Tichelpad - Hannekemaaierspad van Ten Boer naar Loppersum

Dinsdag 1 september 2026

 

Op het karrenspoor van de eeuwenoude Groningse Stadsweg 

Stichting Hannekemaaierspad

De Stichting Hannekemaaierspad is opgericht om cultuurhistorisch waardevolle wandelpaden te behouden. Om haar doel te bereiken, houdt deze stichting zich sinds 1999 bezig met het ontwikkelen van een wandelpadennetwerk van meerdaagse trektochten, die zijn gebaseerd op de historische reisroutes van de zogenoemde Hannekemaaiers, de trekkende seizoen-arbeiders die al vanaf circa 1600-1650 vanuit Duitsland in Nederland kwamen werken.

Deze stichting vindt het belangrijk dat de bovengenoemde cultuurhistorische paden blijven bestaan, want anders dreigen die meestal onverharde paden in rap tempo te verdwijnen. De stichting beijvert zich er derhalve voor om deze oude wandelpaden op te sporen, teneinde die cultuurhistorische wandelpaden op te nemen in wandelroutegidsen. Zo neemt de bekendheid ervan toe, en worden deze oude paden weer en meer belopen. 

Tichelpad – Hannekemaaierspad van Groningen naar Termunten

Eén van de wandelgidsen van het Hannekemaaierspad beschrijft de 95 kilometer lange trektocht van de Nederlandse stad Groningen naar het Groningse dorpje Termunten, beginnend bij de Martinitoren in de Groninger provinciehoofdstad en eindigend bij de Ursuskerk in Termunten. 

Deze wandelgids legt aan de westzijde in de stad Groningen ook de verbinding met het Hannekemaaierspad van Groningen naar Leeuwarden.

Durkje en ik hebben bij de voorbereiding gebruik gemaakt van de Nederlandstalige digitale versie, en in het veld van de foutdruk van de Duitstalige eerste drukwerkversie van deze wandelgids, beide uitgegeven in het jaar 2021.

Dit Hannekemaaierspad van Groningen naar Termunten kreeg de naam: Tichelpad, verwijzend naar steenbakkers, steenovens en steenfabrieken.

Traject 2 van Ten Boer naar Loppersum

Vandaag bewandelen Durkje en ik de tweede van onze vijf trajecten van dit Tichelpad van Groningen naar Termunten, over een afstand van circa 18,3 kilometer, van Ten Boer naar Loppersum.

Daartoe staan we op om 6:00 uur en vertrekken we vanmorgen om 7:10 uur met de auto vanaf Camping Ekenstein in Appingedam, dat voor deze vijf etappes onze uitvalsbasis is, om naar Loppersum te rijden, waar we de auto parkeren nabij het treinstation.

We fietsen dan de 11,4 kilometers van Loppersum naar Ten Boer, waar we de fietsen stallen langs de Stadsweg, op de plek waar we gisteren onze eerste etappe beëindigden. Hier begint onze etappe vandaag om 8:10 uur.

Bij vertrek vanmorgen in Appingedam is het 16 graden Celsius, en we staan aan het begin van een grotendeels zonnige dag. De temperatuur stijgt naar 18 graden Celsius aan het eind van de etappe.

Start op de Stadsweg in Ten Boer

We beginnen vanmorgen op de kruising van de Stadsweg met de Gaykingastraat in Ten Boer. 

Aan het eind van de Stadsweg aan de rand van de bebouwde kom zien we in het veld een groot aantal woonblokken staan, die hier zijn gebouwd om de inwoners tijdelijk te huisvesten die het slachtoffer zijn geworden van de Groningse aardbevingsschade. 

Daarnaast staat de tijdelijke huisvesting voor de bejaarden die tijdelijk hun zorgcentrum Bloemhof in het dorpscentrum moesten verlaten, omdat hun woongebouw wordt gerenoveerd. Met deze beide concentraties van woonblokken woont een groot aantal inwoners van Ten Boer tijdelijk buiten de bebouwde kom.

