Wiep Koehoorn

zondag 10 maart 2024

Bijbel Top 3

Zaterdag 9 maart 2024

Cover van de 'Bijbel Top 3'

Maand van de Bijbel 2024

De Bijbel – het meest verkochte boek ter wereld – is al eeuwenlang een onophoudelijke en onvoorstelbaar rijke inspiratiebron voor talloos veel mensen, en daarmee van onschatbare waarde voor onze cultuur.

Tijdens de jaarlijkse 'Maand van de Bijbel' wordt deze inspirerende bestseller nadrukkelijk op de agenda gezet, om er samen in te duiken, eruit te lezen en verhalen en ervaringen met elkaar te delen.

Van 28 januari tot en met 28 februari 2024 was de vijfde editie van de Maand van de Bijbel. De Maand van de Bijbel wordt georganiseerd om aandacht te genereren voor dit Boek der Boeken.

Vertel wat je favoriete citaat is uit de Bijbel,

en ik zeg je wie je bent.

(Leo Feijen)

25 bijbellezers in gesprek met Leo Fijen

In het kader van de jaarlijkse 'Maand van de Bijbel 2024' verscheen onlangs het boek 'Bijbel Top 3', waarin 25 bijbellezers op hun meest geliefde teksten in de Bijbel reflecteren.

Dit boek is gemaakt door Leo Fijen, die het boek samenstelde uit 25 artikelen die hij in de afgelopen zes jaren heeft geschreven voor het magazine 'Klooster', waarvoor hij alle 25 bijbellezers heeft geïnterviewd over hun drie geliefde bijbelteksten.

In zijn Woord Vooraf schrijft Fijen daarover: ‘Ik hoop van harte dat de lezer van deze bundel mag ervaren wat ik zelf zo vaak meekreeg: de persoonlijke keuze van woorden uit de Bijbel is alleen maar relevanter geworden in de wereld van vandaag en heeft daardoor betekenis voor veel mensen.’

Dit boek is door de opzet een inspirerende verzameling geworden van mooie, betekenisvolle teksten uit de Bijbel.

De persoonlijke keuze van Bijbelse woorden

krijgt relevantie voor de urgente vragen van de huidige wereld;

met de nood in de wereld,

en met het verlangen naar gemeenschap in onze tijd.

(Leo Fijen)

Reflectie op geliefde bijbelteksten van 25 bijbellezers

Hieronder staat een kleine greep uit enkele reflectie van ieder van de 25 bijbellezers wiens Bijbel Top 3 in dit boek wordt beschreven:

1. Samuel Lee:

Alles wat niet uit geloof voortkomt, is zondig.
Ik moet niet wettisch zijn als ik het gedrag van iemand anders beoordeel.

2. Sybout van der Meer:

Het gebed gaat altijd door, en vertrouwt erop dat de Heer barmhartig is.
Tegen alle kwaad in zal het licht van de gerechtigheid overwinnen.

3. Wiep Koehoorn:

Als je vertrouwen ontvangt, en als je als Christus bent ontvangen, rest ons niets anders dan dat goede voorbeeld te volgen, om anderen ook die inspiratie te geven om vol te houden.
Ik mag vertrouwen, en ik zal ervaren dat God met ons optrekt.

4. Ilse Visser:

Gastvrijheid: je huis openen, je hart openen door te luisteren, en te gast willen zijn.
Als er iemand voor je deur staat, laat je die binnen, en ziet je dag er anders uit.
Je maakt ruimte voor de ander, en hebt minder ruimte voor jezelf.
Gastvrijheid is niet alleen je huis, maar ook je hart openen.
Te gast zijn, blijft een uitdaging, maar wel een mooie, één die de inspanning en tijd meer dan waard is.

5. Karin van den Broeke:

Gods Woord draagt me, redt me en omarmt me.

6. Rieuwerd Buitenwerf:

Het verhaal van Jezus begint en eindigt met vrede.
Het weerloze en kwetsbare wint uiteindelijk, ondanks alles: er komt vrede zonder einde.
God wil ons helpen om in vrede te leven met elkaar. Maar dat neemt niet weg dat mensen zelf ook hun bijdrage kunnen en moeten leveren.

7. Anne-Mareike Schol-Wetter:

Ik zie de Bijbel als een voortgaand gesprek tussen mensen, die beschrijven wat zij in hun tijd van God ervaren, of juist niet.
Soms moet je blijkbaar even weg van de drukte, om weer doelgericht te kunnen zijn.
Wij moeten soms ook even weg van de drukte, om weer te ontdekken waar het in ons leven om gaat.
Je hoeft niet gepresteerd te hebben, om van de stilte te genieten.

8. Bert de Jong:

God spreekt onze taal. Alleen zo worden hemel en aarde met elkaar verbonden.
God is het die ons draagt.
Christen zijn is de moed hebben om de toekomst in te gaan. Daarbij past een houding van dienstbaar zijn.

9. Pieter de Boer:

In de eenvoud van de dagelijkse bijbellezing heb ik mogen ontdekken, dat mijn leven er rijker van werd. Daar gaat het om: een groei van mijn innerlijk naar God toe.

10. Sipke Draisma:

Achteraf herken je engelen soms als degenen die er op het juiste moment voor je waren. Of die de juiste dingen zeiden, als je voor moeilijke keuzes stond.
Het is niet zo moeilijk om te constateren dat de strijd tussen de kinderen van de duisternis nog lang niet is gestreden. Bidden helpt.

11. Niek Hanckmann:

Juist tijdens een crisis merk je weer dat het Woord van God altijd iets te zeggen heeft over het leven. Zo krijgen bekende woorden een nieuwe betekenis.
Onze overledenen zijn kostbaar, ook en misschien wel juist in hun sterven. De Paasgedachte is dat we in de dood dichter dan ooit bij elkaar, en bij de Heer zijn.
Het kwaad in menselijke begrippen is geen reden om God te verlaten.

12. Hanna Rijken:

In vertrouwen op weg gaan, is voor mij direct verbonden met de belofte van de naam van God, en met het vieren in de liturgie.
De belofte klinkt: "Ik ben ben met u; Ik zal u behoeden waar u ook bent".
In de liturgie stemmen we steeds weer in met de hemelse lofzang.

13. Monica Raassen:

Dat je verschilt van elkaar, is een gave en een opgave, die het leven rijk maakt, mits de naastenliefde de bovenhand heeft.

14. René de Reuver:

Mijn houvast komt voort uit vertrouwen dat er Eén is die mij niet aan mijn lot overlaat, maar in liefde draagt.
Het leven gaat niet als een nachtkaars uit, maar strekt zich uit naar het licht.

15. Joost Jansen:

Want een blijmoedige gever kan dit alleen als hij liefde toelaat, om die liefde op zijn beurt weer door te geven.

16. Kick Bras:

De Bijbel benadrukt dat wij verbonden zijn met moeder aarde. Dat wij uit haar genomen zijn, en bij ons sterven ook weer terugkeren in haar schoot.
Nederigheid heeft te maken met een diep besef van verbondenheid met de aarde, en leidt tot een geaarde spiritualiteit.

17. Arnold Huijgen:

Vertrouwen is niet naïef, hoop is geen dagdromerij.
De kerk is een oefenplaats om elkaar lief te hebben als broers en zussen.
Als mensen die veel betekend hebben terug moeten treden en los moeten laten, gaat dat vaak niet vanzelf.

18. Wil Derkse:

Het Huis van de Heer kan overal zijn. Laten we Hem dan niet opsluiten.
Het Huis van de Heer is meer dan een locatie.
Als we maar luisteren èn antwoord geven: "Hier ben ik". Dan is Hij er ook. Als we ons werkelijk willen laten bekeren, dan moeten we ons opgeblazen ego laten varen, door naar beneden te klimmen, en zo de hartelijke en genezende ontmoeting met Jezus te ervaren.

19. Tini Brugge:

God schrijft het formulier van eenheid in het groen, en wij zijn allemaal vrijgemaakt om te kijken en te luisteren.

20. Nynke Dijkstra:

Een ander woord voor 'geloof' is 'vertrouwen'.
Het woord 'genade' betekent 'onverdiende gunst'.

21. Kees Jongeneelen:

Je mag zijn wie je bent, je hoeft je niet anders voor te doen dan je bent.
Leve de zachtmoedigheid en de eenvoud, het geduld om te leren wachten.
Wie steile en gladde paden gaat, die heeft tochtgenoten nodig.
Leef in vriendschap, want daar heeft God een vanzelfsprekende plaats.

22. Andries Knevel:

Wat een enorme bewogenheid van Jezus, wat een enorme betrokkenheid, wat een enorme liefde.
Wat moet God verder nog doen, om ons Zijn liefde te tonen, en van ons wederliefde te vragen?
De Bijbel is geen boek van heiligen, maar van zondaars, van zoekers, van twijfelaars, van opstandigen, en van sceptici.

23. Elske te Lindert:

De goedheid van de medemens zie je pas als je mensen echt aankijkt.
Als je het begrijpt, dan is het God niet.
Niemand weet het, en niemand kan het weten.
Zorg dat er ook in je woorden leven en licht zitten, in plaats van duisternis. Laat die goedheid zien in je ogen, waarmee je met oprechte aandacht naar je medemens kijkt.

24. Madeleine Bouman:

Het is nooit overal tegelijk donker.
Zelfs als je de tekst van het scheppingsverhaal in Genesis letterlijk neemt, en stelt dat de wereld in zeven dagen geschapen is, hoe lang duurde dan de eerste nacht en de eerste dag? God staat buiten de tijd. Hij gaf ons de tijd.
God liefhebben en Hem volgen, is geen deeltijdbaan. Het vraagt de dagen èn de nachten.

