Rondje accreditatie rond het IJsselmeer

Dinsdag 2 juli 2013 

Hogeschoolvestiging van Inholland in Den Haag

Resonansgroep Inspectie Hoger Onderwijs
Vanmorgen zijn we voor de vierde en laatste maal bijeen als Resonansgroep voor de Inspectie van het Hoger Onderwijs. We vergaderen wederom in het kantoor van de Inspectie voor het Onderwijs in Utrecht. De Inspectie heeft een Resonansgroep geïnstalleerd, bestaande uit vertegenwoordigers van verschillende belangenorganisaties, zoals de Verenigingen van instellingen voor bekostigd en onbekostigd Hoger Onderwijs (universiteiten en hogescholen), Evaluatieburo's, het Interstedelijk Studenten Overleg, en ik vertegenwoordig de medewerkers(docenten)belangen namens CNV-Onderwijs.

Kwaliteit Nederlands Accreditatiestelsel
In opdracht van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap houdt de Inspectie van het Hoger Onderwijs toezicht op de kwaliteit van het Nederlandse Accreditatiestelsel in het Hoger Onderwijs. In het kader van die toezichtstaak doet de Onderwijsinspectie in de eerste helft van dit jaar een onderzoek naar de kwaliteit van het huidige Accreditatiestelsel voor hogescholen en universiteiten. Als Resonansgroep adviseren we de Onderwijsinspectie tijdens dit onderzoeksproject op onderdelen zoals de opzet van het onderzoek, de onderzoeksvragen en op het onderzoeksrapport.

Feedback op concept-Inspectierapport
Vanmorgen komen we bijeen om het concept van het onderzoeksrapport te bespreken, waarin de uitkomsten van het onderzoek staan geschreven op het gebied van bijvoorbeeld onafhankelijkheid, deskundigheid, betrouwbaarheid, validiteit, zorgvuldigheid, kwaliteitsborging, stimulerende werking, transparantie, accreditatielasten, dekking en wettelijke vereisten. Daarnaast bespreken we de vijf uitgangspunten bij de invoering van dit nieuwe stelsel en tenslotte nog zaken als conclusies, aanbevelingen, beschouwing en vervolgtoezicht.
Naar verwachting zal in september 2013 het Inspectieonderzoek worden gepubliceerd.

Rondje IJsselmeer
Vanmorgen ben ik vanuit Stiens via Flevoland naar het Inspectiekantoor in Utrecht gereden. 
Als daar de vergadering van de Resonansgroep is afgelopen, rijd ik na het middaguur vanuit Utrecht naar Den Haag, om daar naar een volgende bijeenkomst te gaan in hogeschool Inholland. 
Aan het eind van de middag rijd ik dan van Den Haag via de Afsluitdijk naar Stiens. 
Daarmee is het rondje rond het IJsselmeer weer rond.

Hersteltrajecten Accreditatie
Het nieuwe Accreditatiestelsel dat wij vanmorgen bij de Onderwijsinspectie bespraken, heeft een verbeterfunctie in zich. Eén van de maatregelen die in dat stelsel kan worden genomen, is dat aan een hogeschool-opleiding een hersteltraject kan worden toegekend, indien de kwaliteit op een accreditatiestandaard niet aan de maat blijkt te zijn tijdens een visitatie.
Enkele hogeschoolopleidingen in Nederland hebben door de Nederlands-Vlaamse Accreditatieorganisatie (NVAO) inmiddels zo'n verbetertraject toegekend gekregen en zijn nu druk in de weer om op een nader overeengekomen tijdstip aan te tonen dat de beoogde verbeteringen op dat beoordelingsmoment zjn gerealiseerd.

Hogescholen-intervisiegroep Hersteltrajecten
Omdat dergelijke hersteltrajecten in het hoger onderwijs nieuw zijn, hebben een aantal kwaliteitszorgmedewerkers van hogescholen die al dan niet al in zo'n hersteltraject zitten, een kleine intervisiegroep opgericht, waarvan de groepsleden incidenteel bijeenkomen om het opstarten, het doorlopen en het afronden van zo'n hersteltraject met elkaar te bespreken, om zodoende van elkaar te leren en elkaar met raad bij te staan in de keuzes die in zo'n verbetertraject kunnen en moeten worden gemaakt.
In veel Nederlandse hogescholen en universiteiten wordt momenteel hard gewerkt aan de doorgaande kwaliteitsverbetering van het huidige hoger onderwijs. Alle extra inspanningen die hogescholen in dat kader momenteel getroosten, zullen er uiteindelijk toe bijdragen dat het Nederlandse hoger (beroeps)onderwijs goed is en in ruime mate voldoet aan de kwaliteitseisen die Anno 2013 en in de daarop volgende jaren aan het hoger onderwijs worden gesteld.

Accreditatielasten & Accreditatiebaten
Vandaag blijkt maar weer dat overal in het land - bij de Onderwijsinspectie, bij de NVAO, bij Evaluatieburo's, bij hogescholen en universiteiten en bij allerlei belangenorganisatie in het hoger onderwijs - kosten noch moeite worden gespaard om toekomstbestendig hoger onderwijs te ontwerpen, te ontwikkelen en te geven, dat voldoet aan de gestelde kwaliteitscriteria.

Tweede dag van de IBandMS-visitatie in Leeuwarden

Donderdag 13 juni 2013


De visitatiecommissie wordt bedankt voor de goede visitatie


















Visiteren en accrediteren
Evenals gisteren ben ik vandaag ook de hele dag betrokken bij de visitatie van de HBO-Bachelor-opleiding 'International Business and Management Studies' (IBandMS) in Stenden Hogeschool. Deze gezamenlijke opleiding van Hogeschool Van Hall Larenstein, NHL Hogeschool en Stenden Hogeschool in Leeuwarden wordt gevisiteerd door een onafhankelijke, externe en gezaghebbende visitatiecommissie, die gisteren en vandaag bezig is middels documentenstudie, presentaties en panelgesprekken de kwaliteit van deze mooie internationale beroepsopleiding te beoordelen. De drie hogescholen hopen met dit visitatiebezoek te zijner tijd de accreditiatie te verdienen, om deze opleiding ook in de komende jaren welverdiend te mogen blijven aanbieden.

Gesprekken met opleidingsvertegenwoordigers
Vandaag gaat de visitatiecommissie van de Netherlands Quality Agency in gesprek met allerlei opleidingsvertegenwoordigers, zoals: studenten, opleidingsdocenten, management, stafmedewerkers en docenten die werkzaam zijn in verschillende commissies, die ervoor zorgen dat het onderwijs goed wordt ontworpen, ontwikkeld, aangeboden, geëvalueerd en verbeterd waar dat gewenst is.
In haar beoordeling bestudeert het audit panel ook een groot aantal opleidingsdocumenten, die ook nodig zijn om goed zicht te krijgen op de kwaliteit van een opleiding in het hoger onderwijs.

Terugkoppeling van voorlopige bevindingen
Aan het eind van de dag worden de beide visitatiedagen afgesloten met een gezamenlijke zitting, waarin het audit panel een korte terugkoppeling verzorgt over de eerste en nog voorlopige bevindingen van deze visitatie. In de komende weken gaat het visitatiepanel nog verder met het bestuderen van opleidingsdocumenten, kan de opleiding nog aanvullende vragen beantwoorden en zorgt de visitatiecommissie ervoor dat zij een keuringsrapport schrijven met daarin haar bevindingen van deze visitatie. Over enkele maanden kan de opleiding dan de accreditatie aanvragen en daarna ontvangt de opleiding enkele maanden later het accreditatiebesluit op de ingediende accreditatieaanvraag.

Start Visitatie International Busines and Management Studies

Woensdag 12 juni 2013

In de debriefing-kamer na afloop van een opleidingspresentatie

Resultaten van een accredatie
Periodiek worden alle opleidingen in het Nederlandse hoger onderwijs gekeurd, teneinde te worden geaccrediteerd voor een nieuwe accreditatietermijn van zes jaren. Een accreditatie van zo'n opleiding is de basis voor de bekostiging van de opleiding door de overheid, de hogeschool mag gedurende die periode door de overheid erkende diploma's uitreiken na afstuderen van de student, en de student die in aanmerking komt voor Studiefinanciering ontvangt die studiefinanciering als hij of zij staat ingeschreven als student bij zo'n geaccrediteerde opleiding.

Gezamenlijke opleiding van Leeuwarder hogescholen
Dit jaar is bij Stenden Hogeschool de HBO-Bachelor-opleiding 'International Business and Management Studies' te Leeuwarden aan de beurt om te worden gekeurd. Het gaat hier om een gezamenlijke opleiding die Stenden Hogeschool samen met de NHL Hogeschool en met Hogeschool Van Hall Larenstein aanbiedt.
Stenden Hogeschool is de penvoerder van deze hogescholenopleiding, en daar vindt vandaag en morgen de visitatie dan ook grotendeels plaats.

Documenten en bijeenkomsten
Een visitatiecommissie is vandaag en morgen op bezoek om onderzoek te doen naar de kwaliteit van deze internationaal georiënteerde opleiding. De leden van de audit commissie hebben een zelfevaluatierapport (een Kritische Reflectie) van de opleiding ontvangen, ze bestuderen allerhande onderliggende opleidingsdocumenten, wonen presentaties bij van opleidingsvertegenwoordigers en gaan aansluitend in gesprek met studenten, afgestudeerden, werkveldvertegenwoordigers en opleidingsdocenten.

Ondersteuningsaanbod
De groepen - bestaande uit opleidingsvertegenwoordigers - komen 20 minuten voorafgaand aan een panelgesprek bijeen in de briefing-ruimte, waarin de laatste voorbereiding worden getroffen; en na afloop van het interview door het audit team komen ze terug in de debriefing-ruimte om 20 minuten met elkaar nog na te praten over het afgenomen interview. In de debriefing-ruimte ben ik de hele dag op gestelde tijden met het opleidingsmanagement en met de staf van de opleiding aanwezig om de opleidingsvertegenwoordigers en het visitatiepanel te ondersteunen bij wat zij nodig hebben om hun werk goed te kunnen doen.