Aan weerszijden van de Westerwijdwerdermaar

Buiten Ten Boer gaan we in noordelijke richting de Woldweg op, waar we direct al de Dijkhornsterklap passeren die hier over de Westerwijdwerdermaar ligt. Een blauwe reiger vindt het maar niks dat we te dichtbij komen, en vliegt krijsend op, om iets verderop opnieuw een plek aan het water in te nemen. 

We volgen de loop van de Westerwijd-werdermaar en passeren daarbij een grote boerderij die al langere tijd leeg staat. Dat is een bekend verschijnsel in het noorden van de provincie Groningen, waar al enkele jaren veel grote boerderijen niet worden verkocht, en daardoor na jaren in zeer slechte staat verkeren.

Ten westen van het wandel-/fietspad langs de Westerwijdwerdermaar zien we dat de oppervlakte van het grasland veel lager ligt dan elders, hetgeen zou kunnen betekenen dat het hier gaat om zogenoemd afgetichelde grond. Die zien we verderop in elk geval wel langs de route.

Ter hoogte van het gemaal Hemert steken we via het Hoogholtje Hemert de Westerwijdwerdermaar over, om vervolgens via de Maljehornsterweg en de Lellensterweg verderop weer terug te keren bij deze waterloop, waar we de maar wederom oversteken over een zogenoemd hoogholtje.

Weer lopen we over de westelijke oever van de Westerwijdwerdermaar, totdat we die nog één keer oversteken via de Peertil, momenteel een rijksmonument, dat ons herinnert aan de plek waar vroeger de paarden van de trekschuiten over het water werden gezet.

Een dichte kerk, maar welkom in het Swaithoes van Stedum

En dan laten we de Westerwijdwerdermaar achter ons, om vervolgens langs de Stedumermaar in de richting van Stedum te lopen.

Aangekomen bij het kleine bosperceel aan de zuidwest kant van Stedum, doorkruisen we eerst dat dorpsbos, waar we een opvallend groot aantal uitgebloeide aronskelken zien staan langs het boszoompad, die momenteel vol helderrode bessen zitten.

Om 9:50 uur lopen we op de Bedumerweg de bebouwde kom van Stedum binnen.

In het dorp passeren we onder andere het monument ter herinnering aan de voormalige synagoge van Stedum.

Iets verderop komen we dan aan bij de grote dorpskerk, de Batholomeüskerk.

Veel Groninger kerken zijn dagelijks geopend voor bezichtiging, maar helaas is deze markante dorpskerk gesloten, en kunnen we daardoor al het moois van dit kerkinterieur niet bekijken.

Aan de koorzijde zijn vier bouwlieden buiten aan het werk met de reparatie van het dak van de kerk. Waarschijnlijk hebben ze zojuist koffiepauze gehad, want alle vier klimmen nu bij de hoge steigers op naar het dak van het koor.

Vervolgens wandelen we nog met een royale lus langs de randen van het dorp, waarbij we ook langs een beeldje komen van een personage uit de boeken van de Stedumse schrijfster Sien Jensema, naar wie ook de straat is genoemd waar dit beeldje staat. Een voorbijganger geeft ons uitleg over de betekenis van dat beeldje. 

Weer terug in het dorpscentrum van Stedum mogen we in het Swaithoes (het plaatselijke gezondheidscentrum) een kop koffie drinken en onze koffiepauze houden.

Daarna lopen we langs de dorpshaven aan het begin van de Stedumermaar het dorp uit.

Van Hemert via Lellens naar Ten Post-Kröddeburen

Over de Lellensterweg lopen we naar het buurtschap Hemert, en dan gaat het direct verder over de Borgweg naar het dorpje Lellens.

In het dorpje passeren we de dorpskerk.

En verderop zien we dat dit dorpje een prachtig dorpshuis (het Proathoes) heeft met erbij een speeltuin en een dorpsvolkstuin.

Na het oversteken van de Lellenstermaar zijn we dan het dorp ook direct al weer uit.

We blijven de Borgweg volgen, tot aan de (aloude) Stadsweg. 

Die Stadsweg volgen we tot in de bebouwde kom van Ten Post-Kröddeburen.

Rechts zien we de witte pelmolen, met erbij ook hier weer van die bouwblokken met woningen voor de slachtoffers van de Groningse aarbevingsschadeperikelen.

