Kletsefeart in het Stienser Aldlân

Strenge vorst
Toen ik vanmorgen vroeg naar het werk in Leeuwarden reed, vroor het 15 graden. Strenge vorst dus, en een prima temperatuur om een steeds dikkere ijslaag te krijgen op bijvoorbeeld de Friese meren, sloten, kanalen en vaarten. Het is vandaag prachtig winterweer: vriezend en een heerlijke winterzon bij een heldere lucht. Ideaal weer om te schaatsen.

Kletsefeart in Stiens
En dat schaatsen kan al enkele dagen prima op de Kletsefeart, die door de nieuwbouwwijk Aldlân van het Friese dorp Stiens loopt. De omwonenden hebben er in de afgelopen dagen voor gezorgd dat brede schaatsbanen sneeuwvrij zijn gemaakt, dus er kan heerlijk worden geschaatst op de Kletsefeart. En voor wie de Kletsefeart te klein is, is er nog de mogelijkheid om doorschaatsend Stiens te verlaten over de Stienzer Feart - via Britsum - naar de enkele kilometers oostelijker gelegen Dokkumer Ee. Daar kun je dan kiezen om linksaf in noordelijke richting te gaan naar het beroemde bruggetje van Bartlehiem, of in zuidelijke richting naar Leeuwarden naar de Bonkevaart, beide onderdeel van de Friese Elfstedentocht op de schaats.

IJspret voor jong en oud
Nog niet eens zo lang geleden heeft de schoolbel van de beide basisscholen van Stiens-Zuidoost geklonken, of de eerste kinderen verschijnen al met of zonder ouder(s) en schaatsen op het ijs van de Kletsefeart. Snel de schaatsen aan en dan kan de ijspret beginnen. Even later wordt er door jong en oud geschaatst. Sommige ouders lopen met de kleine kinderen die nog niet kunnen schaatsen op het besneeuwde middengebied van de Kletsefeart. Het waait nauwelijks en de winterzon maakt dat het aangenaam vertoeven is op de mooie ijsvloer hier in Stiens.

Stedpaed

Zondag 15 januari 2012

Omslag van de wandelgids Stedpaed

Wandeldag
Een periode van veel en harde wind, storm en regen hebben we achter de rug. Voor vandaag wordt aangenaam weer voorspeld: flinke zonnige perioden halverwege de dag. Durkje en ik besluiten om vandaag weer eens te gaan wandelen. Gezien de grote hoeveelheid neerslag van de afgelopen weken en de wateroverlast van de afgelopen dagen, kiezen we ervoor een pad te bewandelen dat het hele jaar door goed bewandeld kan worden, te weten het Stedpaed.

Wandelgids
In het jaar 2010 heeft de 'Vereniging Plaatselijk Belang Stiens' een wandelgids van het Stedpaed uitgegeven. De Stienser Durk Reitsma zorgde voor de teksten, mijn ex-CHN-collega Gryt Elzinga-Kooistra zorgde voor de tekstverwerking en onze Stienser wijkmedebewoner Jaap Bams zorgde voor de opmaak, de foto's en het tekenwerk van de wandelgids van het Stedpaed. De routegids is in meerkleurendruk gemaakt, waarbij de gekleurde teksten behoren bij dezelfde kleuren op de routekaarten.

Stedpaed
Het Stedpaed is het pad van en naar de stad Leeuwarden. Het eeuwenoude Stedpaed was vroeger een belangrijke verbindingsweg tussen Leeuwarden en de ten noorden van de stad geleden dorpjes, buurtschappen, stinzen en states. De huidige wandelroute van het Stedpaed gaat zoveel mogelijk - waar dat nog kan - over het voormalige tracé van dit oude Noordfriese pad. De route begint bij de Noorderbrug in Leeuwarden en eindigt bij De Loane in Hijum. Deze route is ongeveer 12 kilometer lang, dus zo'n 3 uren gaans.

Bij de Oude Noorderbegraafplaats

Leeuwarden
We parkeren de auto achter Camstraburen en beginnen onze dagtocht bij de Noorderbrug (Anno 1938) in Leeuwarden. Het is letterlijk klokslag 10.30 uur, want we horen verderop een kerkklok het halfuur aankondigen. Vanaf deze brug over de uit 1494 daterende Noorderstadsgracht wandelen we over de Spanjaardslaan naar de Jelsumerstraat. In het Rengerspark zien we al de eerste krokussen en sneeuwklokjes bloeien in de heerlijk warme winterzon. Een fikse boomzwam parasiteert hier op de dikke boomstam van een oude parkboom. We passeren langs de Oude Meer de Oude Noorderbegraafplaats en de Joodse begraafplaats.

Jelsumer Binnenpaed
Bij zwembad De Blauwe Golf steken we de Dammelaan over, om vervolgens ten noorden van de Dammelaan naar de Tylkedam te gaan. Als we op het oude Jelsumer Binnenpad komen, steken we de Kalkvaart (ofwel het Kalkenendje) over om dan achter de studentenhuisvesting van de oude legerkazerne naar de Vierhuisterweg te lopen. We gaan verder over het Jelsumer Binnenpaed, over het smalle betonpad door de weilanden, gelegen ten oosten van het Leeuwarder Bos. Inmiddels lopen we ook op het tracé van het Jabikspaad; de bewegwijzering met de Friese Jacobsschelp (de wulk) valt hier duidelijk op. Bij het Sylsterhout steken we de Jelsumer Feart over en dan komen we uiteindelijk bij de boerderij Haskerastate op de Haskedyk, vanwaar we over de Dekemawei richting Jelsum lopen.