Accreditatie in het Hoger Onderwijs

Maandag 27 mei 2013 

De cover van het boek over Accreditatie

Van Visitatie naar Accreditatie
Bij de start van het voor Nederland aanvang deze eeuw nieuwe accreditatiestelsel, werd veel geschreven en gepubliceerd over de invoering van het nieuwe accreditatiestelsel in het hoger onderwijs. Eén van die publicaties die bij die overgang van het oude visitatiestelsel naar het nieuwe accreditatiestelsel verscheen, is het boek 'Accreditatie in het Hoger Onderwijs', met als subtitel: 'Achtergrond en praktijk in Nederland en Vlaanderen'.
Dit in december 2003 gepubliceerde boek is geschreven door Peter Kwikkers, Dirk van Damme en Theo Douma. Kwikkers & Douma waren indertijd ook twee van de docenten van een vierdaagse leergang over het nieuwe accreditatiestelsel, die ik in die periode volgde.

Achtergrond & praktijk
De auteurs wilden met hun boek inzicht geven in het door velen indertijd als complex aangemerkte accreditatiestelsel. Zo geeft het boek bijvoorbeeld antwoord op de vraag wat een Visiterende en Beoordelende Instantie (VBI) is, en wat haar positie in het Nederlandse accreditatiestelsel is. Daarnaast wordt beschreven wat de bevoegdheden zijn van de Nederlands-Vlaamse Accreditatieorganisatie (NVAO) en hoe het staat met de ministeriële verantwoordelijkheid in dit nieuwe stelsel. En uiteraard wordt in het boek ook uitgelegd wat dit nieuwe accreditatiestelsel betekent voor de onderwijsinstellingen in Nederland, en ook in Vlaanderen, want in beide werkgebieden is dit stelsel indertijd volgtijdelijk ingevoerd.
In dit boek bediscussiëren de schrijvers een aantal toen actuele dilemma's, die in deze publicatie worden getoetst aan de visies van gezaghebbende deskundigen op het vlak van hoger onderwijsbeleid.

Tussentijdse balans
Dit boek - een geschreven streven naar een tussentijdse balans - bestaat uit de volgende hoofdstukken:

1. 1. Accreditatie: concept en context;
2. 2. Bespiegelingen over beleid;
3. 3. Bespiegelingen over het recht;
4. 4. De NVAO en de VBI's;
5. 5. Werking van het stelsel: gevolgen voor de instellingen;
6. 6. Risico's en dillemma's.

Start van de visitatie van Bedrijfseconomie in Emmen

Woensdag 15 mei 2013


De visitatiekamer van Bedrijfseconomie in Emmen
















Keuring van de opleiding
Eén van de opleidingen die we als Stenden Hogeschool in Emmen aanbieden, is de HBO-bachelor-opleiding Bedrijfseconomie. Evenals alle andere HBO-opleidingen die door de Nederlandse overheid worden erkend, moet ook deze opleiding periodiek worden gekeurd tijdens een zogenoemde visitatie, om op grond van die keuring opnieuw te worden geaccrediteerd voor de komende jaren.
Vandaag is het zover dat de Stenden-opleiding Bedrijfseconomie zal worden gevisiteerd. Vandaag en morgen ben ik betrokken bij dat visitatieproces, om er samen met alle betrokken collega’s voor te zorgen dat deze visitatie op een goede wijze kan worden uitgevoerd.

Beoordelingsproces
In de afgelopen maanden hebben we er gezamenlijk voor gezorgd dat vandaag alles gereed en op orde is om de visitatie aan te vangen. De opleiding heeft een zogenoemde ‘Kritische Reflectie’, geschreven, waarin ze rapporteert wat de onderzoeksresultaten zijn van een zelfevaluatie. Allerlei belanghebbenden zijn bij dat proces betrokken, zoals: docenten, studenten, management, afgestudeerden, bestuur & staf en werkveldvertegenwoordigers.
De opleiding heeft een onafhankelijke, externe visitatiecommissie gecontracteerd, waarin gezaghebbende panelleden zitting hebben genomen, die op basis van een tweedaagse audit kunnen beoordelen of deze opleiding voldoet aan de door de overheid voorgeschreven kwaliteitsstandaarden.

Begin van de twee visitatiedagen
Voorafgaand aan de visitatie heeft de opleiding ook afstudeerwerk van reeds afgestudeerde studenten aan het visitatiepanel ter beoordeling toegezonden. Vandaag komt het onderzoekspanel naar Emmen om behalve alle vooraf toegezonden documenten ook allerlei andere documenten van deze opleiding in de speciaal daartoe ingerichte panelkamer te bestuderen en te beoordelen.
Aan het eind van de middag krijgt het audit panel een rondleiding door het hogeschoolgebouw aangeboden, waarin de onderwijsfaciliteiten van deze opleiding worden getoond. Daarna wordt begonnen met de eerste twee van een serie gesprekken, die morgen zal worden voortgezet.

De eerste panelgesprekken
De eerste groep waarmee de visitatiecommissie in gesprek gaat, is een groep afgestudeerden en een aantal studenten die momenteel in de afstudeerfase aan het werk zijn. De tweede groep die daarna aan de beurt is voor zo’n panelgesprek, bestaat uit de begeleiders die deze en andere studenten begeleid(d)en en beoordeelden in hun afstudeerfase. Deze tweede groep bestaat uit vertegenwoordigers van het docententeam en begeleiders die werkzaam zijn in het werkveld waarvoor deze opleiding haar studenten opleidt. Deze eerste twee panelgesprekken gaan over de wijze waarop studenten worden voorbereid op hun afstudeerfase, over hoe ze worden begeleid en beoordeeld aan het eind van hun studie en over de kwaliteit van alle afstudeerwerken.

Passie & Passion op Witte Donderdag

Witte Donderdag 28 maart 2013

De voorzitter van het visitatiepanel presenteert de bevindingen

Passie
Een visitatie op Witte Donderdag. 
Dat vraagt om passie. 
En passie kregen we vandaag volop te zien.
Passie zet iets in beweging, en zeker ook vandaag.

Toegepaste Bedrijfskunde
De visitatie van onze HBO-Bachelor-opleiding 'Toegepaste Bedrijfskunde' van Stenden Hogeschool is gisteren van start gegaan.
Vandaag volgt een visitatieprogramma, waarin de visitatiecommissie van de Netherlands Quality Agency (NQA) opleidingsdocumenten bestudeert en vooral ook gesprekken voert met allerlei opleidingsvertegenwoordigers in panels van studenten, docenten, docentleden van diverse commissies en ook de leden van het management team van deze opleiding en van de School of Business, waaronder deze mooie opleiding ressorteert.

Bevindingen
Aan het eind van de middag krijgt het management een eerste terugkoppeling van de voorlopige bevindingen van het externe audit team, dat bestaat uit onafhankelijke, gezaghebbende experts op het gebied van bedrijfskunde, hoger onderwijs, studentenzaken en auditeren. Na deze management meeting komt het visitatiepanel naar de debriefingkamer, waar een flinke groep hogeschoolmedewerkers van de opleiding en van de stafdiensten te horen krijgt dat deze opleiding met goed resultaat deze visitatie afsluit. De voorzitter van het visitatiepanel presenteert de panelbevindingen, waarin naast de beoogde beoordelingen ook enkele goede aanbevelingen worden gegeven, waar de opleiding direct al haar voordeel mee kan doen. De feedback van het panel wordt door de aanwezige Stenden Hogeschoolmedewerkers in dank aanvaard.

Gerealiseerd resultaat
Ik heb gisteren en vandaag vóór, tijdens en na de (de)briefingsessies een medewerkersteam met passie zien werken. Het is een betrekkelijk kleine, maar fijne opleiding met betrokken medewerkers en studenten, die er samen in voorzien dat een optimaal leerklimaat wordt gecreëerd, waarin studenten (en ook docenten) veel en goed leren, en samen bovendien ook een goede tijd met elkaar hebben. En als zo'n visitatiepanel dan aan het eind van zo'n visitatiedag verklaart dat het eindresultaat van voldoende nivo is, dan is dat de kroon op het werk van al die betrokkenen van binnen en buiten deze opleiding.
Hun passie zette iets in beweging; zo bleek vandaag.

The Passion 2013
Aan het begin van de avond kom ik tevreden en dankbaar thuis. Eerst even een warme maaltijd en aan tafel onze beide werkdagen in het onderwijs in geuren en kleuren doorspreken. Mooi op tijd klaar om het Journaal te zien en dan aansluitend voor de televisie blijven zitten, om te kijken naar een heel andere passie: 'The Passion'.
The Passion is de spraakmakende hervertelling van de laatste uren van het leven van Jezus. Het is een groot(s) cultureel pop-evenement; dit jaar bij de Hofvijver in het centrum van Den Haag. Op deze Witte Donderdag in de Stille Week vertolken bekende Nederlandse artiesten met een bekend muziekrepertoire het eeuwenoude bijbelse lijdensverhaal op eigentijdse wijze.
Hun passie zet iets in beweging: mensen, gelovig en niet-gelovig, jong en oud, buiten in Den Haag en ook binnenshuis bij al die televisies.

Mede mogelijk gemaakt door het NBG
Dit jaarlijkse mediaspektakel (voorheen in Gouda en Rotterdam) wordt mede mogelijk gemaakt door het Nederlands Bijbelgenootschap (NBG), dat op deze wijze invulling geeft aan een deel van haar missie: zorgen dat de Bijbel de mensen aanspreekt.
Als bestuurslid van het NBG was ik wederom uitgenodigd voor het VIP-relatieprogramma, om samen met relaties van o.a. de EO, Bisdom Rotterdam, RKK, Jong Katholiek, PKN, NBG, Kamerleden en die duizenden andere aanwezigen te kijken naar de performance van dit moderne passiespel. Omdat ik tot aan het begin van deze avond nog werkzaam was bij de visitatie in Stenden Leeuwarden, zit fysieke aanwezigheid bij The Passion er voor dit jaar niet in, maar de rechtstreekse registratie in de televisieuitzending is een prima alternatief. Wat is het ook dit jaar weer een indrukwekkende openluchtvoorstelling, met gepassioneerde artiesten en publiek.

