Ofslutende gearkomste fan 't Kristlik Frysk Selskip

Snein 30 desimber 2012 

Dûmny Hinne Wagenaar op 'e preekstoel en Gerrit Breteler sjongt

Mear as 100 jier bestean
Moarn hâldt it Kristlik Frysk Selskip (KFS) nei rom hûndert jier statutêr op te bestean. Mar wy binne bliid dat it wurk fan it KFS fuortset wurdt troch it nij Frysk Oekumenysk Platfoarm, dat wy al op 2 juni 2009 oprjochte hawwe: de 'Stifting Krúspunt'.

Utsetter fan it KFS
Hjoed komme sa'n hûndert belangstellenden byelkoar yn Glinstra State fan Burgum om ôfskied te nimmen fan har 104-jierrige organisaasje. It binne benammen belutsen leden fan it Kristlik Frysk Selskip en fierders bygelyks leden van de kriten fan it KFS en in tal stipers fan Krúspunt; ek Durkje en ik binne hjoed by dizze útsetter fan ús KFS.  

Frysk yn tsjerke wie de minsken in ôfgriis
It middeiprogramma begjint mei in feestlike byienkomst yn Glinstra State. Grytsje Kingma sjongt yn dit middeiprogramma in tal lieten fan Fedde Schurer en ek it 'Halleluja' fan Leonard Cohen.
KFS-foarsitter dr. Liuwe H. Westra sprekt de tiidrede út mei as bysûndere titel: 'Maya’s yn Fryslân: it Kristlik Frysk Selskip op de jongste dei'. Syn rede giet oer it 'Doe', oer it 'No' en oer de 'Takomst' fan de striid foar it Frysk yn tsjerke.
Fansels wurdt de kultuerskok fan de dûmny's Huismans en Wumkes neamd; oer de tiid mear as hûnderd jier lyn dat it Frysk yn tsjerke noch revolúsje, komeedzje en 'fjoer & wetter' wie; doe't it Frysk yn tsjerke de minsken noch in ôfgriis wie.

En hoe is it no?
No - mear as hûndert jier lyn - hawwe wy Fryske Bibels; ek al op it ynternet.
Wy hawwe al jierren lang in Frysk 'Lieteboek foar de tsjerken'.
No wurde de inisjativen fan it Kristlik Frysk Selskip oernommen troch Stifting Krúspunt, want der moat fansels in plak oerbliuwe dêr't it wurk fan it KFS troch giet, want wy libje noch altyd yn in wrâld fan striid foar it ferfryskjen van tsjerke, en ek fan ûnderwiis, polityk en media. Krúspunt stapt yn de wrâld fan it Frysk yn tsjerke; dat Frysk yn tsjerke ris fansels wurdt.

Yn de takomst sjen
Nei de ôfrûne ieu sjogge wy dat it mei it Frysk yn tsjerke net alhiel wurden is wat it wurde soe, mar mei Krúspunt is der no wol in kâns om mei it wurk fan it KFS troch te gean. Wy geane oer nei in nije wrâld, yn in nije tiid.
Dûmny Liuwe Westra:

• "Yn dy oare wrâld leit de takomst fan ús Friezen;
• Kommunikaasje moat net fan wurden wêze, mar fan minsken;
• Wy binne allegearre bern fan ien Heit;
• Sa't it no is, kin it net bliuwe!"

Pakesizzers 
Nei de lêzing fan KFS-foarsitter Westra sprekke twa pakesizzers fan dûmny Sipke Huismans.
"Us pake siet der faak neist", sa seit Sipke Huismans jr., en "myn pake soe der grif bliid mei wêze dat it KFS no omset wurdt yn Krúspunt".
Pakesizzer Dieuwke Rosalina Huismans slút ôf mei poëzy fan har pake Sipke: "De risping komt yn it Himelsk lân".