Martenastate in Koarnjum

Jelsum en Koarnjum
Via de Finsterbuorren en de Griene Singel lopen we naar Dekemastate. Langs en voorbij de westelijke ringmuur (it Skytsingeltsje) van Dekemastate komen we Op 'e terp van Jelsum. Via De Lange Jammer, de Skierhústerwei en de Bendyk lopen we van Jelsum naar Koarnjum. We verlaten de Martenawei en gaan dan door de Bokkestege, over het Tsjerkepaed langs het ijsbaanterrein, over De Wier en door de Swarte Singel naar Martenastate.

Britsum en Stiens
Over de Joussenswei lopen we van Koarnjum naar Britsum. Halverwege deze weg steken we het voormalige vaarwater van de Jousen over. In Britsum lopen we over het Stedpaed, op de plaats waar dit eeuwenoude pad de naamgever is geworden van de doorgaande weg door Britsum. We verlaten Britsum over de Menno van Coehoornwei, de weg die naar de hier in Britsum geboren vestingbouwer Menno van Coehoorn is genoemd. Via de brug van de Griene Leane steken we de Stienzer Feart over en dan lopen we tussen de Stienser Feart en de Stienser volkstuinen over het schelpenpad naar de kruising van de Stienser Feart en de Kletsefeart. Op deze driesprong pauzeren we op een bankje, met uitzicht over het water en op Britsum, aan de andere zijde van de Stienzer Feart.

Truerd en Hoarne
Na onze rustpauze lopen we langs de Kletsefeart in de richting van onze woonwijk Aldlân in Stiens. Dan verlaten we het Jabikspaad. We steken namelijk de Kletsefeart over en gaan over de Trijehoeksdyk naar het Mierepaed, in de richting van kinderboerderij Doniastate. Bij deze kinderboerderij kruisen we de Truerderdyk, om vervolgens over de Harnsterdyk vanuit het buurtschap Truerd via het buurtschap Hoarne naar het buurtschap Swaerd (ofwel Swaerderterp) te lopen. Bij Hoarne steken we de Wurge Feart over.

Swaerd en Poelhúzen
Vanuit Swaerd lopen we over de Poeldyk naar de Poelhústerbrêge, waar we de Feinsumer Feart oversteken. Langs de vaartswal staan enkele graafmachines, waarmee men momenteel de Feinsumer Feart uitdiept, teneinde de Elfstedenvaarroute weer optimaal bevaarbaar te maken in de richting van de Dokkumer Ee. We arriveren in het buurtschap Poelhúzen, voorheen het middeleeuwse Herum, waar vroeger een uithof van het Friese klooster Mariëngaarde stond.

Feinsum en Hijum
Voorbij Poelhúzen steken we de Brédyk (de weg van Leeuwarden naar Holwerd) over en lopen we verder in westelijke richting over de Iestdyk. Ter hoogte van het zuidelijker gelegen Feinsum gaan we in noordelijke richting over een smal wandel- en fietspad tussen de velden en akkers door naar onze bestemming in Hijum. We bellen Pieter (als we hier op het Binnenpaed lopen), die ons vanuit Stiens met de auto uit Hijum haalt.
We hebben vandaag schitterend wandelweer. Bijna geen wind, lichtbewolkt en een heerlijk warme zon vanuit het zuiden. De vrolijke zonnestralen beschijnen hier het prachtige kleilandschap van de opgebilde en ingepolderde velden en akkers, waar eeuwen geleden nog de voormalige Middelzee bij eb en vloed stroomde.

Harnsterdyk in Stiens

Woensdag 23 november 2011

Van Doniastate
Als je over de Truerderdyk/Wurgedyk ons dorp Stiens in oostelijke richting verlaat in de richting van de Dokkumer Ee, kom je vlak vóór de kinderboerderij Doniastate op een kruispunt met twee wegen. In zuidelijke richting kunt je hier rechtsaf over het fiets-/voetpad van het Mierepaad naar de Trijehoeksdyk. Op dat bovengenoemde kruispunt kun je ook linksaf, in noordelijke richting, de Harnsterdyk op.

Naar Poelhúzen
De Harnsterdyk kruist iets noordelijker eerst de waterloop de Wurge en dan passeer je aan je linkerhand de boerderij van maatschap De Boer-Talsma, de boerderij vanwaar in deze maand de biogasleiding wordt aangelegd naar Sportcentrum It Gryn in Stiens. Bij de scherpe bocht in de Harnsterdyk – nog iets noordelijker – kun je rechtsaf in oostelijke richting de Griene Dyk op. De Harnsterdijk gaat vanaf deze splitsing echter verder in westelijke richting naar de Poeldyk ten westen en Poelhúzen ten noorden van de Harnsterdyk.

Hoek
De aanduiding ‘Harne’ in de straatnaam ‘Harnsterdyk’ kan verwijzen naar een hoek in de weg. In het Nederlands en in het Fries kennen we verschillende oude aanduidingen voor ‘hoek’, zoals bijvoorbeeld: harn(tsj)e, hern(tsje), herne, hoarn(tsj)e, horn en hoorn.

