Feestbanket voor tien jaar Túnmanswente in Koarnjum

Woensdag 16 oktober 2019

Draaiend rad bij het jubileumfeest van de Túnmanswente in Koarnjum

10-jarig jubileum
Het is inmiddels al weer tien jaar geleden dat de Túnmanswente in het Friese Koarnjum haar deuren opende (in 2009).
Het huis naast Martenastate moest vooraf flink worden verbouwd, maar het restaurant, het Bêd & Brochje (B&B), de winkel en ook de theetuin waren op een gegeven moment klaar voor het publiek.
In die afgelopen tien jaren is er van alles gedaan in de Túnmanswente. Zo werd er geleerd door bijvoorbeeld studenten van het Friesland College en van Nordwin College, werd er gelogeerd, gegeten, gedronken en vergaderd door allerlei gasten, en werden hier ook huwelijken gesloten.

4-gangen banket
Dit tienjarig bestaan is een goede reden voor een jubileumfeest. Het plan werd opgevat om een smakelijke en gezellige avond te organiseren, en om daarin de studenten van de opleiding 'Fastservice & Catering' van het Friesland College uit te nodigen om voor deze avond een feestelijk viergangen banket te organiseren.
Dat plan werd op de kaart gezet, en zo kregen we een uitnodiging om dit heuglijke jubileumfeest vanavond met vele andere genodigden mee te vieren.
Als de vrijwilligers van de Túnmanswente samen met zoveel studenten van het Friesland College er alles aan doen om er een smaakvolle avond van te maken, kunnen wij niet achterblijven, dus Durkje en ik zijn vanavond te gast bij het jubileum van de Túnmanswente.

Binnen en buiten feest
Bij aankomst bij de Túnmanswente valt ons de grote witte feesttent op, die tegen deze mooie accommodatie aan is geplaatst. Hier worden alle feestgangers met een welkomstdrankje ontvangen, en kunnen we buiten en/of binnen elkaar ontmoeten.
Tussen half zes en zes uur zijn de meesten van de tientallen gasten wel gearriveerd, worden we allen welkom geheten en wordt uitgelegd wat op hoofdlijnen het programma van deze feestelijke avond is.
Daarna kunnen buiten in de tent en binnen in de winkel achtereenvolgens de vier gerechten van het viergangenmenu worden afgehaald, om daar binnen of buiten van te genieten.
Tussen de maaltijdgangen door worden lootjes verkocht, en vallen er in de feesttent allerhande gesponsorde prijzen te winnen bij het Rad van Fortuin.

Culinair en muzikaal feest
De opzet van dit lopend banket maakt dat mensen elkaar binnen en buiten gemakkelijk kunnen ontmoeten, en de combinatie van heerlijke maaltijdcomponenten, de enthousiaste bediening door studenten en vrijwilligers, de muziek van de jazzband binnen en de vrolijke sfeer die onder de genodigden heerst, maken dat het een geslaagde feestavond wordt.
Chapeau voor alle vrijwilligers en studenten, die een belangrijke bijdrage hebben geleverd aan het welslagen van deze mooie avond in de Túnmanswente van Koarnjum.

Dêr wie nûmer 39 al

Dinsdag 15 oktober 2019

Passie voor boeken
Als kind werd ik vroeger al getriggerd door de boeken die ik aantrof bij de grootouders van beide zijden. Mijn grootouders van vaders zijde op de boerderij op Nieuwe-Bildtdijk kochten hun boeken op de markt. Als 'pake' naar de veemarkt in Leeuwarden ging, nam hij de boeken mee die zij hadden gelezen, en ruilde die in op de volgende te lezen boeken die hij op de vrijdagmarkt in Leeuwarden kocht. Eén boek werd nooit ingeruild, namelijk het dikke boek over de 'Vaderlandsche Geschiedenis der Lage Landen', het lijvig boekwerk dat ik later kreeg, en het met grote interesse als lagere schoolkind geheel las.
Mijn andere grootouders van moeder zijde, uit Oude-Bildtzijl, hadden op de overloop van hun woning een lange, lage boekenkast staan, die vol stond met boeken. Zij waren lid van de KFFB, de Kristlik Fryske Folksbibleteek, en kregen daarvan elk jaar een aantal Friese boeken, veelal romans. Jaren later kreeg ik een deel van die serie van mijn grootouders, en ik heb ze altijd goed bewaard.

Besturen en verzamelen
Vele jaren later - toen wij na 13 jaar Groningen en Hoogeveen weer terug kwamen wonen in Fryslân - werd ik benaderd door een bestuurslid van het verenigingsbestuur van de KFFB met het verzoek of ik bestuurslid zou willen worden van deze christelijke Friese boekenclub. Na eens een bestuursvergadering te hebben bijgewoond, stemde ik in met dat verzoek, en ben vanaf dat moment jaren lid geweest van het KFFB-bestuur, waarvan een aantal jaren vice-voorzitter van het KFFB-bestuur.
In die bestuursjaren groeide mijn interesse verder in het werk van de KFFB, en besloot ik in de aanloop naar het 75e bestaansjaar zoveel mogelijk KFFB-boeken te verzamelen.
In het begin verliep het verzamelen nog vlot, maar zoals bij veel verzamelingen het geval is, is het altijd lastig om net ook die laatste exemplaren van het hele boekenfonds van deze Friese uitgeverij te verkrijgen.

It lêste boek
In de maand mei van dit jaar (2019) werd ik benaderd door KFFB-bestuurslid Martsje de Jong, die mij vertelde dat ze als redacteur van de Friestalige literatuurkrant van de KFFB - 'De Fleanende Krie' - graag eens langs wilde komen voor een interview, omdat het bestuur in de veronderstelling was dat ik de enige persoon zou zijn die alle 500 boeken van de KFFB in bezit zou hebben.
Naar aanleiding van het feit dat de KFFB het plan heeft opgevat om een aantal van die KFFB-boeken opnieuw uit te gaan geven - maar dan als e-book - wilde het bestuur graag een interview met mij om over mij en mijn KFFB-verzameling een artikel in deze Friese literatuurkrant van de KFFB te publiceren.
Toen ik vertelde dat ik nog wel één KFFB-boek moest zien toe te voegen aan mijn KFFB-collectie om het aantal van 500 exemplaren te voltooien, was dat geen probleem, maar werd dat als een uitdaging gezien, want wellicht zou dat artikel ertoe kunnen leiden dat iemand mij dat ene ontbrekende boek nog zou willen schenken, teneinde de hele collectie compleet te krijgen. De Fleanende Krie wordt namelijk verspreid onder alle leden van deze Friese boekenclub, dus de kans zou reëel zijn dat er tenminste nog één lid zou zijn die er welwillend aan zou willen meewerken, om tenminste op één plek in Fryslân de gehele collectie van alle 500 KFFB-boeken compleet te maken.

Interview 1: Zoeken
Zo gezegd, zo gedaan. Het interview werd gehouden in de maand mei 2019, en aanvang juni 2019 verscheen het 'Maaie 2019-nûmer fan De Fleanende Krie" met daarin het verslag van genoemd interview.
In dat interviewverslag doet de redactrice een oproep om het ontbrekende KFFB-boek mij aan te bieden, teneinde de collectie te completeren.
En toen was het afwachten of er iemand zou reageren met de mededeling dat hij of zij in het bezit is van KFFB-boek-nummer 39.

Interview 2: Gevonden
Al enkele weken na publicatie meldde zich een lezer van 'De Fleanende Krie' zich bij me, met de mededeling dat hij in het bezit was van KFFB-boek met volgnummer 39. Al snel gaf Andries Hibma - want zo heet deze mede-boekenverzamelaar - aan dat hij me dat laatste boek voor mijn KFFB-collectie zou toezenden, om daarmee ons gestelde doel van een complete KFFB-collectie te behalen. Wat we hoopten, werd bewaarheid, met als gevolg dat ik de KFFB-boekencollectie nu geheel compleet heb, waarmee we kunnen stellen dat de hele collectie in elk geval op één plek compleet is.
KFFB-redactrice Martsje de Jong wilde - enthousiast als altijd - weer bij me langs komen, en Andries Hibma nodigden we daarbij uit, want van dit heuglijke feit moest sowieso een mooi resultaat-artikel in de volgende krant (De Fleanende Krie) worden gepubliceerd. Van de officiële aanbieding van dit bij mij tot voor kort nog ontbrekende boek nummer 39 door Andries aan mij werd een foto gemaakt, en in inmiddels staat in het september 2019-nummer van De Fleanende Krie het artikel, waarin de Krie-lezers kunnen zien dat we met zijn allen hebben bereikt dat de hele collectie van ruim 500 boeken compleet is.
Dat artikel op pagina 9 van de Friese literatuurkrant 'De Fleanende Krie' staat hierboven afgebeeld.
Als je met de muis op die afbeelding van die krantenpagina klikt, verschijnt het artikel groter op je beeldscherm, hetgeen het lezen van bovenstaand artikel vergemakkelijkt.