Histoaryske fiering
Letter op 'e middei geane wy nei de fesperfiering yn de Krústsjerke fan Burgum. Dizze tsjinst stiet ûnder lieding fan dûmny Hinne Wagenaar fan Jorwert. Marieke van der Meer is oargeliste en der wurdt songen troch it Dûbelkwartet ûnder lieding fan Teake Posthuma. Gerrit Breteler sjongt twa lieten mei Johan Bijhold op piano. De ieuwenâlde Krústsjerke fan Burgum sit grôtfol, want der is ek in grut tal Burgumers nei dizze histoaryske fiering kommen.
Wagenaar:

• "Frysk yn tsjerke? It moast net mâlder!;
• De Frysk-kristlike beweging hat hiel wat úteinset; wat is der in wurk ferset;
• Frysk yn tsjerke is gewoan wurden, mar noch net fansels;
• Wy moatte ús no ferhâlde ta oare tiden, dy fan de 21e ieu;
• De tsjerke en it Frysk sitte no yn in krisis, mar krisis kin ek in tiid fan genede wêze;
• Foar alles is in oere, sit net sa yn noed, haw wat mear betrouwen, der binne nije kânsen en útdagings;
• God is de Hoeder en dan kinne wy it loslitte, net te benaud, want God jout it ús;
• Ha betrouwen yn God en stek in ljocht oan yn it tsjuster."

Dat wy hilligje jo namme
Nei de meditaasje fan Hinne Wagenaar sjongt Gerrit Breteler "Foar alles is in oere, foar alles is in tiid".
De gebeden wurde ôfsluten mei it sjongen fan 'Us Heit': "God fan fier en hein ús Heit, wûnder heimnis is jo namme, grut yn krêft en hearlikheid, oant yn alle tiden. Amen".

Noch ien dei en dan is it oer mei it Kristlik Frysk Selskip.
Mar it wurk giet troch; 'oant yn alle tiden'.

"Lit jins wirk oan jins tsjinstfeinten sjoen wurde,

en jins hearlikheit oer hjar bern.

En de ljeaflikheit fan 'e Heare ús God mei oer ús wêze,

en bifêstigje it wirk fen ús hannen oan ús,

ja it wirk fen ús hannen, bifêstigje dat".

Ut Psalm 90: 16-17

Boarne: Bibel, oerset yn de Fryske tael, NBG 1943, Jongbloed Ljouwert

Stamppot Zelle in de kathedraal van Lollum

Vrijdag 17 december 2010

Terwijl we op de autoradio dreigende berichten horen over zwaar winterweer met ernstige verkeershinder (er staat in Flevoland een file van 53 kilometer) in het westen en het zuidwesten van Nederland, rijd ik met Durkje haar vader in het donker door een winters Fries landschap, over de landwegen van Franeker naar Lollum. We zijn op weg naar de “Katedraal fan'e Greidhoeke”, ofwel de “Grifformearde Tsjerke fan Lollum”, waar we vanavond zullen kunnen genieten van “Stamppot Zelle”. In deze markante kerk van Lollum aangekomen, ontmoeten we acteur Freark Smink, die ons vertelt dat we voor het theaterdiner worden verwacht in het dorpshuis van Lollum, een eindje terug in het dorp. Daar voegen we ons bij Durkje, haar moeder en Berinda. Rond 18.00 uur zit de grote zaal behoorlijk vol. We schuiven aan bij de lange tafels in de hiertoe omgetoverde eetzaal.

Initiator van dit Fries-culturele evenement dorpspredikant Liuwe Westra opent het programma. Hij vertelt dat maar liefst 130 gasten vanavond aanschuiven aan de maaltijd en dat er straks in de kerk nog veel meer mensen zullen komen om alleen de theatervoorstelling bij te wonen. Maar wij gaan hier eerst genieten – geheel in de culinaire stijl van wijlen dominee Zelle – van een buffet met bruine bonensoep, twee soorten stamppot, rookworst, gebakken spekjes, kruidige jus, met als nagerecht vier soorten kookpudding met een flinke schep slagroom erop. Want, zo vertelt Liuwe Westra, “Zelle hield van een goede maal van stamppot boerenkool, met pudding (in een visvormpje) als nagerecht”. De aanwezigen laten het zich allemaal goed smaken in een gezellige entourage aan de lange dinertafels.