Witte Donderdag
Niet allen in bijbels opzicht is het vandaag Witte Donderdag.
Buiten sneeuwt het nota bene nog heel licht, fijne witte sneeuw op Witte Donderdag.
Zouden we dit jaar dan toch zelfs ook nog een wit Paasfeest krijgen?

Start Proefvisitatie IBandMS

Maandag 18 maart 2013

De paneltafel staat klaar in de proefvisitatiekamer

 

















Tweedaagse voor drie hogescholen
Vandaag gaat de tweedaagse proefvisitatie van start voor de HBO-Bachelor-opleiding 'International Business and Management Studies' (IBandMS), die de hogescholen Van Hal Larenstein en NHL Hogeschool samen met Stenden Hogeschool als penvoerder aanbieden in Leeuwarden.
Evenals alle andere graadverlenende opleidingen in het hoger onderwijs zal ook deze dit jaar opleiding wordt gekeurd, met het oog op het verdienen van het kwaliteitskeurmerk van de overheid, voor de komende jaren.

Generale repetitie
Nu alle partijen klaar zijn voor de naderende visitatie, organiseren we vandaag en morgen een zogenoemde proefvisitatie. Dat is een soort generale repetitie, waarmee we onderzoeken of de opleiding in alle opzichten qua onderwijs, onderzoek en organisatie gereed is voor het externe onderzoek naar de kwaliteit van de opleiding en van de afgestudeerden.
Het proefvisitatiepanel bestudeert daartoe vandaag een groot aantal documenten, krijgt een rondleiding door de onderwijsgebouwen van de drie hogescholen, bespreekt in besloten kring de diverse ins en outs van de opleiding die nader worden onderzocht en voeren de eerste verificatiegesprekken met diverse groepen opleidingsvertegenwoordigers.

Panel Briefing
Aan het eind van de ochtend staan in Stenden University Hotel alle werkvertrekken keurig ingericht en gereed voor deze proefvisitatie. In de ene zaal staat de paneltafel opgesteld; hier zullen de panelgesprekken vandaag en morgen plaatsvinden. De andere zaal heeft meer het karakter van een bibliotheek, want hier staat een groot aantal documenten die nader zullen worden onderzocht, en in het midden staat een grote vergader- en leestafel, waaraan het visitatiepanel bijvoorbeeld documenten kan lezen, beoordelen en haar bevindingen kan noteren. In deze ruimte verzorg ik aan het begin van de middag een uur durende briefing voor het proefvisitatiepanel, waarin ik aan het hiervoor speciaal samengesteld auditteam vertel wat de meest belangrijke items zijn die in deze proefvisitatie van de opleiding IBandMS aan de orde zouden moeten en kunnen komen.

Een goede voorbereiding
Om het proefvisitatiepanel heen is een grote groep medewerkers van de drie deelnemende hogescholen bezig om dit hele proces van (proef)visiteren, visiteren en accrediteren in goede banen te leiden. Het zijn altijd prachtige dagen om zo met elkaar ervoor te zorgen dat een opleiding goed voorbereid aan zo'n visitatie kan beginnen, opdat de opleiding het onafhankelijke, gezaghebbende visitatiepanel over enige tijd adequaat kan bijstaan om de kwaliteit van zo'n opleiding correct te (kunnen) beoordelen.

Intervisie in Den Haag

Vrijdag 8 maart 2013

Vestiging van Hogeschool Inholland in Den Haag

Haagse intervisie

Regelmatig komen in Nederland rondom diverse werkvragen groepen collega’s bijeen, die met elkaar willen sparren over kwaliteitszorg in het hoger onderwijs. De ene keer gaat het over de kwaliteitscultuur, dan weer over hoe je een Kritische Reflectie schrijft, of hoe je op behoorlijke wijze de geldende wet- en regelgeving kunt interpreteren, die op het hoger onderwijs van toepassing is.

Vandaag neem ik deel aan zo’n collegiale intervisiegroep, waarbij we specifiek het beoordelen van afstudeernivo van opleidingen in het hoger beroepsonderwijs bespreken. Collega’s van verschillende hogescholen zijn vandaag naar Hogeschool Inholland gekomen in haar vestiging in Den Haag om daarover met elkaar in een collegiaal intervisiegesprek te overleggen.

Gerealiseerd nivo

Na een kennismakingsronde inventariseren we welke items momenteel actueel zijn binnen onze hogescholen voor wat betreft het beoordelen van eindnivo. We hebben allemaal zo onze eigen ervaringen in onze eigen hogescholen met de wijze waarop het nivo van opleidingen wordt geborgd, beoordeeld en geëvalueerd. Niet alleen intern besteden hogeschoolmedewerkers veel aandacht aan het nivo van de opleidingen, ook extern wordt er toezicht uitgeoefend op de wijze waarop en de mate waarin opleidingen erin slagen hun afgestudeerden te brengen naar het vereiste afstudeer-nivo.

Hogescholen laten hun opleidingen periodiek beoordelen door onafhankelijke evaluatieburo’s, waarna de beoordeelde opleidingen op grond van een positief advies in een zogenoemd 'Visitatierapport' voor de komende jaren een keurmerk kunnen aanvragen bij de Nederlands-Vlaamse Accreditatieorganisatie (NVAO). Als een opleiding niet op alle beoordelingsstandaarden een voldoende oordeel behaalt, bestaat de mogelijkheid dat zo’n hogeschool een hersteltraject krijgt toegewezen, waarbinnen men wordt uitgedaagd om in tweede instantie wel in voldoende mate aan de gestelde kwaliteitscriteria te voldoen.

Accreditatie

Het ligt wel voor de hand dat zo’n periodieke, formele opleidingsbeoordeling een spannende aangelegenheid is voor studenten, docenten, stafmedewerkers, bestuur en raad van toezicht, want er hangt veel af van een positief oordeel . Zo’n accreditatie geeft de hogeschool namelijk het recht om erkende graden (zoals Associate degree, Bachelor, Master) aan afstudeerden te verlenen; studenten van erkende opleidingen verkrijgen het recht op studiefinanciering en de hogeschool wordt door de overheid bekostigd om de opleiding de komende jaren aan te bieden.

Voldoende reden dus om regelmatig met elkaar in gesprek te zijn over de wijze waarop je als hogeschool kwalitatief goed onderwijs blijft aanbieden; om te bespreken hoe je aan de daartoe gestelde criteria kunt (blijven) voldoen, hoe je dat met positief gevolg laat beoordelen, en wat je te doen staat als zo’n opleiding in een herstelperiode verzeild raak, om met een dan vereist herstelplan binnen de daartoe gestelde termijn wel weer aan de wettelijke kwaliteitscriteria te voldoen. Over al deze zaken zijn we vanmiddag met elkaar in gesprek, om elkaar te bevragen, elkaar te informeren, elkaar te adviseren en goed in beeld te krijgen hoe we onze hogeschoolopleidingen goed bij de les (kunnen) houden.

Hoger Onderwijs-overleg CNVO-Onderwijsinspectie

Woensdag 13 februari 2013

CNV-kantoor in Utrecht

Zorg voor kwaliteit van hoger onderwijs

Vandaag zijn twee vertegenwoordigers van de Onderwijsinspectie op werkbezoek bij CNV-Onderwijs in Utrecht. Het zijn Hoofdinspecteur Rick Steur en Inspecteur Suzan Klaver, beiden met Hoger Onderwijs in portefeuille. Zij zijn hier op werkbezoek om vanuit deze werknemersorganisatie en door medewerkers uit het hoger onderwijs geïnformeerd te worden over een zo groot mogelijk aantal issues die momenteel in het hoger onderwijs spelen, teneinde die aspecten vanuit de praktijk van het hoger onderwijs mee te kunnen nemen in het in ontwikkeling zijnde ‘Toezichtkader Hoger Onderwijs’ van de Inspectie voor Hoger Onderwijs.

Van CNVO-zijde nemen verschillende vertegenwoordigers deel, waaronder beleidsmedewerkers, een regiobestuurder, bestuursleden van de Sector Hoger Onderwijs en leden van de Sector Hoger Onderwijs. Ik ben hiertoe uitgenodigd om mijn bijdrage te leveren, in algemene zin betreffende hoger onderwijs-issues en specifiek voor wat betreft zaken als (externe) kwaliteitszorg, accreditatie, inspectie en overig toezicht op de kwaliteit van hoger onderwijs.

Open agenda kwaliteitsissues Hoger Onderwijs

Het eerste deel van dit werkbezoek is een open gesprek, waarin een breed scala van allerlei thema’s in bespreking wordt genomen, die te maken hebben met de kwaliteit van het hoger onderwijs in het algemeen en met - meer specifiek – bijvoorbeeld regelgeving van overheidswege, implementatie van nieuwe onderwijswet- en regelgeving, de werking van het Nederlandse accreditatiestelsel, het onderwijstoezicht van inspectiewege, doorontwikkeling van onderwijs, het belang en de instellingspraktijk voor wat betreft verdergaande professionalisering van onderwijzend personeel. 

Onderwerpen die in deze eerste ronde de revue passeren, zijn bijvoorbeeld: professionele ruimte, vertrouwen versus controle, deskundigheidsbevordering, (vak)didactiek, pedagogische vaardigheden gericht op jongvolwassenen, audits, (risicogericht) inspectie(toezicht), visitatie & accreditatie, kwaliteitsborging, bestuur & management, de wetsvoorstellen ‘Versterking Kwaliteitswaarborgen hoger onderwijs’ & ‘Strategische Agenda - Kwaliteit in Verscheidenheid’ en regelen & ontregelen.

Monitor Krachtig Meesterschap

In het tweede deel van dit werkbezoek focussen we op de onderzoeksresultaten van de ‘Monitor Krachtig Meesterschap’, waarover binnenkort het onderzoeksverslag van de Onderwijsinspectie zal verschijnen. Een presentatie over deze inspectiemonitor wordt vandaag verzorgd door onderwijsinspecteur Suzan Klaver. Naar aanleiding van deze onderzoekspresentatie spreken we bijvoorbeeld over de Opzet van dit driejarig onderzoek, over de Kennisbasis die uitmondt in landelijke kennistoetsen voor in lerarenopleiding zijnde studenten en over de ins en outs met betrekking tot ‘Opleiden in de School”, waarbij het opleidingsonderwijs en de opleidingsscholen zo goed mogelijk met elkaar samenwerken, om aanstaande leerkrachten gedegen op te leiden tot bekwaam startende leerkrachten in bijvoorbeeld het basis- en voortgezet onderwijs.

