Memoriazondag 2020 in Broeksterwâld

Zondag 22 november 2020

Herdenkingskaarsen worden aangestoken aan de Paaskaars

Laatste zondag van het kerkelijk jaar
In onze protestantse kerken staan we elk jaar op de laatste zondag van het kerkelijk jaar stil bij de namen van hen die het afgelopen jaar zijn overleden. Vandaag is het die laatste zondag van het kerkelijk jaar. Ook op deze laatste zondag vóór Advent - de weken van verwachting en uitkijken naar de geboorte van Jezus Christus - kijken wij nog eens terug naar wat er achter ons ligt, en wie wij in het afgelopen kerkelijk jaar hebben verloren in onze gemeenschap van kerk, werk, familie en samenleving. Deze zondag wordt 'Eeuwigheidszondag' genoemd, of ook wel 'Memoriazondag'.
Als christenen geloven we dat geen mens voor niets leeft of heeft geleefd. Wij staan allen geschreven in de palm van Gods hand, en God blijft onze namen noemen, ook als wij niet meer onder de levenden zijn. 
Het blijven noemen van de namen van wie wij kennen en van wie zijn gestorven, is heel bijbels. Het bijbelboek Exodus begint daar bijvoorbeeld mee. En zo willen wij ook - dag in dag uit en jaar in jaar uit - de namen blijven noemen. 

Eeuwigheidszondag in Broeksterwâld
Vanmorgen werd in de kerkdienst van Omrop Fryslân TV al stilgestaan bij wie wij vandaag gedenken, zo zagen wij deze ochtend.
Vanmiddag zijn Durkje en ik, samen met Durkje haar moeder, en met twee broers en een schoonzus aanwezig bij de middagkerkdienst van de Protestantse Gemeente van het Friese Broeksterwâld-de Falom.
Op deze Eeuwigheidszondag worden in de kerk van Broeksterwâld zes gemeenteleden herdacht, die in het afgelopen kerkelijk jaar zijn overleden. Eén van die overledenen is de vader/heit van Durkje, mijn schoonvader, die overleed op 10 oktober 2020, en die vanuit deze kerk in Broeksterwâld werd begraven op 14 oktober 2020.
Voorganger van deze middagdienst is dominee Klaas van Marrum uit Feanwâlden. 
Omdat deze kerkelijke gemeente zich houdt aan de noodverordeningen in het kader van de Corona-crisis, en er derhalve slechts dertig kerkgangers aanwezig mogen zijn, heeft de kerkenraad van deze gemeente alleen familieleden van de zes overledenen uitgenodigd, en kunnen de gemeenteleden en alle andere familieleden de kerkdienst volgen via de kabel en/of via een YouTube-kanaal op internet.

Wij noemen de namen
Tijdens het binnenkomen van de genodigden worden enkele liederen ten gehore gebracht en vertoond op de beamerschermen in de kerk. Eén van de bekende liederen is het lied "The family tree" van Venice. Ook luisteren we naar het lied "Vaste rots van mijn behoud", van Urker zangers.
Na de Groet en het Votum luisteren we naar de zang van Psalm 90: 1, en daarna volgen de schriftlezingen uit Efeziërs 1: 17–23 en Romeinen 8: 11.
Na het gebed luisteren we naar de bewerking van "Daar ruist langs de wolken" in de vertolking van Reyer.
Bij het gedenken van zes overleden gemeenteleden vertelt dominee Van Marrum eerst iets over het leven en werken van een overledene. Daarna komen enkele familieleden van deze overledene naar voren, om op het liturgisch centrum vóórin de kerk een herdenkingskaars aan te steken aan de grote Paaskaars. Vervolgens wordt een rode roos gelegd naast de kaars op de viertafel, en krijgt iemand van de familie de gelegenheid om kort iets te zeggen bij dit ritueel. Elk ritueel wordt afgesloten met het luisteren naar een lied, dat is aangedragen door de betreffende familie. Wieger steekt voor heit Pieter de Jong de herdenkingskaars aan, zet die op de viertafel, en Durkje legt de rode roos naast de brandende kaars. Voor heit en voor ons allen klinkt dan het lied "Hear, wês mei ús oant in oare kear."

Memoriazondag 2020
Aansluitend volgt de verkondiging door dominee Van Marrum. Zijn bemoedigende preek wordt geïllustreerd met mooie filmbeelden van de 'witte telefooncel', waarin nabestaanden een boodschap voor overleden geliefden kunnen inspreken, en we kijken ook naar een filmpje van een prima ballerina op hoge leeftijd, die ondanks haar Alzheimer-handicap met gracieuze bewegingen in haar rolstoel laat zien dat haar geestdrift voor ballet nog altijd zichtbaar wordt tijdens het luisteren naar de muziek waarop ze vele jaren geleden heeft gedanst. Het is een metafoor voor ons besef dat Gods Heilige Geest in ons, ons altijd zal blijven vergezellen, hoe of waar wij ook zijn.
Deze verkondiging gaat vloeiend over in de door de voorganger uitgesproken gebeden, gedragen door instrumentale muziek op de achtergrond. 
Voordat we met de Zegen uiteen gaan, luisteren we nog naar de muziek van Lauren Daigle, wiens geestdrift overgedragen wordt, en overgenomen wordt door een gepassioneerd zingend publiek van velen, die iets moois ervaren en beleven van waar de Heilige Geest toe in staat is; kijk maar eens in: "How Great thou art".

Bonifatius Kloosterpad - Etappe 10 - Bontebok naar Terband

Vrijdag 20 november 2020

Terbantster Tsjerke (Rotondekerk) van Terband

Een ontdekkingsreis en pelgrimage
Wandeljournalist Fokko Bosker publiceerde samen met co-auteur Lammert de Hoop in het jaar 2019 de wandelgids 'Bonifatius Kloosterpad'. Het titelblad van dit boek vermeldt dat het hier gaat om 'Een ontdekkingsreis en pelgrimage door het 'wilde' oosten van Fryslân'. Het gaat om een wandelgids die de kleurrijke geschiedenis van de kloosters in Fryslân beschrijft in routekaarten, foto's en begeleidende teksten.
Durkje en ik waren aanwezig bij de presentatie van het Bonifatius Kloosterpad, die plaatsvond op 15 november 2019 in de Bonifatiuskapel te Dokkum.
Deze wandelgids bevat twaalf aaneengesloten etappen en dertien lokale rondwandelingen. In totaal beslaat het wandelnetwerk zo'n 450 kilometers in oostelijk Fryslân, het gebied tussen het Friese Waddeneiland Schiermonnikoog en Wolvega.

In het voetspoor van heiligen en pelgrims
Met zijn wandelgids neemt auteur Fokko Bosker je als wandelaar mee in een schitterend gebied met veel cultuur en natuur. Hij laat je wandelen naar oude kloosterlocaties en uithoven. Het is een tocht door Wad en Woud, in een rijke afwisseling van streeklandschappen en prachtige natuurgebieden.
Tegelijk met deze wandelgids verscheen ook het bijbehorende boek 'Bonifatius Kloosterpad - In het voetspoor van heiligen en pelgrims'. Dit begeleidend schrijven in boekvorm biedt per wandelroute inspirerende verhalen over het gebied dat deze wandelgids bestrijkt.
De wandelgids is gebaseerd op het Wandelknooppunten-netwerk. De routebeschrijving in de wandelgids is uiterst beknopt, maar het volgen van de als routebeschrijving achtereenvolgens genoemde wandelknooppunten zou moeten volstaan om de beschreven routes goed te lopen.
Wie de vele Friese klooster- en kerkenpaden, schouwpaden, lijk- en dijkwegen van deze wandelroute loopt, maakt kennis met de vele sprekende getuigen uit vervlogen tijden van middeleeuwse kloosterorden in Fryslân. Dit Bonifatius Kloosterpad belicht de rijke Friese geschiedenis van kloosters en landschappen, en toont je al wandelend ook de relatie tussen beide zaken.
Met het bewandelen van alle 25 routes van deze wandelgids gaan Durkje en ik op voetreis tussen uitersten, die de verbeeldingskracht van de pelgrim voedt en inspireert.

Wandelen tussen misdaad en gastvrijheid
Voor vandaag hebben we de tiende etappe van deze gids op het wandelprogramma staan, met een afstand van 19,33 kilometer.
Deze Etappe 10 kreeg als titel: 'Bontebok naar Terband' met als subtitel: 'Van dorp met slechte reputatie naar slaapadres in monumentale kerk'. De subtitel verwijst enerzijds naar de gewelddadige verhalen van 1683 en 1685, waarin Bonte Bock opduikt in misdaadarchieven, en anderzijds wijst het alvast vooruit naar de bestemming van deze wandeldag: naar de dorpskerk van Terband, die momenteel één van de Friese kerk-refugio's is, waarin je als voorbijtrekkende wandelaar tussen twee wandeldagen in kunt overnachten.
Om 7:35 uur rijden we vanmorgen met beide auto's naar Terband, waar we één van de auto's parkeren. Dan rijden we met de andere auto vanuit Terband door naar Bontebok, want hier begint de tiende etappe van het Bonifatius Kloosterpad.
De temperatuur is vanmorgen bij vertrek 4 graden Celsius. Het is vandaag bewolkt, en de temperatuur stijgt gedurende onze wandeling maar tot 7 graden Celsius. We wandelen nagenoeg de hele route onder een prachtige wolkenlucht, met tussen de witte wolken door een helderblauwe lucht. Als we halverwege de route Heerenveen naderen, zien we boven Heerenveen grote donkere regenwolken hangen, maar daar krijgen we desalniettemin geen last van. Het blijft droog, en heerlijk fris wandelweer.

Van Bontebok via Katlijk naar Mildam
Om 8:30 uur vertrekken we bij de brug over de Skoatterlânske Kompanjonsfeart, in het dorpscentrum van Bontebok, op de plaats waar vroeger herberg 'De Bonte Bock' stond. Ten zuiden van Bontebok betreden we een bosperceel, en vanaf dat moment lopen we enkele kilometers over bospaadjes, onder andere over het Imke Klaverpaed door smalle bospercelen, en af en toe langs bosranden. 
Deze paden voeren ons naar Katlijk. Vlak voordat we de Sint-Thomaskerk van Katlijk bereiken, verlaten we de doorgaande weg door Katlijk, om dan weer door smalle bospercelen verder te gaan door het Landschapspark Oranjewoud. Wederom gaat het over mooie bospaadjes door een schitterend gevarieerd gebied op de grens van bos en veld.
Na enkele kilometers wandelen we Mildam binnen.