Levendige dorpen tussen historische verbindingen, kloosterkerken en karakteristiek open weidelandschap

Zondag 13 oktober 2019

Bij de kloosterkerk met vrijstaande toren van Garmerwolde

Groningen Loopt
Van Sinterklaas kreeg ik op Pakjesavond van 5 december 2015 de wandelgids 'Langs dorpen rondom de stad Groningen'. Deze verzamelbundel bevat 7 wandelroutes, waarmee je de provincie Groningen in al zijn veelzijdigheid kunt ontdekken. Zo'n verzamelbundel biedt derhalve een goed vertrekpunt om te genieten van hetgeen deze provincie heeft te bieden.
De 7 routes variëren in lengte van 17 tot 30 kilometer. Helaas zijn de routes niet bewegwijzerd, maar met de routebeschrijving en de ingetekende route op de streekkaart kom je letterlijk en figuurlijk een heel eind. Voor wie meer informatie over de routes wenst, bestaat de mogelijkheid om de bijbehorende website te raadplegen.
Deze routes van 'Groningen loopt' zijn het resultaat van een samenwerkingsproject van de Vereniging Groninger Dorpen met dorpen en ondernemers.

Route Noord 12: Levendige dorpen tussen historische verbindingen, kloosterkerken en karakteristiek open weidelandschap
Vandaag wandelen Durkje en ik 'Levendige dorpen tussen historische verbindingen, kloosterkerken en karakteristiek open weidelandschap', de twaalfde Noord-route van deze wandelgids, over een afstand van circa 22,5 kilometer.
Een deel van de route wandel je over oude verbindingsroutes tussen Groninger dorpen. In enkele van die dorpen passeer je eeuwenoude kerken, waarvan een aantal voormalige kloosterkerken zijn.

Van Feinsum naar Noorddijk
We vertrekken om 8.15 uur uit Feinsum en staan dan om 9.20 uur bij de Stefanuskerk van Noorddijk. Dit is het start- en eindpunt van deze route.
Als we vertrekken, is het 12 graden Celsius, en de temperatuur loopt vandaag op naar 19 graden Celsius. In de vroege ochtend is het Groninger landschap nog gehuld in een lichte mist, die rond het middaguur vrijwel is verdwenen, nadat de zon heel af en toe iets van haar schijnsel heeft laten zien, en de windsnelheid is veranderd van bijna windstil naar een stevige bries. Aan het begin van de middag deelt het weer enkele malen een plaagstootje uit met een terugkerende lichte regenbui.

De Stefanuskerk van Noorddijk
Als we bij het parkeerterrein arriveren tegenover de Stefanuskerk van Noorddijk, worden we door een enthousiast zwaaiende man in zwarte overjas hartelijk begroet. Omdat de kerkdeur van de 13e eeuwse Stefanuskerk open staat, vermoeden we dat het de predikant van deze kerk is, maar als we zien dat hij met een mede-voetganger naar het Bevrijdingsbos wandelt, twijfelen we aan onze eerste indruk.
Vanaf de parkeerplaats lopen we naar de Stefanuskerk, en gaan naar binnen. Daar ontmoeten we de koster en de ouderlinge van dienst, die ons vertellen dat hier straks de kerkdienst zal aanvangen, en dat het een feestelijke dienst zal zijn, omdat er gedoopt zal worden in deze viering.
We bekijken het interieur van deze buitengewoon mooie oude dorpskerk, en dan nemen we afscheid van onze gastvrouw en gastheer.
Buiten ontmoeten we de twee heren weer, die we zojuist naar het Bevrijdingsbos zagen wandelen. De man in de zwarte overjas blijkt inderdaad de plaatselijke predikant te zijn. Dominee Jan Wilts vertelt ons een en ander over deze kerkelijke gemeente, en dan gaat hij de kerk binnen, om daar straks voor te gaan in de doopdienst.

Bevrijdingsbos en Eemskanaal
Wij verlaten voorbij de Stefanuskerk de doorgaande weg, om dan naar en langs het Bevrijdingsbos te wandelen, het bosperceel waarmee de Canadese bevrijders van de Tweede Wereldoorlog worden geëerd.
Verderop lopen we Noorddijk uit, en dan zijn we inmiddels aan de oostzijde van de stad Groningen gearriveerd. Langs de oostzijde van de stad lopen we naar de Rijksweg tussen Groningen en Delfzijl, die we oversteken. Direct daarna steken we het Damsterdiep over, en dan gaan we tot aan de brug over het Eemskanaal, waarmee je het kanaal kunt oversteken om naar Meerstad te gaan, waar Jan Wijbe & Gaby wonen.
Langs het Eemskanaal wandelen we naar het oosten, totdat we vlak vóór de grote rioolwaterzuiveringsinstallatie niet verder over de Eemskanaaldijk mogen lopen wegens een afsluiting voor alle verkeer. Daarom lopen we iets noordelijker over een parallelweg in dezelfde richting.

De kloosterkerk van Garmerwolde
Verderop steken we de (vroeg)middeleeuwse waterverbinding van het Damsterdiep (tussen Groningen en Dollard) weer over, en dan wandelen we over de oude Rijksweg het dorp Garmerwolde binnen.
Ter hoogte van de oude molenruïne en het dorpscafé steken we de Rijksweg Groningen-Delfzijl over, om vervolgens aan de andere zijde van de Rijksweg de rest van het dorp Garmerwolde te doorkruisen.
Net voordat we Garmerwolde verlaten, passeren we de oude kloosterkerk van Garmerwolde. Van deze grote dorpskerk is nog slechts het in steen overwelfde koor en het dwarspand behouden gebleven. De kerk is rijk gedetailleerd in 13e-eeuwse romano-gotische stijl. Ernaast staat een vrijstaande zware klokkentoren. Het terrein is momenteel bouwterrein. Op verschillende plekken wordt gebouwd en verbouwd, en het torengebouw staat in de steigers.

Ten Boer
Voorbij Garmerwolde gaan we de Stadsweg op; een wandel- en fietspad dat sinds de Middeleeuwen een handelsroute is tussen de stad Groningen en andere Hanzesteden, zelfs tot ver in Letland en Litouwen. Momenteel is het een zogenoemd 'doorfietspad', een soort snelweg voor fietsers.
Als we het Ten Boersterbos bereiken, gaan we het bosperceel in, om door dit dorpsbos naar het centrum van Ten Boer te lopen. We zijn nu ongeveer op de helft van onze dagmars, en omdat we nog geen geopende horecagelegenheid onderweg hebben gezien, maken we van de gastvrijheid van het woonzorgcentrum Bloemhof gebruik om binnen naar het toilet te gaan, en buiten op een bankje onder een balkon een aanslag te doen op ons lunchpakket.
Over de N993 verlaten we Ten Boer. We passeren een prachtig huis in gele herfsttooi, geheel passend bij de tijd van het jaar.

Langs de Boersterweg tussen Ten Boer en Sint Annen

De kloosterkerk van Thesinge
Verderop buigen we over een betonpad af in zuidwestelijke richting. Op deze Thesingerlaan, die verderop overgaat in de Molenweg, worden we geplaagd door de eerste motregen. Vlak voordat we bij het dorp Thesinge arriveren, wordt de regen toch iets te gortig, en gebruiken we onze paraplu's om beschut tegen de lichte regen en de aanwakkerende wind toch nog droog en beschut Thesinge in te lopen. We schuilen even onder de omloop van de stellingmolen Germania (1852) van Thesinge.
Verderop in het dorp komen we bij de oude kloosterkerk van Thesinge, waarin we in februari 2015 al eens een concert van singer-songwriter Roon Staal bijwoonden.
De kerk is gesloten, maar in het baarhuisje naast de kerk kunnen we wel de geëxposeerde stenen sarcofaagdeksels bezichtigen.
Buiten Thesinge gaan we over een smal schelpenpad langs een vaart, tot aan de N46, de Eemshavenweg. Van daar af gaan we via een parallelle weg weer richting Thesinge terug.

Terug naar het begin
Daar aangekomen, gaan we Thesinge niet weer in, maar lopen we over de Lageweg weer terug richting Garmerwolde. Zo ongeveer halverwege tussen Thesinge en Garmerwolde is de weg opgebroken. Net voorbij die wegwerkzaamheden nemen we het Boer Goensepad.
Nadat we aan dat pad ook de Noordermolen zijn gepasseerd, volgen we het Elemapad, terug naar de Stefanuskerk van Noorddijk.
Met de auto rijden we daarna van Noorddijk naar Meerstad, waar we op bezoek gaan bij Gaby & Jan Wijbe. Jan Wijbe & Baukje arriveren daar later, nadat ze zojuist met zo'n 23.000 andere sportievelingen de '4 Mijlen van Groningen' hebben gerend, van Haren naar Groningen.
Op de terugweg gaan we nog langs mim, om met haar samen de avondmaaltijd te eten. En zo komen we aan het begin van de avond weer terug in een inmiddels stormachtig Feinsum, terugblikkend op een mooie herfstdag.

De Wondere Weg

Zaterdag 12 oktober 2019

Cover van 'De Wondere Weg'

Dagboek van pelgrim Marlies
Op 18 april 2010 verlaat Marlies van der Steeg haar woning in Amsterdam om voor een goed doel de pelgrimstocht naar het Spaanse bedevaartsoord Santiago de Compostela te maken.
Ze wandelt ruim 3.000 kilometer in vier en een halve maand, door Nederland, België, Frankrijk en Spanje, om uiteindelijk bij het graf van Sint Jacobus aan te komen in de kathedraal aan het grote plein in Santiago de Compostela.
Het wordt een tocht vol avontuur, met 3.077 kilometer aan verhalen. Verhalen over dagen van regen, en weken van zonneschijn; over geile boertjes in de Montes de Léon en voorbindlullen in Villar de Mazarife; over vallen en weer opstaan; over slapen bij de daklozenopvang in Paray-le-Monial en in pipowagens in Marcigny.
Over haar bijzondere pelgrimage schrijft ze het boek 'De Wondere Weg'. Dat boek (2011) krijgt als passende ondertitel: 'Dagboek van een pelgrim'.