25. Chiara Bots:

Samen delen, komt de mens ten goede.
Jezus bemoedigt zijn leerlingen met woorden over het samen leven en op weg gaan. Over aandacht hebben voor elkaar, en voor de mensen die ze ontmoeten.

Symposium Duurzaam durven denken vanuit de Bijbel

Vrijdag 8 maart 2024

Symposium van het Nederlands-Vlaams Bijbelgenootschap in de VU-Amsterdam

In hemels groen

Vandaag wonen Durkje en ik een symposium bij in de Vrije Universiteit te Amsterdam. Deze bijeenkomst gaat over het nieuwe boek van Matthijs de Jong en Cornelis Hoogerwerf – getiteld ‘Hemels groen’ – waarin de auteurs tonen dat de Bijbel verrassend veel te bieden heeft wat betreft onze levenshouding, en omtrent de plek die de mens inneemt in de schepping.

Met hun boek laten zij een nieuw licht schijnen op duurzaamheid als bijbels thema.

Aan welke kant bijvoorbeeld staat de Bijbel in het debat over duurzaamheid en ecologisch bewustzijn?

Op het symposium 'Duurzaam durven denken vanuit de Bijbel' delen bovengenoemde schrijvers vandaag hun ontdekkingen. Daarnaast laten drie andere sprekers - Marianne Thieme, Carla Dik-Faber en David Onnekink - in gesprek met dit nieuwe boek zien hoe de Bijbel een onmisbare inspiratiebron is voor groen denken en groen handelen.

Theologie is van betekenis voor de grote vragen van deze tijd (Frank van der Duijn Schouten)

Professor dr. Frank van der Duijn Schouten, interim-decaan van de Faculteit Religie en Theologie aan de Vrije Universiteit Amsterdam, verzorgt bij aanvang van deze bijeenkomst in de kerkzaal van de VU een inleiding op dit symposium. Hij spreekt zijn zorgen uit over de toekomst van enkele kleine studies, waaronder ook de studie theologie.

Wellicht zou de universiteit deze studie meer in het licht moeten zetten van de grote actuele maatschappelijke vraagstukken. Zo zou de theologie van grote betekenis kunnen zijn bij de grote vragen van onze tijd, zoals: armoede, conflicten, trauma’s, extremisme, levensbeëindiging, kunstmatige intelligentie, en duurzaamheid.
Theologie mag namelijk niet afzijdig blijven van deze relevante vraagstukken. Theologie en religiewetenschappen zullen uit hun traditionele schulp moeten kruipen, zonder die schulp overigens te ontvluchten.
Groen en bijbellezing horen volgens hem hier in deze VU-faculteit thuis.

Het is onze opdracht is om als mens zorg te dragen voor de Schepping (Marianne Thieme)

De eerste spreekster is Marianne Thieme. Zij is dierenactiviste, juriste, publiciste, theologe en politica. Zij is ook bekend geworden als medeoprichtster van de Partij voor de Dieren en was van 2006 tot 2019 lid van de Tweede Kamer. Thieme schrijft ook over dierenrechten.

Marianne Thieme vertelt:

Een bondgenootschap maakt deel uit van een groter geheel.
Ze geeft aan dat er bij de oprichting van de Partij voor de dieren heel veel kritiek op kwam, als zou men dieren boven mensen stellen. Maar die mensen vergeten vaak hoe nauw mens en dier met elkaar verbonden zijn.
Gaan we respectvol om met onze schepping?
Gaan we de natuur beschermen omdat die intrinsieke waarde heeft?
Hoe kunnen we volwassenen en kinderen de waarde van natuur leren kennen?
Marianne wilde als gelovige opkomen voor alle schepselen op aarde.
Voor haar was de zorg, het mededogen, en de rechtvaardigheid van christenen in discrepantie met de onverantwoorde behandeling van dieren.
De mens mag dan - zoals wel eens wordt gezegd - de kroon van de schepping zijn, maar dat betekent niet dat zij alles maar mag doen met flora, fauna en planeet. Alles hoeft echt niet ten dienste te staan van het (financieel) nut.
Bovenstaande zaken waren voor Marianne Thieme belangrijke redenen om voor de studie Theologie te kiezen.
Ze vindt het fascinerend dat kerkdiensten vooral gaan over de relatie van mens en God, terwijl de Bijbel juist wijst op een driehoeksrelatie, waarin ook alle andere leven op aarde voor God belangrijk is. God gaf waarde ('tof') aan alle levende schepselen op aarde; en God zag dat het goed was. God had al een directe relatie met al zijn schepselen, en tóen pas kwam de mens op aarde.
Wij zijn passanten, mogen de aarde lenen, mogen ervan genieten, en zijn gemaakt om God te eren en te loven.
Maar ja, hoe gaan wij daar nu mee om? Kijk maar eens naar de plofkip, kijk eens naar dikbilkoeien die niet op natuurlijke manier kunnen baren, kijk naar al die dieren die tijdens de jacht worden doodgeschoten.
Daarom is Marianne zo blij met dit boek, want dit boek stelt ons de vraag wat wij doen met onze medeschepselen. Hoe zouden wij als koningen en priesters moeten regeren en beheren?
De schepping is God-gericht, en zeker niet mens-gericht, daar zouden we ons bewust van moeten zijn, want God en Zijn Schepping zijn groter dan wij zelf.
In het koninkrijk van God is er geen dood.
Adam en Eva waren veganisten, met respect voor de natuur.
Gepassioneerd als ze is, gaat ze verder over het begrip 'Bondgenootschap'. We hebben een gedeeld verleden, en heden, en ook een toekomst. Onze opdracht is om als mens zorg te dragen voor de Schepping, met het visioen van een nieuwe Schepping, naar een nieuwe hemel en een nieuwe aarde.
We hebben veel aan de Bijbel voor het krijgen van moed, om op te staan, om te bevrijden. We hebben daar God echt bij nodig.
Als ik faal in deze gebroken wereld, is God daar, Die ervoor kan zorgen dat alles weer heel kan worden.
Het in verbinding staan van de natuurvolken met de natuur zijn wij kwijt geraakt, en van de wijze waarop die natuurvolken met de natuur omgaan, zouden we nog veel kunnen leren.
Wij zijn al te selectief met onze zorg voor de wereld, bijvoorbeeld wel voor armen, maar niet voor de natuur. Zo zou dat beslist niet moeten zijn.
Iedereen die werkt met de natuur zou vast wel heel anders met de natuur willen omgaan, maar dat valt om allerlei – zoals economische - redenen niet mee.
Wij zijn geroepen als christenen om kwetsbaren en stemlozen – de dieren – te hoeden.

Wij staan in relatie met Gods Schepping (Carla Dik-Faber)

Carla Dik-Faber is toegewijde politica van de ChristenUnie, betrokken op mens en natuur, die achtenhalf jaar Tweede Kamerlid was. Ze ging na haar Kamerlidmaatschap theologie studeren, en is actief in de Groene Kerk.

Carla Dik Faber vertelt:

Wij delen hier ons geloof in de Schepping
Carla vroeg zich in de 2e Kamer af of ze zich veel meer zou moeten richten op een sociale portefeuille, met focus op je naaste.
De aarde ziet reikhalzend uit naar God.
God houdt niet alleen van de mensen, maar van heel zijn Schepping.
Gelukkig wordt in kerken steeds meer geschreven over de zorg voor de Schepping.
Ze schat in dat het boek dat vandaag verschijnt heel veel gelezen wordt, omdat dit onderwerp voor en door veel mensen in de kerken belangrijk wordt geacht.
Wij zijn allen onderdeel van het verbond tussen God en de mens, maar let wel, dat dit ook zeker geldt voor àlle schepselen op aarde. God sluit namelijk een verbond met de hele aarde. Gods verbond is allesomvattend.
Wij staan in relatie met de Schepping. Ten eerste valt dan de functie van het rentmeesterschap op, als een gelijkenis van Jezus, waarbij het vooral gaat om alle geld en goed. Tweede aspect van het verbond: alle medeschepselen zouden wij moeten zien als broeders en zusters; en we moeten luisteren naar de roep van de aarde; wij mensen hebben daarin een grote verantwoordelijkheid. Ten derde over het priesterschap: de wereld is de tempel van God, waarin wij mensen een belangrijke verantwoordelijkheid hebben. God wil met ieder deel van Zijn Schepping verbonden zijn.
Is de schepping ook onze naaste?
Carla: Ga naar buiten, kijk om je heen, noem de namen van de vogels, bomen en planten die je daar ziet. Luister naar het klateren van een rivier: het 'klappen in de handen' van de rivier. Omhels de natuur en geef zo en geef dan God de eer.
De Bijbel geeft hoop. Meelopend in klimaatmarsen zie je echter vaak moedeloosheid. Maar, kijk vooral eens naar wat de Bijbel je zegt. Die spreekt over hoop.
Als er - zoals God belooft - toch wel een nieuwe hemel en een nieuwe aarde komt, hoeven we ons dan niet zorgen te maken over de huidige wereld?
Wat God zo mooi gemaakt heeft, daarvan zal Hij nooit toelaten dat wij dat kapot maken. Wij zijn dan ook wel degelijk geroepen om voor de natuur te zorgen.

Heersen als bijbels thema (Matthijs de Jong)

Matthijs de Jong is Hoofd Vertalen & Bijbelwetenschap bij het Nederlands-Vlaams Bijbelgenootschap en tevens bijzonder hoogleraar Bijbelvertalen bij de VU. Hij schrijft van alles rond Bijbel en vertalen.