Van Brongergea naar Belvédère
Door enkele woonstraten aan de noordzijde van Mildam gaan we naar een brede bosweg, waar - getuige de bewegwijzering - ook de pelgrims van het Jabikspaad passeren.
Over mooie bospaden gaat het dan verder in noordwestelijke richting, naar het buurtschap Brongergea.
Links en rechts van ons zien we dat het donkere water dat door dit veen- en bosgebied van landgoed Oranjehoeve stroomt, prachtig blauw-wit kleurt door de mooie witte wolkenformaties, afgezet tegen die helderblauwe lucht.

Voorbij de uitkijktoren Belvédère in Tjaarda's Bosch komen we bij landgoed Oranjestein in Brongergea.
Over een brede laan lopen we van Oranjestein naar Huize Oranjewoud met haar overtuin; alweer zo'n chique villa, zoals die hier in Oranjewoud veel meer staan. 
Vanuit Oranjewoud lopen we door naar Museum Belvédère. Gisteren stond er een paginagrote oproep van Museum Belvédère - samen met veel andere Friese musea - in de Leeuwarder Courant, om in deze Corona-tijd de Friese musea financieel vooral te steunen door een bezoek te brengen aan die Friese musea, dus we hebben goede hoop dat we bij het museum naar binnen kunnen, om daar bijvoorbeeld in het museumcafé ook even een kop koffie 'to go' af te halen. Bij aankomst bij het museum, zien we dat er in het museumkantoor wel wordt gewerkt, maar de beide toegangsdeuren van Museum Belvédère zijn op slot, dus niemand kan naar binnen. We nemen derhalve plaats op één van de picknickbanken aan de zuidkant van het museum, waar ook twee fietsers bivakkeren. Ook zij kunnen het museum niet in.

Van Heerenveen via Tjalleberd naar Luinjeberd 
Na een rustpauze - waarin we in het zonnetje iets eten en drinken - hervatten we onze wandeltocht van vandaag. Langs de oostelijke rand van de Heerenveense woonwijk Skoatterwâld - waar ook nu nog veel huizen worden gebouwd - wandelen we Heerenveen uit.
We komen even later aan in De Knipe. Bij de voormalige melkfabriek van Veensluis gaan we vervolgens over de Zestienroeden in de richting van de A7 tussen Heerenveen en Drachten. Bij de zuivelfabriek van A-ware steken we via een viaduct de A7 over, om dan naar de Binnendykster Haadfeart te lopen.
Twee sportvissers stappen hier net hun auto uit, om hun vissersgeluk in deze brede vaart te vinden. Wij volgen de vaart en doorkruisen dan even later een ruilverkavelingsbosje. Via deze bospaden lopen we aan de zuidkant om het dorp Tjalleberd heen. Halverwege tussen Tjalleberd en Luinjeberd komen we op de Aengwirderweg. Vanuit het bosperceel passeren we een boerderij van het begin van de 20e eeuw, waar de nieuwe bewoners buiten en binnen aan het werk zijn. Ze hebben deze oude woonboerderij afgelopen zomer gekocht, en zijn begonnen aan een lang traject van verbouw en herinrichten van het erf, zo vertellen ze. Omdat het voetpad van het wandelknooppuntennetwerk over hun erf loopt, zijn ze van plan hier ook een zogenoemd 'Rustpunt' voor wandelaars te creëren. Dit gezin, dat met hun kleine kinderen vanuit Gouda hier is komen wonen, is zichtbaar blij hier zo'n rustieke plek in Fryslân te hebben gevonden.

Kerkrefugio van Terband 
Vanuit Tjalleberd lopen we nu door naar Luinjeberd. In dat dorp passeren we tussen de lintbebouwing ook de voormalige melkfabriek, waarin momenteel een zaden-handelsbedrijf is gehuisvest. Vlak voorbij de dorpsgrens tussen Luinjeberd en Terband komen we langs een bushokje, dat op bonte wijze is heringericht als open boekensneuphok. Je moet er wel enkele minuten voor uit trekken om alle prullaria, spreuken en plaatjes te bekijken, als je naast je aandacht voor de uitgestalde boeken ook kennis wilt nemen van al die buitengewone randzaken. 
Nog een klein eindje wandelen, en dan arriveren we op de Pastoriesingel bij de Terbantster Tsjerke, die voorheen de 'Rotondekerk' werd genoemd, waarvan de naam verwijst naar de voorheen naastliggende rotonde van het verkeersknooppunt Heerenveen. 
Deze monumentale neoclassicistische kerk van de beroemde architect Thomas Romein heeft een witte gevel, en die is - getuige de verse sporen van een recent verwijderde bouwsteiger - heel kort geleden geheel opnieuw geschilderd. Resultaat is een prachtige combinatie van een witte gevel en een kleurrijke toren, die vanmiddag schitterend afsteken tegen de helderblauwe lucht. 

Zonsondergang in Feinsum

Woensdag 18 november 2020

Zonsondergang in Feinsum

Zeker weten

Zondag 15 november 2020

 

Cover van 'Zeker weten'

Alles wankelt
Dit boek (1994) is bedoeld voor lezers die hun geloofszekerheden zijn kwijtgeraakt, maar er eigenlijk toch graag nog een paar hadden willen houden.

• Kan dat? Of wordt dat gesjoemel? Een soort voor de gek houden van jezelf?

De schrijver van dit boek gaat op deze vraag in. Hij start zijn verhaal met de behoefte aan zekerheden die mensen erop na houden, en de manier waarop ze gewoonlijk in die behoefte kunnen voorzien. Die loopt vanaf de zo geruststellende dagelijkse routine, tot het godsdienstig geloof als laatste vastigheid. Totdat de bodem uit al die zekerheden weggezakt blijkt te zijn. Veelal een schrikbarende ontdekking: de boot maakt slagzij, verliest zowat alle lading en dreigt te zinken.
Schrijver prof. dr. Harry M. Kuitert noemt dit het 'alles wankelt-gevoel'. 'Alle hens aan dek', is dan het parool. Maar een mens kan nu eenmaal niet over zijn eigen schaduw springen, noch zichzelf aan zijn eigen haren uit het moeras trekken.
De ontdekking van onze eigen rol (wij zijn het zelf die onze zekerheden voor zekerheden uitgeven) lijkt dan op een catastrofe te moeten uitlopen.

• Hoe kan iemand die op zolder de kleren van Sint Nicolaas heeft zien hangen nog in Sinterklaas geloven? 

Inderdaad, maar geloven is dan ook geen kinderspel; al wordt het daar dikwijls voor versleten. Wat wij geloofstradities noemen (Christendom Jodendom, Islam) zijn vingeroefeningen; probeersels, waarover het laatste woord nog niet gesproken is. We leven ermee, hebben er wat aan, voor zover ze ons helpen door onze eigen beeldvorming heen om te gaan met God, met God achter God dus.

Voor wie geen grond meer onder de voeten voelt
Schrijver dr. H.M. Kuitert (1924-2017) was tot zijn emeritaat verbonden aan de Theologische Faculteit  van de Vrije Universiteit te Amsterdam, sinds 1967 als hoogleraar met als leeropdracht 'Ethiek en Inleiding dogmatiek'. Kuitert schreef ook het boek 'Het algemeen betwijfeld christelijk geloof'.
Zijn boek 'Zeker weten' - handelend over de greep op het leven - kreeg als subtitel mee: 'voor wie geen grond meer onder de voeten voelt'.
Dit boek 'Zeker weten' is ingedeeld in 18 hoofdstukken, verdeeld over de volgende zes thema's:

• I.    Onzekerheid troef (1 t/m 3);
• II.   Ingehaald door de tijd (4 t/m 7);
• III.  Onze rol (8 en 9);
• IV.  Verder dan relativeren (de kern van dit boek) (10 t/m 12);
• V.   Geloof als omgang (de kern van dit boek) (13 t/m 17);
• VI.  Epiloog (18).

Woord vooraf

• Iemand tot overpeinzingen te brengen, ja, daar ben ik wel op uit.
• Een standpunt daagt anderen uit zelf een standpunt in te nemen.
• Gekweld door onzekerheid, ben ik op zoek gegaan naar verantwoording voor mezelf.

1. Inleiding

• Overzien waar we mee bezig zijn, is moeilijker, en dat raakt onze zekerheden.
• Hoe kleiner mensen hun wereld maken, des te beter lukt het om de directe greep op je leven (het 'zeker weten') te houden.
• De christelijke religie verschaft ons niet meer die greep op het leven, die onze grootouders eraan beleefden.
• Zonder enige greep op het leven, kan geen mens de werkelijkheid aan.
• Ook de jongere generatie zie ik de wereld nog niet in haar hand krijgen.
• De ervaring dat we weinig greep hebben op onze wereld, is een gegeven, en gegevens moet je onder ogen zien.
• Iemand die in de afgrond van de onzekerheid heeft gekeken, pakt elke hand die hem houvast biedt, ook de verkeerde.
• Als gevestigde geloofstradities geen vaste grond meer bieden, zien niet-gevestigde hun kans.
• We moeten zelfs onze onzekerheden relativeren.
• Orde scheppen in de chaos neemt veel onrust weg, maar die orde is wankel, chaos ligt op de loer.
• Wij mensen hebben een spilfunctie, ook als het om God en godsdienst gaat.

2. Vastigheden

• Zonder houvast kunnen mensen niet leven.
• Vastigheden zijn zekerheden waarop een mens blind vaart. Je kunt op vastigheden bouwen, doordat je ze vertrouwt.
• Leven = vertrouwen; wie geen vertrouwen heeft, heeft geen vastigheden, en omgekeerd.
• Vertrouwen is een ander woord voor geloof.
• Vastigheden liggen bestendig onder schot.
• Leven = ervaren, en ervaren = in het vertrouwen worden bevestigd, en erin worden geschokt.
• Elke dag is opnieuw een poging om de ongemakken en de onzekerheden te bezweren.
• (Tegenweer-)rituelen boezemen nieuwe moed in, verschaffen nieuwe zekerheid, of breken in elk geval onzekerheden en angst af.
• Godsdienstig geloof is mensenwerk.
• Een Hogere Macht, die ons kan maken en breken, daar draait het om in religie. Geloven in zo'n Macht, noem ik godsdienst.
• Geloven zie ik als aanhaken bij voorgeschreven geloofstradities.
• Religies zijn in elk geval vlechtwerken van overtuigingen, waarop mensen hun bestaan bouwen; expliciet gemaakt vertrouwen.
• Ons dagelijks bestaan moet het hebben van vastigheden, die een kwestie van vertrouwen zijn, en dat vertrouwen krijgt in de religies een ophangpunt.
• Wie gelooft, kent zijn plaats. Het geloof maakt van die plaats een vastigheid.
• Eeuwen en eeuwen heeft het geloof een niet te vervangen zekerheid geboden.
• Vertrouwen is niet rekenen, maar 'rekenen op'.