De Wondere Weg van een pelgrim
Marlies neemt de lezer met haar beeldende schrijfstijl mee in haar belevenissen tijdens deze eeuwenoude bedevaartstocht, en laat een wereld zien van prachtige vergezichten, kleine uitgestorven dorpjes, grote schreeuwerige steden en hoge bergtoppen, die met zo'n 16 kilo op de rug moeten worden beklommen.
Ze vertelt hoe de tocht haar pas diep, spiritueel raakt als je al bijna 2.700 kilometer heeft gewandeld, en hoe ze vriendschap sluit met een grote zwarte hond op een bergtop boven de Franse Loire, en met een jongetje van ongeveer twee jaar oud, die haar een stukje chips aanbiedt in de kroeg. Ze beschrijft het verdwalen en het hervinden; de diepte- en ook de hoogtepunten. Maar vooral verhaalt ze over de vele engeltjes en de wondertjes op haar weg; vandaar de titel: "De Wondere Weg'.
Veel dagboekverhalen worden afgesloten met de vermelding van het menu van het avondeten, en een korte aanduiding van de overnachtingsaccommodatie.
Haar enthousiasme voor deze pelgrimstocht spat van elke pagina af, en de 30.000 euro die haar pelgrimstocht oplevert voor de 'Doe Een Wens Stichting Nederland' is een grote kers op de prachtige taart die haar voettocht is geworden.

Iets afsluiten biedt altijd ruimte voor iets nieuws,

en dat is eigenlijk wel zo gaaf. (Marlies, 2010)

Dag-citaat Nederland

•   3 - Die verrekte schelp, die gunt me ook geen geheimen!
•   3 - Ik vind het fijn onder woorden te brengen waarom ik dit nu eigenlijk doe en wat ik eruit denk te halen.
•   4 - Samen lopen is leuker dan alleen.
•   4 - Hoe heerlijk is dit pelgrimsleven!
•   6 - Soms kom je erachter dat je iets te enthousiast bent.
•   9 - Heerlijke gesprekjes door herkenning van mijn schelp.
• 10 - Opeens loop ik op een eeuwenoud pad dwars door Europa.

Dag-citaat België

• 12 - En de dag is met name fantastisch door de ontmoetingen.
• 12 - En wat zijn mensen toch lief. Allemaal!
• 17 - We zijn pelgrim geworden.
• 17 - Afscheid nemen van een mede-pelgrim, ik zal eraan moeten wennen, want het valt nog echt niet mee.
• 18 - On-pelgrimachtig gedrag wordt subiet afgestraft!
• 18 - Volgende keer als ik reserveer misschien toch ook even de prijs vragen.
• 19 - Een stel vraagt mij heel serieus of ik voor hen wil bidden als ik in Santiago aankom, wat ik natuurlijk plechtig beloof.
• 19 - Het regent engeltjes hier in België!
• 19 - Gezellig man. Dat pelgrimeren, het bevalt me wel!

Vandaag Frankrijk binnengelopen!

Mijn ode aan de Belgen ... Schattekes zijn het en ik ga ze missen.

Dag-citaat Frankrijk

• 24 - Volgens mij komt het gewoon altijd goed, tot nu toe is het tegendeel nog lang niet bewezen!
• 25 - Al die pelgrims naar Santiago, het is één grote inteelt!
• 27 - En dat was toch met name het idee van deze reis? Genieten met volle teugen.
• 29 - Die grote rugzakken werken als magie!
• 30 - Hoe meer je denkt aan de pijn die je hebt, hoe meer pijn je hebt.
• 30 - Hoe meer je aan je voeten, tenen, eelt, blaren prutst, hoe meer pijn je krijgt. Afblijven dus!
• 30 - Op plekken waar de route voor zich spreekt, staat er om de meter een paaltje met een rood-witte markering; maar op het moment dat je uit vijf verschillende weggetjes kunt kiezen, is dat bloody teken nergens te bekennen. Irritant!
• 36 - Intussen maakt deze ontmoeting me alleen maar dankbaarder voor alles wat ik ervaar.
• 41 - Hoger dan hoger gespannen verwachtingen, die kun je maar beter thuislaten.
• 42 - Een joekel van een mijlpaal: ik heb 1.000 kilometer in de benen!
• 44 - Snap er niets van. Deze gastvrijheid, het blinde vertrouwen, de vriendelijkheid en alle moeite die deze mannen voor me doen: opnieuw een cadeau.
• 45 - Jammere is dat die heuvels hier wel zo in elkaar zitten dat er na elke klim ook weer een daling komt; zo flauw...
• 45 - Mijn benen doen pijn, mijn knieën zijn weer opgezwollen, het regent pijpenstelen, de vliegen hebben me lekgeprikt, maar ik zit droog, en warm en voel me op en top pelgrim. Dit is het onverwachte en het bewijs dat het altijd allemaal goedkomt.
• 49 - Hoe fantastisch is dit pelgrimsleven waar je de ene dag leeft als een dakloze en de volgende dag als koning in Frankrijk.
• 53 - Als ik snel rust 's ochtends, dan heb ik een zwaardere dag. Als ik het goed kan timen, rust ik pas voor het eerst als ik zo'n beetje op de helft van mijn dag zit. Na de rust ben ik namelijk bijna altijd mijn ritme kwijt en valt de rest van de dag me zwaarder.
• 55 - Het wordt me maar weer eens compleet duidelijk: elke dag dat ik aan de wandel ben is simpelweg een cadeautje. Me druk maken over wat er allemaal kan gebeuren, het heeft gewoon geen nut.
• 57 - Vanavond drink ik een wijntje ... op pelgrim zijn en op de zon!
• 58 - Ik heb 34 kilometer gewandeld en ik ben op.
• 58 - Een waardeloze dag die dan weer heerlijk eindigt. Zo fijn...
• 61 - Ik ben in Zuid-Frankrijk, en je merkt het aan alles, alles is anders. Maar anders is echt zo gek nog niet...
• 69 - Conques. Het is hier fantastisch!
• 75 - Pelgrim zijn, dat komt wel weer!
• 75 - Dat pelgrimeren, het blijkt zo eenvoudig nog niet!
• 76 - Je ontmoet nogal wat mensen als je zo een tijdje onderweg bent.
• 83 - Positiviteit is geboden.
• 83 - De Chemin zorgt toch wel echt telkens weer voor prachtige engeltjes op mijn pad!
• 88 - De Pyreneeën... Wat kijk ik hier al lang naar uit, wat heb ik erop gewacht deze bergen te kunnen aanschouwen en hier zijn ze dan opeens. Wat een kick!
• 88 - En ineens realiseer ik me weer wat een geluksvogel ik ben.

Al lopende maak je de weg.

(Antonio Machado)

Dag-citaat Spanje

•   90 - Ik ben keihard in Spanje!
•   94 - Ik krijg bergen energie van deze engeltjes hier op mijn Camino.
•   95 - Fuente del Vino: de enige fontein ter wereld die in plaats van water wijn schenkt!
•   97 - Wat echt heel tof is aan het wandelen van deze Camino, is hoe internationaal het is.
• 102 - Ik kan er niet over uit hoe prachtig het hier is. Alsof ik verliefd ben. Verliefd op dit oude klooster, verliefd op de Camino.
• 103 - Elke dag, elke minuut, wil ik alleen wandelen, zodat elke dag en elke minuut van mij is en niet van anderen.
• 108 - Het komt allemaal wel goed. Ik voel het gewoon. De Camino zorgt voor me.
• 114 - Iedereen die hier wandelt, betreedt de hemel op een andere manier.
• 114 - De pelgrimstocht is goud en hij vindt het hier heerlijk.
• 118 - Pelgrims begroeten me stuk voor stuk en ik voel me onderdeel van deze prachtige bedevaartstocht. Ik mag hier toch maar mooi rondlopen, op een pad dat al duizenden jaren bestaat en ik neem het er nog even van.

Santiago de Compostela: Daar staat ie dan. De kathedraal.

Door naar Finisterre

• 120 - Ik voel me een absolute buitenstaander.
• 123 - Leuk was gewoon keihard alles!
• 123 - Ik ben aan het einde van de wereld! Ik heb het gehaald!
• 123 - Mijn Camino, die voor altijd in mijn hart zit en die ik nooit meer vergeet. Het was een waanzinnig avontuur.

Weer terug in Santiago de Compostela

• 125 - Weer zo'n leuke verrassing.
• 125 - Soms kun je het gewoon niet helemaal zo krijgen als je bedacht had en dat geeft ook niet.

Harm Wijbenga exposeert in De Hege Stins

Vrijdag 11 oktober 2019

Boomschilderij van Harm Wijbenga

Wonen, werken en exposeren in Stiens
In de maanden september en oktober van 2019 exposeert kunstenaar Harm Wijbenga enkele van zijn kunstwerken in de ontvangsthal van De Hege Stins in Stiens.
Harm Wijbenga (58 jaar) werkt als zelfstandig uitvoerder van allerlei soorten bouwklussen in en om huis. Hij woont nu bijna een jaar in het voormalige gemeentehuis van de voormalige gemeente Leeuwardaradeel te Stiens. In deze woon-werklocatie heeft hij veel ruimte voor zijn hobby van creatief bezig zijn, en dan voornamelijk om daar te schilderen.
Zo'n tien jaar geleden is Harm tijdens een therapie begonnen met het creëren van kunst. Dat had zo'n goede uitwerking op zijn gemoedsrust dat hij daar tot op de dag van vandaag mee door is gegaan.
Een aantal jaren geleden begon Wijbenga bomen te schilderen met behulp van injectiespuiten. Daarbij spuit hij de verf door de naald op de ondergrond, waarmee hij die bomen een driedimensionale uitstraling geeft. Volgens Harm is hij de enige kunstschilder die op deze manier schildert.