Een verjaardagswandeling in Noordwest-Leeuwarderadeel

Zondag 6 november 2011

Noordwest-Leeuwarderadeel
Om onze twee verjaardagen op alternatieve wijze te vieren, gaan Durkje en ik vanmiddag met Joske & Dethmer aan de wandel door het Noordwestelijke deel van onze gemeente Leeuwarderadeel. Om het autoverkeer te mijden, maken we daarbij een klein uitstapje door de gemeente Het Bildt. Alde Leie is het enige dorp dat we onderweg bezoeken en voor de rest gaat onze route voornamelijk over smalle boerenwegen en paden tussen de uitgestrekte weilanden en ook al geploegde akkers ten noorden en ten zuiden van de Feinsumer Feart, ook bekend van de Elfstedenroute. We schatten dat het een wandeling is van ongeveer twaalf kilometer.

Aldlân
We verlaten Stiens bij de kinderboerderij Doniastate, waar we in noordelijke richting over de Harnsterdyk in de richting van de Feinsumer Feart lopen. Ten zuiden van deze vaart gaan we op de splitsing met de Griene Dyk in westelijke richting verder over de Poeldyk, parallel aan de Feinsumer Feart. Ongeveer halverwege deze weg slaan we rechtsaf richting Poelhúzen, waar we over de stenen brug de Feinsumer Feart oversteken.

Nijlân
Ten noorden van Feinsum (Finkum) steken we de Brédyk (de N357) over. Hier verlaten we het âldlân (oude land) van Oostergo en treden we aan de overzijde van de oude zeedijk (Brédyk) het nijlân (nieuwe land) in; de vroeger op de Middelzee gewonnen vruchtbare zeekleigronden. Over de Iestdyk lopen we naar de Hege Hearewei, iets ten noorden van Feinsum. Over de Hege Hearewei gaat het in noordelijke richting verder, om vervolgens over de Langedyk in westelijke richting naar Alde Leie te gaan. Wederom steken we de Feinsumer Feart over, die hier in noord-zuid door het landschap stroomt. Langs de Alde Leister jachthaven en langs de Feinsumer Feart arriveren we dan in het centrum van Alde Leie. De cafédeur is gesloten, maar aan de achterzijde is de recent geopende 'Eeterij' wel geopend. Tijd voor een rustpauze in de Eeterij, met traktatie.

Elfstedentocht
Vanuit de Eeterij hebben we een wijds uitzicht over de nieuwe Anita Andriesen Sluis, die hier in dit jaar is gerealiseerd in het kader van de Elfstedenvaarroute. Vanaf dit jaar kunnen bootjes schutten in deze Alde Leister sluis, om van de Ouwe Rij via Alde Leije door de Feinsumer Feart naar de Dokkumer Ee te varen, linksaf richting Bartlehiem en Dokkum en/of rechtsaf richting Leeuwarden. Als we verder wandelen, zien we dat bij de Anita Andriesen Sluis bij de bouw van dit waterwerk al perfect rekening is gehouden met de Elfstedenschaatstocht. Aan beide zijden van de sluis is namelijk een brede stenen trap gebouwd, waarover de Elfstedenschaatsers in vliegende vaart zo vanaf het ijs over de trap en langs de sluis aan de andere zijde weer over de brede stenen trap naar de Feinsumer Feart kunnen klúnen, zonder al te veel snelheid te verliezen. Een hele mooie constructie met hopelijk een vooruitziende blik, dus laat nu die volgende Elfstedenschaatstocht maar komen, want Alde Leie is er helemaal klaar voor.

Heerwegen
Voorbij Alde Leie wandelen we eerst in westelijke richting door Het Bildt langs de Feinsumer Feart en daarna in zuidelijke richting langs de Ouwe Rij richting Vrouwbuurstermolen. Voorbij Vrouwbuurstermolen gaan we een klein stukje langs de Stienser Hegedyk, om al vrij snel over het karrenspoor van de Slachtedyk de geasfalteerde weg te verlaten. De halfverharde Slachtedyk gaat verderop over in een asfaltweg. Op dat punt gaan wij rechtdoor over het onverharde pad van de Witewei, dat tussen de akkers door naar de Goadyk loopt. De Goadyk gaat over in de Hege Hearewei, waarover we arriveren bij de Brédyk aan de rand van de bebouwde kom van Stiens.

Stiens
Over de schelpenpaden ten noorden en ten zuiden van de Seerob gaan we oostelijk langs het Stienser bedrijventerrein Middelsee, waarna we de Middelsédyk (de N393) oversteken, om eerst over de Bûtenskilwei en daarna over de Finnedyk naar de Ovonde in de Brédyk te gaan, waar we de Brédyk oversteken naar het Hynstewaad, om vervolgens door het Waling Dykstra Park te lopen. Het is inmiddels al donker geworden als we bij Dethmer en Joske nog even napraten na deze mooie zondagmiddagwandeling.

Griene Dyk in Stiens

Maandag 31 oktober 2011
Wie over de Truerderdyk/Wurgedyk ons dorp Stiens in oostelijke richting verlaat in de richting van de Dokkumer Ee, passeert ongeveer halverwege de Wurgedyk aan de linkerzijde de Griene Dyk. Op deze splitsing loopt de Griene Dyk in noordwestelijke richting weg van de Wurgedyk.
Op de eerstvolgende splitsing volgt een afslag in oostelijke richting, rechtsaf naar het poldergemaal 'De Koai'. Dit boezemgemaal is een deels open vijzelgemaal, dat afwatert naar de iets noordelijker gelegen Feinsumer Feart, die weer uitloopt naar de Dokkumer Ee aan de oostzijde.