3. De christelijke geloofstraditie op de tocht

• Binnen de kerken is de zekerheid des geloofs voor menigeen veranderd in twijfel, zo niet vertwijfeling.
• Geloofstradities zijn de meest gewaagde vorm van beeldvorming.
• De historische volgorde van schepping/zondeval/verlossing is een vast gegeven van de christelijke geloofstraditie. Die voorstelling volgt een mythisch wereldbeeld, dat we allang achter ons hebben gelaten.
• De christelijke kerken lopen leeg, omdat ze de moderniteit veel te lang buiten de deur hebben weten te houden, en nu de aansluiting missen met wat mensen werkelijk beweegt.
• Geloof houdt vast wat het heeft, maar het moet tegelijk van loslaten weten, wil het geloof blijven.
• Veranderingen beschikken niet altijd over goede papieren.
• Mensen laten niet gemakkelijk los wat ze als religieus ritueel is bijgebracht.
• Religie is een weermiddel tegen risico's.
• Wie zijn wij om elkaar angst voor God te verbieden?
• Wie niet vrij van angst is, is voor de rest ook niet vrij.

4. Wat niet helpt voor 'zeker weten': openbaring en heilige schriften

• Een aantal geloofsvoorstellingen van de christelijke traditie is te zwaar belast met 'onmogelijke dingen', en wordt om die reden losgelaten.
• Wij denken dat de wereld zo in elkaar zit als het christelijk geloof dat zegt.
• Onmisbaar en dierbaar is de Bijbel, onopgeefbaar voor de geloofsopvoeding van de christelijke kerken, en een schat van grote waarde voor de cultuur.
• Met een 'Bijbel' bedoelen we een bijbelvertaling.
• De Bijbel moet het fonds vormen waaruit de christelijke kerk kan putten voor haar verkondiging.
• De religieuze status van de Bijbel wordt bepaald door het gebruik dat de kerken ervan maken.
• Het is niet zozeer de Bijbel, waarop het Christendom teert, als wel een traditie die met behulp van de Bijbel is opgesteld, en overeind wordt gehouden.
• Het heilig boek (de Bijbel) is God Zelf, God op aarde.
• Wie luistert naar de Bijbel. luistert naar God.

5. Wereldbeeld dat voorbij is

• Heil van God kunnen we omschrijven als: datgene wat een mens zichzelf niet kan verschaffen.
• Zijn we vandaag al helemaal mens, of zijn we nog maar gedeeltelijk in staat verantwoordelijkheid te dragen voor wat we doen en laten?
• Evolutie kent geen doel.
• God niet meer als Schepper, maakt God wereld-loos, en de wereld God-loos.

6. Jezus als historische figuur

• Het terugdraaien van een overspannen christologie zie ik als een onontkoombare noodzaak; de christelijke kerk zou daar werk van moeten maken.
• 'Christelijk' bestaat alleen als verkerkelijkte christelijkheid.
• Wat voor christelijk wordt gehouden, stamt uit het verleden.
• God wil het goede, maar wat het goede is, moeten wij zelf uitzoeken, aldus Immanuel Kant.
• Een christelijke school zie ik als een zinvol instituut.
• Staatkundige en politieke principes zijn normatief van aard.

7. Geloofstradities in de knel. Vluchtwegen en reddingsacties

• Religieuze belangstelling bloeit als nooit tevoren, maar anders, zonder de hulp van kerken.
• Verhalen = betekenis geven.
• Religie is communicatie, bidden.
• Het gaat in geloven om meer dan zingeving; het gaat om zekerheid.
• Religies bedienen zich van taal, die metaforisch van karakter is.
• Exegese legt teksten uit, maar met die teksten kunnen we ook ons zelf weer uitleggen.
• De geest van Europa en het fundamentalisme kunnen niet samengaan.
• Fundamentalisme is knechting, verlies van identiteit voor de enkeling, van zelfs maar de ruimte om enkeling te kunnen wezen.
• Het geloof is altijd cultureel, en zal altijd historisch bepaald en beperkt zijn, en blijven.
• Met orthodoxie in een land valt te leven, met fundamentalisme niet; fundamentalisme gaat over lijken.
• Orthodoxie als passie voor de waarheid is een groot goed.
• Met onverschilligheid wordt geen geloofsgemeenschap gebouwd.
• Orthodoxie wedt op het verkeerde paard, op het beeld, in plaats van op de Verbeelde.
• Van de angst zouden gelovige mensen afscheid moeten nemen. Met onzekerheden valt te leven. Er schuilt zelfs een belofte in.

8. Onze rol: een ontregelde ontdekking

• Wij spreken van beneden over Boven, dat is de onverbiddelijke grens waarachter we met onze woorden moeten blijven. Israëls God is Israëls God; verder kunnen we niet gaan.
• Het ontwerp dat religies van God maken, is een zoek-ontwerp.
• Geloofsvoorstellingen zijn ter overweging.
• Geloven kan niet worden verplicht, het verkwijnt waar dwang verschijnt.
• Wat iemand niet werkelijk gelooft, laat hij los.
• Het gesprek met niet-gelovigen is van grote betekenis voor het volwassen worden van je eigen geloof.
• Je moet persoonlijk met de geloofsvoorstelling op stap, wil het ooit tot vinden komen.
• Gelovigen lopen altijd op twee benen: ze zijn kind van hun eigen cultuur, en ze hangen de geloofstraditie van hun hart aan. Dat kan problemen geven.

9. Voor eigen verantwoordelijkheid

• Alles wat mensen doen, doen ze voor eigen verantwoordelijkheid.
• Onzekerheid is de keerzijde van vrijheid. Fundamentele ervaringen van onzekerheid kweken angst om te leven.
• God wil de vrijheid, maar de kerk heft die vrijheid op.
• Mensen afhouden van nadenken over hun geloof, is een misser.
• Natuurlijk kost nadenken wat: onzekerheid is de prijs voor volwassenheid.
• Volwassen geloof stelt zijn voorstellingen ter discussie, zonder zichzelf op te heffen.

10. De geloofsvoorstellingen voorbij

• God is onze hoogst eigen idee, maar idee is niet hetzelfde als illusie.
• Godsdienstige geloofstradities zouden we moeten opvatten als ruwe schetsen van God, die de ervaringen van vorige generaties samenvatten, en die wij als zoekontwerpen in de hand gestopt hebben gekregen, om ermee op pad te gaan.
• God, zoals wij in de geloofstradities kennen, is ons beeld van God.
• Relativeren is niet hetzelfde als afschaffen of onbelangrijk maken.

11. Voor waar houden. Een herschikking van geloven

• Respect is bijval of verwerping.
• Zodra geloofsvoorstellingen op illusies gaan lijken, verliezen ze hun aantrekkingskracht voor de gelovige, en daarmee hun therapeutische werking.
• Geloven is 'voor waar houden' wat de geloofstraditie te bieden heeft.
• Gelovige mensen weten van twijfelen.
• Geloven heeft meer nodig dan een goed argument.
• Onze kennis van God, is kennis van beneden over Boven.
• Geloof heeft altijd 'van horen zeggen' als voorwaarde.
• Godsdienst moet de leerschool van de bescheidenheid in; en de poort daartoe vormt het 'van horen zeggen'.

12. De weg en de wegen

• God is enig, er zijn geen meer goden.
• De Schepper is een rechtvaardig Rechter, aan wie Zijn schepselen voor hun daden verantwoording schuldig zijn.
• Alleen God is GOD. Jodendom, Christendom en Islam delen samen God.
• Het instand houden van de culturele identiteit gaat kerken en religies gemakkelijker af dan het instand houden van zoekontwerpen.
• De zoekontwerpen zullen de religies overleven.
• Het Christendom is een weg te midden van de wegen.
• Laat iedere christen bij 'christendom' denken aan die variant die hij zelf aanhangt.
• Wij hebben God leren kennen door Jezus.
• 'Volgens ons' is Jezus de weg, 'volgens ons' zoekt God de mensen, in plaats van omgekeerd.
• De waarde van een religie moet je aan haar praktijk afmeten.
• De geloofstraditie is de manier waarop de mensen geleerd hebben de weg naar God te vinden.
• God heeft in Jezus Christus een bijzonder werk verricht: verzoening.

13. Het vinden

• Wat mensen willen vinden, hangt af van hun zoekontwerp.
• Mensen gaan tot God in hun nood.
• Zonder God vaart niemand wel.
• Aan wat een mens bij God zoekt, kun je aflezen wat hij belangrijk vindt in zijn leven.
• Gods heil kunnen wij onszelf niet geven.
• Er zitten in ons bestaan problemen vast, waarvoor we geen oplossing hebben, ze zijn eeuwigdurend, want onoplosbaar.
• We zijn niet af, en zullen het ook nooit worden.
• Het christendom bezit een geneesmiddel, waar je onsterfelijk van wordt.
• Het kruis is meer verzoening van schuld, dan symbool van en uitweg uit lijden.
• God is de opvoeder der mensheid, Jezus de van God gegeven leraar, die alle mensen weer tot één broederschap zal verenigen.
• God = bevrijding, Jezus neemt het voortouw, en wij doen met Hem mee.
• God vinden = God ontmoeten.

14. Zien = kennen

• God zien is de dichtst mogelijke nabijheid bij God, die een mens zich maar kan denken.
• In de mystiek erotiseren we het geloof. God wordt de beminde.
• Mystiek is binnenwereld, belevenis, die zich in het innerlijk afspeelt.
• Hart voor de buitenwereld is hart voor God hebben.
• Religie kan zich niet tot de binnenkamer beperken.
• Het christelijke geloof mag als weg naar hoopvol samenleven dienen.
• Godsdienstig geloof is mensenwerk.
• Kerken moeten niet hun voortbestaan proberen te garanderen door zich maatschappelijk en politiek te profileren.