Rond 20.00 uur zit de kerkzaal bomvol; zelfs enkele stoelen worden nog bijgeplaatst om iedereen een goede zitplaats te bieden rond het houten kerkpodium tussen de preekstoel en de kerkbanken. Onze gastheer dominee Westra heet iedereen hartelijk welkom en laat de voorstelling “Zelle” van start gaan. Dan volgt een schitterende voorstelling over de eigenaardige dominee Zelle, die in en rond Fryslân aanleiding heeft gegeven tot de meest fantastische verhalen, die tot op de dag van vandaag in Fryslân nog steeds de ronde doen. Tryater-acteur Freark Smink speelt Zelle (1907-1983). Smink kruipt in de huid van deze markante Leeuwarder, om te weten en te vertonen wat deze opvallende kanseltijger ons ook vandaag de dag nog heeft te zeggen.

De muzikale ondersteuning wordt verricht door de in Fryslân ook welbekende organist-componist Hoite Pruiksma. Hij bespeelt tussen de bedrijven door twee harmoniums, waaronder de “gereformeerde psalmenpomp”, een Liebig, die vroeger vooral voor huiselijk gebruik werd bespeeld. Natuurlijk passeren Zelles favoriete Psalm 42 (’t Hijgend hert der jacht ontkomen …) en het door Zelles moeder zo geliefde “De Heer is mijn Herder”. Maar niet alleen het muzikale talent van Pruiksma schittert; ook zijn acteertalenten komen aan bod in de uiteenlopende tegenspelers, die in dit stuk de revue passeren.

De materiaalverzameling en het vooronderzoek van Bearn Bilker en Freark Smink leiden ertoe dat hier en nu in het theaterlicht op het liturgisch centrum zichtbaar wordt wat enerzijds de triomfen en anderzijds ook de tragiek van deze buitengewone prediker zijn geweest. Vanzelfsprekend komen vanavond de verhalen op de bühne van Zelle, zoals bijvoorbeeld: zijn sportmentaliteit, het extreme eetgedrag, zijn wijze van communiceren, diens kanselboodschap over hel en verdoemenis, zijn zuinigheid, de wijze van “fraachleare” tijdens catechesatie, zijn stemvolume tijdens spraak en zang, zijn eigengereidheid omdat hij zich de wet niet liet voorschrijven, en zo rijgen de verhalen zich in de voorstelling aaneen. Het is schitterend om te zien hoe Freark Smink - samen met Hoite Pruiksma – steeds van vertel- en acteerperspectief wisselen. Uniek mooi zijn de snelle rol- met taalwisselingen, waar Zelle, zijn zorgbehoeftige moeder en de bezorgde buren zo snel in spelen en tegenspelen. Knap gedaan en voortdurend boeiend bovendien!

Na vanavond volgen nog negen vervolgvoorstellingen, waarvan de voorlaatste plaatsvindt in Rockanje, waar Zelle op latere leeftijd gemeentepredikant werd. Zelle preekte na zijn vertrek uit Rockanje veel in Fryslân, soms wel vijf keer op een zondag. ’s Zomers fietste hij dan wel in korte broek van dorpskerk naar dorpkerk, want – zo zou Zelle desgevraagd verklaren – “er staat nergens in de Bijbel dat God verbiedt dat je op zondag in je korte broek naar de kerk fietst”. Regisseur Hans Man in’t Veld droeg ertoe bij dat het een theatervoorstelling vol dramatiek is geworden, vol begrip en onbegrip, vol tragiek, maar ook humor. Voor de kijker is het een uitdaging om dwars door al die dramatische expressie heen iets van het ware karakter van deze buitengewone evangelist te vangen. En hoeveel zouden we daar niet van kunnen leren als wij - geholpen door deze voorstellingsoefening - proberen om in onze huidige tijd ook het ware gezicht en karakter te leren te verstaan van hedendaagse beroepsbeoefenaars, zoals bijvoorbeeld predikanten, politici, leraren, medici, ambtenaren, boeren, kunstenaars en captains of industry.