Mede omdat we vandaag in deze sessie ook ervaringsdeskundigen uit het opleidingsonderwijs in ons midden hebben, ontstaat een boeiend gesprek over de kansen die we zien om de co-creatie van de eerste- en tweedegraads lerarenopleidingen en de opleidingsscholen in het basis- en voortgezet onderwijs te verzilveren.

Kwaliteit als cultuur

Woensdag 6 februari 2013

Paul Zevenbergen over ambities van het accreditatiestelsel

NVAO-Voorjaarscongres 2013
Het Voorjaarscongres van de Nederlands-Vlaamse Accreditatieorganisatie (NVAO) wordt vandaag georganiseerd in het World Trade Center te Rotterdam. Vanwege een aangepaste dienstregeling van de NS en door de filevorming die beide het resultaat zijn van de sneeuwval van afgelopen nacht, haalt het deelnemersaantal bij de opening van dit congres het verwachte aantal van zo’n 300 nog niet, maar gedurende de openingssessie lopen de rijen stoelen in de grote zaal van het WTC al behoorlijk vol. Het Voorjaarscongres wordt om 9.30 uur geopend door dagvoorzitster Anouschka Laheij.

Paul Zevenbergen
Eerste spreker is Paul Zevenbergen, dagelijks bestuurslid van de NVAO. Hij vertelt over de achtergronden, afwegingen, dilemma’s en ervaringen met het nieuwe, huidige accreditatiestelsel. Ook komt Zevenbergen met de officiële mededeling dat onze minister de heer Anne Flierman heeft benoemd tot nieuwe bestuursvoorzitter van de NVAO en dat mevrouw Ann Demeulemeester is benoemd tot vice-voorziter van het NVAO-bestuur. Paul Zevenbergen sluit af met een toelichting op het congresthema van vandaag: ‘Kwaliteit als cultuur’.

Plenaire ochtendsessies
Na deze opening volgt een interview met Wim Boomkamp (Saxion Hogescholen) en Martin Kropff (Wageningen University & Reseach). De dagvoorzitster voert een vraaggesprek over de ervaringen van hun twee instellingen met betrekking tot de inmiddels afgeronde Instellingstoets Kwaliteitszorg. Ze vertellen over hun ervaringen met deze NVAO-audit en de impact van die audit op de kwaliteitszorg en de kwaliteitscultuur binnen hun beide instellingen. Twee punten die hierin onder andere aan de orde komen, zijn:

• Kwaliteitszorg doe je niet alleen voor de Instellingstoets, maar voor jezelf. Om die bewustwording te kweken, moet je gesprekken voeren in de hele organisatie.
• In het nieuwe accreditatiestelsel is het beter dat we nu te maken krijgen met hardere oordelen, maar met zachtere consequenties van die oordelen.

Vóór de koffiepauze volgt dan nog een plenair debat over de kwaliteitscultuur in het hoger onderwijs, onder leiding van Anouschka Laheij. Dit gesprek wordt gevoerd met de aanwezigen in de zaal, met als speciaal hiertoe uitgenodigde panelleden: Tineke Westerveld (UMC), Bas van der Meijden (Windesheim), Thijs van Reekum (ISO), Karlijn Ligtenberg (LSVB) en Lucien Bollaert (NVAO). Dit debat wordt gevoerd aan de hand van drie stellingen.

Breakout over de rol van de docent

Tussen de koffie- en lunchpauze gaan we uiteen in subgroepen. In de bijzalen van het WTC worden zeven breakouts aangeboden over Kwaliteitsstructuur en over Kwaliteitscultuur. De eerste breakout die ik vandaag bijwoon, gaat over het betrekken van de docent bij de kwaliteitscultuur van een instelling voor hoger onderwijs; onder leiding van moderator Ann Demeulemeester (NVAO). Marie-Jet Fennema & Hans de Bresser (beiden UU) en Robert Bouwhuis (HR) presenteren hun good practices binnen hun universiteit en hogeschool. De Universiteit Utrecht (UU) hield zich bezig met de vraagstelling hoe je van kwaliteitscontrôle over gaat naar een kwaliteitscultuur. Ook komt in deze sessie aan de orde dat instellingen af moeten van het docenten uitsluitend opleggen van kwaliteitseisen, maar dat je toe moet naar co-creatie bij het realiseren van kwalitatief goed onderwijs.

Tia Loukkola

Na de lunch luisteren we naar de toespraak van de Finse keynote speaker Tia Loukkola, manager van het Institutional Evaluation Programme van de EUA. De titel die ze aan haar lezing gaf, is: ‘On the importance of quality culture’. Ze geeft aan dat bestuurders in het hoger onderwijs verklaren dat ‘Internationalisering’ en ‘Quality Assurance’ in de nu volgende jaren de hot items zullen zijn in het hoger onderwijs. Ze spreekt over actuele ontwikkelingen voor wat betreft bijvoorbeeld: Compliance Culture en Quality Culture. En ze benadrukt dat de participatie van alle belangengroepen in het hoger onderwijs (en dan vooral ook van studenten) bijdraagt aan het realiseren van een quality culture, waarbij ze afsluitend nog even meldt: “Practising this is quite challenging!”.

Cultuurspiegels

De tweede breakout die ik bijwoon, is getiteld: ‘Cultuurspiegels, integrale benadering van kwaliteitscultuur’, verzorgd door Dries Berings (Hogeschool-Universiteit Brussel). Deze workshop begint met een korte inleiding, waarna we in groepen een reflectieoefening doen, waarna Berings verdere uitleg geeft over zijn quality-model;daarbij een toelichting gevend op de principes, het model, het meetinstrument, de onderzoeksresultaten en de perspectieven. Moderator van deze workshop is Lucien Bollaert (NVAO).

Keynote van het Ministerie van OC&W

Tot 16.30 uur is de laatste keynote speaker: Ron Minnee, de plaatsvervangend Directeur-Generaal Hoger Onderwijs van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCenW). Minnee spreekt over verleden, heden en toekomst van de kwaliteit van het hoger onderwijs. Hij noemt dat het hoger onderwijs met meer excellentietrajecten zal komen, dat het hoger onderwijs uitdagender moet, dat er meer aandacht moet zijn voor de kwaliteit van docenten, en hij ziet dat er meer tevredenheidsmetingen in het hoger onderwijs worden gehouden. Er zijn al veel initiatieven van onderwijsverbetering zichtbaar, toch moeten we blijven doorgaan met het werken aan onderwijsverbetering.

Er zal meer aandacht komen voor externe validering van toetsing en examinering. De omvang van de administratieve last van al die kwaliteitszorgtaken blijft een punt van aandacht. Op dit moment ligt er nog een heel pakket nieuwe maatregelen als wetsvoorstel bij de Tweede Kamer, dat overigens tot na de zomer zal worden aangehouden, om eerst parallel nog een aantal bestuurlijke afspraken te maken in het hoger onderwijs en om de resultaten van het lopende inspectieonderzoek naar de werking van het nieuwe accreditatiestelsel af te wachten.

Tweede dag Proefvisitatie Bedrijfseconomie

Dinsdag 5 februari 2013


Het proefvisitatiepanel in gesprek met een docententeam
















Documentenonderzoek
Gisteren zijn we van start gegaan met de tweedaagse proefvisitatie van de HBO-bachelor-opleiding Bedrijfseconomie van Stenden Hogeschool in Emmen. Het proefvisitatiepanel heeft zich gisteren voorbereid op een groot aantal interviews en heeft daarvan gistermiddag de eerste vraaggesprekken al gevoerd. Vandaag is dan de tweede dag, waarin de rest van de auditgesprekken plaatsvinden en waarin het proefvisitatiepanel mede op grond van aanvullend documentenonderzoek nader onderzoek doet naar de kwaliteit van deze Stenden-opleiding.

Panelgesprekken
Eerst geven twee groepen studenten een presentatie over hun onderwijsproject. Daarna gaat het proefvisitatiepanel in gesprek met een groep eerste-, tweede- en derdejaars studenten om hen te interviewen over hun studie-ervaringen binnen hun opleiding. Vervolgens gaat het audit team in gesprek met een groep opleidingsdocenten. Vóór de lunchpauze volgt het derde gesprek, waarin het management team van de opleiding wordt bevraagd met betrekking tot het gegeven onderwijs binnen deze opleiding Bedrijfseconomie.

Functioneren van onderwijscommissie
Na de middagpauze is de tweede groep docenten aan de beurt. Deze tweede docentengroep bestaat uit vertegenwoordigers van de verschillende onderwijscommissies die binnen een HBO-opleiding functioneren, zoals bijvoorbeeld de Examencommissie, de Opleidingscommissie, de Curriculumcommissie, de Toetscommissie en de Scriptiecommissie. Zo heeft elke beroepsopleiding van Stenden Hogeschool een groot aantal onderwijscommissies, die in nauwe samenwerking met elkaar alle onderwijsactiviteiten op elkaar afstemmen, teneinde een kwalitatief goede opleiding aan te bieden.

Afronding van het onderzoek
Aan het eind van de middag kan het audit team op grond van haar bevindingen een keus maken uit het voeren van aanvullende gesprekken of een verdergaande documentenstudie. Het proefvisitatiepanel kiest ervoor om nog enkele documenten te bestuderen en gezamenlijk te komen tot een lijst van voorlopige bevindingen met betrekking tot deze audit.
Daarna wordt het management team – bestaande uit de Head of School, de Academic Dean en de Teamleader - uitgenodigd voor een laatste verantwoordingsgesprek, en als afsluiting van deze proefvisitatie verzorgt het audit team voor alle deelnemende partijen een korte terugkoppeling van de eerste, nog voorlopige bevindingen van deze audit. Daarin zegt het proefvisitatieteam toe dat zij haar Proefvisitatierapport volgende week zal opleveren. Op grond van de bevindingen van de afgelopen twee dagen kan en zal de opleiding dan nog de laatste puntjes op de ‘i‘ zetten en dan is de opleiding gereed voor de visitatie in mei van dit jaar.