15. We moeten er wel wat voor doen

• Van leven moet je meer maken dan 'er zijn'.
• Leef attent! Dat is alles wat je elkaar moet zeggen.
• Omgang gaat niet vanzelf; ze moet worden onderhouden.
• Een liefdeloos mens (slecht voor jezelf en slecht voor je naaste) is een dichtgeslagen mens.
• De bedoeling is dat wij voor Hem de handen en voeten van God zullen zijn.
• Elk mens is volgens het christelijk geloof 'beeld van God', en daarom alle respect en bescherming die we maar kunnen geven waard, maar hij is niet zelf God.
• Praten over God helpt geen zier. We moeten er tegen aan, dat is de enige weg in dit soort dingen.
• De cultuur waarin wij leven, is doordrenkt met God en gebod.
• Voor ervaring van God als de christelijke God, is de kerk als leverancier van het interpretatiekader onmisbaar.
• Mensen raken uitgekeken op datgene waaraan ze alleen maar meer van hetzelfde beleven.
• Een goede kerk is een opslagplaats van ervaringen van vorige generaties, waarmee mensen aan de haal kunnen en mogen gaan.
• Kerken hebben hun leer om ermee van dienst te zijn, en dienen doe je niet door middel van heersen.
• Geef ons kerken waar we kunnen bidden, zonder het gedonder van het verkeer, of van mensen die het woord nemen, om het niet meer uit handen te geven.

16. Het religieuze houvast

• Zonder God is lekker 'niet lekker' meer (Miskotte).
• God brengt Zijn eigen zekerheid mee, en de enige die daarover uitsluitsel kan geven, is degene die Hem is tegengekomen.

17. Het bevindelijke leven

• God is niet in ons, maar wij zijn in Zijn handen (Matthias Claudius).
• Ik heb een adres: ik kan God aanroepen.
• Een mens moet van berusten weten.
• Je kunt niet alles veranderen; Schepping houdt onvermijdelijkheden in, en die moet een mens (leren) aanvaarden, en dat betekent dat er veel dingen zijn waarin we niet anders kunnen dan berusten.
• Berusten is een zaak in andere handen zien, en die handen vertrouwen.
• Het lot bestaat ook in dingen die we niet bedoeld, maar wel zelf gemaakt hebben. Erin en ermee leven vergt persoonlijke inventiviteit, die begint met aanvaarden, en daarna omziet naar wat kan.
• Aanvaarden maakt creatief, geschikt voor het leven, in staat er te zijn voor zichzelf en voor anderen.

18. De wacht bij de transcendentie

• Gods transcendentie (waar niets bovenuit gaat) blijft eeuwig bestaan.
• De Enige aan wie mensen zich veilig in alle onvoorwaardelijkheid kunnen binden, is de binding aan God de Schepper. Zich aan Hem verliezen, is zichzelf vinden.

Het boek eindigt met het volgende gedicht van Matthias Claudius,
dat de bedoeling van de schrijver als volgt duidelijk maakt:

"Der Mensch lebt und bestehet nur eine kleine Zeit,

und alle Welt vergeht mit ihrer Herrlichkeit.

Es ist nur einer ewig und an allen Enden,

und wir in seinen Händen."

Bonifatius Kloosterpad - Etappe 9 - Oldeberkoop naar Bontebok

Zaterdag 14 november 2020

Langs het hulstbos van het Katlijker Schar

Een ontdekkingsreis en pelgrimage
Wandeljournalist Fokko Bosker publiceerde samen met co-auteur Lammert de Hoop in het jaar 2019 de wandelgids 'Bonifatius Kloosterpad'. Het titelblad van dit boek vermeldt dat het hier gaat om 'Een ontdekkingsreis en pelgrimage door het 'wilde' oosten van Fryslân'. Het gaat om een wandelgids die de kleurrijke geschiedenis van de kloosters in Fryslân beschrijft in routekaarten, foto's en begeleidende teksten.
Durkje en ik waren aanwezig bij de presentatie van het Bonifatius Kloosterpad, die plaatsvond op 15 november 2019 in de Bonifatiuskapel te Dokkum.
Deze wandelgids bevat twaalf aaneengesloten etappen en dertien lokale rondwandelingen. In totaal beslaat het wandelnetwerk zo'n 450 kilometers in oostelijk Fryslân, het gebied tussen het Friese Waddeneiland Schiermonnikoog en Wolvega.

In het voetspoor van heiligen en pelgrims
Met zijn wandelgids neemt auteur Fokko Bosker je als wandelaar mee in een schitterend gebied met veel cultuur en natuur. Hij laat je wandelen naar oude kloosterlocaties en uithoven. Het is een tocht door Wad en Woud, in een rijke afwisseling van streeklandschappen en prachtige natuurgebieden.
Tegelijk met deze wandelgids verscheen ook het bijbehorende boek 'Bonifatius Kloosterpad - In het voetspoor van heiligen en pelgrims'. Dit begeleidend schrijven in boekvorm biedt per wandelroute inspirerende verhalen over het gebied dat deze wandelgids bestrijkt.
De wandelgids is gebaseerd op het Wandelknooppunten-netwerk. De routebeschrijving in de wandelgids is uiterst beknopt, maar het volgen van de als routebeschrijving achtereenvolgens genoemde wandelknooppunten zou moeten volstaan om de beschreven routes goed te lopen.
Wie de vele Friese klooster- en kerkenpaden, schouwpaden, lijk- en dijkwegen van deze wandelroute loopt, maakt kennis met de vele sprekende getuigen uit vervlogen tijden van middeleeuwse kloosterorden in Fryslân. Dit Bonifatius Kloosterpad belicht de rijke Friese geschiedenis van kloosters en landschappen, en toont je al wandelend ook de relatie tussen beide zaken.
Met het bewandelen van alle 25 routes van deze wandelgids gaan Durkje en ik op voetreis tussen uitersten, die de verbeeldingskracht van de pelgrim voedt en inspireert.

Bonifatius
Voor vandaag hebben we de negende etappe van deze gids op het wandelprogramma staan, met een afstand van 13,89 kilometer.
Deze Etappe 9 kreeg als titel: 'Oldeberkoop naar Bontebok' met als subtitel: 'Pelgrim zoekt inspiratie en verlegt grenzen tijdens het wandelen'. De subtitel verwijst onder andere naar de middeleeuwse pelgrim en de hedendaagse pelgrim, die met heel verschillende doeleinden op pelgrimstocht gingen en gaan. Waar dat eeuwen geleden vaak draaide om bijvoorbeeld loutering van de ziel, het inlossen van een schuld of om boetedoening, pelgrimeert de pelgrim 2.0 tegenwoordig om bijvoorbeeld de knellende banden van het eigen bestaan thuis of op het werk te verruilen voor vrijheid, geluk en zelfexpressie. 
Om 8:20 uur rijden we vanmorgen met beide auto's naar Bontebok, waar we één van de auto's parkeren. Dan rijden we met de andere auto vanuit Bontebok naar Oldeberkoop, want hier begint de negende etappe van het Bonifatius Kloosterpad.
De temperatuur is vanmorgen bij vertrek 11 graden Celsius. Het is vandaag bewolkt, en de temperatuur stijgt vandaag nauwelijks.

Naar de Tjonger
Om 9:15 uur vertrekken we bij de Bonifatiuskerk van Oldeberkoop. Eerst lopen we het dorpscentrum uit naar Villa Lunia, dat momenteel een hotel is. Een bord langs de weg met daarop het opschrift 'Koffie to go' doet ons beslissen om dan nu eerst nog maar even een kop koffie te gaan halen bij Lunia, want hoogstwaarschijnlijk is dat de enige horeca-gelegenheid die we vandaag zullen passeren. Kortom, naar binnen, waar we twee koffie bestellen, waarna we er buiten van mogen genieten. Het is droog buiten en niet koud, dus een koffiepauze vóór Villa Lunia is precies goed zo.
Na deze vroege koffiepauze gaan we door Molenhoek en doorkruisen we het Molenbosch-park van Oldeberkoop, om daarna naar het bungalowparkje van Olderberkoop te lopen. Door een lange rechte laan lopen we door en voorbij dit bungalowpark. 
Verderop komen we nog door een kleiner bosperceel en na enkele kilometers wandelen langs singels van Meulenreed, over een asfaltweggetje en door het natte veenweidegebied van de Tjongervallei, komen we bij de sluisbrug over de rivier de Tjonger (ook wel Kuinder genoemd).



Naar de Tsjongertoer
Aan de overzijde van de Tjonger lopen we direct al Oudehorne binnen, maar vlak voorbij dat plaatsnaambord buigen we direct af in westelijke richting, om dan een heel eind over een fiets- en wandelpad langs de Tjonger te lopen.
Dit pad komt uiteindelijk uit op de brede doorgaande asfaltweg van de Tjongervallei, waar de auto's ons met behoorlijk hoge snelheid tegemoetkomen of voorbijrijden. Toen we nog langs de Tjonger wandelden, begon het licht te regenen en nu we voortgaan over de Tjongervallei neemt de regen enigszins in hevigheid toe.
Na enkele kilometers asfalt bereiken we het Katlijker Schar, een prachtig natuurgebied, dat haaks op de Tjonger staat. Voordat we het Katlijker Schar op lopen, gaan we eerst nog even de Tsjongertoer beklimmen, in de hoop dat op het bovenste platform een droge zitbank zal staan. Boven aangekomen, blijkt die bank er niet te zijn, maar we staan wel droog onder het dak van deze hoge houten uitkijktoren. Na een staande etenspauze - met uitzicht over de Tsjonger Dellen in de vallei van de Tjonger - gaan we weer naar beneden, om vervolgens het Katlijker Schar op te gaan. Inmiddels regent het overigens niet meer.



Door het Katlijker Schar
We betreden nu een prachtig en gevarieerd natuurgebied, dat als een lange brede baan haaks op de rivier in het beekdal van de Tjonger ligt. Het grootste gedeelte bestaat uit bos, dat er met zijn kleurrijke herfstkleuren schilderachtig uit ziet. 
Ter hoogte van het informatiecentrum van It Fryske Gea steken we de Schoterlandseweg over, om aan de overzijde verder te gaan over het Katlijker Schar. Hier lopen we eerst nog een eindje door het bos en langs een bosrand met overwegend hulst vol met rode bessen, maar verderop gaat het bosgebied over in heide.
We verlaten het Katlijker Schar aan de noordzijde, in Katlijk. Vanuit Katlijk lopen we langs de asfaltweg in noordoostelijke richting verder. Op een kruising draaien we af naar het noorden, waarna we op de Hogeveensweg even later Katlijk uit lopen, en gelijktijdig Bontebok in lopen. Hier begint het nog eens te regenen, zij het heel licht, motregen. Op het kruispunt in het centrum van Bontebok  lopen we om 12:40 uur nog heel even langs de Skoatterlânse Companjonsfeart terug naar onze auto, die we hier vanmorgen parkeerden. Met deze auto rijden we terug naar Oldeberkoop, waar we onze andere auto afhalen, alvorens we naar mim rijden, waar we vanmiddag op bezoek zijn. Aan het eind van de middag rijden we vanuit Drachten weer naar Feinsum.