Jiergearkomsten 2010 fan Krúspunt & Kristlik Frysk Selskip

Sneon 29 maaie 2010

Yn de jiergearkomste fan it Kristlik Frysk Selskip (KFS) freegje de ferieningsleden hjoed om it Kristlik Frysk Selskip ankom jier noch net op te heffen. De nije Stifting Krúspunt is noch net folwoeksen en de Kriten binne noch net klear foar it opheffen fan it KFS. It bestjoer fan it Kristlik Frysk Selskip bringt de opheffing net yn stimming en it KFS sil nochris in jier foarút.

Om alve oere is it Reaklif by Warns it begjinpunt fan de spirituele kuier, organisearre troch de Stifting Krúspunt. Krúspunt is it yn 2009 oprjochte platfoarm foar Fryske oekumene en is bedoeld as de fuortsetter fan it wurk fan it mear as 100 jier âlde Kristlik Frysk Selskip. De dielnimmers fan de kuier rinne hjoed tusken de Gaasterlânske greiden fia Skarl nei de Johannes de Dopertsjerke fan Warns. Yn de tsjerke fertelt behearder G. Valk oer de skiednis fan de tsjerke en Hindrik van der Meer bespilet it oargel. Dan giet de kuier nei Laaksum om oer de Iselmardyk wer werom te gean nei it Reaklif.

As de kuierders oan it begjin fan ’e middei yn It Breahûs fan Balk oankomme, iepenet Eelke Goodyk hjir foar de 60 oanwêzigen de earste jiergearkomste fan stifting Krúspunt. De gearkomste begjint mei in meditatyf momint oer “Kuierje mei de Wêzer (God) oer de Slachtedyk”, fersoarge troch bestjoerder Tytsje Hibma. Foarsitter Liuwe Westra presintearret ek de oare bestjoerders fan Krúspunt: Piet Miedema, Douwe Gerbens, Toos Reichman en Warner Veltman.

Dêrnei wurdt de nije webside www.kruspunt.nl offisjeel presintearre en taljochte. In knap stik webwurk is dat fan de websidemakkers Arjen Miedema en Ben Akkerman. Op dizze webside stiet ek al it nije logo fan Krúspunt, dat it resultaat is fan in priisfraach ûnder studinten. De namme fan Matthijs Mol fan Nijegea wurdt bekend makke as priiswinner fan de logo-wedstriid en Matthijs Mol krijt fan de foarsitter de logo-priis útrikt. De sjuery priizget syn moai ûntwerp, dat it wêzen fan Krúspunt as Kristlik Frysk Moetingsplak sa goed sjen lit.

In part fan dizze gearkomste is de jierlikse ledegearkomste fan it Kristlik Frysk Selskip. It bestjoer freget oft de leden der al klear foar binne om it KFS op te heffen en oergean te litten nei de nije stifting Krúspunt. De leden binne noch net ta oan opheffen, sa blykt. Paul Hekstra en Durk van der Schaaf binne fan miening dat Krúspunt noch net de breedte fan it wurk fan it KFS hat. Thom Dijkstra sjocht wol de rykdom oan ynformaasje dy’t Krúspunt jout, mar mist yn Krúspunt noch it moetingsplak dat Krúspunt fral ek wêze wol en noch wurde moat. Pier Boonstra fan de Krite fan Burgum seit dat de Kriten fan Dokkum, Burgum en Bitgum der noch net klear foar binne. It bestjoer fan it KFS is dan sa wiis om it opheffingsútstel yn dizze jiergearkomste noch net yn stimming te bringen. Krúspunt moat noch wat folwoeksener wurde en dan sjogge wy ankom jier oft it KFS wol klear is om op te heffen om dan wol oer te gean nei Krúspunt. Kommende hjerst sil it bestjoer fan it KFS hjiroer yn berie mei har Kriten.

Healwei de middei wurdt wiksele fan lokaasje. Yn de Liudgertsjerke fan Balk folget dan de earste Krúspunt-lêzing, fersoarge troch Hinne Wagenaar, bestjoersadviseur fan Krúspunt. It tema fan dizze lêzing is “Liudger, in Fryske apostel?” Wagenaar warskôget yn it foar dat hy komme sil mei in krityske analyse fan de dieden fan dizze pryster, biskop en letter hillich ferklearre Liudger. Op grûn fan de relaasje fan Liudger mei syn famylje, mei de Fryske lannen en mei de Fryske taal besprekt Wagenaar de wize wêrop in misjonaris as Liudger omgie mei de Fryske taal en kultuer tidens it kerstenjen fan de ynwenners fan de âlde Fryske lannen fan Fryslân, Grinslân en Dútslân.