Matthijs de Jong vertelt:

Wij hebben behoefte aan inspirerende verhalen van hoop. Hier kunnen inspirerende bronnen zoals de Bijbel heel goed aan bijdragen.
Het komt niet vanzelf goed als mensen allemaal de Bijbel zouden gaan lezen, maar we zouden daarentegen de Bijbel wel als de bron van onze reflectie op onze huidige vragen kunnen gebruiken.
We zouden ons moeten uitspreken over de Bijbel als richtinggevende tekst over de grote vraagstukken van vandaag de dag.
De grote koningen in de bijbelse tijd zetten vroeger de standaard van hun tijd. De jacht en het doden van dieren kwam daarbij in beeld. Die afbeeldingen daarvan uit die tijd zijn diep symbolisch van aard, want die afbeeldingen maakten duidelijk dat de koning staat voor het beheersen van de verkeerde machten.
Bij bijbelse koningen wordt het bedwingen van de dieren niet geproclameerd, want bijbelse koningen zijn juist gericht op recht en rechtvaardigheid.
De Bijbel staat voor een ander soort heerser met betrekking tot het scheppingsverhaal. De koning staat namelijk voor het beeld van God. In de Schepping neemt de mens het beeld over van God.
In 'heiligheid' ligt de sleutel voor Gods aanwezigheid in de Schepping.
Heersen met machtsvertoon is niet de bedoeling, is niet bijbels. Er moet een andere vorm van heersen zijn, namelijk van de mens 'te midden van' Gods schepselen.
De aarde is ons niet tot nut, maar tot eer van God, en als teken van Gods liefde.
Jezus is gericht op herstel en gemeenschap, en op heling van wat gebroken is.
Al in het begin van de Bijbel zie je dat het niet gaat om het heersen over de aarde, maar om het dienen van de aarde.
We zouden derhalve het volgende moeten uitdragen:
1. Dominante mensen en natuurbeelden van vroeger zouden eens kritisch bekeken moeten worden;
2. Een meer scheppingsbewuste lezing van de Bijbel biedt ons aanknopingspunten voor een duurzamer omgaan met de wereld/aarde.
De Bijbel ontmaskert, en houdt ons onverbiddelijk een spiegel voor. De Bijbel reikt ons ideaalbeelden aan van een betere wereld. De geestelijk onderbouwing daarvan vinden we in de Bijbel. Daarom: ga dit nieuwe boek van ons lezen.

Rentmeesterschap op nieuwe leest geschoeid (Cornelis Hoogerwerf)

Cornelis Hoogerwerf is specialist vertalen & exegese van het Nieuwe Testament, werkzaam bij het NBG te Haarlem. Momenteel is hij bezig met dissertatieonderzoek naar bijbeluitleg in het vroege christendom van de 4e-5e eeuw.

Cornelis Hoogervorst vertelt:

Rentmeesterschap is een begrip uit vroeger tijden, dat tegenwoordig aan kritiek onderhevig is, maar in dit nieuwe boek wordt daar nu wel aandacht aan gegeven.
De aarde is niet van ons.
Mensen moeten verantwoording afleggen over hoe ze met de Schepping omgaan.
We hoeven het beeld van de rentmeester niet uit te roeien, maar we moeten dat beeld wel vergroenen en het aanvullen met andere, nieuwe beelden.
We zouden de mensen als bondgenoot kunnen gaan beschouwen van de Schepping, en andersom ook.
De apostel Paulus wil hoop en moed inspreken, reikhalzend uitkijkend naar de verlossing van mens en schepping. Paulus voert de Schepping op als bondgenoot van gelovigen (in de driehoek van Geest, Schepping, Gelovige).
Bondgenoten verbinden zich met elkaar, en zorgen voor elkaar.
Laten we onze visie en onze leefstijl vergroenen.

Aansluitend aan deze presentatie wordt het eerste exemplaar van het nieuwe boek van De Jong en Hoogerwerf aangeboden aan David Onnekink.

De kracht van groene beelden (David Onnekink)

David Onnekink is universitair hoofddocent geschiedenis van internationale betrekkingen en bijzonder hoogleraar Christelijk Ecologisch Denken.

David Onnekink vertelt:

Het viel David op dat dit boek over bijbelse exegese heerlijk door te lezen is. Hij noemt het een inspirerend boek, dat eigenlijk door iedereen gelezen zou moeten worden.
Dit nieuwe boek nodig uit om de Bijbel te herlezen, ook de minder bekende bijbelteksten, die in dit boek worden besproken.
Sterk is dat de behandelde bijbelteksten in dit boek niet zomaar en alleen groen worden gelezen. Ze bekijken wat de lezing van de teksten oplevert.
Kinderboeken zijn van grote invloed op hoe het wereldbeeld van de kinderen wordt gevormd.
Dan vertelt hij over de kracht van beelden en metaforen: beelden en metaforen gaan al snel met ons aan de haal, en gaan dan ons beeld (bijvoorbeeld van de wereld) bepalen.
Het begrip Rentmeesterschap is nogal economische gericht.
Hij vroeg zich af hoe vaak de term rentmeesterschap in christelijke media voorkomt in combinatie met schepping. Toen bleek dat tot 1970 die combinatie daarin niet of nauwelijks voor kwam. Daarna pas werd het begrip rentmeesterschap populair.
Bijbels rentmeesterschap is niet alleen tijdgebonden, maar ook heel cultuurgebonden.

zaterdag 9 maart 2024

Gedachten over de Namiddag van het Christendom

Donderdagavond 7 maart 2024

Publicaties van èn over Tomás Halík

De Kerk in een veranderend tijdperk

Vanavond verdiepen we ons in de ideeën van Tomás Halik over de toekomst van de kerk.

Halik heeft daarover namelijk een boek geschreven, met als titel: ‘De namiddag van het christendom’.

Tomás Halík (1948) is priester en hoogleraar Filosofie en Sociologie aan de Karelsuniversiteit te Praag. Hij was onder andere de vertrouweling en raadsman van de Tsjechische president Havel, van de Tsjechische aartsbisschop Tomásek en van paus Johannes Paulus II.

In dat theologisch-filosofische boek schetst Tomáš Halík op profetische wijze de toekomst van de kerk. Hij stelt dat we niet leven in een ‘tijdperk van verandering’, maar in de ‘verandering van een tijdperk’.

Al die crises die de Kerk nu doormaakt, zijn volgens hem nodig om tot een volwassener christendom te komen. Halik ziet de volwassener Kerk als een Kerk die over haar grenzen heen stapt, die een wereldwijde broederschap helpt vormen. Hij is ervan overtuigd dat de huidige crisis de deur kan openen naar een nieuw middag-tijdperk in de geschiedenis van het christendom.

Zijn boek biedt een analyse van de huidige tijd, en wordt beschouwd als een met grote overtuigingskracht geschreven meesterwerk.

Op weg naar een nieuw tijdperk

Met z'n tienen komen we hiertoe vanavond bijeen in De Hege Stins van de Protestantse Gemeente te Stiens.

Dominee Jak Verwaal geeft de deelnemers van vanavond eerst een mondelinge samenvatting van dit boek.

Tomás Halík is in de tijd van het communisme ietwat stiekem christen geworden in Tsjechië. Hij is een geliefd pastor, en bekend schrijver over het evangelie.

Wellicht zijn enkele van zijn suggesties van hem voor ons van belang (?).

We maken eerst een inventariserend rondje over onze verwachtingen en vragen, en over onze aanleidingen om hier vanavond bij te zijn.

Het boek is in de corona-tijd geschreven, waarvan de sporen zichtbaar zijn.

Halík meent dat de namiddag van het christendom is aangebroken, wat hij - als analogie - ontleent aan de ontwikkelingspsychologie van het kind.

Wat betekent het eigenlijk wat je naar buiten toe hebt opgebouwd?
Vind ik dat ik het goed gedaan heb?
En hoe moet het nu verder?
Kiezen we voor waarden en keuzes maken?; of niet?
Integreren we al het voorgaande van ons leven in het vervolg van ons leven, aangaande dat wat je waarde(n)vol vindt, en door wilt geven?

En dat is nu wat Tómas Halík toepast op de Kerk. Hij spreekt dan over het begin, de kindertijd van de Kerk. In de Kerk van de vroege gemeenten had men nogal wat voor elkaar over.

In de tijd van Constantijn de Grote verschenen de kerken in Italië, wat je kunt zien als de uitbouw van de Kerk. Het christendom wordt mede daardoor verspreid over de wereld. Dit is (wat je dan noemt) de middag van het christendom.

Maar, omstreeks 1400 ontstaan er scheuren in de Kerk, en komen er tegenkrachten; ontstaat er kritiek. De Kerk reageert eerst defensief en stram. Tomás ziet dat als een reactie van de Kerk om het oude (zoveel mogelijk) te handhaven. De Kerk versterkte zichzelf daarmee. Dit wordt - in de lijn van het voorgaande - óók nog gezien als de middag van het christendom.

De namiddag

En dán komt de namiddag van het christendom, waarin we ons beseffen dat het oude niet meer werkt. Dat oude moeten we loslaten.

Waar staan we nu nog voor?
Wat doet er nog toe?
Wat is nog de kern van het christendom en van de Kerk?

Dat is dus een kwestie van keuzes maken. Laten we daarover in discussie gaan, vindt Halík, want we kunnen niet terug naar het oude, en dus kunnen we alleen nog maar vooruit, in de namiddag (van het christendom).

Je hoeft nergens bang voor te zijn, vindt Halik, want je kunt overal (met wat je ook doet, bijvoorbeeld met kunst of muziek) en altijd weer bij het geloof uit komen.

Halík staat overal open voor, maar heeft een hekel aan traditionalisten.

Maar wat komt er dan wel uit

Christus is in de ogen van Halík universeel. Je komt altijd bij Christus uit.

Halík vindt derhalve dat hij (en ook jij) niet angstig hoeft te zijn, en kan dan ook met een gerust hart heel open zijn naar bijvoorbeeld de cultuur.