Op die splitsing ter hoogte van de afslag naar De Koai loopt de Griene Dyk door in westelijke richting, parallel aan de Feinsumer Feart. Op de volgende splitsing eindigt de Griene Dyk, op de plek waar je in westelijke richting over de Poeldyk naar Feinsum kunt gaan en waar je in zuidelijke richting over de Harnsterdyk weer terug kunt naar de Wurgedyk, om bij de kinderboerderij Doniastate over de Wurgedyk/Truerderdyk weer terug te gaan naar Stiens.

De naam Griene Dyk geeft aan dat deze weg ten opzichte van de aanliggende, doorgaande verharde wegen lange tijd niet werd uitgevoerd met een verhard wegdek, maar dat de Griene Dyk vooralsnog werd aangehouden als onverharde, groene (Fries: Griene) weg (Fries: Dyk). Tegenwoordig is de Griene Dyk een smalle, geasfalteerd weg.

Wurgedyk in Stiens

Maandag 3 oktober 2011

Vanaf de kruising met de Griene Leane in Stiens kun je ten noorden van de wijk Aldlân het Friese dorp Stiens in oostelijke richting verlaten over de Truerderdyk. De Truerderdyk gaat voorbij de Kinderboerderij Doniastate over in de Wurgedyk. De Wurgedyk gaat verder in oostelijke richting naar de Dokkumer Ee en loopt daar bij die oude waterloop voor autoverkeer dood. Aan het oosteinde van de Wurgedyk kun je als voetganger en/of als fietser in noordelijke richting over het jaagpad langs de Dokkumer Ee; in noordelijke richting naar Dokkum en in zuidelijke richting naar Leeuwarden.

Ten noorden van het meest westelijke deel van de Wurgedyk loopt - parallel - een oude afwatering, de Wurge, die vroeger ook als vaarweg werd gebruikt.

Een synoniem voor het Friese woord 'wurge' is het woord 'tichtset'. Daarmee wordt een afsluiting of versmalling in een waterloop bedoeld, als een fuik in het water. Op zo'n smalle doorgang (in het Fries ook wel: tichtsetting of tuskenset) in de waterloop kon je dan een schutnet in het water plaatsen, waarmee je vis - met name paling - kon vangen.

Bewegen voor overleven in 2011

Zaterdag 1 oktober 2011

Het doel van de 'Stichting Bewegen voor Overleven' is het ondersteunen van maatschappelijke projecten en organisaties op het gebied van borstkankerzorg. Deze stichting vraagt aandacht voor de risico’s van borstkanker en voor het leven met èn na borstkanker. Dat doet de stichting door onder andere sportieve evenementen te organiseren, zoals wandelen en hardlopen over èn langs het Fries-Overijsselse Jabikspaad. Het Jabikspaad van Sint-Jacobiparochie naar Hasselt is voor fietsende en voor wandelende Nederlanders de eerste etappe van de Europese pelsgrimstocht naar het Spaanse Santiago de Compostela.

Vandaag is het weer zover: de jaarlijkse Pink Ribbon-wandeltocht, georganiseerd door de Stichting Bewegen voor Overleven. In de afgelopen jaren liepen de deelnemers van Sint-Jacobiparochie naar Leeuwarden. Vandaag is het de vijfde keer dat deze wandeltocht kan worden gelopen. Dit jaar is de richting omgekeerd: van de Grote of Jacobijnerkerk te Leeuwarden naar De Groate Kerk van Sint-Jacobiparochie, over een afstand van 25 kilometer. Ook anders dit jaar is de starttijd. Voorheen werd 's morgens gestart, om gedurende de ochtend en de middag te wandelen. Dit jaar wordt het startsignaal om 16.00 uur gegeven en lopen de deelnemers gedurende de middag en in het duister van de avond. Alle deelnemers betalen 15 euro en minimaal de helft van dat startgeld gaat naar borstkankerprojecten.

Met het startstempel op onze startkaart en met het Pink Ribbon-speldje op de wandelshirts starten Durkje en ik vanuit de Jacobijnerkerk in Leeuwarden. De tocht kent vandaag ongeveer 2.200 deelnemers, waarvan een groot deel in roze (Pink) kleding of met roze accenten deze ideële wandeltocht loopt. Een lang lint van roze gekleurde wandelaars beweegt zich op wandelsnelheid vanuit de binnenstad van Leeuwarden langs de Dokkumer Ee in noordelijke richting de stad uit, naar èn door het Leeuwarder Bos. Langs de route worden de deelnemende wandelaars en het publiek getrakteerd op diverse theater-acts en op muziek-uitvoeringen. Dit is een formule die het in Fryslân buitengewoon goed doet; denk bijvoorbeeld ook aan deze aanpak bij de Elfstedentocht en bij de vierjaarlijkse Slachtemarathon. Dergelijke evenementen zijn ware Friese volksfeesten van velen, met velen en voor velen.

Voorbij Leeuwarden passeren we achtereenvolgens Dekemastate in Jelsum en Martenastate in Cornjum. Daarna gaan we door Britsum. Voorbij Britsum steken we via de brug van de Griene Leane de Stienzerfeart over, om daar tussen de witte/roze ballonnen/strikken en de grote fotoportretten van vrouwen met roze stropdas en mannen met blauwe stropdas langs de Griene Leane te lopen. De eerste stempelpost is in de Langebuorren te Stiens. In het dorpscentrum van Stiens staan toiletwagens, speelt een muziekband, deelt dorpsslager Brolsma gratis soep uit en staan strobalen om zittend te rusten; en verder loop je hier tussen rijen publiek links en rechts door. Dit is voor veel wandelaars de eerste plaats om even te rusten; een oase ook om te genieten van de passerende medewandelaars en van alle overige gezelligheid om je heen. Ook wij genieten hier van onze pauze.