De earste jiergearkomste fan Krúspunt wurdt op passende wize ôfsletten mei in fesper, ûnder lieding fan Warner Veltman. Yn de fesper wurdt ek it Liudgerliet songen, yn de Fryske oersetting fan de ek oanwêzige Klaas Bruinsma:
"... Sa kinn’ wy as hy ek sjonge fan de Heilân fan de wrâld,
priizgje mei de harp en tonge,
Him dy’t ús foar ’t heil behâldt...”

Nei ôfrin fan dizze fesper kinne de oanwêzigen noch de mânske eksposysje oer Liudger van Douwe Gerbens besjen op de lange rigen panielen dy’t oan beide kanten fan de Liudgertsjerke opsteld binne. It bestjoer, de dielnimmende organisaasjes en de stipers fan Krúspunt sjogge werom op in tige moai programma fan dizze earste jiergearkomste fan de stichting Krúspunt.

Oude straatnaam weer terug in Stiens: Stienpaad

Donderdag 22 april 2010

Vorige week - op maandag 12 april 2010 - is in Stiens bij de start van de bouw van 17 appartementen en 6 patiowoningen de eerste paal geslagen door Gelly Visser, wethouder van de Gemeente Leeuwarderadeel. Deze 23 woningen worden gebouwd in de open ruimte, die wordt omsloten door de Skilwei, de Smelbrêge, de Wilsterstrjitte en de Ljurkstrjitte. Voor deze inbreidingslocatie - zoals dat momenteel heet - wordt in Stiens een nieuwe woonstraat met een oude straatnaam gecreëerd, onder de naam: Stienpaad. De Skilwei geeft straks toegang tot het Stienpaad.

Stienpaad is in Stiens geen nieuwe straatnaam, maar een oude naam van een voormalig straatje, dat op ongeveer dezelfde plaats heeft bestaan. Toen de (nu al weer afgebroken) winkel van Tabe de Vries hier werd gebouwd, is dit oude woonstraatje verdwenen. Er stonden vroeger een aantal woningen aan het oorspronkelijke Stienpaad.

Toen wij in 1992 in Stiens kwamen wonen, was op deze locatie aan de Skilwei nog de Kooistra Supermarkt gevestigd in het winkelpand dat voorheen van Tabe de Vries was. Ruim tien jaar geleden verplaatste de familie Kooistra deze supermarkt naar de nieuwbouwlocatie aan het Sint Vitusplein in Stiens, waar zij ruim tien jaar geleden verder ging onder de bedrijfsnaam van "C1000 Kooistra". Toen Kooistra het voormalige bedrijfspand verliet, nam de familie Westra (van het toen nog gelijknamige Stienser garagebedrijf) hun intrek in de bovenwoning met het eronder gelegen bedrijfspand. Daarna heeft Stichting Hulp Oost-Europa er nog enkele jaren een kringloopwinkel in gehad ten behoeve van de hulpverlening aan Roemenië. Na een lange periode van leegstand volgde sloop van dit grote pand.

Voor Wonen Noordwest Friesland is dit het eerste woningbouwproject in onze gemeente. De planvorming is in samenwerking met de Gemeente Leeuwarderadeel en met de lokale aannemer en initiatiefnemer Wally Kolthof van bouwbedrijf Kolthof tot stand gekomen. Stichting Palet uit Leeuwarden zal vanuit het nabijgelegen Stienser zorgcentrum Skilhiem voor de bewoners de behoefde zorg op maat gaan leveren. Het uitgangspunt hierbij is dat de bewoners zo lang mogelijk in hun eigen woning kunnen blijven wonen.

Als deze nieuwbouw volgens plan verloopt, zullen de 23 woningen aan het Stienser Stienpaad in april 2011 gereed zijn.