Op de Dag der Opstanding zal te zijner tijd wel aan het licht komen wat al dan niet klopt.

Ga dus maar gewoon alle kanten op; wees niet bang; doe maar wat je goed dunkt te doen (ga maar lezen, ga maar kijken, ga maar doen), want je komt vanzelf Christus wel een keer tegen.

Hij gaat voor radicale openheid naar alle mensen. Ga maar gewoon doen; vertrouw er maar op dat het goed komt.

Wees ook open voor de trauma’s (in de wereld), voor alle wonden van alle mensen (in grote noden), ofwel’ raak de wonden aan’, zoals Jezus dat (in de Bijbel lezen we daarover) ook vroeg aan (de ongelovige) Thomas.

Alles wat je aan de mensen, aan de wereld hebt gedaan, heb je aan Jezus gedaan.

Toekomst van de Kerk

Tomás Halík onderscheidt in grote lijnen voor ons de volgende vier levenstaken inzake de toekomst van de kerk:

1. We moeten reiziger/wandelaar worden in de tijd; niets staat dan vast; we moeten loslaten.
2. Vorm een school van levenswijsheid; laten we zoeken naar wijsheid; houd gezichtspunten open; de Kerk verzamelt wijsheid; en daar is alles bespreekbaar.
3. Richt een veldhospitaal in, ofwel doe iets aan de nood van de wereld; zorg voor diaconaat in nieuwe vormen.
4. Creëer een plaats van ontmoeting en van verzoening, want dáár vooral vinden we God.

Geloof kan ongelofelijk veel.

Stellingenpad van Wolvega naar Oldeberkoop

Donderdag 7 maart 2024

Brug over de Steggerdasloot in de Lendevallei

Stellingenpad

In het jaar 2022 gaf de uitgever Nivon Natuurvrienden een nieuwe wandelroutegids uit, met als titel 'Stellingenpad'. De subtitel van de wandelgids is: 'In de voetsporen van de Griffioen'. Dit pad wordt in het Engels ook wel de 'Griffin Fairy Trail' genoemd.

De streekverhalen in deze wandelgids worden ingeleid door etappe-elfen en door de Griffioen, het fabeldier dat in het wapen van de Stellingwerven staat.

Inclusief een zuidlus en een doorsteek heeft dit wandelpad een totale lengte van 263,4 kilometer. De route loopt door de provincies Fryslân, Drenthe, Overijssel en Flevoland; in grote lijnen vanuit Appelscha door het Drents-Friese Wold, via Vledder, Steenwijk en Giethoorn langs de Weerribben, via Vollenhove door vestingstadjes aan de voormalige Zuiderzee, door Wolvega, Noordwolde, Oosterwolde, Haulerwijk, en dan weer terug naar Appelscha. En onderweg kruis je enkele slingerende riviertjes en beekjes, zoals bijvoorbeeld De Lende, de Kuunder/Tsjonger en de Slokkert.

Wandelgids

Deze wandelgids verdeelt de route over 15 etappes door de Stellingwerven, waarvan er zeven zijn onderverdeeld in elk twee deeletappes. De kortste etappe is 10,4 kilometer, en de langste heeft een lengte van 28,1 kilometer. Elke etappe heeft haar eigen thema.

Omdat Durkje en ik proberen om de etappe-lengtes dicht rond het gemiddelde van zo'n 20 kilometer per wandeldag te houden, hebben wij een eigen etappe-verdeling gemaakt, uitgaande van zo'n 13 wandeldagen op het Stellingenpad.

De wandelgids bevat naast de routebeschrijving (in beide richtingen) en 42 topografische kaarten ook voorlichtende teksten over het landschap van de Stelllingwerven, en over de natuur, markante plaatsen, over bijzondere gebeurtenissen, en over het ontstaan, de geschiedenis en de taal van de Stellingwerven (vroeger ooit een autonome boerenrepubliek), want ook deze regio heeft een heel eigen karakter. Daarnaast kun je in deze wandelgids ook elfen-belevingsverhalen en cultuurhistorische verhalen lezen.

Deze route kent overigens geen eigen route-markering, maar maakt gebruik van het landelijke wandelknooppunten-netwerk.

Van schans tot schans - De Friese verdedigingslinie

Vandaag lopen we onze zevende dagwandeling op het Stellingenpad, namelijk van Wolvega naar Oldeberkoop, over een afstand van 23,8 kilometer. Dit is de complete etappe 8 van onze wandelgids.

Het thema van Etappe 8 is: 'Van schans tot schans - De Friese verdedigingslinie'. We lopen vandaag namelijk van de Blessebrugschans naar (het kanon van) de Beckhofschans.

Om 7:45 uur vertrekken we vanuit Feinsum, om dan eerst naar het centrum van Oldeberkoop te rijden, waar we de auto parkeren. Daarna rijden we met de andere auto terug naar de brug over de Lende langs de Steenwijkerweg tussen Wolvega en De Blesse, want daar begint onze zevende dagtocht van het Stellingenpad.

Het is 2 graden Celsius als we vertrekken, en de temperatuur stijgt vandaag slechts enkele graden. Het is aanvankelijk af en toe aangenaam zonnig, maar daarna is het overwegend bewolkt, doch droog, met een fris windje, dus goed wandelweer vandaag tijdens onze etappe door de Stellingwerven.

Langs de Lende

Om 8:55 uur gaan we nabij de Blessebrugschans van start bij de oversteek over de Steenwijkerweg naar de Domeinenweg.

Vanaf de Domeinenweg zien we over het water heen de plaats Wolvega liggen, waar de kerktoren van de katholieke Sint-Franciscuskerk boven uit torent.

Langs de Domeinenweg zien we op twee plekken aan beide zijden van de spoorlijn en de spoorbrug over de Lende partijen in de lengte opengesneden kunststofmantels liggen, wat erop zou kunnen duiden dat hier vlakbij langs het spoor of bij de spoorbrug sprake is geweest van koperdiefstal.

We volgen de Domeinenweg langs de Lende naar de noordelijke punt van de Catspoolder, waar een enorme zwerfkei ligt, die zo'n 150.000 jaar geleden hier door een gletsjer is meegevoerd vanuit het zuiden van Zweden, en die naar schatting 1.400 miljoen jaar oud is.

Verderop zien we aan de overzijde van de Lende de Amerikaanse windmolen staan, ofwel het Molentje van Teun Tolman.

Over het Hemweg gaan we het moerasgebied van de Lendevallei in. Daar steken we de brede Steggerdasloot over, die in 1604 is gegraven voor de afvoer van gewonnen turf in dit gebied van petgaten.

Aan het eind van een oude meander van de Lende, komen we weer uit op het fiets- en wandelpad langs de Lende. We volgen de Lende dan tot aan de Kontermansbrug.

De Hoeve en Rode Dorp

Vanaf de Kontermansweg gaan we een mooie singelpad op, dat ons naar De Hoeve voert. In dit dorp passeren we tegenover de dorpsschool het kerkje, met ernaast een klokkenstoel op het kerkhof.

Al snel daarna verlaten we het dorp over de Jokweg, en steken we de Noordwolder vaart over. Rechts van de weg hebben aanwonenden een mooi perceel siertuin aangelegd met mooie planten, waarmee de tuin het uiterlijk heeft gekregen van een stinsenplantentuin.

We passeren de Stellingenhoeve en de Jacobus hoeve.

Daarna gaan we het bosgebied van de Noordwolder meenthe in. Over een breed zandpad gaan we door het bos- en heidegebied van De Meenthe.

Haaks op het zandpad ligt de doorgaande straat van het buurtschap het Rode Dorp, dat werd gecreëerd door hier in 1922 22 huurwoningen aan weerszijden van de weg te bouwen.

Langs de Vrijheidsweg in het bos liggen aan beide zijden van het bospad grote stapels kaphout.

Van Zandhuizen naar de Beckhofschans

Via de IJkenweg en de Oldeberkoperweg lopen we naar Zandhuizen.

Bij het begin van de bebouwde kom gaan we het plaatselijke voetbalveld op, waar we op een bankje in het toegangshokje in de luwte van onze koffiepauze kunnen genieten.

Daarna verlaten we de N353 om in Zandhuizen de Zandhuizerweg op te gaan. We doorkruisen dit snoer-esdorp en volgen de Meulenveldweg, tot bijna aan de Beckhofweg toe.

Daar gaan we een graspad op, om al snel daarna een mooi natuurgebiedje op te gaan van bos en open heideveld.

Aan de andere zijde van dit natuurterrein gaan we via de Zandhuizerweg wel de Beckhofweg op, om verderop in een bosperceel rond de Beckhofplas te lopen.

Teruggekeerd op de Beckhofweg lopen we door naar de brug over de Lende.

Hier hebben allerlei grondwerkzaamheden plaatsgevonden, onder andere het aanleggen van een vistrap bij de stuw in de Lende.

Aan de overzijde van de Lende gaan we de Beckhofschans (1623) op, die in de Tachtigjarige oorlog deel uitmaakte van de Friese Waterlinie, ter verdediging van de Friezen tegen de Spanjaarden.

Van de schans naar het kanon

Daarna gaan we terug over de Lende, en volgen we - het Lendebos doorkruisend - de Madenweg langs de Lende.

Bij de volgende vistrap in de Lende zijn vier mannen van Visserij Nederland en van het waterschap bezig om zoveel mogelijk dieren te vangen, waarschijnlijk voor wetenschappelijk onderzoek. We zien dat ze met hun schepnetten enkele kleine visjes vangen, en die overhevelen in grote plastic tonnen.