Start Proefvisitatie Media en Entertainment Management

Woensdag 30 januari 2013 

Expositieruimte van Media en Entertainment Management

Klaar voor de start
Op de scheiding van ochtend en middag is het stil, heel stil, in de twee geschakelde zalen van Stenden University Hotel in Leeuwarden. Vanmorgen zijn collega's en studenten hier aan het werk geweest om de beide vergaderzalen in gereedheid te brengen voor de Proefvisitatie van de HBO-bachelor-opleiding Media en Entertainment Management van Stenden Hogeschool in Leeuwarden.

Keurmerk voor hoger onderwijs
Eenmaal in de zes jaar moet elke graadverlenende opleiding in het Nederlandse hoger onderwijs worden geëvalueerd, beoordeeld en goedgekeurd om als een door de Nederlandse overheid erkende opleiding in de daarop volgende jaren te mogen worden aangeboden binnen het Nederlandse stelsel van hoger onderwijs.
Dit jaar is onze opleiding Media en Entertainment Management aan de beurt om te worden beoordeeld door een visitatieorganisatie, teneinde het vereiste keurmerk van de Nederlands-Vlaamse Accreditatieorganisatie te verdienen.

Generale repetitie
Vanmiddag zijn de laatste voorbereidingen getroffen en vanmiddag is als generale repetitie de zogenoemde Proefvisitatie aangevangen, om met elkaar te bekijken of de opleiding tijdig gereed is voor de visitatie en om met elkaar nog eens het hele draaiboek door te nemen van alle voorbereidingen en de uitvoering van zo'n voor de opleiding belangrijke visitatiedag.

Panelgesprekken
Aan de andere zijde van de flexibele tussenwand is een panelopstelling opgebouwd. Daar zullen vanmiddag, vanavond en morgen panelgesprekken plaatsvinden tussen een proefvisitatiecommissie en de afzonderlijke panels van studenten, afgestudeerden, werkveldvertegenwoordigers, management en docenten, die allen de te visiteren opleiding vertegenwoordigen.

Documentenstudie
Aan deze zijde van de flexibele tussenwand ligt een groot aantal documenten van de te beoordelen opleiding. Deze documenten zijn voor een deel als hard copy-versie in te zien en voor een deel (ook) in een digitale versie. Hier liggen bijvoorbeeld Onderwijsmoduulboeken, Notulen van de Opleidingsexamencommissie, Scripties van studenten, Onderwijsexamenreglementen, Beleidsdocumenten, Tevredenheidsonderzoeksrapportages, Toetsen en Studieboeken. Via een autorisatiecode is het mogelijk een groot aantal documenten digitaal te raadplegen, die op het netwerk van de hogeschool zijn opgeslagen voor dergelijke audits.

Aanvang Proefvisitatie
Op de scheiding van deze ochtend en middag is het hier nu stil. Straks zal het hier een drukte van belang zijn. Dan wordt het Proefvisitatiepanel hier ontvangen en ga ik ze briefen teneinde dit auditteam goed voorbereid aan haar werk te kunnen laten beginnen. Vanmiddag zal het audit team worden rondgeleid langs de diverse faciliteiten van de opleiding, waaronder het uitdagende leerbedrijf en de professionele studio. Vanmiddag wordt hier ook de eerste groep medewerkers van de opleiding verwacht om met het proefvisitatiepanel in gesprek te gaan over de uiteenlopende aspecten, die de kwaliteit van deze hogere beroepsopleiding bepalen.

Resonansgroep Onderzoek Accreditatiestelsel

Maandag 14 januari 2013 

Auto's komen uit de mist en verdwijnen in de mist op de A27

Weer heen
Nederland is maar een betrekkelijk klein land, en toch kan het weerbeeld van dag tot dag en van regio tot regio zichtbaar en aanmerkelijk verschillen.
Waar we gisteren nog te maken hadden met een mooie (half)bewolkte winterlucht, wordt vandaag door de zware laaghangende bewolking je omgeving plaatselijk aan het oog onttrokken.
Als ik vanmorgen vanuit het noorden van Fryslân vertrek, is het zicht nog prima, maar zodra ik de Noordoostpolder in rijd, is het zicht beperkt. Dikke mistbanken belemmeren je hier en daar enig zicht, in elk geval over grotere afstand. Voorbijrijdende auto's zijn even zichtbaar, en dan al snel weer onzichtbaar. 

Resonansgroep
Ik ben op de A27 onderweg naar Utrecht. In het kantoor van de Inspectie van het Onderwijs komen we vandaag als Resonansgroep voor de tweede maal bijeen (de 1e was in november 2012) om als vertegenwoordigende leden van onze deelnemende organisaties de door de Onderwijsinspectie voorgelegde plannen te bespreken voor het periodiek onderzoek naar het functioneren van het Nederlandse accreditatiestelsel in het hoger onderwijs. De Resonansgroep bestaat uit representanten van de koepelorganisaties, deskundingen vanuit de kringen van visitatiepanels, van docenten (ik vertegenwoordig de onderwijsvakorganisaties via CNV-Onderwijs), van studenten èn een onafhankelijk lid. Als leden van deze Resonansgroep adviseren we vandaag op de beoogde onderzoeksopzet en op de onderzoeksuitvoering; en in een later stadium op de onderzoeksrapportage.

Integraal onderzoek
Het integrale onderzoek naar het functioneren van het accreditatiestelsel zal bestaan uit ten eerste een analyse van alle beschikbare van toepassing zijnde documenten, ten tweede gesprekken met organisaties die binnen het huidige accreditatiestelsel functioneren, ten derde een breedte-onderzoek onder instellingen voor hoger onderwijs en ten vierde een diepte-onderzoek aan de hand van een aantal nog nader te bepalen cases.
Vandaag bespreken we het concept van het 'Toezichtskader Accreditatiestelsel Hoger Onderwijs', de beoogde opzet van het 'Onderzoek Accreditatiestelsel 2012-2013' en het concept van de Vragenlijst met de bijbehorende Toelichting bij die enquête.

Waardering
Het eerste deel van de vergadering wordt besteed aan de bespreking van het Waarderingskader, dat de onderwijsinspectie van plan is te gaan hanteren voor de beoordeling van het functioneren van het accreditatiestelsel.
Er zal met verschillende vragenlijsten worden gewerkt; in te vullen op centraal niveau en door het opleidingsmanagement voor wat betreft een opleidingsbeoordeling, en in te vullen op centraal niveau voor wat betreft een Instellingstoets Kwaliteitszorg.
Met de tien voorgestelde Standaarden als vertrekpunt bespreken we zo'n vragenlijst in detail. Aan de orde komen aspecten zoals: Voorlichting, Onafhankelijkheid, Deskundigheid, Betrouwbaarheid, Validiteit, Zorgvuldigheid, Stimulans, Transparantie en Accreditatielasten. 

Follow up
Na vandaag zullen de inspecteurs het onderzoek verder vorm en inhoud geven. De vragenlijsten zullen worden aangescherpt, er zal een toelichting worden geschreven bij ieder onderwerp en de antwoordcategorieën zullen worden aangepast.
In februari 2013 zal het onderzoek dan van start gaan en in maart 2013 zal onze Resonansgroep voor de derde maal bijeenkomen, om de eerste resultaten van de ingevulde vragenlijsten te bespreken en om te adviseren op de geplande vorm en inhouden van de case studies die aansluitend worden uitgevoerd.

Weer terug
Als ik aan het eind van de middag weer buiten sta, bedekt een dunne laag sneeuw alles om me heen. Voorzichtig rijd ik vanaf het inspectiekantoor naar de Ring van Utrecht, om daar aan te sluiten in de langzaam rijdende stoet auto's op de autosnelweg. 
Ten oosten van Utrecht is de omgeving sneeuwwit, ten noorden van Utrecht wordt de sneeuwlaag in noordelijke richting steeds dunner. En als ik over de A27 Flevoland in rijd, is er nog weinig sneeuw te bekennen. Het is merkbaar nog wel glad op de autosnelweg, dus de meeste auto's op de rechter rijbaan passen hun snelheid voorzichtigheidshalve aan. Het vriest trouwens maar één tot twee graden.

En in Fryslân?
Maar als ik nabij Lemmer het zuiden van Fryslân binnen rijd, is de temperatuur beduidend lager. Hier vriest het nu al vijf graden en er ligt geen sneeuw. Als dit zo de komende dagen zonder sneeuw doorgaat met vriezen, kunnen de Friezen over enkele dagen op de meeste ijsbanen al op grote schaal schaatsen.
Als het buiten kouder wordt, worden de schaatsminnende Friezen warm bij de gedachte dat er kan worden geschaatst op natuurijs.

Proefvisitatie Commerciële Economie van start

Woensdag 28 november 2012

Interieur van de proefvisitatiekamer

Keurmerk
In maart 2013 zal de opleiding Commerciële Economie van Stenden Hogeschool in Emmen worden gevisiteerd, teneinde de heraccreditatie van deze HBO-opleiding aan te vragen voor de komende zes jaren. De opleiding schrijft daarvoor een zelfevaluatierapport, dat tegenwoorde de 'Kritische Reflectie' wordt genoemd. Daarna zal de opleiding worden beoordeeld door een visitatiepanel van onafhankelijke, gezaghebbende experts. Bij een positief advies van deze visitatiecommissie kan de hogeschool dan het door de overheid erkende keurmerk aanvragen.

Stakeholders
Bij zo'n proces van zelfevalueren en visiteren betrekt Stenden Hogeschool zoveel mogelijk verschillende belanghebbende partijen. Behalve bestuur, stafdiensten, opleidingsmanagement en vooral ook studenten worden allerlei ander stakeholders bij dit proces betrokken, zoals afgestudeerden en een aantal vertegenwoordigers van het werkveld waarvoor deze opleiding haar studenten opleidt.