Bomen met een betekenis
Bomen hebben voor Harm Wijbenga een speciale betekenis, vandaar dat hij ze schildert.
Zo heeft bijvoorbeeld de 'levensboom' een lange geschiedenis, en heeft die voor veel mensen een belangrijke betekenis. Ook als je niet een bepaald geloof aanhangt, blijft de levensboom symbool staan voor het leven zelf. De levensboom staat symbool voor groei en ontwikkeling, voor vruchtbaarheid, onsterfelijkheid en genezing.
Net als de boom hebben ook wij allemaal te maken met verschillende seizoenen. Wij kennen ook bepaalde momenten en perioden in ons leven, zoals het ontluiken van de lente, het groeien en bloeien van de zomer, van de pittige stormen zoals in de herfst, en zo kent ons leven ook perioden van rust, zoals in de winter. Bomen staan zo symbool voor het leven.

Hoe kunnen we studentenbetrokkenheid bij kwaliteitszorg vergroten?

Donderdag 10 oktober 2019

Zo'n 60 stakeholders nemen deel aan de NNK-sessie van het Platform HBO

Studentenbetrokkenheid op kwaliteit van hoger onderwijs

Formeel is de betrokkenheid van studenten in het hoger onderwijs in de afgelopen jaren verstevigd, doordat de Opleidingscommissies een stevige, wettelijk verankerde rol in de kwaliteitszorg hebben gekregen. En bij visitatie is er nu het studentenhoofdstuk als onderdeel van de zelfevaluatie en hebben studenten een belangrijke(?) rol in het visitatiepanel.

•     Hoe heeft studentenbetrokkenheid bij kwaliteitszorg vorm gekregen?
•        Hoe kunnen we studentenbetrokkenheid bij kwaliteitszorg vergroten?

Over deze twee werkvragen komen de leden en andere genodigden van het Platform HBO van het Nederlands Netwerk voor Kwaliteitsmanagement vandaag bijeen in het Cursus- en Vergadercentrum Domstad te Utrecht.

Niet óver, maar praten mèt studenten
Aan de hand van drie presentaties willen de inleiders vandaag niet alleen hun eigen ervaringen delen, maar ook met ons van gedachten wisselen over hoe we kunnen komen tot echte en effectieve betrokkenheid van studenten bij de kwaliteitszorg van opleidingen en instellingen in het hoger onderwijs. Daarbij hoort dat we niet alleen over studenten spreken, maar hen nadrukkelijk ook zelf aan het woord laten. Dat gebeurt bij de presentaties, en we verwelkomen vandaag ook de studenten die deelnemen aan deze bijeenkomst.

Introductie op het thema

De deelnemers worden bij aanvang van deze netwerkbijeenkomst welkom geheten door Frits Kamps, die samen met Saar Wismans het programma van vandaag voorbereidde. Hij introduceert kort het thema en de sprekers van deze bijeenkomst.

Studentenbetrokkenheid en accreditatie
De eerste presentatie wordt verzorgd door Paul Thijssen, directeur van het evaluatiebureau Netherlands Quality Agency (NQA). De titel van zijn presentatie luidt: ‘Studentenbetrokkenheid en accreditatie’.

Paul Thijssen van NQA

Thijssen gaat onder andere in op de ervaringen met het studentenhoofdstuk in zelfevaluatierapporten van opleidingen, met betrekking tot de visitaties die tot nu toe hebben plaatsgevonden. Tevens reflecteert hij op de rol van studenten in het visitatieproces. In het voorjaar van 2019 heeft Paul Thijssen samen met studentpanelleden, vertegenwoordigers van het Interstedelijk Studenten Overleg (ISO), de Landelijke Studentenvakbond (LSVB) en van Quality Assurance Netherlands Universities (QANU) een studiemiddag over studentenbetrokkenheid in het accreditatieproces georganiseerd.

Hij begint bij de formele studentenbetrokkenheid bij de visitaties in het hoger onderwijs. Studenten nemen deel aan de visitatie; over het algemeen wel als een gemêleerde groep, met een voldoende spreiding over de studiejaren heen. Volgens hem hebben studenten echt wel iets met kwaliteitsborging, en hebben zij er wel beelden bij over hoe dat werkt.

Verder maakt een student altijd volwaardig deel uit van de visitatiecommissie in het hoger onderwijs. In die zin is de student ook geheel betrokken bij het proces om te komen tot de definitieve visitatierapportage.

Na de visitatie zou tenminste het finale visitatierapport eigenlijk ook moeten worden aangeboden aan de Opleidingscommissie, die dan die definitieve versie bespreekt, en dan ook bespreekt wat ermee zou moeten worden gedaan door de opleiding. En ingeval het gaat om een onvoldoende oordeel, en de opleiding een hersteltraject in zal gaan, heeft de Opleidingscommissie adviesrecht op het daaropvolgende Herstelplan.

•          Maar, is deze studenten-rol nu mosterd na de maaltijd? En zouden we de betrokkenheid van studenten bij kwaliteit en visitatie steviger moeten inbouwen?

Er is wel sprake van ‘mosterd na de maaltijd’ als je de studenten in de zes jaar durende accreditatiecyclus pas bij de visitatie er nog bij moet slepen. Hier en daar komt het wel voor dat studenten bij visitatie betrokken zijn, die daarvoor nog geenszins betrokken zijn geweest bij de kwaliteit van het onderwijs en bij de borging daarvan. Visitatiecommissies missen die voorafgaande betrokkenheid van studenten doorgaans nog wel tijdens visitatiegesprekken.

Waar kunnen we de studentenbetrokkenheid verder versterken?

Het zou al een stap voorwaarts zijn als we het eigen geluid van studenten in het studentenhoofdstuk van een zelfevaluatierapport van een opleiding zouden laten versterken. En bij proefvisitaties zou het niet zo moeten zijn dat studenten wordt opgelegd wat ze zouden moeten zeggen tijdens de aanstaande visitaties. Dat voelt voor hen ongemakkelijk, belerend, en zij voelen zich niet vrij in de visitatie. Wel is het gewenst en zinvol om vooraf met de deelnemende studenten het hele visitatieproces voor te bereiden, opdat zij ervan op de hoogte zijn wat een proefvisitatie en een visitatie en accreditatie is en betekent.

Verder zou de opleiding meer en eerder kunnen communiceren naar haar studenten over het feit dat er een opleidingsvisitatie aan zit te komen. Kortom, benader je studenten hierop eerder; informeer ze beter en voorzie ze tijdig van de benodigde stukken. En betrek studenten vooral ook al bij de voorbereiding van de visitatie. Vraag blijft overigens nog wel hoe je de rol van studenten met betrekking tot visitaties activeert.

De student als lid van het visitatiepanel

Studentpanelleden voelen zich volwaardig lid van het panel, maar ze vragen wel om duidelijkheid over wat er precies van hen wordt verwacht; en hoever ze kunnen en mogen gaan in visitatiegesprekken. Dat zouden alle evaluatiebureau’s goed moeten omschrijven in hun visitatiepanel-handleiding. Verder zou een ervaren studentpanellid heel goed als student-buddy op afstand kunnen optreden voor een nieuw studentpanellid, middels bijvoorbeeld een telefonische briefing ter voorbereiding op het functioneren als beginnend studentpanellid. 

Het is overigens zo dat de rol-invulling van een studentpanellid beter wordt wanneer hij of zij vaker meedraait bij visitaties; hetgeen overigens ook voor de andere panelleden geldt. Maar ook de student zou zelf de discipline moeten hebben om zich terdege voor te bereiden op een naderende visitatie. Opleidingen en evaluatiebureau’s zouden hierin overigens beide een goede rol kunnen spelen.

Studenten betrekken bij visitatievoorbereiding?

Vervolgens vragen we ons af of studenten al dan niet betrokken zouden moeten worden bij de visitatievoorbereiding. Of is de visitatievoorbereiding alleen een dingetje van een kleine delegatie van management, docenten en studenten?

Paul Thijssen maakt zich trouwens wel zorgen over de mate van betrokkenheid van studenten bij de visitatievoorbereiding, en dan zou je in het verlengde daarvan de vraag kunnen stellen in hoeverre studenten al zijn betrokken bij kwaliteitszorg in het algemeen van hun opleiding.

Versterken van studentenbetrokkenheid tijdens het visitatiebezoek

Bij navraag bleek dat afzonderlijke studentengesprekken met het visitatiepanel door die studenten worden gewaardeerd. Verder wordt de studentenbetrokkenheid versterkt naarmate de diepgang toeneemt. Studenten zou je ook (veel vaker kunnen) laten deelnemen aan de zogenoemde ontwikkelgesprekken. Laat ook studenten van de Opleidingscommissie deelnemen aan visitaties, naast de overige, reguliere studenten.