We moeten daarna een klein eindje langs de N353, hier de Noordwolderweg, om verderop het Koepelbos binnen te lopen, waar onder andere enkele kunstwerken staan opgesteld in dit parkachtige bos in Engelse landschapsstijl.

Maar ook een oude boom vol zwammen steelt qua schoonheid de show hier in het bos.

Aan de overzijde van de N351 - de Stellingenweg - vervolgen we onze bosroute door het Koepelbosch.

Aan de noordzijde van het Koepelbosch steken we wederom de N353 over, om de bebouwde kom binnen te lopen, naar het kanon van Oldeberkoop, dat bij opgravingen in 1979 is gevonden in de Beckhofschans.

In het dorpscentrum passeren we de 12e eeuwse Bonifatiuskerk van Oldeberkoop, en naast het oudste huis (1720) van Oldeberkoop staat onze auto geparkeerd.

We rijden om 14:00 uur terug naar onze andere auto, en gaan vanuit Wolvega weer terug naar huis.

woensdag 6 maart 2024

Welkom in de wegwerpmaatschappij

Dinsdag 5 maart 2024

Vragenronde na de lezing van Bianca Harms in de Kanselarij

Dinsdag 5 maart 2024

Week van de Circulaire Economie

In deze tweede week van maart is er door heel Nederland aandacht voor de Week van de Circulaire Economie.

Goede voorbeelden krijgen een podium, voorlopers ontmoeten elkaar, en er worden handvaten aangeboden om aan de slag te gaan met de circulaire economie.

Zo kun je deze week langs gaan bij bijeenkomsten, om mee te denken en mee te praten over de kansen om van een wegwerpmaatschappij naar een circulaire maatschappij te gaan.

Vanavond wordt zo’n bijeenkomst georganiseerd door De Uitkijkers (platform voor toekomstperspectieven), in samenwerking met de Friese Milieu Federatie en Studium Generale Leeuwarden.

Naar een wereld zonder afval

Hoe kunnen we transformeren van een consumptiemaatschappij naar een duurzame maatschappij?
Is repareren of recyclen de oplossing?

Repareren is inderdaad één van de oplossingen.

De grote vraag is alleen:

Wil de consument - en wil jij - hier moeite voor doen?

Vanavond zijn Durkje en ik samen met tientallen andere deelnemers aanwezig bij een speciale Tegenlicht Meet Up over de wegwerpmaatschappij, waarin we met z’n allen gaan kijken naar verschillende perspectieven.

Zo zou je producten voor het leven kunnen maken, naar winkels gaan die repareren in plaats van verkopen, vooral voor die consumenten die hun spullen onvoorwaardelijk koesteren.

Is de meest consumentvriendelijke manier van duurzaamheid nog wel duurzaam?
Of is de consumentenfocus een kenmerk van de consumptiemaatschappij, en moeten we daar vanaf als we naar een duurzame, of zelfs circulaire, maatschappij gaan?

Hierover gaan we vanavond luisteren naar en in gesprek met:

Lector Bianca Harms van NHL Stenden Hogeschool;
Tess Schram van de Friese Milieu Federatie;
Wolter Westrik van Repair Café Leeuwarden.

Bianca Harms over consumentengedrag

Bianca Harms is lector Transformational Media bij NHL Stenden Hogeschool.

Zij wil met haar onderzoek inzicht creëren in de rol die content & media kunnen spelen in de transitie naar een meer duurzame samenleving.

Met haar ervaring als marketing manager en consultant in de entertainmentsector, brengt ze ook praktische expertise mee.

Bianca licht het onderwerp vanavond toe aan de hand van gedragsverandering.

Ze doet onderzoek naar transformationele media, om daarmee veranderingen tot stand te brengen.

Door communicatie met content & media kun je het gedrag van publiek veranderen; aanvankelijk om bij bijvoorbeeld consumenten bewustwording te creëren, uiteindelijk resulterend in de gewenste gedragsverandering.
Communiceren over duurzaamheid kan invloed hebben op je keten, en ook op je hele sector.
We moeten radicaal veranderen als consument.
Er wordt al onderzoek gedaan naar allerlei vormen van duurzame verandering. Daaruit blijkt dat er echt wel stappen moeten worden gezet, en dat mensen overigens ook wel bereid zijn om hierin stappen te zetten.
Maar er zijn ook gedragingen die we niet willen, bijvoorbeeld het delen van producten, of ‘refurbished’ artikelen te gebruiken (wat we bij auto's dan weer wel doen).
Omdat gedragsverandering complex is, is het lastig om dat te bewerkstelligen. We weten bijvoorbeeld dat het kopen van ongezonde producten niet verstandig is, en toch kopen we ze als we in de winkel staan.
We hebben kennis en competenties nodig om tot gedragsverandering te komen.
Er wordt in gedragsveranderende content & media nog weinig rekening gehouden met anderstaligen en ongeletterden. Dat helpt niet.
Het is moeilijk – ook voor beleidsmakers - om gewoontegedrag te (laten) doorbreken.
Grootschalige gedragsverandering is eigenlijk onmogelijk om dat op individueel niveau te bereiken. We zagen in de coronacrisis dat een crisis daar wel degelijk bij helpt.
Het bewerkstelligen van brede welvaart bij huidige en toekomstige generaties komt steeds meer in beeld bij onderwijs en overheid.
We hebben (nog) een enorme focus op de verhoging van ons bruto nationaal product, maar daarin zijn wel heel veel en ook tamelijk diverse elementen verweven.
Het hebben van bezit is voor velen verweven geraakt met de identiteit van mensen, waardoor het lastig wordt daar een keer in te brengen.
De vraag is of duurzaamheid ook op een consument-/mensvriendelijke manier kan worden benaderd. Het antwoord lijkt 'nee' te zijn, maar ziende op brede welvaart, zou het antwoord daarentegen 'ja' kunnen zijn, maar dat vraagt dan wel een enorme transformatie in bijvoorbeeld onze cultuur. Zo zou bijvoorbeeld 'bezit' niet langer meer leidend hoeven te zijn, want 'delen' kan immers ook.
Een techniek die vaak wel goed werkt, is 'het voorleven', en het uitleggen, maar dan bij voorkeur wel zonder het waarschuwende vingertje.
Rijkere mensen hebben beter toegang tot biologische voeding. Maar onderzoek toonde ook aan dat het per definitie niet alleen de mensen met de hoogste inkomens zijn, die biologisch consumeren. Die zitten ook wel degelijk lager in de inkomensladder.

Tess Schram over repareren

Tess Schram is programmaleider circulaire samenleving bij de Friese Milieu Federatie.

We kijken eerst naar een filmpje over iemand die theedoeken had gemaakt van een zelf gekochte partij vlas. De daarvan gemaakt theedoek moest in haar winkel 38 euro kosten, terwijl een concurrerende winkelketen zoiets voor drie euro verkocht.

Daarna worden ons enkele dilemma’s voorgelegd en plenair besproken, zoals:

1e. Koop je die theedoek voor 3 euro bij de Hema, of koop je dan toch die van 38 euro?
2e. Ga je geen verjaardagskadootje kopen voor je zesjarig neefje, of ga je voor hem als kado een plastic auto kopen?
3e. Ga je de hele avond niets bestellen in de kroeg en na afloop electrisch naar huis terug rijden, of rijd je in een benzineauto en geef en krijg je rondjes in de kroeg?
4e. Wil je gaten hebben in je broek of trui, of koop je toch liever een gelikt fast fashion outfit van de Primark?
5e. Zou je gaan werken met wegwerpluiers, of met wasbare luiers?

Daarna bekijken we een filmpje over met voorbedachte rade slecht ontworpen producten, die met vooropgezette bedoeling niet hergebruikt kunnen worden, die niet reparabel zijn.

EU-wetgeving gaat ervoor zorgen dat reparatie van artikelen mogelijk wordt gemaakt. Binnen de garantieperiode moet je nu nog een nieuw product krijgen, maar dat moet anders. Artikelen moeten voortaan gerepareerd kunnen worden. Het moet dan ook inzichtelijk zijn waar je de artikelen kunt laten repareren. En er moet worden gewerkt met kwaliteitscriteria aan het repareren van artikelen.
Veel artikelen zijn nu nog ontworpen om op afzienbare termijn kapot te gaan, om ze op niet al te lange termijn te laten vervangen. Bij sommige smartphones werd bijvoorbeeld de software na een bepaalde termijn niet meer geupdate, waardoor ze veel te traag werden. Dat mag niet langer zo blijven. We moeten de reparatiemogelijkheden - ook in Fryslân - gaan verbeteren.
Het mag dan zo zijn dat wij willen dat artikelen in die zin worden verbeterd, maar gaan fabrikanten dat wel doen? Gaat die zogenoemde 'right to repair'-wet dat wel verbeteren?
Volgens Tess gaat dat op termijn wel beter worden, omdat de lasten ervan en de verantwoordelijkheid daarvoor door de wetgever steeds meer bij de producent wordt gelegd. Dan gaat er vast wel iets veranderen.
Ook het systeem van 'Product as a Service' wordt genoemd als een verbeteroptie. Daarbij betaal je als consument voor de dienst (zoals licht of autorijden of machinewassen) van het product, en niet meer voor het product an sich. Het product blijft dan van de fabrikant, die ervoor moet blijven zorgen dat de dienst (het functioneren) van het product blijft bestaan.

Wolter Westrik over het Repair Café Leeuwarden

In dit Repair Café te Huizum (Leeuwarden) wordt alles (zoals kleding, techniek) gerepareerd wat binnenkomt.

Wolter is technicus en wordt er blij van als hij bij het Repair Café ingebrachte artikelen voor mensen kan repareren. Soms lukt het niet, maar vaak ook wel.