Creëer je eigen sfeer in Nij Tjaerda

Vrijdag 13 november 2020

Stillleven in Nij Tjaerda te Damwâld

Gepersonaliseerde gang
Vandaag zijn we op bezoek bij Durkje haar moeder in het senioren-wooncomplex Nij Tjaerda in het Friese Damwâld. Het is een groot woonblok zoals ze er zoveel zijn in Fryslân, en ook in alle andere delen van Nederland. Lange gangen over meerdere verdiepingen, met appartementen waar men in een veilige setting zelfstandig woont. 
Af en toe worden er activiteiten georganiseerd, zoals koorzang, een bijbeluurtje, koffiedrinken, nuttige handwerken, biljarten en verkoopexposities.
De lange gangen zijn doorgaans aangekleed met kleine meubeltjes of opgehangen lijstwerk, dat men niet meer in huis behoeft te hebben, maar dat buitenshuis nog wel iets kan laten zien van wat bij jou als bewoner hoort. Elke gang krijgt zo zijn eigen imago.

3D-stilleven
In de centrale hal een lift, een bankje om even op plaats te nemen voor een praatje of voor een wachtmoment, en aan de muren de binnen-brievenbussen en de mededelingenborden met huishoudelijke mededelingen en aankondigingen van activiteiten binnen of buiten het appartementencomplex.
Maar vandaag viel mij iets anders, iets nieuws op. Recht tegenover de hoofdingang heeft iemand een decoratieve opstelling gemaakt, bestaande uit een groot aantal heel verschillende zaken. Een creatief kunstwerkje op een kleine schilderezel, enkele kannen, een zelfgemaakt vogelhuisje, en een vaas met enkele lisdoddes, met hier en daar een kleedje, weldoordacht gepresenteerd, een vorm van stilleven, maar dan driedimensionaal, met zorg samengesteld om een aantrekkelijk accent aan te brengen in een hal waar je anders wellicht zo achteloos doorheen had gelopen.

Nooit alleen

Donderdag 12 november 2020

Cover van 'Nooit alleen'

Onzekerheid gevoed
Achter Alines schijnbaar gelukkige en comfortabele leven gaat een ziekelijke onzekerheid schuil. Bij Aline rijst het vermoeden dat haar man Giel geheimen voor haar heeft.

• Of laat ze zich door haar onzekerheid op het verkeerde been zetten?

Giel beweert dat ze zich vergist.

• Of is dat een leugen?

Buurvrouw Guusje vertelt alarmerende verhalen.

• Maar kloppen die wel?

Hoe de waarheid er ook uitziet, soms wil je hem niet te weten komen.
Als Aline merkt dat haar man iets heeft verzwegen en deze onzekerheid verder gevoed wordt door waarschuwingen van haar buurvrouw, verandert haar leven in een leugen, met lugubere gevolgen.

Literaire thriller
De Stichting Collectieve Propaganda van het Nederlandse Boek publiceerde in juni - Maand van het Spannende Boek - van het jaar 2013 haar boekenweekgeschenk, de literaire thriller 'Nooit alleen', geschreven door Loes den Hollander. 
Loes den Hollander is een ware 'thriller-koningin'. Ze schreef tenminste vijfentwintig thrillers, en is al vele jaren een bestseller-auteur. Voor dit kadoboekje voor de Maand van het Spannende Boek, leunt schrijfster Loes den Hollander op haar werk-ervaring in de psychiatrische zorg. Dat maakt deze novelle geloofwaardig realistisch.
De buurvrouw van Aline lijdt aan een meervoudige persoonlijkheidsstoornis (ook wel dissociatieve identiteitsstoornis genoemd). De lezer maakt kennis met drie van de alters van Guusje, namelijk: Hennita, Ingeborg, Jacqueline; alle drie met een heel verschillend karakterprofiel.
Voorts komt in het verhaal ook regelmatig een vrouw met rood haar voorbij.
De met elkaar verstrengelde connecties tussen deze personages leiden uiteindelijk tot een aantal noodlottige ontknopingen, die het aanvankelijk nog zo gelukkige echtpaar Aline & Giel tragisch uiteendrijft. Tussen de Proloog en de Epiloog van dit spannende boek ontspint zich een drama.

Lezend van Proloog naar Epiloog

• Herinneringen komen soms vermomd tevoorschijn. Het zijn sluipmoordenaars, die je naderen vanuit een onzichtbaar gebied, en je grijpen op een onverwacht moment.
• Herinneringen zijn belagers, die altijd zelf bepalen in welke hoek van je geheugen ze gaan zitten, en wanneer ze tevoorschijn komen.
• Een kind krijg je toch samen?
• Hoe kun je samenleven met iemand aan wie je twijfelt?
• Sommige delen van je leven kun je beter niet al te vaak oprakelen.
• Ik word zo moe van alles wat zich in mij afspeelt zonder dat ik daar zelf de regie over kan hebben.
• Vergis je niet in de streken die wraakzuchtige vrouwen kunnen bedenken.
• Het zogenaamde slachtoffer heeft altijd de beste kaarten in handen.
• Zo zou het moeten zijn, maar zo werkt het niet.
• Je kunt jezelf ellende aandoen, als je te bang bent voor verlies.
• Als je altijd op zeker speelt, kun je erachter komen dat je daardoor kansen laat lopen, die je had moeten grijpen.
• Door teveel nadenken, kan je blik vertroebelen, en kan dat je geestelijke groei belemmeren.
• Je mag gerust wel wat meer vertrouwen krijgen in je eigen overlevingsmechanisme.
• Ergens diep in haar heeft ze een smeulende woede ontdekt.
• Vrouwen zijn vaak slechte verliezers. Ze hebben geen greintje zelfrespect.
• Probeer nooit te begrijpen wat kerels doen. Ze zijn nu eenmaal een ander soort dan wij.
• Scheiden is falen.
• Hij richt zijn blik op het verstilde lichaam, dat met eindeloos geduld op bevrijding wacht.

Welkom met je lampion in Feinsum

Woensdagavond 11 november 2020 - Sint Maarten

Ontvangst met lampions voor lampions in Feinsum

Anders dan normaal
In deze bijzondere tijd van Covid-19 en Corona is veel niet meer zoals het vroeger was. We zijn er sinds maart van dit jaar al aan gewend geraakt dat we bij alles wat we gaan doen, noodgedwongen moeten nadenken hoe we dit nu weer gaan aanpakken. Zo ook bij de elfde november, op de dag van Sint Maarten, de feestdag voor jong en oud, als kinderen zingend met hun lampionnen langs de deuren gaan.
Ook in Feinsum moest dat wiel opnieuw worden uitgevonden. Daarom is het bestuur van onze plaatselijke vereniging Dorpsbelang Feinsum bijeen geweest om de zaken rond Sint Maarten bijtijds met elkaar te bespreken.
Natuurlijk moeten en willen we de landelijke en gemeentelijke regels van de Covid-19-noodverordeningen in acht nemen, en ondertussen toch proberen om de jaarlijkse traditie van Sint Maarten overeind te houden.
Afgesproken werd dat de kinderen van ons dorp - die dat mogen en willen - wel met hun lampion langs de deuren gaan. De manier waarop verloopt dit jaar wel iets anders dan normaal. In het dorp is een aantal kinderen dat ook dit jaar graag met Sint Maarten wil lopen, en dat plezier willen we hen ook in deze tijd vooral niet ontnemen. Maar het moet wel op een verantwoorde wijze worden gedaan. Dorpsbelang Feinsum kwam met het volgende protocol.

Gezelligheid binnen grenzen
Het bestuur van Dorpsbelang stuurde aan de Feinsumers het verzoek om als je het wel leuk vindt dat de kinderen met hun lampions langskomen om te zingen, een buitenlamp, kaars of ander lichtje aan doen bij de deur, zodat de kinderen vanaf de Holdingawei direct kunnen zien bij wie ze mogen aanbellen. 
Bij de deur wordt tenminste anderhalve meter afstand in acht genomen, en aan kinderen wordt in principe alleen voorverpakt snoep of fruit meegegeven.
Ook voor de ouders die deze kinderen in het donker begeleiden, geldt dat zij onderling voldoende afstand van elkaar houden, dus tenminste anderhalve meter. Verder is het devies om de groepjes kinderen zo klein mogelijk te houden, met per subgroep maximaal 2 volwassenen.
Insteek is om het met in achtneming van de Corona-regels voor de kinderen zo toch mogelijk te maken om vrolijk Sint Maarten te lopen. Voor hen, en ook voor hun ouders en voor alle deelnemende inwoners van Feinsum is het mooi dat het in deze lastige tijd - waarin heel veel leuke dingen niet door kunnen gaan - toch mogelijk wordt om met elkaar een gezellige avond te beleven.

Kinderen met lampion zijn hartelijk welkom
Als ik na mijn vergadering in Jorwert huiswaarts wil keren, moet ik rond de kerk voorzichtig door het dorp rijden, want ook hier lopen her en der in het dorp kleine groepjes kinderen met hun begeleiders van deur naar deur met hun lampionnen. Hier en daar staan Jorwerters in hun deuropening, en één vrouw zie ik zachtkens meedansen met het gezang van de kinderen. Even lijkt op op afstand alles zo heel normaal.
Als ik vanaf de provinciale weg ons dorp Feinsum binnen rijd, valt mij op dat er bij ettelijke huizen met iets van licht heldere aanwijzingen zijn aangebracht om duidelijk te maken dat kinderen met lampions vooral wel welkom zijn om aan te bellen, te zingen, en verblijd te worden met een lekkernij. 
Bij opritten en deuren zie ik onder andere buitenlampen, kaarsen, lichtsnoeren met witte lampjes, windlichten, en bij onze voordeur heeft Durkje onder een snoep- en fruittafeltje twee oranje lampions met licht erin opgehangen, zodat de langslopende kinderen direct kunnen zien dat ze van harte welkom zijn met hun lampion en gezang.
Mooi ook om te zien dat zoveel inwoners van Feinsum op eigen wijze met licht hebben laten zien dat de kinderen van ons dorp ook in Corona-tijd welkome gasten zijn op de dag van Sint Maarten.

