Woensdag 2 september 2026
 |
| Het bijzondere interieur van de Mariakerk van Krewerd |
Stichting
Hannekemaaiers-pad
De Stichting Hannekemaaierspad is opgericht om cultuurhistorisch waardevolle wandelpaden te behouden. Om haar doel te bereiken, houdt deze stichting zich sinds 1999 bezig met het ontwikkelen van een wandelpadennetwerk van meerdaagse trektochten, die zijn gebaseerd op de historische reisroutes van de zogenoemde Hannekemaaiers, de trekkende seizoen-arbeiders die al vanaf circa 1600-1650 vanuit Duitsland in Nederland kwamen werken.
Deze stichting vindt het belangrijk dat de bovengenoemde cultuurhistorische paden blijven bestaan, want anders dreigen die meestal onverharde paden in rap tempo verdwijnen. De stichting beijvert zich er derhalve voor om deze oude wandelpaden op te sporen, teneinde die cultuurhistorische wandelpaden op te nemen in wandelroutegidsen. Zo neemt de bekendheid ervan toe, en worden deze oude paden weer en meer belopen.
Tichelpad – Hannekemaaierspad van Groningen naar Termunten
Eén van de wandelgidsen van het Hannekemaaierspad beschrijft de 95 kilometer lange trektocht van de Nederlandse stad Groningen naar het Groningse dorpje Termunten, beginnend bij de Martinitoren in de Groninger provinciehoofdstad en eindigend bij de Ursuskerk in Termunten.
Deze wandelgids legt aan de westzijde in de stad Groningen ook de verbinding met het Hannekemaaierspad van Groningen naar Leeuwarden.
Durkje en ik hebben bij de voorbereiding gebruik gemaakt van de Nederlandstalige digitale versie, en in het veld van de foutdruk van de Duitstalige eerste drukwerkversie van deze wandelgids, beide uitgegeven in het jaar 2021.
Dit Hannekemaaierspad van Groningen naar Termunten kreeg de naam: Tichelpad, verwijzend naar steenbakkers, steenovens en steenfabrieken.
Traject 3 van Loppersum naar Krewerd
Vandaag bewandelen Durkje en ik de derde van onze vijf trajecten van dit Tichelpad van Groningen naar Termunten, over een afstand van circa 19,4 kilometer, van Loppersum naar Krewerd.
Daartoe staan we op om 6:00 uur en vertrekken we vanmorgen om 7:10 uur met de auto vanaf Camping Ekenstein in Appingedam, dat voor deze vijf etappes onze uitvalsbasis is, om naar Krewerd te rijden, waar we de auto parkeren nabij de dorpskerk.
We fietsen dan de 11,8 kilometers van Krewerd naar Loppersum, waar we de fietsen stallen bij de bewaakte spoorwegovergang, op de plek waar we gisteren onze tweede etappe beëindigden. Hier begint onze etappe vandaag om 8:10 uur.
Bij vertrek vanmorgen in Appingedam is het 16 graden Celsius, en we staan aan het begin van een grotendeels zonnige dag. De temperatuur stijgt nota bene naar 25 graden Celsius aan het eind van de etappe.
Start nabij het treinstation van Loppersum
We beginnen vanmorgen bij de bewaakte spoorwegovergang op de kruising met de Singellaan in Loppersum.
Als we de routekaart van onze wandelgids zouden volgen, hadden we Loppersum moeten verlaten over de Wirdumerweg, maar omdat we op de internetpagina van het Wandelknooppuntennetwerk hebben gezien dat die onbewaakte spoorwegovergang ten oosten van Loppersum momenteel gestremd is, hebben we voorzien in een kleine bypass, door aan het eind van de Singelweg de bewaakte spoorwegovergang over te steken, en direct daarna de Bosweg in oostelijke richting op te gaan naar de Woldweg, vanwaar de reguliere route vanuit Loppersum doorgaat naar Zeerijp. Dan zijn we direct al weer op juiste koers. Een half uurtje later bereiken we Zeerijp al.
We hebben dan mooi zicht op de enorme Jacobuskerk van Zeerijp.
Zeerijp
Zeerijp komen we binnen op de Woldweg bij een boerderij, die is gebouwd in de Amsterdamse School-stijl.
Het voorhuis (1930) was aanvankelijk de kosterswoning, maar nadat de hoofdschuur erachter is gebouwd in 1878 is het in gebruik genomen als boerderij.
Direct daarna komen we op de Borgweg aan bij de grootse Jacobuskerk.
Tegenover deze kerk staat het Dorpshuis, dat tot 10:00 uur nog gesloten is.