Vanuit Stiens gaan we over smalle weggetjes tussen de akkers door naar Onze Lieve Vrouwenparochie, ofwel Froubuurt. Ook hier bij de Vrouwbuurstermolen is volop gelegenheid om te rusten, te eten en drinken en om te genieten van muziek van een shantykoor. Via het voormalige spoortracé gaat het dan verder richting Oude Leije. Langs de vaart arriveren we in Oude Bildtzijl. Dan is het al donker geworden. Op de Ouwesylster Pyp heeft het muziekkorps even pauze en is het de beurt aan het shantykoor om ons muzikaal te verwelkomen. Ook hier is het een drukte van belang met alle deelnemers, artiesten, dorpsbewoners en alle overige belangstellenden die als publiek de wandelaars zien passeren.

Dan volgt een ongeveer tien kilometer lang traject over de hoog boven de akkers uitstekende Ouwedyk, de eeuwenoude binnendijkse zeedijk. Door het duister wandelt een kilometers lange streek wandelaars tussen een grote variëteit van gelegenheidsverlichting door. We passeren vuurpotten, kerstverlichting, kaarsen, waxinelichten, fakkels, windlichten, schijnwerpers, vuurkorven, en allerlei andere vormen van warmte en licht. Licht hebben we nodig in het duister, maar warmte is overbodig, want het is een warme dag geweest en ook vanavond blijft het zo warm dat je de hele avond nog in een t-shirt kunt rondwandelen. Kilometerslang passeren we de dijkhuisjes op en tegen de voormalige zeedijk. En bijna overal zitten of staan de bewoners langs de weg om de passerende wandelaars met vriendelijke aandacht aan te moedigen om vooral vol te houden.

Voorbij Nij Altoena en voorbij de Kadal gaan we bij de Oudebildtdijk naar beneden, steken we via de hoge houten brug de Ouwedyksterfaart over en dan begint het laatste stuk van de wandelroute. In het pikkedonker wandelen we over een tussen de velden door slingerend smal schelpenpaadje naar Sint-Jacobiparochie. Links en rechts staan veel vuurpotten en tussen de vuren door wordt ons pad verlicht met kaarsen, fakkels, led-lampjes in ballonnen en lampjes op petten van wandelaars. Achterelkaar vormen we zo een lang voortbewegend lichtlint over de Friese zeeklei. De stemming voor en achter je is nog steeds opperbest, want het is puur genieten en het einde is in zicht. In de verte zie je Chinese vuurlampionnen die bij de verlichte toren van De Groate Kerk in Sint-Jacobiparochie worden opgelaten om langzaam steeds hoger in de wolkenloze lucht te verdwijnen.

We lopen in de richting van de stilte-doordringende djembéklanken. Met tromslag worden we ontvangen. Als we het veld uit komen, lopen we tussen de vrolijke klanken door van De Keallepoaten, het uitbundig expressieve dweilorkest van de Christelijke Brassband De Nije Bazún uit Britsum. Door deze twee muzikale oppeppers arriveren de wandelaars in Sint-Jacobiparochie. Door een dubbele haag van familie, vrienden, kennissen en ander publiek met bloemen en aanmoedigingen arriveren we voldaan op het grote dorpsplein vóór De Groate Kerk.
In De Groate Kerk is ook het nieuwe pelgrimsinformatiecentrum van het Nederlands Genootschap van Sint Jacob èn van de Stichting Jabikspaad Fryslân geopend voor belangstellende bezoekers. Met de afgestempelde deelnemerskaart lopen de meeste wandelaars nog De Groate Kerk binnen om met elkaar nog even na te praten over alle belevenissen, om een drankje te drinken en om de organisatoren te bedanken voor dit prachtige evenement. Wit, rood, lichtblauw en roze zijn de overheersende kleuren van deze grote menigte wandelaars en hun gevolg. Een in veel opzichten kleurrijke dag is voorbij.

Een dag met een serieuze ondertoon.
Een dag met aandacht voor de harde strijd tegen borstkanker.

Een dag met een lach en een traan.
Een dag van gedenken en herdenken.

Een dag van die kleine lichtjes in het je omringende duister van de nacht.
Een dag van dat sprankje hoop dat borstkanker wellicht niet je einde hoeft te zijn.

Mandelân in Stiens

Vrijdag 15 juli 2011

Mandelân is een straat in de wijk Aldlân te Stiens. Vanaf de Truerderdyk (een splitsing) vormt deze doorgaande weg in zuidelijke richting de verbinding met de Brêgeleane (een spiltsing). Onderweg kruist deze straat achtereenvolgens de Lege Bosse (splitsing), De Kaam (een kruispunt) en Mienskar (een kruispunt). Mandelân is één van de weinige straten in het Aldlân met een stoep. De vier woonstraten liggen haaks op het Mandelân en deze straat kent geen postadressen.