Visitatiepanels kunnen ook afspreken dat het studentpanellid tijdens de visitatiegesprekken met alle opeenvolgende doelgroepen nadrukkelijk enkele vooraf bepaalde vragen gaat stellen. Zo breng je ze in positie. En een goede student zou je in bepaalde gevallen ook wel eens het panelvoorzitterschap van één of meer panelgesprekken kunnen geven.

Studentenbetrokkenheid na het visitatiebezoek

Vaak zie je dat de studentenbetrokkenheid al vlak na een visitatie grotendeels doodbloedt. Om dat te voorkomen, zou je studenten direct vanaf de panelterugkoppeling op de hoogte kunnen blijven houden van de voortgang op de visitatie, op de accreditatie en op het hele natraject daarna. Stuur de betrokken studenten in elk geval ook het definitieve visitatierapport en het finale accreditatiebesluit van de Nederlands-Vlaamse Accreditatieorganisatie.

Studentenhoofdstuk

In de ogen van Paul Thijssen zijn de studentenhoofdstukken in de zelfevaluatierapporten vaak nogal braaf. Paul: “Dat mag best wel wat losser en gevarieerder”. Overigens is het zo dat als studenten door de opleiding niet worden begeleid bij het schrijven van hun studentenhoofdstuk, dat vaak het beste resultaat oplevert. Kortom studenten, jullie studentenhoofdstukken mogen allemaal wel wat minder braaf en ook wat minder oppervlakkig.

Afsluitend discussiëren we over de vraag of het studentenhoofdstuk slechts een dingetje is in de marge van het visitatieproces, omdat het zo nodig moet (?).

Kwaliteitszorg van morgen
Mede-programmamaker Saar Wismans introduceert daarna de volgende spreker. Dat is Kees Gillesse, voorzitter van de Interstedelijke Studenten Organisatie (ISO). De titel van zijn presentatie luidt: ‘Kwaliteitszorg van morgen’.

Kees Gillesse van ISO

Gillesse licht toe hoe ISO is gekomen tot het in mei 2019 verschenen rapport ”Kwaliteitszorg van morgen. Hoe zou kwaliteitszorg eruit moeten zien?” èn welke plaats de student hierbij inneemt. Daarnaast gaat hij in gesprek met ons over de vraag hoe hogescholen ermee aan de slag kunnen.

Medezeggenschapsraden functioneren binnen hoger onderwijsinstellingen veelal op eilanden, aldus Gillesse. Eigenlijk zouden de verschillende lagen van kwaliteitszorg met elkaar in verbinding moeten staan. Momenteel missen nog al eens de directe lijnen tussen bijvoorbeeld centrale medezeggenschapsraad, de decentrale medezeggenschapsraden en de opleidingscommissie. Om dit te verbeteren, zouden zij en wij wellicht wat minder op schrift moeten formuleren, maar veel meer heel gewoon met elkaar in gesprek gaan.

Studenten zouden vooral ook moeten worden betrokken bij de langere termijnplannen van hun hogeschool en opleiding, in plaats van alleen maar bezig te zijn met wat nu, en met wat nog dit en volgend collegejaar van belang is. Studenten zouden ook beter kunnen worden gefaciliteerd en getraind, om goed mee te kunnen praten over de kwaliteitszorg en over de kwaliteit van het onderwijs. Goed gepositioneerde gesprekken over de langere termijn bevorderen daarna dan wel de gesprekken over de zaken van de kortere termijn.

De zogenoemde Kwaliteitsafspraken waar alle hogescholen momenteel hard aan werken, zijn een mooie trigger binnen hogescholen om de dialoog tussen en met studenten te voeren. Maak daar dus vooral gebruik van!

Kwaliteitszorg zou een voortdurend dóórlopend proces moeten zijn, geheel verweven middels een doorlopende dialoog. Een continue kwaliteitsdialoog is o.k. voor iedereen, omdat dat een nuttig proces is.

Hoe kun je dan dat ideaalbeeld van die betrokkenheid bereiken?

Betrokkenheid kun je in elk geval versterken door een goede positionering en facilitering van medezeggenschapsorganen. Zorg er in elk geval voor dat studenten eigenaarschap voelen over het proces van de kwaliteitszorg en van de kwaliteit van hun opleiding en onderwijs.

Richt ook zogenoemde ‘feedback loops’ in op het vlak van interne en externe kwaliteitszorg. Zorg bijvoorbeeld voor een snelle terugkoppeling aan je studenten van de ontvangen definitieve visitatierapporten, van de accreditatiebesluiten en van de daarop volgende te implementeren natrajecten die op de accreditatie volgen.

Tips

•          Om te voorkomen dat studenten niet goed op de hoogte zijn van processen en producten, zou je studenten moeten betrekken bij de processen inzake visitatie en accreditatie, zowel vóór, tijdens als na die visitatie- en accreditatieprojecten.
•          Nu wij weten dat studenten veelal niet betrokken zijn en niet bekend zijn met het natraject van een opleidingsaccreditatie, doen we er goed aan studenten zo snel mogelijk te wijzen op de eindrapportages, door hen die onverwijld toe te sturen.
•          Als wij constateren dat het veelal een kleine groep studenten is die wel betrokken is bij visitaties en accreditatie, en al die anderen nog niet, ga dan vooral actief op zoek naar een betere balans van wie waar al dan niet zijdelings of intensief bij worden betrokken.
•          Als in de praktijk blijkt dat de studenten niet weten welke vrijheid zij hebben bij het schrijven van hun studentenhoofdstuk in zelfevaluatierapporten, licht je studenten dan vroegtijdig en goed in over alle ins en out inzake het studentenhoofdstuk.

Je zou bij de studentenbetrokkenheid inzake kwaliteitszorg overigens heel goed kunnen differentiëren. De ene student wil immers vooral praten over de kwaliteit van operationele zaken, terwijl er ook studenten zijn die wel affiniteit hebben met zaken van meer organisatorische en systeemtechnische aard.

‘Hack je les’ op Windesheim.

Studentenbetrokkenheid bij kwaliteitszorg in de praktijk

Na de pauze volgt de derde presentatie, van Felicity Kloen, derdejaars studente Social Work en Vincent Radewalt, docent en adviseur, beiden van de Christelijke Hogeschool Windesheim. De titel van hun presentatie luidt ‘‘Hack je les’ op Windesheim. Studentenbetrokkenheid bij kwaliteitszorg in de praktijk.’

Fellicity Kloen en Vincent Radewalt van Windesheim

‘Hack je les’ is een vorm van studentenevaluatie, maar dan toch net even anders. Bij veel van de welbekende digitale/schriftelijke evaluaties worden de onderwerpen en vragen vooraf door de docenten(teams) bepaald, en bij klankbordgesprekken wordt vooral het geluid van de proactieve mondige student gehoord.

Bij ‘Hack Je Les’ doen alle studenten mee; bepalen zij in hun eigen woorden en vanuit hun eigen invalshoeken wat er besproken moet worden en wat prioriteit heeft. Ook dwingt ‘Hack Je Les’ tot het maken van concrete afspraken en maak je direct een tijdpad, zodat duidelijk is wie, wanneer, wat gaat doen. Daarbij is de student veelal in de lead.

Opleidingskwaliteit na conversie

De opleiding van Felicty heeft het conversieproces van de sociale opleidingen naar de geconverteerde opleiding Social Work doorlopen. Tijdens een les werd de vraag gesteld over wat de studenten anders zouden gaan doen als zij hun geconverteerde opleiding opnieuw konden inrichten. Bij de beantwoording van die vraag waren de studenten eerst wat afwachtend. Ze werden in groepen ingedeeld, en produceerden toen een uitgebreide lijst met verbeterpunten.

Maar de vraag die daarna kwam, was natuurlijk over hóe ze dat dan zouden kunnen veranderen.  Maar ja, dat wisten de studenten in eerste instantie niet. Het is ook moeilijk om dat direct te bedenken en te zeggen, maar, al zoekend en overleggend vind je daar uiteindelijk wel oplossingen voor.

We vragen ons af waar dat idee van het hacken van een les vandaan komt. Welnu, in 2016 was dat het resultaat van een denktanksessie binnen Windesheim.

Hack de les

De docent nodigt twee hackers uit, òf de hack-studenten vragen een docent vooraf of zij diens les mogen hacken. Hackers nemen dan namelijk een regulier lesuur over. Hacken is bedoeld om onverwacht in zo’n les zoveel mogelijk en brede feedback op te halen, om dat op afzienbare termijn zoveel mogelijk om te zetten naar een positieve reactie. De hackers werken na afloop van die gehackte les namelijk snel een actieplan uit en leggen dat zo snel mogelijk aan de klas voor.

Hackers komen een te hacken les binnen, leggen die direct stil, en inventariseren dan wat studenten anders zouden doen als zij hun opleiding opnieuw zouden gaan inrichten. Als groep gaan ze vervolgens direct op zoek naar oplossingen, en daarna maken ze keuzes en concretiseren ze de problematiek, om het zo helder mogelijk te maken. Daarop volgt dan de afronding, over wat er na afloop van de les gaat gebeuren, en wie er wat gaat doen. Een aantal studenten komt dan in actie, en dan zetten ze zo spoedig mogelijk al de eerste verbeterstappen.

Actie na de hack

Er komt een actieplan-lijst met feedback-punten, en daar worden enkele direct aan te pakken actiepunten uit gehaald en opgepakt. Steeds wordt gekeken wat zou nu in elk geval alvast de éérste stap kunnen zijn om dit probleem op te lossen. Soms moet er gewoon eerst maar een eerste stap worden gezet om tot verbetering te komen.