Links van de opgang is een mozaïekmuurtje gecreëerd, waarop verschillende mozaïeken van dorpstaferelen staan, zoals van de kerk en van de dorpsmolen.
In de tuin ernaast staat het kunstwerk van een houten kruis, met daarin enkele gele decoratieve vlakken.
Bij de kerkdeur aangekomen, blijkt dat de kerk (nog) gesloten is.
Het is een tamelijk hoge kerk, en bijzonder van deze dorpskerk is de enorme kerktoren, die los staat van de kerk.
Verder lopend over de Borgweg laten we de Jacobuskerk achter ons.
Iets voorbij de kerk staat een boerderij met een opvallend wit voorhuis.
Bij het speeltuintje houden we een hele korte pauze, en dan lopen we langs de dorpsmolen Zeerijp uit via de Borgweg.
Horizontale grondboring onder de Eenumerweg
Zeerijp verlaten we op de Eenumerweg. Aan het begin van deze Eenumerweg staat aangegeven dat deze weg is afgesloten voor doorgaand verkeer, maar daar storen we ons niet aan, want meestal kunnen we als wandelaars toch wel door.
Op de fiets hadden we vanmorgen bij Oosterwijtwerd al gezien dat de Bosweg bij Eenum is afgesloten, maar dat wandelaars en fietsers wel door mogen. Als wij dan in de bocht van de Eenumerweg Eenum in willen lopen, geven de verkeersborden daar aan dat aanwonenden, fietsers en wandelaars wel door mogen.
In de tweede bocht vertellen de werkers op onze vraag dat ze hier horizontaal boren om over een afstand van 135 meter een nieuwe water- en gasleiding onder het asfalt en beton langs een boerderij te trekken.
Sociaal-emotionele schade bovenop economische schade
Als we langs de begraafplaats over de Pastorieweg naar het centrum van Eenum lopen, zien we vóór ons boven op de kwelderwal hoog de kerk van Eenum en iets lager een grote boerderij rechts van de kerk.
Dan moeten we de IJzerbaan op naar de kerk.
Die IJzerbaan is een smal voetpad dat de hoge kwelderwal op gaat.
Links van het verharde voetpad ligt onder ons de ijsbaan van het dorp.
Fijn is dat de kerkdeur van deze Eenumer kerk open is, dus we kunnen en gaan naar binnen om de kerk te bezichtigen.
In de noordmuur van deze kerk hangt een gedenksteen voor een zekere Reindt Alberda (Anno 1724), die een belangrijke rol heeft gespeeld voor deze kerk.
Durkje vult het gastenboek in, dat onder het kerkorgel ligt.
Vóór in de kerk hangt een zwart bord met daarop de verwelkoming in het Gronings: ‘Blied dat joe der binn’n’.
Van een recente rouwdienst staan de boeketten bloemen nog vóór in de kerk.
Iets na half tien verlaten we de kerk van Eenum.
Boven op de terp ontmoeten we een mevrouw die daar woont, met wie we in gesprek raken over allerlei zaken, zoals over de wandelroutes die hier over de terp gaan, en vooral ook over het drama van de aardbevingsschade hier in deze regio, wat veel meer is dan economische schade, en dat de sociaal-emotionele schade van de mensen die het treft buitengewoon groot is.
Aan de voet van de kerk is een geit op een houten stellage geklommen.
Deze geit slaat ons gade in ons voorbijgaan.
Dan komen we langs de dorpstuin van Eenum, waar nog verschillende planten in bloei staan.
Op de Schansweg laten we Eenum achter ons.
Dorpsversterking in Leermens
En op die Schansweg wandelen we ruim tien minuten later het dorp Leermens binnen.
Vanaf de Rondweg – een ringweg rond de dorpsterp – klimmen we de terp op naar de Donatuskerk van Leermens.
Bij de kerkdeur aangekomen, blijkt die helaas gesloten te zijn, dus we volstaan met een rondje om de kerk.
Ook hier is het weer bijzonder om de grafschriften te lezen, die men vroeger heeft bedacht om die op de grafstenen aan te brengen.
Voorbij de kerk komen we bij het Dorpshuis. Bij de ingang staat het bord met de melding dat het dorpshuis geopend is, dus we besluiten hier een kop koffie te drinken. Naast de deur is een gevelsteen ingemetseld met het opschrift dat dit dorpshuis in 2016 bevingsbestendig is gerenoveerd, dus het zal vast en zeker wel voldoende veilig zijn om hier koffie te drinken.
Binnen gekomen, blijkt dat daar zo’n tien mensen verspreid over de vloer liggen, die bezig zijn met een yoga-sessie. We mogen meedoen.