Producten zouden volgens hem zo geproduceerd moeten worden dat ze inderdaad gerepareerd kunnen worden. Een deel van bijvoorbeeld apparaten is nu nog wel open te maken, maar vaak is dat niet (of bijna niet) mogelijk.
Bianca Harms meldt dat we daarin nog heel veel stappen hebben te zetten, en dat kan alleen maar als het op systeemniveau gebeurt, bijvoorbeeld via de politiek.
Wellicht zouden we zelfs ons hele systeem van waarden moeten heroverwegen. Maar dat gaat allemaal niet vanzelf ontstaan.
We moeten het misschien eerst maar eens gaan voelen, bijvoorbeeld in onze gezondheid, of in onze portemonnee. Urgentie schijnt/blijkt van belang te zijn.
Het repareren door de mensen van het Repair Café is gratis, maar de te vervangen onderdelen moeten mensen wel betalen. Ze kunnen de benodigde onderdelen zelf dan wel bestellen en inbrengen ter reparatie van het goed.
De andere kant van deze medaille is dat het ook wel eens voor komt dat mensen kapotte apparaten kopen, om die vervolgens bij het Repair Café dan te laten repareren, waarna die apparaten door hen worden verkocht met de nodige winst. Daarvoor is het Repair Café uiteraard niet bedoeld.
Behalve een repair-functie heeft het Repair Café ook een sociale functie.

Kledingruil

Vervolgens wordt besproken en bekeken wat de deelnemers van vanavond - zulks op verzoek van de organisatie - hebben ingebracht voor kledingruil.

De bedoeling is dat de inbrengers proberen om hun ingebrachte kledingstuk hier vanavond ruilend aan de man te brengen, maar ja, één van de bezoekers geeft dan aan dat ze weliswaar wel iets heeft ingebracht voor de andere aanwezigen, maar dat ze niet iets terug wil nemen, omdat ze haar goed gevulde kledingkast eens goed wil uitdunnen.

Dan blijkt - als reactie op die melding - dat er hier vanavond meer mensen zijn die op deze manier bezig zijn met 'ontspullen'.

Voorts melden anderen uit de zaal dat zij alle thuis in de kast hangende kleding momenteel volop gebruiken; daardoor niets over hebben, en dus vanavond niets hebben te ruilen.

Alles overziend blijkt het dus moeilijk te zijn om hier ter plekke te komen tot een succesvolle ruil van ingebrachte kleding.

dinsdag 5 maart 2024

Armoede en geld

Maandagavond 4 maart 2024

Lezing van Annemarie van Gaal in De Lawei

Annemarie van Gaal

Annemarie van Gaal is onderneemster, investeerder, columniste en tv-persoonlijkheid. Haar ondernemerscarrière begon in de negentiger jaren in Rusland, waar ze de grootste onafhankelijke uitgeverij van Rusland èn Oekraïne opzette.

Naast haar ondernemerschap is ze enorm begaan met de financiële gezondheid van gezinnen in ons land. Ze schreef er boeken over, en hielp gezinnen met hun geldzaken in televisieprogramma’s.

Presentatie over armoede en geld

In ons welvarende land - met al haar vangnetten, uitkeringen, toeslagen en regelingen - komt nog steeds veel armoede voor, en heeft één op de vijf Nederlanders dagelijks stress vanwege geld.

Waar ligt dat aan?
Hoe groot is armoede in ons land?
Wat kunnen we eraan doen?

Rijk zijn maakt niet per se gelukkig, maar een financieel gezond leven is vaak wel een voorwaarde om gelukkig te zijn.

Vanavond is Annemarie van Gaal gastspreekster tijdens de ledenvergadering van de coöperatieve Rabobank. Deze lezing vindt plaats in Schouwburg De Lawei te Drachten.

Annemarie van Gaal deelt vanavond met ons haar beste tips en adviezen voor een financieel gezond leven.

Inleiding over Rusland

De genodigden worden in de grote zaal van De Lawei welkom geheten door Durk Mous, directeur van de regio Noordoost van de coöperatieve Rabobank. Hij vertelt dat deze grote zaal van De Lawei in één dag geheel was volgeboekt. Met dus zo'n 900 gasten vanavond kun je dus wel van een succes spreken.

Annemarie van Gaal geeft aan dat ze zich trots voelt dat zoveel mensen vanavond voor haar naar De Lawei in Drachten zijn gekomen.

De Rabobank heeft haar gevraagd vanavond iets te presenteren in een mix van ondernemerschap en financieel gezond leven. Ze sluit straks ook af met belangrijkste tips om financieel gezond te leven.

De helft van haar tijd besteedt Van Gaal momenteel - naast haar ondernemersactiviteiten - aan financiële zelfredzaamheid. De oorsprong van die missie ligt in Rusland.

Ze is geboren en getogen in Heerlen, ging op jonge leeftijd naar Amsterdam omdat ‘het’ daar gebeurt.

In haar Amsterdamse jaren was alles erop gericht om alleenstaande moeders in de bijstand te krijgen. Maar dat wilde zij als alleenstaande moeder niet, dus bleef ze altijd fulltime werken, inclusief bijbaantjes, en werkte ze zelfs voor een uitzendburo in haar vakanties van haar reguliere werk.

Haar kasboekje was haar 'life saver', waarmee ze een goed overzicht hield van haar financiële situatie. Weten hoe groot je schuld is, maakt al gelukkiger, omdat je dan inzicht hebt in hoe erg de situatie al dan niet is. Je kunt de ernst van je schuld maar beter weten, want daarmee blijf je baas over je eigen financiën.

Ze werkte in Amsterdam in haar jonge jaren bij tijdschriftenuitgever VNU, die een buitenlandse joint venture had met een Russische partij. Dat was destijds overigens in een heel andere tijd: de Muur was gevallen, Gorbatsjov kwam in Rusland aan de macht, het marktdenken begon er, er kwamen vrije verkiezingen, en het was het begin van de vrije media en van vrijheid van meningsuiting in Rusland.
In die stroom zwom VNU mee in Rusland, waar Annemarie (toen in Amsterdam nog projectmanager) op haar uitdrukkelijk verzoek naar toe werd gestuurd in de periode dat die joint venture moest worden opgestart. Aanvankelijk kreeg ze als vrouw en als alleenstaande moeder bij VNU geen kans om bij VNU-Rusland door te groeien. Maar toen na zes weken niemand zich had gemeld voor die vacature in Rusland, kwam Annemarie uiteindelijk toch in Rusland terecht.
Eigenlijk wilde ze naar VNU-Rusland om daarmee een financiële buffer op te bouwen voor het moment dat ze na enkele jaren weer terug zou komen in Nederland.
Maar, ze bleef in Rusland, samen met haar compagnon Derk Sauer. Beiden wilden ze niet terug naar Nederland. Door VNU werden ze echter wel terug geroepen, dus namen ze ontslag, leenden hier en daar in eigen kring een beetje geld, en begonnen toen met hun mediabedrijf 'Independent Media'. Dat bedrijf groeide van 10 man naar 800 man personeel. In vijf jaar tijd steeg hun jaaromzet van 1 miljoen naar 120 miljoen dollar. Ze maakten en publiceerden onder andere vakbladen, dagbladen, en consumentenbladen, afzonderlijk en specifiek zowel voor de Russische als voor de Oekraïense lezersmarkt.
Rusland en Oekraïne wijken meer af van elkaar dan Nederland en Duitsland, want zij hebben een andere taal, andere regels, een andere houding, en een andere moraal. Kortom, Rusland en Oekraïne zijn een totaal verschillend volk en cultuur. Ze horen niet bij elkaar, aldus Annemarie van Gaal.
Rusland was ook in financieel opzicht een heel ander land. Daar werkten ze indertijd namelijk met een kassysteem. Afschrijvingen - bijvoorbeeld - kenden ze er niet. Een begrip als ‘korting' was in de ogen van Russen een onbegrijpelijk iets, want waar was dat geld van die korting dan gebleven? Dat zal iemand dan vast en zeker in eigen zak hebben gestoken(?).
VNU had geen vertrouwen meer in de toekomst daar, dus vertrok, maar Derk en Annemarie bleven daar. VNU vertrok uit Rusland vanwege geldzaken. VNU vertrouwde de banken in Rusland niet. Er kon bijvoorbeeld niet meer worden gepind. Binnen twee weken gingen alle banken failliet in Rusland. Iedereen was alle geld kwijt, dus alle spaargeld en salaris waren weg. Ook Annemarie en Derk waren toen nagenoeg alles kwijt.
Ze moesten toen 200 van de 800 personeelsleden ontslaan, maar ja, hoe doe je dat als je ze zelf hebt aangenomen? Per afdeling keek ze heel menselijk, om niet te kiezen wie ze sowieso kwijt wilde, maar wie in zijn of haar persoonlijke situatie het beste kon lijden, omdat er bijvoorbeeld in familiekring wel een financiële buffer zou zijn. Voor die 200 ontslagen mensen had Rusland namelijk geen financieel vangnet. Geen werk betekende dus geen inkomen.
Op de dag dat 200 van de 800 medewerkers ontslagen moesten worden, hadden alle 800 mensen zich op hun zondags aangekleed. Waarom dat zo was, weet ze nog steeds niet. Van Gaal heeft toen één voor één die 200 mensen ontslagen, waarbij aangetekend dat niemand van hen daartegen protesteerde. Ze toonden namelijk zelfs hun medelijden met Annemarie.
Drommen mensen liepen in die financiële crisistijd doelloos als zombies door de straten. Velen waren dakloos geworden, omdat ze geen inkomen meer hadden.
Later konden gelukkig velen wel weer worden aangenomen. Dat gebeurde toen zo overigens bij veel bedrijven in Rusland.
Die armoede en ellende greep haar naar de keel, en dat hield ze bijna niet meer vol. Overal op straat zag je de armoede.
Derk en Annemarie bouwden hun onderneming weer op na de crisis, en gingen nadenken over een exit uit Rusland. Hun bedrijf hebben ze verkocht in 2001, en na 11 jaar in Rusland te hebben gewerkt, ging Annemarie terug naar Nederland. Inmiddels is Derk ook weer terug in Nederland. Derk is in Nederland in de media blijven werken.
Poetin kwam toen aan de macht in Rusland. Eerst was er nog geen vuiltje aan de lucht, maar na 2005 is hij de dictator geworden die hij nu is, aldus Annemarie. Ze is ervan overtuigd dat de Russen worden opgezet tegen de Westerlingen.