In dit systeem van les-hacken denken en doen alle studenten van de klas mee. De onderwerpen worden uitsluitend door de studenten aangedragen.  Studenten staan ook centraal in de te zetten verbeterstappen. De feedback-cultuur wordt zo aangemoedigd. Knelpunten worden gemakkelijker bespreekbaar. Je verkrijgt hiermee snel en concreet resultaat. Het kost allemaal weinig tijd.

Onderdeel van je kwaliteitszorgsysteem

Er zijn inmiddels tien van dergelijke les-hacks geweest bij acht verschillende opleidingen. Dit systeem zou een heel mooi onderdeel van je kwaliteitszorgcyclus kunnen zijn. Het kost niet veel tijd, wordt bij het hele team neergelegd en het levert heel veel op, zo blijkt in de praktijk.

Acht hackers worden momenteel binnen Windesheim opgeleid om af en toe een les te gaan hacken. Op den duur ontstaat er een hackersnetwerk.

Uit zo’n les-hack komen ook zaken naar boven waar je als opleiding (zowel studenten als medewerkers) nog in het geheel niet bij stil hebt gestaan. Daarnaast houd je als instelling overigens wel overeind dat je als opleiding studenten hiernaast toch ook wel in andere settings gericht wilt bevragen op bijvoorbeeld hele specifieke zaken waar je toch iets over wilt weten, wat bijvoorbeeld in zo’n les-hack niet vanzelf naar boven komt.

Tip: ‘Hack je les’ zou overigens ook een mooi onderdeel van een Midterm Audit kunnen zijn.

Verslag van CPA-reünie gepubliceerd door Drachtster Courant

Woensdag 9 oktober 2019

Krant huis-aan-huis
Vandaag heeft de Drachtster Courant een kort artikel met groepsfoto gepubliceerd over de op zaterdag 23 september 2019 gehouden reünie van de in 1979 afgestudeerden van de Christelijke Pedagogische Akademie 'Koningin Juliana Kweekschool' te Drachten.
Hierboven staat dat geplaatste artikel met bijbehorende groepsfoto.
Als je met de muis op de foto klikt, verschijnt het artikel groter op je beeldscherm.

World Wide Web
Dat artikel verwijst ook naar een uitgebreider artikel, dat is gepubliceerd op de website van de Drachtster Courant. Wie ook dat artikel wil lezen, kan dat HIER vinden.

Bestuur Nijkleaster in de Sint-Radboudkerk van Jorwert

Dinsdag 8 oktober 2019

In de kloosterkerk van Nijkleaster te Jorwert

Van buiten naar binnen
Het is buiten al donker als we binnenkomen in de Sint-Radboudkerk van Jorwert, die als kloosterkerk wordt gebruikt door Stifting Nijkleaster. We komen hier vanavond bijeen voor een reguliere bestuursvergadering; ook nu weer met een volle agenda, want er is veel te bespreken, ook al omdat er binnen Nijkleaster hard wordt gewerkt aan allerlei activiteiten voor onze gasten die Nijkleaster bezoeken voor Stilte, Bezinning en Verbinding.
Maar voordat we de bestuursvergadering aanvangen, komen we als bestuur eerst bijeen in het koor van de kloosterkerk voor een korte vesperviering, die de overgang markeert van de drukte van buiten, naar de meer ingetogen atmosfeer hier binnen.

It Westerhûs
Aan het begin van deze bestuursvergadering maken we eerst een korte ronde, waarin we elkaar kunnen vertellen welke zaken ons zoal bezighouden.
Daarna bespreken we eerst allerhande lopende zaken die onze samenwerkingsbanden met partners in de nabije regio betreffen.
Een belangrijk deel van de vergadering gaat over de voortgang op het traject van de door Stifting Nijkleaster gekochte boerderij It Westerhûs, die ons in de toekomst tot kloostervestiging zal dienen, waar onze kloostergasten de rust en stilte kunnen zoeken en vinden, ter bezinning en verbinding. De financiering van onze plannen blijft een aandachtspunt, want we hebben nog een aanzienlijk bedrag nodig om de restauratie en bouwactiviteiten direct in zijn geheel uit te kunnen voeren, in plaats van dat gefaseerd te moeten doen. We hopen dat kerkelijke gemeenten, subsidieverstrekkers en andere vermogenden nog een forse duit in het zakje doen om alle plannen ook om te kunnen zetten in de realisatie van dit nieuwe protestantse klooster in Fryslân.

Nieuwe vacatures en een nieuw boek van Nijkleaster
Daarna komen enkele personele zaken aan de orde voor wat onder andere betreft enkele vacatures voor vrijwilligersfuncties, zoals een bestuurssecretaris, een archivaris, een ICT-coördinator en een boekhouder. Nijkleaster kent veel vrijwilligers, en we vinden het belangrijk dat alle taken goed worden verricht, opdat het voor iedereen ook aangenaam blijft om zich met hart en ziel in te zetten voor Nijkleaster. Wie ons wil helpen, is van harte welkom.
En dan gaan we op zondag 27 oktober 2019 onze jaardag van Nijkleaster vieren. Een bijzondere dag, want dan is de eerste planperiode van zeven pioniersjaren voorbij, en is het gepast om feestelijk terug te blikken op wat we allemaal met zijn allen al hebben gerealiseerd, om te kijken waar we nu staan, en om vooruit te blikken op onze plannen voor de komende zeven jaren.
Dit bijzondere bestaansjaar markeren we ook met het uitgeven van een nieuw Nijkleaster-boek, handelend over de Zaligsprekingen, getiteld: 'Zalige Eenvoud'. Dit boek is een co-productie van medewerkers en vrijwilligers van Nijkleaster, waarin zij allen iets laten zien van hun eigen spiritualiteit in relatie tot Nijkleaster. Een bijzonder boek, dat in de voorverkoop via Nijkleaster nu al kan worden besteld, en dat op de Jaardag zal worden gepresenteerd en uitgereikt aan degenen die gebruik hebben gemaakt van de gereduceerde voor-intekenprijs. Vanaf de Jaardag begint de verkoop via Nijkleaster en via de boekhandels. Een prachtig boek voor wie meer wil lezen over de betekenis van Nijkleaster, en bovendien een mooi kadoboek voor feestdagen.

Samen maken wij een Nij-kleaster
Aan het eind van de vergadering bespreken we een aantal activiteiten die zullen worden georganiseerd om de actieve vrijwilligers van Nijkleaster ook te betrekken bij de plannen die we in de komende zeven jaren willen formuleren en gaan uitvoeren. Wie mee wil denken en wie mee wil werken, wordt van harte uitgenodigd. Samen maken wij zo een Nij-kleaster.

Avondgebed volgens de liturgie van Taizé op Israëlzondag in Stiens

Zondagavond 6 oktober 2019

We komen bijeen in het koor van de Sint-Vituskerk van Stiens

Israëlzondag
De Taizé-werkgroep van de Protestantse Gemeente van Stiens heeft voor vanavond een Avondgebed georganiseerd volgens de liturgie van Taizé.
Het is vandaag Israëlzondag en daarom staan we vanavond met zijn allen stil bij wat je identiteit is.
Vanouds staat de geloofsbelijdenis uit het bijbelboek Deuteronomium bij het volk Israël centraal.
De vraag is in hoeverre dit ook onze geloofsbelijdenis is.

Een warm welkom

Uitnodigend licht
Het is bijna donker als ik arriveer bij de Sint-Vituskerk van Stiens, waar deze Taizé-viering vanavond plaatsvindt. Het licht in de kerkzaal schijnt door de hoge kerkramen uitnodigend naar buiten. Ook het warme licht van het westraam in de Stienser kerktoren nodigt uit om de kerk binnen te gaan, om daarna plaats te nemen in het koor van deze oude dorpskerk, en om in stilte te wachten op de aanvang van dit avondgebed.
Voor het eerst maken we vanavond gebruik van de aangeschafte liedbundels 'Tachtich lieten út Taizé'. Iedereen krijgt bij binnenkomst een liturgie uitgereikt met daarbij de zangbundel, waarin de Taizé-liederen in meerdere talen staan afgedrukt. De liederen zingen we zoals te doen gebruikelijk achtereenvolgens in de aangegeven talen.

Volgens de liturgie van Taizé
Zoals altijd kenmerkt het Avondgebed volgens de liturgie van Taizé zich door stilte, afgewisseld door bijbellezingen en het gezamenlijk meditatief zingen van de aangegeven liederen. Alle liederen worden door de muzikanten begeleid op fluit en piano. De liederen worden eenmaal voorgespeeld, en daarna worden ze in samenzang enkele keren herhaald.