De landnaam Mandelân is al een heel oude geografische aanduiding. De naam komt rond het jaar 1500 al in oude geschriften voor. Dit stuk land lag vroeger ten noordoosten van het buurtschap Truerd, in de richting van het huidige Tichelwurk aan de Dokkumer Ee. Het Mandelân was vroeger een stuk land voor gemeenschappelijk gebruik. Tegen betaling mocht iedereen gebruik maken van zogenoemd 'mandelân'.

De naam komt in de Fryslân meer voor. Langs de snelweg A32 van Leeuwarden naar Heerenveen ligt bijvoorbeeld een tankstation met de naam Mandelân.

Stienzer Bosk in Stiens

Vrijdag 8 juli 2011

In het noorden van Stiens ligt ten oosten van de Lege Hearewei de Stienser woonwijk It Heechhôf en ten noorden van de Truerderdyk ligt het Stienser bedrijventerrein Noarderfjild, en ten noorden daarvan It Hechhôf. Rondom, ten noorden en ten oosten van It Heechhôf en het Noarderfjild, ligt een groene zoom, het zogenoemde Stienzer Bosk. Dit bosperceel is aangelegd in de periode dat de woonwijk It Heechhôf bouwrijp werd gemaakt en in aanbouw was.

In de zomer van het jaar 1992 kwamen wij als gezin in Stiens wonen in de nieuwbouwwijk It Heechhôf. Toen ik in het voorjaar van 1992 onze in aanbouw zijnde woning aan de Kastanjeleane bezocht, ben ik ook even door het toen nog prille bosperceel gaan wandelen. Naast de vijverpartij waren werklieden met een betrekkelijk kleine asfalteermachine bezig om het fiets-/wandelpad door het Stienzer Bosk in eerste aanleg te asfalteren.

Ten noorden en ten oosten van het Stienzer Bosk heb je een wijds uitzicht over de akkers in de richting van respectievelijk Hallum en de Dokkumer Ee. Op diverse plaatsen kun je rondom It Heechhôf het Stienzer Bosk betreden. Eén van toegangswegen van It Stienzer Bosk ligt aan de zuidoostzijde, op de splitsing van de Truerderdyk en de Griene Leane.

Tussen twee opvallende bomen door kun je hier in het Stienzer Bosk de bospaden op. De oude bomen links en rechts van de ingang staan door hun scheefgroei in een karakteristieke V-vorm. Zodra je tussen deze twee majestueuze bomen het geasfalteerde bospad hebt betreden, kun je al linksaf en rechtsaf. Aan beide zijden van het asfaltpad is enkele jaren geleden door het bosperceel een onverhard bospad aangelegd, waarover je wandelend over een gestort zandbed door het drassige bosperceel kunt gaan. In de afgelopen jaren is de ondergrond van deze twee door het bos slingerende wandelpaden links en rechts getransformeerd in wat je je voorstelt bij een echt bospad.

Truerderdyk in Stiens

Woensdag 29 juni 2011

De Truerderdyk is een straat in Stiens. Aan de westzijde, nabij het dorpscentrum, begint deze straat bij de spoorwegovergang aan de oostzijde van de Pyter Jurjensstrjitte. Vanaf de spoorlijn van het voormalige 'Dokkumer Lokaeltsje' gaat de Truerderdyk in oostelijke richting over het bedrijventerrein Noarderfjild. Voorbij de afslag naar It Noarderfjild vervolgt de Truerderdyk haar weg tussen de sportvelden van It Gryn aan de zuidzijde en het Stienzer Bosk aan de noordzijde.

Vanaf de splitsing met de Griene Leane gaat de Truerderdyk verder in oostelijke richting naar het Mierepaad, met aan de zuidzijde de parallel lopende woonstraat Lege Bosse en de woonwijk Aldlân en aan de noordzijde de akkers en weilanden die tussen Stiens en Hallum liggen. Ter hoogte van het buurtschap Truerd buigt de Haernsterdyk ter hoogte van kinderboerderij Doniastate af in noordelijke richting en gaat de Truerderdyk aan de oostzijde over in de Wurgedyk, richting Dokkumer Ee.

Truerd was vroeger een terp, die ten oosten van Stiens lag, ter hoogte van de plaats waar de Truerderdyk over gaat in de Wurgedyk. De Truerderdyk (ook wel Truiderdyk genoemd) was dus de weg van Stiens naar Truerd. Sinds enkele jaren zijn ook in Fryslân veel voormalige buurtschappen weer zichtbaar gemaakt middels de plaatsing van witte plaatsnaamborden. Wie nu vanuit Stiens over de Truerderdyk naar de Dokkumer Ee rijdt, passeert bij de Doniastate het buurtschap Truerd, getuige het witte plaatsnaambord langs de Truerderdyk.

De naam Truerd (triuwerd) wordt - voorzover bekend - het eerst genoemd in het jaar 1540. Deze naam is een samenvoegsel van de woorden 'triu' (betekent: boom) en 'werd' (of 'wierde', als aanduiding van een terp). Uit oude landkaarten blijkt dat Truerd vroeger voornamelijk bestond uit drie boerderijen.

Alleen maar stilte, sneeuw en ijs

Dinsdag 28 december 2010

Het is al wel mogelijk: "op redens oer fan Alde Leie nei Feinsum", ofwel schaatsen van Oude Leije naar Finkum. Schaatsen over delen van de Elfstedenroute is mogelijk. Maar een Elfstedentocht op de schaats zit er beslist nog niet in.