Voorbereiding
Zo'n proces vraagt veel van alle deelnemende partijen, want voor velen is het bijvoorbeeld de eerste keer dat ze meedoen aan zo'n evaluatieonderzoek. Om iedereen goed voorbereid te laten deelnemen aan de visitatiedagen, organiseren alle opleidingen van Stenden Hogeschool op enig moment in dit proces een zogenoemde proefvisitatie. Vertegenwoordigers van alle belangengroepen komen dan in kleine groepen bijeen om in een bijeenkomst met een proefvisitatiecommissie in gesprek te gaan over alle ins en outs van hun opleidingen. Vanmiddag begint zo'n proefvisitatie bij Commerciële Economie in Emmen.

Start van de proefvisitatie
Eerst wordt de proefvisitatiecommissie van Stenden Hogeschool ontvangen en wegwijs gemaakt in de kamer waarin de gesprekken zullen plaatsvinden. In deze gesprekskamer liggen alle documenten ter inzage, om deel uit te maken van het onderzoek naar de kwaliteit van deze opleiding.
Vanavond gaat dit panel in gesprek met afgestudeerden en met afstudeerbegeleiders van de opleiding en van de bedrijven waar deze afgestudeerden hun afstudeeronderzoek hebben verricht.
Morgen zullen dan alle andere opleidingsvertegenwoordigers met de leden van de proefvisitatiecommissie in gesprek gaan.
   

Onderzoek Accreditatiestelsel Hoger Onderwijs

Dinsdag 27 november 2012

Kantoor van de Inspectie van het Onderwijs te Utrecht

Nieuw accreditatiestelsel
De Inspectie van het (Hoger) Onderwijs stelt periodiek onderzoek in naar het functioneren van het Nederlandse accreditatiestelsel in het hoger onderwijs. Momenteel wordt het onderzoek voorbereid naar het functioneren van het nieuwe accreditatiestelsel, dat is gestart met ingang van het jaar 2011. Dit onderzoek draagt bij aan de evaluatie (van het nieuwe stelsel), die het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap uitvoert.

 

Meta-toezicht
De onderwijsinspectie houdt al vanaf de start van het visitatiestelsel zogenoemd ‘meta-toezicht’ op dit stelsel. Bij de start van het huidige accreditatiestelsel - aanvang 2011 - is dit toezicht voortgezet. In dit verband zijn er al diverse evaluaties uitgevoerd en mede op grond hiervan zijn er verbeteringen van het accreditatiestelsel doorgevoerd.

Maatschappelijk vertrouwen
Met het vorige maand begonnen inspectieonderzoek wordt deze lijn voortgezet. Het accreditatiestelsel neemt in de kwaliteitsborging in het hoger onderwijs een centrale positie in. De inspectie wil met haar toezicht op het accreditatiestelsel de kwaliteit van dit stelsel onderzoeken en bevorderen. Dit toezicht staat daarmee ten dienste van een goed functioneren van het accreditatiestelsel, met het oog op het behoud en de versterking van het maatschappelijk vertrouwen in dit stelsel, en daarmee in de kwaliteit van het hoger onderwijs.

 

Resonansgroep
Ten behoeve van dit onderzoek heeft de onderwijsinspectie een Resonansgroep ingesteld, die haar zal adviseren over de onderzoeksopzet, tijdens de uitvoering van dit onderzoek en over de rapportage van dit onderzoek. Deze Resonansgroep bestaat uit leden van koepelorganisaties, deskundigen vanuit visitatiepanels, docentenvertegenwoordigers, een student en een onafhankelijk lid. Vandaag woon ik als representant van de onderwijsvakbond CNV-Onderwijs de eerste bijeenkomst van deze Resonansgroep bij.

Stelselonderzoek
Coördinerend inspecteur hoger onderwijs, onderzoeksleider Bert de Vries legt bij aanvang van deze bijeenkomst in het inspectiekantoor te Utrecht uit dat het hier gaat om een onderzoek, dat het Nederlandse accreditatiestelsel betreft. Dit toezicht betreft dus niet primair het toezicht op de Nederlands Vlaamse Accreditatieorganisatie (NVAO) en/of het toezicht op de kwaliteit van het aangeboden onderwijs in een instelling, maar onderzoekt het functioneren van het actuele accreditatiestelsel

 

Gesprekspunten
In deze bijeenkomst spreken we als Resonansgroep vanmorgen over de inhoud van het concept-Toezichtskader en over de beoogde opzet van het reeds aangevangen ‘Onderzoek Accreditatiestelsel 2012-2013’. Een aantal zaken die daarbij onder andere aan bod komen, zijn:

• Het stapelen van toezicht;
• Met betrekking tot het stelsel: de basis, de effectiviteit en efficiëntie, de kwaliteit, de mate van tevredenheid en het vertrouwen dat dit stelsel uitstraalt;
• De gehanteerde definities in het veld;
• De onderzoeksobjecten: statische elementen zoals het vastgelegde kader en dynamische aspecten zoals latere aanpassingen van het stelsel;
• Het scheiden van toezicht op het stelsel en op de hoger onderwijsinstellingen;
• De kwaliteit van Kritische Reflecties en van Visitatiepanels;
• De verbeterfunctie van het huidige accreditatiestelsel;
• De administratieve lasten en de kosten van het accreditatiestelsel;
• Beoordelingsstandaarden, Evaluatievragen en Onderzoeksvragen;
• De projectopzet en de inrichting van het onderzoek;
• De inspectierapportage van èn het bestuurlijk vervolg op dit inspectieonderzoek.

Inrichting van het onderzoek
In de volgende bijeenkomsten zal de Resonansgroep met de projectleiding nader ingaan op de onderzoeksvragen en op de nadere inrichting van specifieke case studies in de tweede fase van dit onderzoek. Aan de Resonansgroep is het dan om goed te adviseren op de voorgestelde onderzoeksvragen, waarbij zoveel mogelijk rekening moet worden gehouden met het uniformeren en differentiëren van de onderzoeksvragen, rekening houdend met de diversiteit van het Nederlandse Hoger Onderwijs.

BCT’s Hogescholendag 2012

Donderdag 1 november 2012



Maurice Willems presenteert ICT-applicaties voor hoger onderwijs
















ICT Partner for Value
BCT is één van de Nederlandse aanbieders op de ICT–markt van ‘Content Management’. BCT profileert zich als ‘partner for value’ in het ontwikkelen en implementeren van innoverende software op het gebied van Document Management, Workflow Management, Digitale Archivering en Zaaksystemen.
Op uitnodiging van het Onderwijsteam van BCT woon ik vandaag de Hogescholendag 2012 bij in de vestiging van Avans Hogeschool te Breda. Avans Hogeschool is één van de klanten van BCT. Vandaag presenteert BCT in samenwerking met Avans Hogeschool een aantal relevante ontwikkelingen en oplossingen, die specifiek voor Nederlandse hogescholen van toepassing zijn.

Te gast bij Avans Hogeschool in Breda
Tijdens interactieve presentaties en live demonstraties komen vandaag verschillende thema’s aan de orde en toont BCT hoe zij hogescholen in hun werk kunnen ondersteunen. Vertegenwoordigers van Avans Hogeschool zullen vandaag laten zien en vertellen wat binnen deze hogeschool inmiddels is gerealiseerd en wat de plannen voor de komende jaren zijn. Deze dag is een mooie gelegenheid om geïnformeerd te worden over de huidige stand van de techniek op het gebied van ‘Digital Content Management’ en om als medewerkers van verschillende hogescholen onze wensen, ervaringen en oplossingsrichtingen met elkaar te delen; immers: …

“Als je je problemen met elkaar deelt,

kom je samen tot het vermenigvuldigen van oplossingen.”

(Wiep Koehoorn, 2012)

Kennisdomeinen
BCT-Account Manager Maurice Willems heet de 15 genodigden welkom en vraagt de aanwezigen met hun Ipads in te loggen, om vandaag papierloos te (kunnen) vergaderen.
Maurice stelt dat we momenteel leven in een tijd van voldoende uitdagingen en voldoende trends in het hoger onderwijs. BCT beoogt daarop in te spelen, door te voorzien in de behoeften die daaruit voortvloeien. Dat doet BCT op het gebied van diversie Kennisdomeinen, waarvan bijvoorbeeld ‘Digitale Archivering’ er één is.

Elke hogeschool een Mid-office
BCT-Onderwijs-teamlid Coen Dahlhaus verzorgt een presentatie over ‘zaakgericht werken’. Daarbij gaat het om een samenhangende hoeveelheid werk (waarbij aanleiding en resultaat ervan omschreven zijn), waarvan de kwaliteit en de doorlooptijd bewaakt moeten worden. De uitvoering van een accreditatieproces binnen een hogeschool zou je dus mogen beschouwen als zaakgericht werken. Coen legt de vraag in ons midden of het in een hogeschool(opleiding) altijd wel duidelijk is wat de status is van beleidsdocumenten, die noodzakelijk zijn voor bijvoorbeeld een opleidingsaccreditatie. Hij geeft aan dat de kwaliteitsvereisten met betrekking tot het hoger onderwijs vraagt om steeds verdergaande digitalisering van gegevens en van documenten. En dat vraagt ook om het voortdurend in kaart brengen en updaten van de werkprocessen in hogescholen. Eén van de oplossingen die BCT daarin kan bieden, is het werken met een zogenoemd ‘Mid-office”: één systeem waarin àlle gegevens en documenten (kunnen) worden opgeslagen.

Digitalisering bij Avans
Het ICT-systeem dat BCT voor dat doel heeft ontwikkeld, is ‘Corsa DMS’, dat momenteel bij Avans Hogeschool wordt geïmplementeerd. Werken met Corsa betekent in elk geval dat je ook een Documentenstructuurplan moet opstellen als hogeschool. De Programmamanager Digitalisering van Avans Hogeschool, John Theeuwis, vertelt dat Avans is begonnen met Corsa, voor wat betreft onder andere Studentendossiers. Met ingang van 2013 gaat Avans ook aan de slag om Corsa in te zetten op de processen van bijvoorbeeld Bestuurlijke Besluitvorming en van Accreditatie.
John Theeuwis maakt onderscheid tussen:

• enerzijds ‘Bedrijfsvoering’, dat in dezen met name gestructureerd en statisch is (bv. bij de bewaring van een vastgesteld beleidsplan) en
• anderzijds ‘Leren, werken en samenwerken’, dat in dezen met name creatief en dynamisch is (bv. de productie van een beleidsplan).