Profielen voor Nijkleaster in Jorwert

Woensdag 11 november 2020

Herfstkleuren in de kloosterkerk van Nijkleaster

Personele doorontwikkeling
Bij het vertrek van onze PR-medewerker/Fondsenwerver van Stifting Nijkleaster, en met het oog op de doorontwikkeling van het fysieke klooster van Nijkleaster naar It Westerhûs, heeft het bestuur van Stifting Nijkleaster besloten op termijn onderscheid te gaan maken in twee soorten leiderschap binnen Nijkleaster.
Door het stichtingsbestuur werd daartoe een kleine werkgroep in het leven geroepen, die met het oog op de toekomstige ontwikkelingen in gesprek ging met interne ten externe partijen van Nijkleaster, om te inventariseren welke de mogelijke scenario's zijn voor de personele invulling van alle actuele en toekomstige taken. Daarbij maken we dan onderscheid naar invulling daarvan met een combinatie van een beperkt aantal beroepskrachten en een groot aantal vrijwilligers. We prijzen ons al gelukkig met een groot aantal van enkele tientallen vrijwilligers, die allen elke keer weer met kloosterpassie hun belangrijke bijdrage leveren aan het succesvol werken als kloostergemeenschap.

Profielen voor de toekomst
Met zijn drieën komen we rond het avonduur vandaag bijeen aan de grote kloostertafel in de Voorkerk van Nijkleaster, om onze eerste blauwdrukken van functieprofielen met elkaar door te spreken.
In de kerkzaal van de kloosterkerk van Jorwert staat het meubilair keurig in Corona-vrije opstelling. Vanochtend is hier in de niet verwarmde kerkzaal nog de korte wekelijkse viering gehouden, want ook in Corona-tijd gaan we door met Stilte, Bezinning en Verbinding, ook al kan het niet op de wijze waaraan we de afgelopen jaren al gewend zijn geraakt. Aan het eind van deze werkgroepsvergadering zijn we zover dat we goed in beeld hebben met welke twee profielen we vorm en inhoud willen geven aan het leiderschap en management van alles wat moet worden gedaan om verder gestalte te geven aan de missie en visie van Nijkleaster. 
Als over enkele dagen de teksten geheel gereed zijn, worden die voor akkoord en ter vaststelling aangeboden aan het stichtingsbestuur, en dan kan de volgende stap worden gezet in het personeel invullen van deze twee functieprofielen. Op deze wijze willen we met alle huidige betrokkenen van Nijkleaster de volgende stap in onze doorontwikkeling zetten.

Zonsondergang in Feinsum

Maandag 9 november 2020

 

Zonsondergang in Feinsum

Toer fan Stiens

Zondag 8 november 2020

Cover van het boek 'Toer fan Stiens'

Tentoonstelling Toer fan Stiens
In het toen pas verbouwde Pakhûs SOLO aan de Smelbrêge in Stiens was van medio november tot medio december 2016 de tentoonstelling 'Toer fan Stiens' te zien. Op 2 december 2016 bezocht ik deze tentoonstelling. 
In deze expositie maakte je als het ware een tour rond de 'toer' (Fries voor 'toren') van Stiens aan de hand van diverse kunstwerken van gerenommeerde Friese kunstenaars, waaronder Jan Stormer, Ids Wiersma, Jelle Troelstra, Johan Elsinga, Cor Reisma, Andries van der Sloot, Jentje van der Sloot, Bouke van der Sloot, Jac. Th. Dankert, Johan Hemkes en Klaas Koopmans.
Een kort historisch overzicht beschreef daar ook de (bouw)geschiedenis van de toren en dit eeuwenoude bouwwerk als ‘klinkend monument’.
En met oude foto’s en ansichten was er toen eveneens aandacht voor het ‘groene kerkhof’; over de geschiedenis van de dubbele rij linde-bomen rond de kerk, over hun onderhoud vanaf de achttiende eeuw tot nu, en over de stinzenplanten op het Stienser kerkhof.

Boek Toer fan Stiens
Ter gelegenheid van deze tentoonstelling verscheen in datzelfde jaar een rijk geïllustreerd boek, getiteld 'Toer van Stiens'. Het boek heeft 126 pagina’s, alle kunstwerken van die expositie zijn er in kleur in afgebeeld, en het boek bevat veel informatie met interessante feiten over de geschiedenis van de toren, over de kunstenaars, over hun relatie met Stiens en bevat ook informatie over het ‘groene kerkhof'.
Auteurs van dit boek zijn de in het Doktershûs van Stiens woonachtige echtgenoten Trudy van Riemsdijk-Zandee & Willem van Riemsdijk, die tevens de initiatiefnemers en eigenaren zijn van het Stienser Pakhûs SOLO.
Het derde hoofdstuk - over de geschiedenis van de toren - is namens de Stichting Monumentenzorg Leeuwarderadeel geschreven door Gerrit van der Meulen, Stienser architect, en van 2004-juni 2016 voorzitter van die stichting. 
Op de cover van dit boek staat het olieverfschilderij 'Landschap met de Stienser toren' van schilder Cor Reisma (1902-1962).

Schilderen en fotograferen
Van elk kunstwerk in deze expositie en in dit boek is nagegaan waar de kunstenaar zich bevond toen hij diens werk maakte. Als je dat interessant vindt, kun je aan de hand van de aanwijzingen in het vijfde hoofdstuk 'Hoe vind je de kunstenaar' zelf in het veld buiten Stiens en in de bebouwde kom van Stiens op zoek naar de plekken, die deze genoemde kunstenaars kozen voor hun gezicht op de toren van de Sint-Vituskerk van Stiens
Met dit mooie boek kun je ook enkele oude ansichtkaarten en foto’s vergelijken met de kunstwerken in dit boek. Prachtig is het om vanuit verschillende perspectieven steeds weer de afgebeelde dorpsgezichten met de karakteristieke kerktoren en zijn dubbele bomenkrans te zien, gefotografeerd en geschilderd vanuit vergelijkbaar standpunten.

Onderzoeken en publiceren
Om deze tentoonstelling te organiseren en dit boek samen te stellen, was het nodig om uitgebreid vergelijkend onderzoek te doen bij allerhande bronnen, zoals: archieven, registers, boeken, kranten, interviews en biografieën.
Bijzonder is dat onderzoek in archieven en gesprekken met nabestaanden van de kunstenaars en met eigenaren van de kunstwerken veel informatie heeft opgeleverd over de kunstenaars en hun band met Stiens, en over de geschiedenis van de verschillende tentoongestelde en in het boek afgebeelde werken. Diverse werken hebben immers hun eigen ‘verhaal’.
Het boek kent de volgende indeling:

• Voorwoord
  Veel kunstenaars hebben zich door de toren, het dorpsgezicht en de landelijke inbedding laten inspireren.
• Inleiding
  De 'toer fan Stiens' is een icoon in het dorp.
  De Sint-Vituskerk van Stiens was de zusterkerk van de voormalige hoofdkerk in Leeuwarden.
• 1. Pieter Jelles Troelstra: 'De âlde toer'
• 2. De toren van de St. Vituskerk in Stiens; een kort historisch overzicht
  De klokken zijn in 1943 door de Duitse bezetters afgevoerd, maar gelukkig na de oorlog teruggekeerd.
  Het kerkhof is opgehoogd en is ongeveer een meter hoger komen te liggen dan de terp waarop het gebouw is gefundeerd.
  De toren is in de loop van de tijd scheef gezakt in westelijke richting en daardoor los geraakt van het kerklichaam.
• 3. Het groene kerkhof
  Een dubbele rij Lindebomen rond de kerk is bij Friese kerken vrij zeldzaam.
• 4. De kunstenaars en de 'Toer fan Stiens'
• 5. Hoe vind je de kunstenaar
• Colofon

Bonifatius Kloosterpad - Etappe 8 - Lippenhuizen naar Oldeberkoop

Zaterdag 7 november 2020

De Bonifatiuskerk van Oldeberkoop

Een ontdekkingsreis en pelgrimage
Wandeljournalist Fokko Bosker publiceerde samen met co-auteur Lammert de Hoop in het jaar 2019 de wandelgids 'Bonifatius Kloosterpad'. Het titelblad van dit boek vermeldt dat het hier gaat om 'Een ontdekkingsreis en pelgrimage door het 'wilde' oosten van Fryslân'. Het gaat om een wandelgids die de kleurrijke geschiedenis van de kloosters in Fryslân beschrijft in routekaarten, foto's en begeleidende teksten.
Durkje en ik waren aanwezig bij de presentatie van het Bonifatius Kloosterpad, die plaatsvond op 15 november 2019 in de Bonifatiuskapel te Dokkum.
Deze wandelgids bevat twaalf aaneengesloten etappen en dertien lokale rondwandelingen. In totaal beslaat het wandelnetwerk zo'n 450 kilometers in oostelijk Fryslân, het gebied tussen het Friese Waddeneiland Schiermonnikoog en Wolvega.

In het voetspoor van heiligen en pelgrims
Met zijn wandelgids neemt auteur Fokko Bosker je als wandelaar mee in een schitterend gebied met veel cultuur en natuur. Hij laat je wandelen naar oude kloosterlocaties en uithoven. Het is een tocht door Wad en Woud, in een rijke afwisseling van streeklandschappen en prachtige natuurgebieden.
Tegelijk met deze wandelgids verscheen ook het bijbehorende boek 'Bonifatius Kloosterpad - In het voetspoor van heiligen en pelgrims'. Dit begeleidend schrijven in boekvorm biedt per wandelroute inspirerende verhalen over het gebied dat deze wandelgids bestrijkt.
De wandelgids is gebaseerd op het Wandelknooppunten-netwerk. De routebeschrijving in de wandelgids is uiterst beknopt, maar het volgen van de als routebeschrijving achtereenvolgens genoemde wandelknooppunten zou moeten volstaan om de beschreven routes goed te lopen.
Wie de vele Friese klooster- en kerkenpaden, schouwpaden, lijk- en dijkwegen van deze wandelroute loopt, maakt kennis met de vele sprekende getuigen uit vervlogen tijden van middeleeuwse kloosterorden in Fryslân. Dit Bonifatius Kloosterpad belicht de rijke Friese geschiedenis van kloosters en landschappen, en toont je al wandelend ook de relatie tussen beide zaken.
Met het bewandelen van alle 25 routes van deze wandelgids gaan Durkje en ik op voetreis tussen uitersten, die de verbeeldingskracht van de pelgrim voedt en inspireert.