Maar de horeca is op dit moment gesloten, dus we gaan naar buiten, waar we bij het standbeeld voor de oud-inwoner ‘Lubbe van Leerms’ plaatsnemen op het terras van het dorpshuis voor onze koffiepauze van de – dan maar - door ons meegenomen koffie.
Als we daarna over de Wierdeweg lopen, kunnen we duidelijk zien hoe ingrijpend de oorspronkelijke dorpsterp indertijd is afgegraven. Het fikse hoogteverschil van de ijsbaan spreekt daartoe boekdelen.
Aan de dorpsrand staat een aannemersbord met daarop de mededeling dat ook hier in Leermens wordt gewerkt aan Dorpsversterking, wat we in de afgelopen dagen al op meer plekken hebben gezien.
Als we aan de rand van de bebouwde kom komen, zien we dat ook Leermens inmiddels een aantal woonblokken heeft, waar mensen onderdak vinden die slachtoffer zijn geworden van alle aardbevingsschade.
Langs de Pelgrim en de NAM
Na de Tuindersweg gaan we de Noorderweg op, die ter hoogte van een boerderij eerst nog verhard is, maar later over gaat in een onverhard graspad.
Op de Lutjerijp aangekomen, gaat het dan verhard verder. Vóór een huis staat een bijzonder kunstwerk van een groep opvarenden van een boot.
Nog iets verder komen we langs het metalen kunstwerk van ‘De Pelgrim’, dat we al kennen van een vorige wandeletappe van enkele jaren geleden.
Verderop staat ook nog steeds het houten rusthuisje, waar je even heerlijk uit de wind en regen zou kunnen schuilen hier in dit open veld.
Aan het eind van de Lutjerijp gaan we ter hoogte van een brede bloemenstrook langs een akker het Boakepad op.
De bloemen in die bloemenstrook bloeien wit en in veel paarstinten.
Vóór de NAM-boorlocatie gaan we de Kapslaan op.
Voorheen steenfabriek aan de Godlinzermaar
Daar komen we langs de voormalige fabriekslocatie van de steenfabriek (1856-1919) van K. Doornbos, destijds gevestigd aan de Godlinzermaar.
Via een houten brug steken we die waterloop over, om dan via het Lutje Waigje en de Kloosterweg naar Arwerd te lopen.
Nog geen tien minuten later laten we de bebouwing van dit buurtschap al weer achter ons, en dan komt ons einddoel in zicht: Krewerd.
Klokslag 12:00 uur wandelen we het dorpje Krewerd binnen.
De bijzondere Mariakerk van Krewerd
Daar brengen we uiteraard een bezoek aan de bijzondere terpkerk, de Mariakerk van Krewerd.
Als je deze unieke kerk binnenloopt, word je verrast door al dat moois dat je hier kunt zien.
Zo heeft deze kerk het oudste orgel van de hele provincie Groningen, daterend van het jaar 1531. In het koor staat de houten windvoorziening voor dit kerkorgel.
Het stenen doksaal van deze kerk is nog veel unieker, want het is het enige gemetselde doksaal van Nederland.
Rechts in een nis voorbij de preekstoel kun je in een stil hoekje een kaars aansteken bij een Maria-beeld, en desgewenst teksten lezen uit een boek dat erbij ligt.
Ook in het koor achter het doksaal is er de gelegenheid om een kaarsje aan te steken.
Karakteristiek is ook het plafond van deze kerk, van de rode metselsteen met de ertussen witgeschilderde voegen.
Zoals in meerdere oude Groninger kerken wordt ook hier aandacht gegeven aan de schilderwerken van de Groningse kunstschilder Henk Helmantel. Zo hangt bij de ingang van de kerk een afbeelding van een schilderij van Helmantel, en er tegenover hangt een grote tekening van deze kerk van de hand van een andere kunstenaar.
Als we alles binnen goed hebben bekeken, gaan we weer naar buiten.
Daar vinden we op het kerkhof tegen de zuidmuur van de kerktoren een houten bank, waarop we heerlijk in de zon gaan zitten voor onze lunchpauze.
Daarna stappen we in de auto, en rijden we terug naar Loppersum, waar we onze fietsen achter op de auto laden, om terug te keren naar de camping in Appingedam.
We hadden tijdens de wandeling heel mooi zomers weer, maar als we de fietsen op het fietsenrek zetten in Loppersum begint het te regenen, en daalt de temperatuur heel snel van 25 naar 21 graden Celsius. De rest van de middag is het wisselend weer met enkele fikse buiten, afgewisseld met zonneschijn.