Vervolg over armoede in Nederland

Terug in Nederland, dacht Annemarie eerst nog dat alles hier zo goed geregeld was, met een altijd eerlijke overheid. Maar, ze zag na haar terugkeer uit Rusland dat we er in Nederland een zootje van hebben gemaakt.

Mensen met financiële problemen moeten in Nederland erg slim zijn, te midden van die enorme regelgeving die Nederland ‘rijk’ is.

Bijna alle schulden (van vaak ook jongeren) in Nederland zijn ontstaan door ooit één boete. Veel bekeuringen zijn zo hoog, en worden - bij niet of te laat betalen - zo sterk verhoogd, dat ze voor mensen al snel helemaal niet meer te betalen zijn. Aan de oplossing voor deze armoedeproblematiek wilde Annemarie de helft van haar tijd besteden.

We hebben in Nederland een enorme schuldhulpverleningsorganisatie opgebouwd, met al die bedrijven die hier (goed) aan verdienen. De totale schuld in Nederland bedraagt ongeveer 2,3 miljard.

We moeten een handelingsperspectief gaan bieden voor mensen met schulden, om uit die schulden te komen.

Eén van de oplossingen die ze heeft bedacht, is dat ze mensen met bijvoorbeeld voor 1.200 euro schuld ongeveer 60 uren laten werken, op een goede duurzame manier. Met die hulp lossen de mensen met schulden zo hun eigen probleem op.

Met geld wil ze als het ware ‘kleien’, namelijk met andere dan de gebruikelijke oplossingen komen.

In navolging van de econoom Milton Friedman onderscheidt Annemarie van Gaal de volgende vier soorten geld:
1. Met geld van jezelf, en voor jezelf, ga je doorgaans heel secuur om.
2. Geld van jezelf, dat je aan anderen geeft; ook daarvan wil je dat het goed terecht komt.
3. De derde soort is het geld van een ander, dat je aan jezelf kunt geven, bijvoorbeeld ontvangen declaratiegeld; hier komt veelal fraude en corruptie voor.
4. De vierde geldsoort is geld van een ander, dat je aan een ander geeft, bijvoorbeeld aan de overheid. Hierbij komt vaak verspilling voor; kijk maar naar wat er gebeurt bij de overheid, die bakken met geld uitgeeft. Dat kan allemaal zoveel beter.

Bij het coachen van bedrijven probeert ze de vierde geldsoort zoveel mogelijk naar de eerste of naar de tweede soort geld te trekken. Dat doet ze tijdens haar bedrijfsadvisering met alle kostenposten van een bedrijf.

Geldtips van Annemarie van Gaal

Je moet een andere soort mindset zien te krijgen met betrekking tot geld.
Kinderen met een bijbaantje hebben nog geen besef van het geld dat ze uitgeven. Van alle impulsaankopen laat ze kinderen uitrekenen hoe lang ze daarvoor moeten werken. Daarmee worden die jongeren bewust van wat ze doen.
Veel gezinnen hebben heel veel geld besteed aan verzamelingen. Weet dat je daar later niet of nauwelijks wat voor terug krijgt. Kijk maar naar postzegels; die zijn helemaal niets meer waard.
Klussen: voor alles halen we vaak een vakman in huis. Maar op YouTube staan zoveel instructiefilmpjes van heel veel klussen, waarmee je die klusjes voortaan heel goed allemaal zelf kunt doen. Of ga een cursus (bijvoorbeeld stucadoren) doen, en doe het daarna thuis zelf; en daarna wellicht tegen betaling ook voor/bij anderen.
Drie maanden lang laat ze mensen die bang zijn voor hun schulden een kasboekje bijhouden, en dan organiseren ze een feestmiddag: een 'vergelijk je rijk'-middag. Van alle kosten kijk je dan of er een goedkoper alternatief voor is; want die is er vaak wel. Zo zijn er wel honderden goedkopere alternatieven, zonder dat je inlevert op comfort. Zo kun je minimaal duizend euro besparen per jaar.
Ga bij bepaalde aankopen vooral onderhandelen, zeker ook in Nederland, en vooral als je iets groots aanschaft. Als je iets niet goedkoper kunt krijgen, lukt het soms wel om er gratis iets bij te krijgen. Kortom, krijg lol in het onderhandelen. Er is zoveel mogelijk.
Bij mensen bij wie sprake is van schaarste aan geld, zie je doorgaans dat het functioneren van hun hersenen lager wordt alsof je als het ware 12-15 punten op je intelligentiequotiënt zou verliezen. In zo'n financiële crisissituatie zie je dan een heel groot verschil tussen enerzijds totaal onverstandig en anderzijds (normaal gesproken) redelijk denken & handelen.
Armoede en schaarste maken arm, en daar doen we niets aan. Sterker nog; we maken het als samenleving en overheid alleen maar moeilijker, kijk maar naar al die formulieren, dossiers, die compleet en foutloos ingevuld en aangeleverd moeten worden. Iemand die het geld niet nodig heeft, heeft in zijn hoofd meestal nog wel de bandbreedte om iets aan te vragen, terwijl mensen die het niet breed hebben, dat niet meer kunnen opbrengen.
Aan de onderkant van onze samenleving moet de ingewikkeldheid eraf; iedereen zou een financieel gezond leven moeten kunnen leiden, want dat is een voorwaarde om gelukkig te zijn.

Schaamte speelt een belangrijke rol bij mensen die in armoede leven. Kinderen die geen merkartikelen dragen, maar iets anders uit de kringloopwinkel dragen, worden op school bijvoorbeeld geplaagd.

We moeten naar een eenvoudiger overheid, die geen geld in zinloze zaken stopt.

We zouden voor bijvoorbeeld ouderen kleine woongemeenschappen kunnen vormen die allen met een basisinkomen samen nagenoeg zelfvoorzienend kunnen worden.

Stellingenpad van Kalenberg naar Wolvega

Maandag 4 maart 2024

De Rietsnijder langs het Waterkeringpad van Kalenberg

Stellingenpad

De streekverhalen in deze wandelgids worden ingeleid door etappe-elfen en door de Griffioen, het fabeldier dat in het wapen van de Stellingwerven staat.

Wandelgids

Deze route kent overigens geen eigen route-markering, maar maakt gebruik van het landelijke wandelknooppunten-netwerk.

Dwars door het hart van de Weerribben & Aan de oevers van de slingerende Lende

Vandaag lopen we onze zesde dagwandeling op het Stellingenpad, namelijk van het Overijsselse Kalenberg naar het Friese Wolvega, over een afstand van 18,2 kilometer. Dit zijn de laatste 4,7 kilometers van etappe 6 en alle 13,5 kilometers van etappe 7 van onze wandelgids.

Het thema van Etappe 6 is: 'Dwars door het hart van de Weerribben'.

Het thema van Etappe 7 is: 'Aan de oevers van de slingerende Lende'.

Om 8:15 uur vertrekken we vanuit Feinsum, om dan eerst naar de brug over de rivier de Lende te rijden tussen Wolvega en De Blesse, waar we de auto parkeren. Daarna rijden we met de andere auto door naar het dorpscentrum van Kalenberg, want bij de brug over de dorpsvaart die door Kalenberg stroomt, begint onze zesde dagtocht van het Stellingenpad.

Het is 7 graden Celsius als we vertrekken, en de temperatuur stijgt vandaag slechts één graad. Het is overwegend bewolkt en droog, met nauwelijks wind, dus goed wandelweer vandaag tijdens onze etappe door de grensstreek van Overijssel en Fryslân.

Dwars door het hart van de Weerribben

Vanaf de brug over de dorpsvaart bij het beeld van De Rietsnijder van Kalenberg vertrekken we om 9:30 uur.

Langs het water lopen we vanuit Kalenberg in de richting van Ossenzijl.

We gaan hier inderdaad dwars door het hart van de Weerribben.

Eerst heet het pad nog het Waterkeringpad, en verderop - als we Ossenzijl binnenwandelen - heet het pad de Oudeweg.

Over de Motorkade bereiken we de Ossenzijler Brug.

Vanuit Ossenzijl gaat het dan door de polder Buitenbroek verder naar de rivier de Lende. Waar we de Lende oversteken, maken we de overgang vanuit de provincie Overijssel naar Fryslân.

Over de hoge Lindedijk gaat het dan voort met rechts onder aan de dijk de Lende.

Links ligt het natuurgebied van de Rottige Meente.

Een ooievaarspaar heeft al een nestruimte geconfisqueerd boven op een hoge nestpaal bij een boerderij-erf.

Wederom steken we de Lende over bij de Linthorst Homansluis.

Langs de jachthaven lopen we naar het Paviljoen van Driewegsluis. Dat is gesloten, maar we kunnen wel gaan zitten op één van de houten picknickbanken, waar we onze koffiepauze houden.

Aan de oevers van de slingerende Lende

Na deze koffiepauze steken we om 11:30 uur eerst de sluisbrug van de oude driewegsluis (1927) over.

Direct daarna volgt de oversteek via de Gapenburgbrug over de Lende.