Bonifatius
Voor vandaag hebben we de achtste etappe van deze gids op het wandelprogramma staan, met een afstand van 18,7 kilometer.
Deze Etappe 8 kreeg als titel: 'Lippenhuizen naar Oldeberkoop' met als subtitel: 'Bonifatius als gids en reisgezel door de Friese Wouden'. De subtitel verwijst onder andere naar de kerken die naar de heilige Bonifatius zijn genoemd. Op het Bonifatius Kloosterpad hebben we al twee plaatsen bezocht met een Bonifatiuskerk, namelijk Dokkum en Damwâld, en vandaag gaan wij door de Friese Wouden (en deels over het Friese Woudenpad) weer verder op pad, naar de Bonifatiuskerk van Oldeberkoop.
Om 9:00 uur rijden we vanmorgen met beide auto's naar Oldeberkoop, waar we één van de auto's parkeren. Dan rijden we met de andere auto vanuit Oldeberkoop naar Lippenhuizen, want hier begint de achtste etappe van het Bonifatius Kloosterpad.
De temperatuur is vanmorgen bij vertrek 6 graden Celsius. Het is vandaag onbewolkt, dus we krijgen een stralende dag vandaag met heel veel en lang zonneschijn. In Lippenhuizen is het nagenoeg windstil, en later op de dag merken we een zachte bries, maar het blijft schitterend wandelweer, met een temperatuur die in de middag oploopt naar 12 graden Celsius.

Van Lippenhuizen naar Hoornsterzwaag
Om 10:15 uur vertrekken we bij de Piterkerk van Lippenhuizen. Over een schelpenpaadje wandelen we Lippenhuizen uit, naar de Opsterlândske Kompagnonsfeart. Die vaart volgen we stroomopwaarts, en al spoedig passeren we de woning van de auteur van onze wandelgids van het Bonifatius Kloosterpad. Fokko Bosker (voorheen een collega van me) is op dit moment niet thuis, dus wij wandelen verder langs de vaart, van Haneburen naar Vosseburen.
Vlak vóór Hemrikerverlaat gaan we in zuidoostelijke richting verder, langs een brede wijk. We lopen over prachtige paden langs wijken en boomsingels door een eeuwenoud veengebied.
Ten noorden van Hoornsterzwaag passeren we de voormalige pastorie (1832) van het dorp. Verderop gaan we weer in zuidelijke richting verder langs de Tiende Wijk. Die blijven we volgen als we aan de overzijde van de Schoterlandseweg (N380) over een combinatie van dubbel prikkeldraad en schrikdraad een veldpaadje door het weiland moeten volgen. Een bewoner aan de andere zijde van de Tiende Wijk heeft diens erf van de doorgaande weg afgesloten met een hoog stalen hekwerk, waardoor wij hier en nu door het grasland pas voorbij dat erf weer op het doorgaande pad verder kunnen wandelen over de Twitelderreed. Aangezien we niet linksom kunnen, gaan we dus rechtsom langs de Tiende Wijk. Zo kan het ook.

Over de Tjonger naar de Delleboersterheide
Deze Twitelderreed en het verlengde daarvan aan de overzijde van de Tjongervallei voert ons tot aan de rivier de Tjonger, ook wel Kuunder of Kuinder genoemd. Deze rivier vormt de grens tussen het noordelijke en het Saksische deel van Fryslân. 
Bij het draaihek dat ons toegang geeft tot het fiets- en wandelpad langs de Tjonger staat een mooie picknickbank, waarop we plaatsnemen voor onze lunch. Het is toch wel een waar kadootje als je na zo'n Corona-vrije week thuiswerken weer even een hele dag buiten kunt zijn, wandelend met zulk aangenaam herfstweer, met een picknick-lunch in de openlucht, onder een helderblauwe hemel.
Na deze rustpauze wandelen we langs de Tjonger naar de sluis en de brug op de plek waar de Alberdaweg en de Nijeberkoperweg bij de rivier uitkomen. Aan de overzijde van de Tjonger lopen we dan een heel eind verder door het natte gras van de grasdijk langs de rivier.
Ter hoogte van de Delleboersterheide verlaten we dit schouwpad, en dan wandelen we de Delleboersterheide op en over. Nu hebben we in de loop van de jaren al zoveel mooie natuurreservaten wandelend doorkruist, maar voor zover we ons dat kunnen herinneren, is dit de eerste keer dat we over de Delleboersterheide lopen; het heideveld dat samen met de Catspoele en de Diakonievene toch wel een behoorlijk uitgestrekt natuurgebied vormt in deze regio. Mooi om vandaag kennis te maken met dit mooie open landschap van dit natuurreservaat.

Bonifatiuskerk van Oldeberkoop
Voorbij de Delleboersterheide is de charme van deze wandelroute grotendeels voorbij, want zodra we op de Oosterwoldseweg komen, rest ons nog het volgen van deze belangrijke doorgaande verkeersweg. Eerst passeren we het buurtschap Deddingabuurt, en even later wandelen we rond 14:00 uur Oldeberkoop binnen.
In het dorpscentrum bezoeken we eerst de Bonifatiuskerk van Olderberkoop, met haar monumentale kerkhofmuur en de bijzondere toegangspoort, die toegang geeft tot kerkhof en kerk.
Daarna vertrekken we met de auto vanuit Oldeberkoop, en rijden we terug naar Lippenhuizen, om daar onze andere auto af te halen, waarna we terugkeren naar Feinsum.
We hebben al weer zo'n mooie wandeldag achter de rug. Het weer werkte vandaag prima mee, maar het is ook vandaag weer heel verrassend als je aan de hand van zo'n wandelgids van Fokko Bosker via de door hem uitgezette routes weer over prachtige wandelpaden gaat, en door mooi gevarieerde landschappen; ook hier tussen Lippenhuizen en Oldeberkoop weer zo schitterend om te zien en te beleven.

Zonsondergang in Feinsum

Donderdag 5 november 2020

16:43 uur

16:46 uur

16:49 uur

16:55 uur

Zonsondergang in Feinsum

Woensdag 4 november 2020

Zonsondergang in Feinsum

Corona-proof naar binnen en naar buiten bij Nijkleaster

Dinsdag 3 november 2020

Ontsmettingsmeubel van Nijkleaster in Jorwert

We doen het samen
Je hoeft tegenwoordig de krant maar open te slaan om elke dag een impressie te krijgen van de manier waarop individuen, groepen en organisaties omgaan met het al dan niet naleven van de noodverordeningen in het kader van Covid-19.
Met gevoelens van bij de één instemming, en bij de ander verbazing, verontwaardiging en verbijstering neemt men dan kennis van allerlei excessen aangaande mensen of organisaties die het niet zo nauw nemen met het zich houden aan de voorgeschreven gedragsregels.

Stilte, Bezinning en Verbinding in crisistijd
Anderzijds lezen we en zien we ook van alles over mensen en organisaties die er alles aan doen om met hun reguliere activiteiten zo veel en zo goed mogelijk door te gaan, en daar dan uiterste voorzichtigheid bij betrachten, om zo zorgvuldig mogelijk zich te houden aan alles wat van toepassing is op actuele wet- en regelgeving inzake Covid-19.
Zo ook bij Nijkleaster. 
Wij blijven - waar mogelijk - werken aan Stilte, Bezinning en Verbinding, en doen daarbij onze uiterste best om dat zo verantwoord mogelijk te doen.

Doen wat we kunnen
Nijkleaster heeft een Corona-coördinator en werkt conform goedgekeurde protocollen. De kloosterkerk van Nijkleaster is op gestelde tijden wel open voor wie de stilte zoekt. In de kerkzaal staan nu nog slechts enkele stoelen op grote afstand van elkaar. Er wordt permanent geventileerd en al vanaf het begin staan bij de ingang alle nodige ontsmettingsmiddelen.
Al heel snel speelde Nijkleaster in op wat nodig was, en daarbij werd in het begin nog geïmproviseerd om al het nodige tenminste ook te doen.
Nu de tijd vordert, en we al maanden in deze Corona-crisis zitten, groeit het besef dat we ook in deze voor ons allen zo moeilijke tijd enerzijds oog moeten blijven houden voor onze gasten van Nijkleaster, en anderzijds ook ervoor moeten blijven zorgen dat onze gasten zich welkom en veilig voelen in Nijkleaster.

Functioneel en mooi
Zo hebben we bijvoorbeeld het tafeltje bij de ingang van de kerk, met daarop alle ontsmettingsmiddelen, weggehaald en die inmiddels vervangen door een mooi vormgegeven ontsmettingsmeubel, waarin een handpomp is ingebouwd met ontsmettingsmiddelen, waar je tissues uit kunt halen om je handen en bijvoorbeeld deurkrukken schoon kunt ontsmetten. En om de omgeving rond dit meubel schoon te houden, zit er ook een afvalbak in het meubel, waarin handdoekjes gedeponeerd kunnen worden.
De naam van de Nijkleaster-kloosterkerk -  Redbadtsjerke - en de plaatsnaam Jorwert staan duidelijk op het meubel, en het kleurgebruik is conform de huisstijl van Nijkleaster.
Kortom, we doen wat we moeten doen, maar het oog wil ook wat.
Wat we doen, mag - naast functioneel - immers ook mooi zijn. 

Over inspiratie van Nijkleaster

Maandag 2 november 2020

Kerkpad naar de Sint-Radboudkerk van Jorwert

Geen Jaardag
Wegens de van kracht zijnde noodverordeningen in het kader van de Corona-crisis organiseerde Stifting Nijkleaster dit jaar niet de gebruikelijke Jaardag voor alle relaties van Nijkleaster. Er zouden teveel mensen bijeenkomen, wat het stichtingsbestuur van Nijkleaster niet verantwoord vond.
Wel werd aanvankelijk ook onderzocht of we in kleiner verband met onze vrijwilligers nog wel bijeen zouden kunnen komen voor een vrijwilligersmiddag in een veel grotere kerkzaal in Heerenveen, maar ook dat vonden we in deze tijd van social distancing niet verantwoord, dus ook dat ging niet door.