Borg Tammingahuysen aan de oude Groningse Stadsweg

Tot nu toe hebben we steeds over de verharde trajecten van de oude Groningse Stadsweg gelopen, maar daar komt nu verandering in, want net buiten Ten Post gaat de route verder over een onverhard traject van die eeuwenoude Stadsweg. Dan volgt een prachtig stuk op een iets hoger in het landschap liggend karrenspoor dat slingerend door het veld gaat.

Een boer is bezig met het injecteren van mest op een naastliggend perceel.

Dan komen we langs een smalle landreep, waar vooraan twee homeiepalen staan.

Daar zien we dat die homeiepalen informatie in steen bevatten over de historie van dit stuk land.

Het blijkt het historische borgterrein te zijn van Tammingahuysen, waar in de 13e of 14e eeuw al een borg is gebouwd. Die oude borg is eind 18e eeuw verkocht, om via de verkoop van de daaruit komende bouwmaterialen toch nog iets te verdienen aan de sloop van de borg. Van deze borg is helemaal niets meer te zien. Een open grasvlakte te midden van alle akkers is wat nu nog resteert, met de erbij geplaatste twee homeiepalen als tastbaar object.

We gaan binnenkort de herfst in, en zo in de late zomer zien we overal onderweg al de vruchten van uiteenlopende planten, en zo ook hier langs de groene Stadsweg.

Naar de Petrus en Pauluskerk van Loppersum 

Loppersum hebben we nu al in beeld. We verlaten de Delleweg om het Juisterpad op te gaan, met recht vóór ons Loppersum in zicht.

Het Juisterpad gaat over in de Zwartelaan. Vlak vóór Loppersum komen we langs een huis waar in de voortuin langs het pad twee fruitbomen overdadig vol vruchten zitten.

Links een appelboom, die zwaar is van de vele appels, en rechts ervan staat een pruimenboom vol met mooie paarse pruimen.

In Loppersum steken we de Kalkbranderstil over, om dan het dorpscentrum binnen te wandelen. Het begint heel even heel licht te regenen, maar dat deert ons geheel niet.

Onderweg shoppen we hier en daar nog het een en ander in het betrekkelijk ruime aanbod van winkels in het centrum van Loppersum.

Op het plein vóór de kerk genieten we in de aangenaam warme zon van onze lunchpauze. 

En na die pauze bezoeken we de enorme Petrus en Pauluskerk van Loppersum.

Een bordje aan de muur maakt duidelijk dat de kerk open is, dus we gaan er naar binnen om het interieur van deze schitterende kerk te bekijken.

In de kerk horen we van een man die hier aan het klussen is, dat de kerk nog maar vier maanden geleden weer opengesteld is na de grondige restauratie van de fresco’s in deze kerk. En waarlijk, die schilderingen – waarvan vele aan het plafond van de kerk – zijn schitterend.

Met het volle licht van de grote kerkramen is het een weldaad om zo’n mooi gedecoreerde kerk te bezichtigen.

In een zijkapel kun je als je dat wilt een gedachteniskaarsje aansteken, hetgeen door eerdere bezoekers vandaag al is gedaan.

En achterom kijkend in de grote kerkzaal, zie je ook het majestueuze kerkorgel achter in de kerk.

Via Ten Boer terug naar Appingedam

De vervolgroute gaat over het Kerkpad om de kerk heen, maar omdat het Kerkpad momenteel is afgesloten voor doorgaand verkeer, nemen we het pad over het kerkhof, om dan de Wirdumerweg op te gaan.

Omdat het Wandelknooppuntennetwerk aangeeft dat de onbewaakte spoorwegovergang ten oosten van Loppersum is gestremd, passen we de aangegeven route enigszins aan, en verlaten we de Wirdumerweg in noordelijke richting, om dan over de Singelweg naar onze auto te lopen, die we bij de bewaakte spoorwegovergang vanmorgen hebben geparkeerd.

Met de auto rijden we dan terug naar Ten Boer, om daar onze fietsen af te halen, waarmee we tot slot terugrijden van Ten Boer naar onze camping bij Appingedam.