Liturgie Avondgebed
Als aanvangslied zingen we 'Wait for the Lord. whose day is near, keep watch, take heart" en aansluitend 'El Senyor, op Jo betrou ik net om 'e nocht".
Als psalmgebed wordt Psalm 115 gelezen, waarbij we afwisselend het "Alleluia 7" zingen. Dat beantwoorden we zingend met "Ik sil sjen de goedens fan ús God".
Daarop volgt de bijbellezing uit Deuteronomium: 'De HEER is de enige.' Aansluitend zingen we daarna 'Lord, You are living water, You are light and fire, You are love."
En dan volgt een minutenlang stil-worden & stil-zijn, gevolgd door de voorbeden, die we afwisselen met het gezongen "Kyrië 1", en tenslotte afsluiten met het gezamenlijk luidop bidden van "Het Onze Vader". 
Dat gebed vervolgen we met het zingen van "Kom by ús, o Hill'ge Geast, stek yn ús oan it ljocht fan Jo leafde". Daarna gaan bij ons zingen van "By night we hasten" de grote lichten in de kerkzaal uit, en wordt het Licht middels kaarslicht aan elkaar doorgegeven, terwijl we zingen "It Ryk fan de Hear is frede en rjocht" en "Open in us the gates of Your kingdom".
Afsluitend zingen we samen biddend het lied "No litte Jo jo tsjinner gean, o Hear, nei Jo hillich Wurd, no yn frede gean, o Hear".

Vrede uit de Bron
Hierna gaan de grote kerklichten weer aan in de kerkzaal, en worden door de aanwezigen de kaarsen gedoofd. Wie dat wil, kan nog even blijven zitten om bijvoorbeeld te bidden; terwijl de andere deelnemers in stilte de kerkzaal verlaten.
Buiten verdwijnen de kerkgangers naar alle windstreken in het donker van de avond. Maar de slottekst vergezelt hen onderweg naar huis, en in de komende week, met de woorden:

"De Bron van Leven, Liefde en Licht

zij met en in ons

en geven ons Vrede".

Claercamppad van Hallum naar Sint-Jacobiparochie

Zondag 6 oktober 2019

Aankomst bij het zeegemaal van Zwarte Haan op de Waddenzeedijk

Langs Friese kloosterlocaties
Het Claercamppad is een meerdaagse wandelroute van ruim 75 kilometer, langs sporen van middeleeuwse kloosters in het Noord-Friese landschap.
De originele versie van het Claercamppad is gebaseerd op historische kloosterverhalen, maar je kunt onderweg ook enkele routevarianten lopen, door gebruik te maken van het Friese Wandelknooppuntennetwerk.
Het Claercamppad wil oude en nieuwe kloosters in Dokkum en in het Noord-Friese landschap verbinden. Tegenwoordig bouwen wij nog steeds voort op het landschappelijk erfgoed van de voormalige Friese kloosters. In die zin is het Claercamppad een soort ontdekkingstocht door het verleden en in het heden.
Het Claercamppad is genoemd naar het Klooster Claercamp, dat van de 12e tot de 16e eeuw het grootste moederklooster in het noorden van Nederland was.

Twee richtingen
Het beknopte routeboekje van het Claercamppad beschrijft de route van Sint-Jacobiparochie naar Zoutkamp, maar de Stichting 'Santiago aan het Wad' - gelieerd aan de 'Camino der Lage Landen' van het Nederlands Genootschap van Sint Jacob - beschrijft de route vanuit het Groningse Zoutkamp naar het Friese bedevaartsoord Sint-Jacobiparochie.
Durkje en ik hebben ervoor gekozen om de bedevaartsversie te wandelen, en vandaag is het zover dat we onze derde - en daarmee laatste - etappe van het Claercamppad gaan wandelen, namelijk het traject van Hallum naar Sint-Jacobiparochie, over een afstand van 24,3 kilometer.

Âlde Friezen
Het is vanmorgen 6 graden Celsius als we om 815 uuur vanuit Feinsum vertrekken voor de laatste etappe van het Friese Claercamppad. De ene auto parkeren we bij De Groate Kerk van Sint-Jacobiparochie, en dan rijden we met de andere auto samen naar Hallum, waar vandaag onze wandeletappe begint.
Vanuit het centrum van Hallum steken we via de Doniaweg de provinciale weg N357 over, om dan over het Hallumer bedrijventerrein in westelijke richting te lopen. Op het stukje oude Doniaweg passeren we twee oude huizen, die zijn gebouwd op eeuwenoude kloostermoppen, in Fryslân ook wel de 'âlde Friezen' genoemd.

Muren van kloostermoppen

Klooster Mariëngaarde
Daarna verlaten we de Doniaweg, om over de Mariëngaarderweg richting Feinsum te lopen. Bij de boerderij van Jippes gaan we de toegangsweg van de boerderij op, omdat een eindje verderop een monument staat, dat ons herinnert aan het voormalige klooster Mariëngaarde, dat hier eeuwen geleden tot het jaar 1580 heeft gestaan. Dit klooster is in het jaar 1163 gesticht door de abt Freark van Hallum, wiens standbeeld we tijdens onze tweede etappe in Hallum al passeerden. Het monument is gebouwd van 'âlde Friezen', en aan de achterzijde hangt een stempelkastje, met daarin een stempel van klooster Mariëngaarde, dat wordt gebruikt door pelgrims die dit voormalige kloosterterrein passeren op het pelgrimspad 'Jabikspaad'.

Bij het kloostermoppen-monument van het voormalige klooster Mariëngaarde

De Heining
Durkje en ik gaan daarna verder over de Monnikenbildtlaan, richting Oude-Bildtzijl. We gaan dit dorp niet in, maar passeren dit karakteristieke Bildtse dorp aan de zuidzijde, omdat de route verder gaat over de Vijfhuisterdijk. Die buigt verderop af in noordelijke richting, en in de bocht van de Vijfhuisterdijk moeten wij dat rechtdoor de grasdijk op, die naar de Waddenzeedijk voert.
Enkele jaren geleden is in deze zeewerende dijk een nieuw gemaal gebouwd. De naam van dit gemaal is 'De Heining', genoemd naar een buurtschap dat hier vroeger in de nabijheid was. Dit gemaal is zo gebouwd dat de vistrek tussen de Waddenzee en het Friese boezemwater mogelijk wordt gemaakt. Zo kan bijvoorbeeld de kleine glasaal vanuit de Sargasso Zee, hier de noord-Friese polder in komen, om volwassen te worden, om dan jaren later weer door deze vispassage de Waddenzee in te zwemmen, om terug te keren naar de Sargasso Zee.
En sportvisser loopt met zijn werphengel met kunstaas een strekdam op aan de zoetwaterzijde, en al vrij snel daarna roept hij iets, waarop een jongen toesnelt met een groot schepnet. Even later halen ze een flinke snoek uit het water, die wordt onthaakt en weer teruggezet in het polderafwateringskanaal.
Wij beklimmen de zeedijk, om dan boven bij het gemaal - beschut tegen de wind - te pauzeren.

Van zeegemaal naar zeegemaal
Van het gemaal lopen we aan de voet van de Waddenzeedijk naar het Kweldercentrum Noorderleech. Dit waddeninformatiecentrum van It Fryske Gea is open, dus we kunnen hier even een broodje eten, en een kop koffie drinken. Ondertussen bekijken we de kwelderexpositie.
Vanuit het Kweldercentrum volgt dan een kilometers lang traject over en langs de Waddenzeedijk, nu eens aan de landzijde, dan weer aan de zeezijde, van het Noorderleeg naar Zwarte Haan, waar een ouder zeegemaal is.
In het café-restaurant De Zwarte Haan - aan de voet van de zeedijk - pauzeren we, want daarna volgt het derde en laatste deel van onze etappe van vandaag.

Samenvallen van Claercamppad & Jabikspaad
In Zwarte Haan steken we de Nieuwe Bildtdijk over, om dan over het fietspad 't Kaatsgat langs de brede poldervaart landinwaarts te lopen. Vanaf camping 't Kaatsgat gaat het dan over de voormalige zeedijk van Oude Bildtdijk door de Oosthoek naar het buurtschap Westhoek.
Daar steken we via een houten bruggetje de poldervaart van de Oude Bildtdijk over, om dan nog verder landinwaarts te lopen, over het schelpenpad - dat ook onderdeel uit maakt van het Jabikspaad - naar Sint-Jacobiparochie. Voorbij de vol met mooie rode appels hangende appelboomgaard arriveren we in het centrum van Sint-Jacobiparochie bij De Groate Kerk, die momenteel in de steigers staat.
Hier zijn we nu gearriveerd op het eindpunt van onze dag-etappe en daarmee - drie etappes en 75,8 kilometer verder - ook op het eindpunt van het Claercamppad.
De temperatuur is vandaag opgelopen tot 12 graden Celsius, en het waait nog onverminderd hard. Omdat de wind overwegend uit het zuidoosten komt, hebben we echter vrij gemakkelijk met de nodige wind in de rug en met enige zijwind deze etappe gelopen.
We stappen hier bij De Groate Kerk in onze geparkeerde auto, en halen vervolgens onze andere auto weer af uit Hallum, waarna we huiswaarts keren na een mooie herfstwandeldag door het hoge noorden van Fryslân.

The Roads to Santiago

Vrijdag 4 oktober 2019

Cover van 'De wegen naar Santiago'

Pelgrimsroutes
In 1987 bestempelde de Raad van Europa de bedevaart naar Santiago de Compostela tot de eerste Europese Culturele Weg. In de negentiger jaren van de vorige eeuw kwamen de verschillende pelgrimsroutes door Frankrijk en Spanje op de werelderfgoedlijst van de Unesco terecht.
De pelgrimsroutes lopen door Midden- en Zuid-Frankrijk - met zijn eindeloze vergezichten - en door de moerasdelta van de Camargue, om uiteindelijk samen te komen in Noord-Spanje, waarna ze vervolgen door het landschap van de meseta.