Krúspunt yn Jorwert oprjochte

Tiisdei 2 juny 2009

Wiep Koehoorn tekenet it karbrief, mei Paul Hekstra, Ellert Jongstra en Hinne Wagenaar

Jûn fûn yn ‘e âlde doarpstjerke fan Jorwert de feestlike oprjochtingsgearkomste plak fan Krúspunt, it nij Frysk Oekumenysk Platfoarm, fuortsetting van it wurk fan it Kristlik Frysk Selskip 1908-2008 (KFS).

Op inisjatyf fan de Rie fan Tsjerken yn Fryslân hawwe in grut tal organisaasjes dy’t harren rjochtsje op it befoarderjen en it brûken fan it Frysk yn tsjerke, yn earetsjinsten en dêrbûten yn 2008 in wurkgroep yn it libben roppen. Dizze tariedingsgroep moast der yn foarsjen dat der in nij Frysk Oekumenysk Platfoarm oprjochte wurde soe. Dat platfoarm bringt allerhanne ynformaasje en materiaal byinoar foar elkenien dy’t mear witte wol fan wat der allegearre beskikber is en dêrmei ek foar elk dy’t al it beskikber steld Frysktalig materiaal brûke wol yn en bûten tsjerke.

De mem fan in grut tal hjoeddeistige kristlik Fryske organisaasjes, it KFS, bliuwt noch in lyts tal jierren bestean om Krúspunt as in nij bern fan ‘e famylje grut te meitsjen. As Krúspunt har wurk as Frysk Oekumenysk Platfoarm goed opset hat, wurdt it mear as hûndert jier âlde KFS opheft. Krúspunt is de beëage organisaasje dy’t dan de eigentiidske fuortsetting wêze sil fan it KFS. It ynternet sil foar Krúspunt in wichtige wei wurde wêrmei't alle selsstannich bliuwende, dielnimmende Fryske organisaasjes harren ynformaasje en materiaal meiinoar wrâldkundig meitsje.

Yn it koar fan in folle Jorwerter tsjerke, yn it bywêzen fan notaris Van der Hem fan Jorwert is it karbrief fan Krúspunt op dizze Tredde Pinksterdei ûndertekene troch de fjouwer oprjochters fan Krúspunt: Ellert Jongstra fan it Ferbân fan Fryske Foargongers (FFF), Paul Hekstra fan it Project Hânsume Help, Wiep Koehoorn fan ’e Kristlik Fryske Folks Bibleteek (KFFB) en Hinne Wagenaar fan it KFS.

Nei it passearjen fan de notariële akte wurde de earste bestjoerders fan Krúspunt presintearre oan alle oanwêzigen. De bestjoerders binne Douwe Gerbens út namme fan ’e KFFB, Eelke Goodijk út namme fan ‘e Frysk Oekumenyske Wurkferbannen, Toos Reichman út namme fan ‘e Beriedsgroep Earetsjinst en Tsjerkemuzyk en Warner Veltman út namme fan it FFF. Foarsitter wurdt Liuwe Westra fan it KFS, skriuwer wurdt Tytsje Hibma fan ’e Yntertsjerklike Kommisje foar de Fryske Earetsjinst en ponghâlder wurdt Piet Miedema fan it KFS. Foarsitter Liuwe Westra sprekt nei de ûndertekening syn iepeningstaspraak út.

Nei it skoft fersoarget it Kwartettekoar fan Itens ûnder lieding fan Hindrik van der Meer in blier muzikaal programma as wie it in priuwerij fan allerhanne Frysktalige lieten om nei te harkjen en fral ek om mei te sjongen. Oan ’e ein fan ’e jûn gean de oanwêzigen alhiel optein werom nei hûs. In lyts tal giet yn de betide jûnskimer rinnendewei trocht de fjilden wer werom nei de auto. Hja rinne werom nei de tsjerke fan Leons, dêr’t in grut tal fan de dielnimmers oan it begjin fan de jûn als pylgers oer in part fan it Fryske Jabikspaad rûn fan Leons nei dizze tige slagge oprjochtingsgearkomste fan Krúspunt, yn ’e tsjerke fan Jorwert.

(foto: Pastoar Jan Romkes van der Wal fan Boalsert)