Het waterschap "Wetterskip Fryslân" houdt de gemalen in de Friese polders deze ijswinter zo lang mogelijk buiten werking. Het lozen van het water uit de Frieze boezem in het IJsselmeer en in de Waddenzee is stopgezet. Omdat er de afgelopen dagen geen neerslag van betekenis is gevallen en de vorst na lichte dooi steeds terugkeert, blijft het waterpeil in de Friese boezem op acceptabele hoogte.

Door het stopzetten van de watergemalen wordt voorkomen dat het natuurijs schade zou oplopen. Door de iets hogere temperatuur (rond het vriespunt) van de afgelopen dagen moet het waterschap echter hier en daar en af en toe even de gemalen in werking stellen, om het door de incidentele dooi opkomende grondwater uit de ondergrond af te voeren waar dat nodig zou zijn. Zo wordt wateroverlast voorkomen en houden de bewoners in de Friese polders hun voeten droog. Voor Wetterskip Fryslân is het elke ijswinter weer een kwestie van het vinden van een acceptabel evenwicht tussen maximaal waterpeil en maximale ijsdikte. Een wankel evenwicht, waarbij veel ogen zijn gericht op de beslissingen die het waterschap in dezen neemt.

Maar nu weer terug naar de Elfstedenroute. Ik sta op de brug van de Langedyk tussen Alde Leie en Feinsum, vlakbij Stiens. Vanuit het westen en het noorden komt de Feinsumer Feart, om hier onder de brug door te duiken en in zuidelijke en verderop in oostelijke richting verder te gaan naar Feinsum, om uiteindelijk bij Bartlehiem uit te monden in de Dokkumer Ee. Het is hier ijzig stil op de Feinsumer Feart. In de verre omtrek geen auto, geen fietser, geen wandelaar en geen schaatser.

Alleen maar stilte, sneeuw en ijs.

Hoe anders zal het op deze plek zijn als hier weer eens Elfstedentochtschaatsers deze smalle vaart zullen passeren. Duizenden schaatsers zullen ooit weer hun heroïsche tocht starten en misschien volbrengen, op één dag over meer dan 200 kilometer ijs, door 11 Friese steden en tientallen dorpen, gehuchten en buurtschappen, met links en rechts op ijs en oever de honderdduizenden toeschouwers, die door hun enthousiasmerende aanwezigheid de schaatsers over het ijs stuwen, zoals het boezemwater binnenkort weer via molens en gemalen door de Friese polders stroomt. Voorwaarts, altijd maar voorwaarts. Maar vandaag dus niets van dat alles.
Alleen maar stilte, sneeuw en ijs.

Mierepaad in Stiens

Dinsdag 23 november 2010

Aan de verre oostzijde van Stiens ligt het Mierepaad. Dit geasfalteerde wandel- en fietspad is de verbinding tussen de Trijehoeksdyk aan de zuidzijde en de Truerderdyk aan de noordzijde. Als je vanaf de Trijehoeksdyk het Mierepaad in zuidelijke richting volgt, ga je met een S-bocht in een bosachtige entourage om kinderboerderij Donia State heen. Voorbij deze grote bocht ga je dan in zuidelijke richting tussen de nog jonge knotwilgen door, over het Mierepaad, met het zicht op de Truerderdyk en het verderop gelegen buurdorp Britsum.

Van oorsprong was het Mierepaad een kilometers lang voetpad, dat je vanuit Leeuwarden in noordelijke richting naar de Hallumermieden leidde. Het pad loopt parallel aan de enkele kilometers oostelijker gelegen Dokkumer Ee, de oude waterloop van Leeuwarden naar Dokkum. Het huidige Mierepaad heeft dezelfde zuid-noord-richting.

De naam Mierepaad is ontleend aan de “mieren”. Andere bekende aanduidingen voor mieren zijn: poepen, knoeten, moffen en hannekemaaiers; vroeger door de één als vreemd gespuis gezien, maar door de ander (h)erkend als welkome zomergast. Nederland werd vroeger overstroomd door zogenaamde “Hollandgänger”. Deze hannekemaaiers (mieren) waren vakbekwame “bovenlandsche” grasmaaiers, afkomstig uit het Duitse Ost-Friesland, Emsgebiet en Westfalen.

In de hooitijd hadden ook in Fryslân de boeren in de welvarende weidegebieden arbeiders te kort en de Duitse hannekemaaiers werden dan ook door de rijke boeren met open armen ontvangen en ingehuurd voor het maaien en voor het overige (seizoens)werk op de boerderij. Zodra de oogst achter de rug was, vertrokken ze doorgaans weer naar Duitsland. Slechts enkelen bleven in Nederland wonen. Erg geliefd waren deze gastarbeiders van eenvoudige komaf niet. Veel Nederlanders beschouwden hen als lomperds of botteriken; reden om hen aan te duiden met denigrerende bijnamen als “poepen” (in Fryslân) en “(gras)moffen” (in Holland). In de Friese literatuur kom je in een groot aantal romans en verhalen de belevenissen van en met deze Duitse landarbeiders tegen.

De “Hollandgängerei” – de emigratie van Duitse boerenarbeiders – is in onze huidige Nederlandse samenleving nog terug te vinden in familienamen, zoals bijvoorbeeld: Bisschop, Bruning, Kramer, Mulder, Pranger, Rosenmöller, Schelhaas, Wessels en (de) Witte.