Beide systemen vragen om een eigen, specifieke ICT-infrastructuur.
John Theeuwis: “Je moet als hogeschool in de transitie:

• … van individualisme naar gezamenlijkheid;
• … van diversiteit naar homogeniteit;
• … van geen of eigen structuren naar gezamenlijke, gedeelde structuren;
• … van activiteitengerelateerd werken naar proces- en/of ketengericht werken.”

Implementatie bij Avans
De tweede praktijksessie van Avans Hogeschool wordt verzorgd door Ruud van Graafeiland, de Projectleider Implementatie, werkzaam bij een implementatiepartner van BCT, genaamd ‘Enjoy & Deploy’.
Ruud geeft aan dat je – als je gaat werken met Corsa – eerst aan het werk moet om je processen binnen de hogeschool in kaart te brengen. Daarbij maakt Avans gebruik van ‘I-Navigator’.
Avans Hogeschool werkt in de implementatiefase met voortgangsmatrices, om de voortgang van het implementatieproject te monitoren. Ook worden er korte filmpjes gemaakt met Avans-gebruikers in de hoofdrol, om zo Corsa te introduceren binnen de hogeschool. We bekijken zo’n filmpje, waarin het hoofd van de postkamer van Avans vertelt wat er in zijn werk verandert als Corsa wordt ingevoerd. Het doel van het digitaliseren van het inkomende postverkeer van Avans is bijvoorbeeld om het jaarlijks aantal intern te verspreiden poststukken van 400.000 stuks te halveren.

In the Cloud
Daarna neemt Maurice Willems het programma weer over. Hij vertelt onder andere over zaken als het ‘Finance & Compliance’-domein, over het werken met Scanstation en over de nieuwe Web access-omgeving van BCT,genaamd: MyCORSA NxT.
De laatste presentatie wordt verzorgd door BCT-medewerker Bram Scholtens. Bram verzorgt eerst een demonstratie over Plaats- en tijdonafhankelijk werken. Daarbij geeft hij ook een demonstratie van een Scanstation en van MyCORSA NxT.
Bij de Corsa-applicatie gaat het voor wat betreft de toepassing op het gebied van accreditatieprocessen volgens Bram Scholtens om de volgende drie items/nivo’s:

1. 1. Documenten;
2. 2. Dossiers;
3. 3. Processen.

Ronde tafelsessie Digitalisering Accreditatieproces

Woensdag 27 juni 2012 

Ronde tafelsessie Accreditatieproces in het Hoger Onderwijs

Digitaal informatiemanagement in het hoger onderwijs
Op uitnodiging van BCT woon ik vandaag in Hotel Van der Valk te Houten de door BCT georganiseerde ronde tafelsessie bij over het Accreditatieproces. BCT is een bedrijf dat is gespecialiseerd in het ontwikkelen en implementeren van software op het gebied van document management, workflow management, digitale archivering en zaaksystemen. De BCT-medewerkers met wie wij vandaag als vertegenwoordigers uit het hoger onderwijs aan de gesprekstafel zitten, houden zich bezig met de advisering over en de implementatie van digitaal informatiemanagement in het onderwijs. In onze ronde tafelsessie van vandaag staat de 'Digitalisering van het Accreditatieproces' centraal.

Accreditatieproces digitaliseren
BCT ontwikkelde het programma 'CORSA' om het totale proces rondom accreditatie digitaal te administreren. Hoger onderwijsinstellingen zoals Hogeschool Zuyd en Avans Hogeschool werken inmiddels met dit automatiseringspakket. Vandaag zijn behalve twee medewerkers van Avans Hogeschool ook enkele collega's bij deze ronde tafelsessie aanwezig van de Leidse Onderwijs Instelling, van Stoas en van Stenden Hogeschool. Na een eerste voorstelronde leggen we aan elkaar voor met welke verwachtingen, vragen en wensen we naar deze ronde tafelsessie zijn gekomen. We focussen vandaag op het accreditatieproces waar wij binnen onze instellingen voor hoger onderwijs allemaal mee te maken hebben.

Creëren, vaststellen en bewaren
In de volgende sessieronde inventariseren we actuele knelpunten en verbeterpunten waar we in het hoger onderwijs in het algemeen en binnen onze instellingen in het bijzonder mee te maken krijgen. Daarbij schenken we aandacht aan zaken zoals bijvoorbeeld: Infrastructuur & techniek, Genereren van documenten, Electronische dossiervorming, Interne ondersteuning van het accreditatieproces, Versiebeheer van documenten, Besturings- en beleidsprocessen, het Primaire proces (het onderwijs), Interne kwaliteitsmetingen, Benodigde formatieomvang en het Samen werken aan documenten.
Drie fasen die af en toe in relatie tot het digitaliseren van het accreditatieproces terugkomen in ons gesprek, zijn: Creëren, Vaststellen en Bewaren.

Bedrijfsvoering, Kwaliteitszorg en Accreditatie
Na de middagpauze bespreken we op welke wijze we goed overzicht krijgen en houden op alle documenten die je nodig hebt voor het accreditatieproces. Het begrip 'documenten' moet je dan zo breed mogelijk opvatten, omdat het niet alleen om beleidsdocumenten gaat, maar ook om bijvoorbeeld toetsen, studentendossiers, onderwijsproducten van studenten, onderwijsmoduulportfolio's en personeelsdossiers. De bespreking wordt gevoerd aan de hand van een 'demo' van de applicatie CORSA, zoals die momenteel bij Hogeschool Zuyd operationeel is.
Het is goed dat we vooraf eerst onderscheid hebben gemaakt in ten eerste de gehele bedrijfsvoering van een hogeschool, ten tweede het stelsel van interne kwaliteitszorg en ten derde het feitelijke accreditatieproces, omdat we bij alles wat we bespreken de ter tafel komende inhouden van onze sessie in elk geval in een groter kader kunnen plaatsen, hetgeen het ons vergemakkelijkt om ook de verbanden van wat ter tafel komt te leggen.

Checks op Docs
'Documenten' die door hogescholen decentraal en/of centraal worden geregistreerd in CORSA krijgen altijd specifieke metadata mee ten behoeve van een maximale vindbaarheid in het informatiesysteem. De uitdaging waar opleidingen en centrale diensten zich bij het werken met dit BCT-informatiesysteem voor gesteld zien, is het beantwoorden van vragen als: zijn alle vereiste documenten aanwezig, voldoet de inhoud van die documenten aan de daartoe geldende criteria (zijn ze compleet) en is de kwaliteit van de inhoud aan de maat?

Visie van BCT
Aan het eind van het middagprogramma geven de aanwezige medewerkers van BCT hun visie op wat we vandaag hebben besproken. Beginnend bij hun eerste ervaringen in gemeentelijke administraties vertellen ze dat BCT zich richt op het verkrijgen en eenmalig vastleggen van alle benodigde informatie/documenten uit alle (voorbereidende) bedrijfsprocessen en -afdelingen (bv. Finance, Onderwijs, HRM en Facilities), waarna je als organisatie in staat bent om die 'content' op basis van geldende criteria geclusterd onder te brengen op die plaatsen in het informatiesysteem (bv. het accreditatieproces van een opleiding) waar je die documenten voor die gestelde doelen nodig hebt.

Co-productie van onderwijs & bedrijf
BCT stelt zich ten doel om vanuit de opgedane praktijkervaringen in het hoger onderwijs haar applicatie zo generiek mogelijk te maken en te leveren, waarbij wij vanuit de hogescholen aangeven dat in de uitwerking van die generieke applicatie-modulen vooral ook ruimte moet zijn voor maatwerk, waar het de hogeschoolspecifieke en opleidingsspecifieke implementatie betreft.
Dat betekent zeker nog wel een lange weg te gaan bij het - zoals BCT dat zo treffend op haar brochure vermeldt - 'Samen naar een toekomstbestendig onderwijs!' BCT heeft vandaag laten zien dat ze deze doorontwikkeling naar toekomstbestendig onderwijs beschouwt als co-productieproces.

Offreren om te visiteren

Dinsdag 17 april 2012 

Onderwijs gaat onverminderd door in Emmen

Kwaliteitscontrole
Elk jaar starten we bij Stenden Hogeschool een aantal accreditatietrajecten, om onze HBO-opleidingen periodiek te laten keuren door een onderzoekspanel van onafhankelijke, gezaghebbende experts. Daartoe hebben we in de afgelopen jaren gewerkt met een aantal Nederlandse en Duitse visiterende en beoordelende instanties, zoals Certiked, Hobéon, NQA en FIBAA. Deze evaluatieburo's keuren de kwaliteit van onze opleidingen en schrijven hun onderzoeksbevindingen in een keuringsrapport, dat vervolgens moet worden gezonden naar de Nederlands-Vlaamse Accreditatie Organisatie (NVAO), die dan uiteindelijk beoordeelt of onze opleidingen opnieuw het kwaliteitskeurmerk verdienen en dan worden geaccrediteerd.

Offreren
In het eerste kwartaal van 2012 hebben we al zeven nieuwe accreditatietrajecten gestart. Met de evaluatieburo's zijn inmiddels alle offertegesprekken gevoerd, die leiden tot het verlenen van de verschillende opdrachten van de opleidingen aan deze evaluatieburo's om in de eerste drie kwartalen van het jaar 2013 deze opleidingen te beoordelen op de kwaliteitscriteria, zoals die door de Nederlandse overheid zijn voorgeschreven voor geaccrediteerd hoger onderwijs. Vandaag ben ik werkzaam in onze Stenden Hogeschoolvestiging in Emmen om daar het laatste offertegesprek te voeren voor één van die zeven Stenden-opleidingen, die in het jaar 2013 weer zullen worden beoordeeld.