Wel een Jaarboek
Wel wil het bestuur van Nijkleaster haar grote dank betuigen aan al die tientallen betrokken vrijwilligers, die zich met hart en ziel inzetten voor Nijkleaster.
Als werkgroep, die zich aanvankelijk bezig zou houden met de gebruikelijke Jaardag, bedachten we dat we dit jaar geen Jaardag organiseren, maar dat we wel een Jaarboek over onze inspiratie kunnen uitgeven, om de passie van onze onderlinge verbinding uit te drukken.

Onze inspiratie te boek
Als werkgroep vergaderden we daarover online via Teams, maar nu we van bijna alle vrijwilligers een bijdrage voor dit inspiratieboek hebben ontvangen, en we vanavond in klein comité daarover vergaderen, komen we vanavond bijeen om naast organisatorische zaken vooral ook alle inhoudelijke bijdragen over onze gedeelde inspiratie betreffende Nijkleaster met elkaar te beoordelen. Aan een verlengde vergadertafel kunnen we op grote afstand van elkaar - met allen een eigen laptop vóór ons - toch Corona-proof de inhoud van dit speciale Jaarboek bekijken en bespreken.
Als ik daartoe aan het begin van de avond de terp op loop waarop de Jorwerter dorpskerk staat, wordt ik vanuit het duister over het kerkpad door het licht geleid naar de ingang van deze kloosterkerk van Nijkleaster.

See you in Santiago

Zondag 1 november 2020

Cover van 'See you in Santiago'

Samen, maar toch alleen
Met haar boek 'See you in Santiago' (2015) schreef Annelies Boshoven een boeiend verslag van haar pelgrimstocht te voet (2014) naar het Spaanse bedevaartsoord Santiago de Compostela. Zij stapte daartoe drie maanden uit haar drukke leven als zorgonderneemster van een Thomashuis, om onderweg te ervaren wat het is om je alleen bezig te houden met basale dingen zoals: brood, bed en bad.
Op de achtergrond gesteund door haar man Bert en kinderen ging zij de grote uitdaging aan om drie maanden niet te zorgen voor anderen, maar te lopen naar het onbekende. Zonder te plannen, met niet veel meer dan een wandelkaart en een rugzak.
Een lange wandeltocht van Nederland naar het noordwesten van Spanje, waarbij ze twee paar wandelschoenen versleet.
Na drie maanden was een weerzien gepland met haar man, die haar op de fiets twee maanden later volgde, tot een weerzien in Santiago, waarvoor ook hij (Thomas-)huis en haard verliet. Kort beschreef ook Bert zijn reisperikelen (in dit boek van Annelies).
De subtitel van dit boek is: 'Reisverslag van een lang uitgestelde voettocht, 'samen maar toch alleen'!'

Reisverslag van een lang uitgestelde voettocht
Het met kleurenfoto's van onderweg geïllustreerde reisverslag is bovendien voorzien van alle reacties op de blog, die Annelies & Bert bijhielden. Het fotomateriaal is afkomstig van de mobiele telefoon, die Annelies gedurende de reis ook als dictafoon gebruikte.
Dit boek is ook een aanrader voor wie zelf ooit de stoute schoenen aan wil trekken om dit eeuwenoude pelgrimspad te gaan lopen. Bovendien is het boek ook interessant voor wie van geschreven reisverhalen houdt, want Annelies beschrijft van alles wat zij onderweg heeft gezien, gehoord, gevoeld en bedacht.
Tevens is aan de praktische kant gedacht, door per dag een kosten-opgave te vermelden, met daarbij ook tips; handig voor beginnende pelgrims. En voor hen die deze pelgrimstocht al eens maakten, is het boek een feest van herkenning.
Annelies & Bert bestemden de opbrengst van dit boek voor hun Thomashuis.
In haar Voorwoord schrijft Annelies Boshoven dat praktische bezwaren haar lange tijd weerhielden om deze pelgrimstocht uit te voeren. Maar de tijd heeft een aantal van die praktische zaken opgelost. 
Tijdens een kerkdienst in Deventer werd ze met Gods Zegen uitgezonden. Annelies: "Dat Zegen-moment was heel emotioneel".

Nederland

• Mijn neiging tot strak plannen, speelt me nu parten. Met zoveel onzekere factoren valt er niet veel te plannen.
• Het gaat erom dat je in Santiago aankomt, en niet hoe je de bagage vervoert.

België

• Een avondmaaltijd skippen moet je niet te vaak doen.
• Diepzinnige inzichten hoop ik nog te krijgen. Ik ga er van uit dat zoiets je gewoon overkomt, want ik ben geen meditatie-type.
• Mijn zekerheden loslaten, is het moeilijkste voor mij aan deze reis.
• Overal zie ik dubbele plaatsnamen, net als in Friesland.
• Mijn eerste inzicht is dat je mensen niet te snel moet beoordelen.
  
• Precies een week heb ik er over gedaan om België te doorkruisen.

Frankrijk

• Ik blijf lekker een solo pelgrim.
• Iedereen kan iets meemaken in zijn of haar leven waardoor je hele wereld op z'n kop komt te staan en je kunt afglijden tot een zwervend bestaan.
• 90% van de (kerk)dienst gaat langs me heen, maar toch vind ik het fijn om in de kerk te zijn. Het voelt goed en vertrouwd.
• Wat is dat toch, die aantrekkingskracht van Santiago de Compostela?
• Wat een magnifiek uitzicht over de Champagne-streek. Ik ben er af en toe stil van, en zie de hand van de Schepper. Wat heeft Hij alles toch wondermooi gemaakt.
• Vroeger (o, nu klink ik echt pre-historisch) was 'moeder zijn' afzien.
• De eenvoud van dit alles komt me nu voor als het ultieme geluk.
• Ik ervaar een rustig gevoel in dit dorp, en een soort verlangen naar deze sfeer in mijn eigen leven.
• Vézelay is voor pelgrims 'the place to be'.
• Lopend gaat alles zoveel langzamer.
• Dan bekruipt mij weer dat heerlijke gevoel dat ik altijd heb wanneer ik wandel. Vrijheid, blijheid. tevredenheid. Vooral dat laatste.
• Als het regent, ga je automatisch sneller lopen, minder rusten, en ook korter pauzeren als je buiten bent.
• Dat mis je allemaal als je in de auto voorbij dendert.
• Ik bedenk hoe niet-vanzelfsprekend 'vrijheid' is.
• O, wat geniet ik weer onderweg; het niks verder moeten dan alleen de ene voet voor de andere te zetten.
• Als je in een stad hebt geslapen, dan duurt het altijd een hele tijd voordat je er weer uit bent 's morgens.
• Als het maar functioneel is, denk ik pelgrimswijs.
• Mijn mineurstemming verdwijnt als sneeuw voor de zon als ik weer in de cadans zit van de ene voet voor de andere zetten.
• Schoonheid telt hier niet.
• Sla de wijze woorden van je moeder nooit in de wind.
• Het zou jammer zijn als ik piekerend mijn weg moest vervolgen, dat is nou juist niet de bedoeling van deze reis.
• Gelukkig kunnen pelgrims veel van elkaar verdragen.
• De plaatsnamen zijn vanaf hier dubbel aangegeven, in het Frans en in het Baskisch. Het lijkt waarachtig Friesland wel.
• Morgen sta ik aan de Spaanse grens, en dan heb ik dat hele grote land te voet doorkruist.
• De Baskische zanger van gisteravond kust alle dames op theatrale wijze vaarwel met een "Ultreia!".

Spanje

• Het is zondag, en het is fijn om als twee relatief vreemden voor elkaar toch dezelfde God te kunnen danken voor deze mooie dag.
• De eerste uurtjes wandelen, zijn het mooist, zo in het ochtendgloren in die mooie bergen.
• Een heerlijke geur van eucalyptus-bomen.
• Men zegt dat als de haan kraait terwijl je in de kerk van Santo Domingo de la Calzada bent, dat je dan zeker Santiago zult bereiken.
• Het is hier heel gewoon dat je lege zakjes van de suiker en melk gewoon op de grond gooit.
• Wat een mooi land is dit toch.
• De bewegwijzering is zeer goed in Spanje. Overal staan gele pijlen of bosjes met schelpen. Je kunt echt zonder route-boekje lopen.
• Er is zoveel verdriet onder de Camino-gangers. Ik ben blij dat ik dit gewoon mag doen, omdat ik het fijn vind, en niet omdat ik problemen heb, of antwoorden zoek. 
• Ik kan er ook gewoon mijn tijd voor nemen.
• De Camino heeft mooie en minder mooie stukken, maar ik wil ze allemaal meemaken, want beide horen erbij.
• De kathedraal van Burgos is de meest fantastische kathedraal waar ik ooit in geweest ben.
• Iemand zei eens dat de Camino start met het leven; het berg- en groene gebied waar ik al doorheen getrokken ben. Daarna komt de dood; dat is het gebied waar ik nu ben, de meseta; droog, dor, heet, vlak, geen water, geen vestigingen. Maar straks, in Galicië, volgt de wedergeboorte, het nieuwe leven.
• Ieder zijn eigen Camino.
• Pelgrims helpen elkaar, zo hoort dat.
• Die supergrote refugio's vind ik een straf.
• Ik kan me niet voorstellen dat mensen dit meerdere keren gaan lopen, maar het blijkt heel vaak voor te komen.
• Bert: "Het is wel heerlijk om je alleen maar druk te maken over eten, drinken en een slaapplek".
• Janneke: "Als je ouder wordt, wordt alles slechter, behalve vergeten, dat wordt beter".
• Het is steeds zo leuk om te zien hoe alles met schelpen versierd wordt langs de Camino. Al die verwijzingen naar de pelgrimsroute.
• Wat leuk ook dat zoveel jongeren deze oude pelgrimsroute gaan lopen. Ze doen het anders dan ik, met meer herrie, maar 's morgens staan ze er toch weer, en elke dag maken ook zij hun kilometers. Ook zij doen een rijke ervaring voor de rest van hun leven hier op.

Bij aankomst in Santiago de Compostela en na thuiskomst

• Het feit dat ik bijna heb bereikt, waar ik drie maanden naar onderweg ben geweest, maakt me emotioneel.
• De reis heeft me veel innerlijke rust gegeven, en het besef dat alles zonder mij hier ook prima door loopt.
• Wat was het heerlijk om onderweg te zijn, los van alles wat mij bond.
• Ik heb geen antwoorden gevonden op ingewikkelde levensvragen, maar ben wel anders in het leven komen te staan. Voor mij een ervaring van onschatbare waarde.
• Ik zal nooit meer dezelfde zijn.