Kletsefeart in Stiens

Maandag 27 september 2010

De Kletsefeart is een vaart in de gemeente Leeuwarderadeel. Deze vaart is een betrekkelijk jonge aftakking van de Stienzer Feart. In de negentiger jaren van de vorige eeuw is de Kletsefeart gegraven om voor de nieuwbouwwijk Aldlân in Stiens ook meer wonen aan het water mogelijk te maken. Vanuit de Kletsefeart kun je de Stienzer Feart bevaren in de richting van het dorpscentrum, maar je kunt de Stienzer Feart ook in oostelijke richting bevaren, om zo naar de Dokkumer Ie te gaan. Zo heeft de Kletsefeart dus een open vaarverbinding met de Dokkumer Ie.

Een groot aantal Stienser woningen aan de Helling, de Brêgeleane, het Skûtsje, de Aak en de Boeier hebben hun tuin aan de Kletsefeart gelegen. Langs de oever liggen dan ook veel bootjes van de eigenaren van de aanliggende woningen. De vaart is in de zomer een geliefde plek om in te zwemmen, te vissen of op te spelevaren. In de winter wordt er volop op geschaatst als de dikte van het natuurijs dat toelaat. Kortom, veel vertier voor jong en oud.

Daarnaast wordt de Kletsefeart eenmaal per jaar ook gebruikt voor de “Triathlon Friesland”. En in november hangen de oevers vol vlaggen en ballonnen, want dan komt Sinterklaas met zijn Zwarte Pieten vanuit de Stienzer Feart de Kletsefeart in gevaren om door de aanwonenden en de grote schare Stienser belangstellenden hartelijk welkom te worden geheten tijdens de officiële intocht van Sinterklaas in Stiens. Dan meert Sinterklaas aan in de Kletsefeart ter hoogte van de Griene Leane.

Al jaren bestaan er in de gemeente Leeuwarderadeel serieuze plannen om de Kletsefeart nog door te trekken naar de Feinsumer Feart. Als dat zou gebeuren, levert dat voor vaargasten vanuit Stiens en omgeving een vaarrondje op van zo’n 13 kilometer. Dan kun je vanuit Stiens via de Kletsefeart en de Feinsumer Feart naar Bartlehiem, om daar over de Dokkumer Ie via Wijns de Stienzer Feart in te varen. Dan vaar je door de Stienzer Feart via Britsum in de richting van Stiens, om uiteindelijk weer via de Kletsefeart in de wijk Aldlân van Stiens te arriveren. Wie weet zal dit ooit werkelijkheid worden.

Stiens wordt dan ook voor het doorgaande vaarpubliek een aantrekkelijke aanlegplaats, want Stiens heeft uitgebreide boodschap- en winkelvoorzieningen, je wandelt in elke minuten naar het zwembad met binnen- en buitenbad en de mogelijkheid zou dan bestaan om bijvoorbeeld ook bij kinderboerderij Doniastate af te meren om een bezoek te brengen aan deze kinderboerderij met haar bijbehorende voorzieningen.

Welbeschouwd zou de Kletsefeart eigenlijk geschreven moeten worden als: Kletse Feart. Maar aangezien de gemeenteraad van Leeuwarderadeel op 21 december 1995 de naam heeft vastgesteld als Kletsefeart, hanteren we in alle officiële documenten de aaneengeschreven waternaam "Kletsefeart".

Boeier in Stiens

Woensdag 12 mei 2010

De Boeier is een straat in de woonwijk It Aldlân te Stiens. Deze woonwijk wordt doorsneden door een in deze wijk doodlopende vaart. Deze Kletsefeart heeft een open vaarverbinding via de Stienserfeart naar de Dokkumer Ee.

De straatnamen van It Aldlân kun je indelen in twee categorieën.
1. De ene groep straatnamen zijn de aanduidingen van de zogenoemde natte straten, waarmee de straten worden bedoeld die aan het vaarwater liggen. Deze straten kregen in hun straatnaam de namen van boten (bijvoorbeeld: Boeier) en van andere zaken die met water te maken hebben (bijvoorbeeld: Brêgeleane).

2. De andere groep straatnamen zijn de aanduidingen van de zogenoemde droge straten, waarmee de straten worden bedoeld die niet aan het vaarwater liggen. Deze straten kregen in hun straatnaam landnamen, zoals bijvoorbeeld: De Blikken.

De Boeier is dus zo'n "natte straat", omdat deze woonstraat parallel ligt aan en ten zuiden ligt van de Kletsefeart. De Boeier is aan de oostzijde toegankelijk via het Skûtsje en loopt aan de westzijde dood aan de kant van de Brêgeleane. Voor fietsers en wandelaars is op dat eind een doorsteek gemaakt naar de Brêgeleane.

Een Boeier is een oud scheepstype, een platbodem, gebouwd als zeilschip, dat snel kan varen. Omdat dit zeilschip zo snel kan varen, was het vroeger als vooral geschikt om bederfelijke waar te vervoeren, zoals: boter en vis. Boeiers voeren destijds zowel op binnenwater als buitenwater. Tegenwoordig worden ze vooral gebruikt voor de pleziervaart.

Boeiers behoren tot de categorie van de kromstevens. Ze hebben een gekromde voorstevenbalk, waar het rondgebogen hout van de scheepswanden van stuurboordzijde en bakboordzijde bijelkaar komen. Over het algemeen gaat men er van uit dat het woord Boeier is afgeleid van 'boeien' of 'opboeien'. Beide woorden schijnen verband te houden met het aan de voorzijde vastzetten van de gebogen planken van de scheepswanden.