Upgrading
Onze Emmer hogeschoolvestiging heeft in de afgelopen jaren al een grondige upgrade ondergaan. De nieuwbouw en verbouw en de vernieuwing van het interieur van het hogeschoolgebouw hebben gezorgd voor een opvallende facelift, met als doel en resultaat dat het gebouw aan de nieuwste eisen voldoet, die je mag stellen aan een modern hogeschoolgebouw. En nog steeds gaat de verbouwing door. Aan onder andere een nieuwe ingangspartij en een grondige modernisering van gangen en lokalen wordt momenteel hard gewerkt. Delen van het gebouw zijn afgesloten om de bouwvakkers enerzijds en de studenten & medewerkers anderzijds zonder al te veel overlast voor elkaar hun eigen werk te laten verrichten. In het hart van het hogeschoolgebouw, in het open leercentrum, zitten tientallen studenten individueel en in groepjes te werken. Tijdens de verbouwing gaat het onderwijs onverminderd door.

Afsluiting Leergang Onderwijskwaliteit en Accreditatie

4e sessie van de leergang Onderwijskwaliteit en Accreditatie

Maandag 5 maart 2012

Vierde sessie

In Utrecht woon ik vandaag samen met een collega van de afdeling Quality Assurance van het Corporate Office van Stenden Hogeschool de vierde, afsluitende bijeenkomst bij van de vierdaagse leergang ‘Onderwijskwaliteit en Accreditatie’, die in het eerste kwartaal van dit kalenderjaar wordt aangeboden door het Studiecentrum voor Bedrijf en Overheid. In de eerste sessie stond de Wetgeving inzake Accreditatie centraal, in de tweede sessie de Kritische Reflectie voor een visitatie en in de derde sessie de Samenwerkende Professionals in een kennisorganisatie. De afsluitende bijeenkomst van vandaag is bedoeld om te komen tot een meer integratieve benadering van de afzonderlijke thema’s van de voorgaande drie sessies.

Topics

Ter voorbereiding op deze sessie van vandaag is aan ons als cursisten door de SBO-leergang-coördinator Mathieu Moons gevraagd een vijfminuten-presentatie voor te bereiden, waarin we kort reflecteren op hetgeen we in de voorgaande drie sessies hebben gedaan. Met die presentaties beginnen we vandaag de bijeenkomst. Alle deelnemers  presenteren kort en op eigen wijze wat in de voorgaande sessie is gedaan en geleerd, waarbij ook ruimte is om de leergang te beoordelen en/of aan te geven wat je aan de leergang hebt gehad en/of welke vragen of welke kwesties vanuit je eigen werkpraktijk nog resteren. Enkele zaken die in deze 5minuten-presentaties aan de orde komen, zijn bijvoorbeeld:

• Als kwaliteitszorg teveel een hobby is geworden van het management, laten we dan proberen om de kwaliteitszorg van het onderwijs weer op opleidingsnivo te krijgen.
• Na zoveel jaren gewerkt te hebben met het vorige accreditatiestelsel kan het toch niet zo zijn dat het nivo en de toetsing van opleidingen in het hoger onderwijs onder de maat is, en als het zo is dat die mening wel een onderdeel is geworden van de actuele angstcultuur, dan moeten instellingen voor hoger onderwijs die angstcultuur nu zelf doorbreken.
• Als docent vraag je je af welke werkprocessen je nu allemaal moet vastleggen en hoe je jezelf zover krijgt dat je dat ook gaat zien als iets van jezelf.
• Het is leuk om een visitatiecommissie te overtuigen van de kwaliteit van je opleiding, maar durf daarbij vooral ook eerlijk te zijn.
• Naarmate de docenten die afkomstig zijn uit de beroepspraktijk langer docent zijn, zie je bij hen een toename aan onderwijservaring, maar daar staat dan wel een afname van contact met het werkveld tegenover.

Spanning

Als alle vijfminuten-presentaties zijn geweest, maken we een nieuwe ronde, waarbij alle cursisten aangeven wat hen in de presentatie van één van de medecursisten is opgevallen of waar men een vraag of een opmerking bij wil plaatsen. Na een korte pauze krijgen dan de drie aanwezige docenten van de vorige drie bijeenkomsten de gelegenheid om ook kort te reageren op wat ze in het programmadeel vóór de pauze van ons hebben gehoord. Docenten Peter Kwikkers, Pieter Mostert en Paul van Deursen komen ieder tot een reactie vanuit hun eigen expertise, rondom de vier door hen geformuleerde vier items: low trust, stelsel, vastleggen en eerlijk. Genoemd wordt bijvoorbeeld dat er spanning bestaat tussen:

• Enerzijds Interne Kwaliteitszorg (audits) en anderzijds Externe Kwaliteitszorg (inspectie en NVAO);
• Enerzijds Verbeteren (overtuigen) en anderzijds Beoordelen (bewijzen);
• Enerzijds Interne Kwaliteitszorg en anderzijds Verbeteren;
• Enerzijds Externe Kwaliteitszorg en anderzijds Beoordelen.

Bovenstaande spanning leidt ertoe dat het hoger onderwijs steeds meer verkrampt. We zijn er niet over uit of die spanning op afzienbare termijn zal afnemen, of wellicht nog erger wordt. Het zou kunnen zijn dat de ‘ellende’ (want zo werd het genoemd) nog groter wordt als door de invoering van de ‘overheidsbekostiging op excellente kwaliteit van het hoger onderwijs’ de bestuurlijke druk in en op het onderwijs nog hoger wordt.

Werkprocesbeschrijving

Een ander item waarover in deze bijeenkomst wordt gesproken, is het vastleggen van bijvoorbeeld werkprocessen. Veel in het hoger onderwijs is niet vastgelegd. 

• Nog weinig kom je bijvoorbeeld opdrachtbeschrijvingen tegen van werkopdrachten waarmee docenten in onder andere onderwijsontwikkeling aan de slag gaan.
• Veel docenten hanteren een eigen lijst van inlevercriteria van opdrachten, terwijl je er ook voor zou kunnen kiezen om als opleiding één set inlevervoorwaarden voor opdrachten te produceren.
• Handleidingen voor studenten zijn vaak wel beschikbaar, maar waar zijn de handleidingen voor docenten?

Dat er nog meer op schrift kan worden vastgelegd in het hoger onderwijs, is duidelijk, maar waar ligt de grens van wat al dan niet tenminste moet worden vastgelegd?

“Weg met Prince II-modellen”, wordt geponeerd. Die zijn veel te gedetailleerd voor het onderwijs. Processen moeten op hoofdlijnen wèl worden beschreven. Binnen die beschreven werkprocessen moeten docenten dan hun professionele ruimte pakken. Je moet wel proberen om protocollen op schrift te zetten; niet te gedetailleerd, maar je moet wel netjes de dingen vastleggen.

Gespreksitems
Na een korte pauze resteert nog een groot aantal zaken die onze aandacht vragen in deze leergang. Een aantal zaken die vandaag nog de revue passeren, zijn bijvoorbeeld:

• Wàt moeten we doen en hóe moeten we het realiseren dat het eigenaarschap van diverse zaken weer terug wordt gegeven aan wie de ware eigenaar zijn van die zaak;
• Hoe borgen we in de volle breedte de kwaliteit van onderwijsactiviteiten die studenten buiten de hogeschool verrichten, bijvoorbeeld bij een stage of bij een studentenuitwisseling met een buitenlandse hogeschool of universiteit;
• Wanneer is sprake van ‘High Trust’ en ‘Low Trust’, en hoe ga je daar in die situatie mee om?
• Hoe voldoe je toch aan de ‘Body of Skills and Knowledge’ van de specifieke opleiding waarin de student afstudeert, als je het gegeven onderwijs vergaand hebt gedifferentieerd, tot soms op individueel studentnivo?

Gestapelde subjectiviteit
De laatste kwestie die we bespreken, betreft de hiërarchisch opeenvolgende vereisten die in het hoger onderwijs gelden voor wat betreft de kwaliteit waaraan het hoger onderwijs moet voldoen. Zo moet  het hoger onderwijs tenminste voldoen aan het gestelde in de ‘Wet op het Hoger Onderwijs en het Wetenschappelijk Onderzoek’ (WHW). Op grond van de inhoud van die Wet en daarbij uitgaande van wat nationaal en internationaal geldt als kwalitatief goed hoger onderwijs, hanteert de Nederlands-Vlaamse Accreditatie Organisatie (NVAO) haar NVAO-beoordelingskaders bij het beoordelen van instellingen en bij het accrediteren van opleidingen in het hoger onderwijs. De in het Nederlandse hoger onderwijs nog steeds functionerende Visiterende en Beoordelende Instanties (VBI) beoordelen de kwaliteit van de gevisiteerde opleidingen op grond van hun operationaliseringskaders, die zijn afgeleid van die NVAO-beoordelingskaders. En vervolgens gaan visitatiecommissieleden op grond van hun eigen referentiekaders op hun beurt nog weer aan de slag met hun eigen uitwerking van die operationaliseringskaders van de VBI’s. Zo stapelen de diverse opvattingen over kwaliteit van hoger onderwijs zich op en hebben opleidingen van hogescholen en universiteiten zich tot die  (hier en nu zo genoemde) ‘gestapelde subjectiviteit’ te verhouden, om uiteindelijk weer voor accreditatie in aanmerking te komen.

Bestuurlijk overleg
En als dat dan in een kritische context leidt tot onenigheid tussen twee of meer van bovenstaande partijen, kun je het maar beter niet op een juridische zaak laten aankomen, want uiteindelijk zal de rechter de gang van zaken slechts marginaal toetsen. Dan kun je beter als hogeschool een stap eerder in zogenoemd Bestuurlijk Overleg treden met de NVAO, om te bespreken op welke gronden de NVAO bijvoorbeeld in redelijkheid tot een goed oordeel heeft kunnen komen. En nog veel beter is het om in het stadium daarvóór met de visitatiecommissie het gesprek aan te gaan om te bespreken welke beoordelingscriteria visitatiepanelleden hebben aangelegd om tot een kwaliteitsoordeel over de opleiding te komen. Als dat niet meer kan op de visitatiedag zelf, zal dat in de fase moeten waarin het visitatierapport door de visitatiecommissie wordt geschreven. In zo’n geval zou het wel eens aanbeveling kunnen verdienen om in die fase een onafhankelijke derde partij in de onderhandelingen te betrekken, om neutraal in beeld te krijgen waar partijen elkaar beter zouden kunnen gaan verstaan inzake het geconstateerde verschil in visie en inzicht.