Dan blijven we het geasfalteerde fiets- en wandelpad van Gapenburg volgen, langs de slingerende rivier, met verderop Het Wijde, de langgerekte waterplas waar de Lende doorheen stroomt.

Bij de Sasweg aangekomen, zien we het groot aantal wegwijzers dat hier van de verschillende routes voor wandelaars en fietsers is aangebracht, onder andere van het Jabikspaad.

We stekende daar de oude Sasbrug (een oude keersluis) over, en gaan dan over het fiets- en wandelpad van de Sasweg langs de Lende naar het gemaal verderop.

Voorbij het gemaal gaat de Sasweg over in het Stroomkantpad, ook hier weer steeds langs de Lende, die verderop ook wel de Noordwolder Vaort wordt genoemd.

Waar een brede meander van de Lende begint, passeren we molen De Gooijer in het natuurreservaat de Lendevallei, die aan de overzijde van de Lende staat.

Bij de Steenwijkerweg aangekomen, zien we links van ons de verhoging in het landschap, van de Blessebrugschans.

Op de Steenwijkerweg stappen we om 13:30 uur in de auto, om dan terug te rijden naar Kalenberg, waar we de andere auto afhalen, om vervolgens terug te rijden naar Feinsum.

zondag 3 maart 2024

Orgelvesper in Stiens op Zondag Oculi

Zondagavond 3 maart 2024

Orgelvesper in de Sint-Vituskerk van Stiens

Mijn ogen zijn altijd gericht op de Heer

Deze derde zondag in de Veertigdagentijd op weg naar het Paasfeest noemen we ook wel 'Zondag Oculi'. Oculi is Latijn voor 'ogen', en vandaag is derhalve het thema: 'Mijn ogen zijn altijd gericht op de Heer'.

Dat vieren we vanavond in de Sint-Vituskerk van Stiens met een Orgelvesper.

In deze vesper staat de muziek centraal. En die muziek wordt afgewisseld met lezingen, gebeden en samenzang.

Vanavond zijn twee violistes te gast in deze avondviering, namelijk: Hiltje Corporaal en Francine Hoogslag. Samen met organist Auke de Boer zullen zij Kerksonates (ofwel Sonata da Chiesa) uitvoeren.

Tevens luisteren we naar het fraaie Bader–van Dam-orgel, met orgelklanken van verschillende componisten.

De lezingen worden verzorgd door de lectoren Martha de Boer-van Slooten en Aukje Brouwer-Wiersma.

Vanwege de huidige Veertigdagentijd heeft deze orgelvesper vanavond een ingetogen karakter.

Ingetogen klanken van orgel, viool en zang

Voordat de kerkgangers welkom worden geheten, wordt op het orgel 'Ciaccona' gespeeld, van Johann Jacob de Neufville (1684-1712).

Tussen de Bemoediging met Drempelgebed en het Psalmgebed zingen we de psalm van Lied 25. Daarop volgt de bijbellezing uit Psalm 25, en zingen we de psalm van Lied 25a.

Dan luisteren we naar de eerste Sonata da Chiesa, Opus 1 van Arcangelo Corelli ((1753-1713), die wordt gevolgd door de twee schriftlezingen uit respectievelijk de bijbelboeken Exodus en Efeziërs, met samenzang van achtereenvolgens Lied 9 en 612 als antwoord op beide bijbellezingen.

Het stiltemoment met afsluitend de voorlezing van het gedicht 'Gods wet komt út de donkerheit' wordt voorafgegaan door het koraalspel over 'Gelobet seist du Jesus Christ', achtereenvolgens in de versies van Heinrich Scheidemann (1683-1729) en Johann Sebastian Bach (1685-1719).

De tweede Sonata da Chiesa is van Johann David Heinichen (1683-1719).

Het Magnificat 'De lofzang van Maria' en 'Magnificat fuga' van Johann Pachelbell (1653-1706) worden achtereen afgesloten met samenzang uit Liet 157.

Na het Koraalvoorspel op de Gebeden bidden we de 'jûnsbea': 'Bliuw by ús, Hear', afgesloten met het samen zingen van Lied 263.

De zegenbede aan het eind is van frater Erik Schaeffer.

Dan klinkt als naspel een kerksonate van Wolfgang Amadeus Mozart, en verlaten de kerkgangers de kerkzaal na een hartelijk en welverdiend applaus voor de uitvoerenden van deze orgelvesper.

Fan tsjerkeried en stiftingsbestjoer nei kleasterried fan Nijkleaster

Zondag 3 maart 2024

Afscheidsspeeches voor drie stichtingsbestuurders van Nijkleaster

Transitie van twee besturen naar één bestuur
Inmiddels - op 31 december 2023 - zijn de leden van de kerkenraad van de Protestantse Gemeente Westerwert en van het bestuur van Stifting Nijkleaster afgetreden, om plaats te maken voor de op 2 januari 2024 met ingang van 1 januari 2024 geïnstalleerde Kleasterried van de Nijkleaster, waarvan vanaf Pinksteren 2023 de Protestantse Kloostergemeente Nijkleaster-Westerwert en de Stifting Nijkleaster (inmiddels Stichting Nijkleaster-Westerhûs) uitgaan.

Formeel-juridisch hebben we dat als kerkenraad en stichtingsbestuur allemaal goed geregeld rond de jaarwisseling van 2023/2024, maar van de viering ervan was het nog niet gekomen, want die hadden we eind vorige jaar ingepland voor vandaag.

Dus vandaag gaan we deze heuglijke transitie van de bestuurders van beide entiteiten vieren.

Zondagochtendviering in Jorwert

Dat vieren we vanmorgen vanaf 9:30 uur in de ochtendkerkdienst van Nijkleaster, in de Sint-Radboudkerk te Jorwert, al vele jaren de kloosterkerk van Nijkleaster.

Voorganger van deze kerkdienst is dominee Hinne Wagenaar, die als geestelijk leider van Nijkleaster tevens één van de vier kloosterlingen is - uit de huidige groep van 17 kleasterlingen - die woonachtig is in het kloostercomplex van Nijkleaster-Westerhûs, in het open veld tussen de Friese dorpen Jorwert, Weidum, Bears, Jellum en Hilaard.

De muzikale inbreng - ook bij de samenzang - wordt vanmorgen op vleugel verzorgd door Hindrik van der Meer, al jarenlang één van de vaste muzikanten van Westerwert & Nijkleaster.

Overgangsritueel en afscheidsspeeches

In de ochtendviering staat de overgang van de beide voormalige besturen naar het nieuwe gemeenschappelijke bestuur door de Kleasterried centraal.

Om die overgang te markeren, voeren we met alle aanwezigen in de kerkzaal een overgangsritueel uit, waarbij het drievoudig snoer dat tijdens het vorige Pinksterfeest is geknoopt, als instrument van transitie dient.

Na deze kerkdienst drinken we met zijn allen koffie in de kerkzaal, waarna in kleine clusters afscheid wordt genomen van de ouderlingen, de diakenen en de kerkrentmeesters van Westerwert, die in de afgelopen jaarwisseling aftraden, waarna door Alex Riemersma namens de Kleasterried ook van Jan Henk Hamoen, van Henk Kroes en van mij als drie stichtingsbestuurder afscheid wordt genomen met een afscheidstoespraak, waarna aan Nijkleaster een schilderij wordt aangeboden van het interieur van de kloosterkerk van Nijkleaster, dat als symbool tussen kerk & klooster zal worden opgehangen in het kloostercomplex van Nijkleaster-Westerhûs.

Na alle afscheidsspeeches is er dan tot 12:00 uur nog volop tijd om gezellig met elkaar na te praten over deze bijzondere viering in de kloosterkerk van Nijkleaster in Jorwert.

De boer centraal voor dreumes en peuter

Zaterdag 2 maart 2024

Demonstratie nestkorven vlechten van riet

Sport en spel en boer

In het oppasweekend van Durkje en mij staan drie dingen centraal: sport en spel, en boer.

Gisteren was het meer sportieve deel, toen wij met twee van onze kleinkinderen ons uitbundig met zwemsport hebben vermaakt in zwembad De Blauwe Golf te Leeuwarden.

Vandaag staat de boer centraal, en vanmiddag wordt er volop buiten gespeeld.

Tussen de nu nog kale kleigronden van noord-Fryslân rijden we vanmorgen naar de Nije Leije in Alde Leie, waar vandaag de tweewekelijkse Boerenstreekmarkt wordt gehouden.

In de overdekte fabriekshal is wederom van alles te koop op het gebied van biologische en lokale producten, die hier worden verkocht door onder andere boeren, vissers, kwekers en bakkers.

Heel toepasselijk zo in de aanloop naar het voorjaar is er vandaag ook een rietvlechter, die een demonstratie nestkorven rietvlechten verzorgt, en daarnaast zijn aanbod nestkorven ten verkoop aanbiedt.

Kinderboerderij

Vanmiddag rijden we naar de Drachtster kinderboerderij De Naturij, waar we eerst een bezoek brengen aan het Reptielenhuis, gevolgd door een rondgang langs de dieren van deze kinderboerderij.

Daarna is er nog heel veel tijd om in de grote buitenspeeltuin volop in de zon heerlijk te spelen, te midden van al die andere kinderen, die hier door hun ouders of andere verzorgers met de nodige toezicht worden losgelaten in het royale buitenspeelterrein.

Aan het eind van de middag kijken we nog heel even in de binnenspeelhal, maar dat weegt qua aantrekkelijkheid voor dreumes en peuter niet op tegen het uitdagende buitenspeelpark van De Naturij.

Tot slot nog een familiebezoek aan de oude bep Koehoorn, overgrootmoeder, en na het avondeten zijn we dan allen moe maar voldaan.