Pelgrims
Het aantal pelgrims groeide intussen gestaag. In het jaar 2004 trokken zo'n 180.000 pelgrims naar Santiago de Compostela, naar de plaats waar de Heilige Jakobus wordt vereerd.
Hun tocht begint vaak in Frankrijk. Behalve de 'erkende' pelgrims, die te voet, te paard of per fiets hun bestemming bereiken, zijn er nog duizenden die al dan niet georganiseerde tochten maken langs delen van de route. Allen genieten onderweg van het adembenemende landschap en van de middeleeuwse architectuur.

Pelgrimeren in woord en beeld
Fotograaf Derry Brabbs weet de spiritualiteit van deze bedevaart in beelden te vangen. Hij is een belangrijke Britse fotograaf van landschappen en van cultureel erfgoed, met al meer dan 25 boeken op zijn naam.
Brabbs produceerde ook het boek 'The Roads to Santiago', in het Nederlands vertaald als: 'De wegen naar Santiago', waarvoor hij duizenden kilometers reisde. Dit boek is uit het Engels vertaald door Susanne Castermans-Nelleke
Derry Brabbs brengt in dit boek de vier belangrijkste Franse bedevaartroutes in beeld. Die lopen via de Pyreneeën uit op de Camino Franchés door Noord-Spanje, en gaan dan als gezamenlijke route naar Santiago de Compostela.
Zijn boek kreeg als ondertitel: 'De middeleeuwse pelgrimsroutes door Frankrijk en Spanje naar Santiago de Compostela'. Het boek biedt een persoonlijke beschrijving van de routes en de monumenten bij de prachtige foto’s van Brabbs. Dit boek zal degenen die overwegen deze pelgrimstocht ooit te gaan maken vast inspireren en enthousiast maken. En degenen die de tocht langs één of meer van deze vier routes al gemaakt hebben, zullen er hun eigen pelgrimage ermee herbeleven. Kortom, een prachtig, rijk geïllustreerde gids in woord en beeld; een mooie warming up voor de beginnende pelgrim, en een feest der herkenning voor de ervaren pelgrim.

Vier middeleeuwse pelgrimswegen
Het boek is bepaald geen gedetailleerde reisgids met routebeschrijvingen. Niet alleen daarom, maar ook vanwege de grote omvang en het gewicht van het boek is het allesbehalve een routegids voor de wandelende pelgrim. De auteur heeft daarentegen wel met een groot aantal kleurenfoto’s - waarvan vele paginagroot - van de religieuze architectuur en het landschap de diepere zin van deze pelgrimsroutes trachten vast te leggen.
Na een algemene inleiding volgt een hoofdstuk over de oorsprong en ontwikkeling van de routes. Daarna volgt een uitgebreide beschrijving in woord en beeld over de vier traditionele routes in Frankrijk, vanuit Le Puy-en-Velay, vanuit Vézelay, vanuit Chartres & Orléans en vanuit Arles.
Daarna volgt de beschrijving van de pelgrimsroute over de Frans-Spaanse Pyreneeën naar het Noord-Spaanse Puente la Reina, waar de vier Franse pelgrimsroutes bij elkaar komen.
De daarop volgende drie hoofdstukken volgen de pelgrimsweg door Spanje via Burgos en Léon naar Santiago de Compostela.
Het laatste hoofdstuk gaan dan tenslotte over Santiago de Compostela.
Tot slot volgen dan nog de Epiloog en een Register.

Inleiding

• Dit boek is een hulde aan de prachtige religieuze architectuur en het schitterende landschap die de hoofdelementen van deze pelgrimstocht vormen.
• Alleen wie zelf in het schip van een grote romaanse of gotische kathedraal langs de route gaat staan, kan het geloof, de liefde en de angst ervaren die de basis vormden van het middeleeuwse christendom.
• De bedevaart naar Santiago de Compostela, naar het graf van de heilige Jacobus, was vroeger zo populair, omdat het de beste manier was om vergeving van God te ontvangen als een soort verzekering voor het hiernamaals, en om de ziel te louteren; en tegenwoordig veel meer om het geloof te bevestigen en om even weg te zijn uit de roerige wereld.
• Vroeger maakten pelgrims gebruik van de Romeinse wegen. De route werd bepaald door veiligheid en door de spirituele verplichting om onderweg zoveel mogelijk heilige bedevaartsplaatsen en heiligdommen aan te doen.

Oorsprong en ontwikkeling

• In de twaalfde eeuw was voor christenen de periode waarin de machtige cultus van relikwieën een hoogtepunt beleefde.
• Toen het graf van Jacobus in Santiago werd ontdekt, hadden de Moren heel Spanje in handen, op een smalle strook kustgebied in het noorden na, die nog steeds in christelijke handen was.
• Pelgrims droegen de Jacobsschelp oorspronkelijk vol trots alleen als 'ereteken' op de terugreis.
• De kerken domineren nog steeds het landschap, dat eeuwenlang onveranderd is gebleven.

De Via Podiensis vanaf Le Puy-en-Velay

1. Le Puy-en-Velay is het beginpunt van de oudste bekend bedevaart van Frankrijk naar Santiago de Compostela.
2. Deze route was voor middeleeuwse pelgrims waarschijnlijk de minst gebruikelijke van de vier Franse routes, omdat de weg door enorm onherbergzame streken voerde, en Romeinse wegen hier ontbraken.
3. Pas vanaf de 20e eeuw is de route vanaf Le Puy favoriet.
4. De kenmerken van het interieur van een bedevaartskerk zijn: brede zijbeuken en kooromgangen, zodat gelovigen gemakkelijk rond het koor met daarin de relikwieën konden lopen.

De Via Lemovicensis vanaf Vézelay

• Dubbele luchtbogen langs de buitenmuren van gotische kerken gaven met hun functionele rol als steunend element de architect veel meer gelegenheid tot creativiteit in de kerk. 
• Vaak loopt men door een zeer verlaten landschap en dat vereist wel enige geestkracht.

De Via Turonensis vanaf Chatres & Orléans

• Zolang je voeten maar min of meer in zuidelijke richting wijzen, valt er veel te ontdekken en te genieten te midden van de vredige dorpjes op het platteland van Frankrijk.
• Het is niet mogelijk om in de voetsporen van de middeleeuwse voorgangers te treden.
• Het grondgebied van de Moren bleef beperkt tot de Franse kant van de Pyreneeën.
• Sommige kerkinterieurs laten zien hoe kleurrijk veel middeleeuwse kerken waren voordat witgekalkte muren de norm werden.

De Via Tolosana vanaf Arles

• De Via Tolosana is de langste van de vier erkende bedevaartroutes door Frankrijk naar de Pyreneeën.
• De Via Tolosana is een lange, zware wandeling van ongeveer negenhonderd kilometer. Wie hier aan begint, moet goed voorbereid zijn op extreme weersomstandigheden en zwaar terrein.
• De Somport-pas is absoluut niet de steilste of zwaarste beklimming tussen de Pyreneeën en Santiago de Compostela.

Van de Pyreneeën naar Puente la Reina

• Puente la Reina is een van de indrukwekkendste plaatsen op de hele Camino Franchés.

Van Puente la Reina naar Burgos

• Overal beheersen wijngaarden en wijncoöperaties het landschap.
• Door de kracht van de hele middeleeuwse cultus van relikwieën en wonderen gingen zelfs de meest rationele geesten op in de algemene euforie rondom de legenden.
• Burgos heeft de meest bijzondere kunst en architectuur van alle plaatsen langs de camino.

Van Burgos naar Léon

• Bij aankomst in het schip van de kathedraal van Léon is de indruk van licht, ruimte en kleur overweldigend.

Van Léon naar Santiago de Compostela

• Veel 12e eeuwse pelgrims overleefden hun reis niet en stierven onderweg na geweld of ziekte en vele anderen kozen ervoor om een nieuw leven te beginnen in graziger weiden.
• Op de top van de Cebreiro-pas is het ergste achter de rug.

Santiago de Compostela

• De stad Santiago de Compostela doet altijd iets met je.
• Op het hoogtepunt van de ceremonie - in de mis in de kathedraal van Santiago de Compostela - raakt de botafumeiro (rookvat) bijna het plafond, en de combinatie van het suizende geluid en de wolken geparfumeerde lucht die door de gaten van de houder naar buiten stromen, maken het tot een onvergetelijke belevenis.
• De meeste middeleeuwse pelgrims waren analfabeet en zij waren vooral gemotiveerd door de onheilspellende gevolgen van zonde die men zag in de glas-in-loodramen of in andere gebeeldhouwde uitingen.
• Vaak bestond bij middeleeuwse pelgrims het idee dat goede daden van nut konden zijn zodra men ter verantwoording werd geroepen bij het Laatste Oordeel.

De hedendaagse bedevaart

• De wegen naar Santiago de Compostela worden inmiddels weer druk belopen.
• Echte pelgrims moeten gebruik maken van een 'credentiale', een soort paspoort voor pelgrims. Dat moet minstens één keer per dag worden afgestempeld op erkende locaties, bijvoorbeeld bij een gasthuis, een kerk of stadhuis.
• De pelgrim moet in staat zijn om de autoriteiten in Santiago de Compostela ervan te overtuigen dat de de pelgrimsreis op religieuze gronden is gemaakt.
• De pelgrimstocht is niet alleen een reis om nader tot jezelf te komen, maar biedt ook een mogelijkheid om te genieten van de schoonheid van de natuur. Het zijn echter de uitingen van geloof in de ontelbare kerken en kathedralen op de route, die het meest memorabel zijn.