Friesland voor lanterfanters - deel 4

Dinsdag 4 juni 2013 

Cover van deel 4 van de wandelgids

Wandelen is populair
Langeafstandswandelen is momenteel in. Wandeltochten zoals de Slachtemarathon, de Kennedymars, het Nijkleaster Pinksterpaad, de Pink Ribbonwandeltocht van de Stichting Bewegen voor Overleven en de Friese wandel-Elfstedentocht trekken grote aantallen wandelaars.
De wandelroutes van de bekende wandelpaden zoals het Pieterpad en het Fries-Overijsselse Jabikspaad genieten een grote naamsbekendheid en bieden steeds meer wandelaars aangename wandelingen.
Wandelen in groepen, in tweetallen en individueel wint aan populariteit.

Wandelserie voor lanterfanters
Op die golf beweegt natuurjournalist Fokko Bosker mee. Bosker schreef inmiddels vier wandelgidsen voor gevarieerde wandelroutes door de provincie Fryslân. De serie van de eerste drie wandelrouteboekjes is uitgegeven met als titel: 'Friesland voor lanterfanters; een voetreis door natuurlijk Friesland in dertig dagen'. De daaraan toegevoegde vierde routegids kreeg als ondertitel: 'een voetreis rond natuurlijk Leeuwarden in 10 dagen'. Dit vierde deel verscheen in 2010. Dit vierde deel kreeg ik van Sinterklaas op de Pakjesavond van 5 december 2010. De eerste drie deeltjes kwamen al eerder - namelijk in het jaar 2007 - uit.

Deel 4
Inmiddels hebben Durkje en ik de tien wandelingen van het vierde deel van deze wandelserie ook gelopen. Het vierde deel van 'Friesland voor lanterfanters' biedt tien dagmarsen door mooie dorpen en landschappen in voornamelijk het noorden van Fryslân. Je wandelt in het gebied rond Leeuwarden, onder andere in het voormalige Westergo, in het voormalige Oostergo en in het gebied van de voormalige Middelzee, dat vroeger tussen Oostergo en Westergo lag, en daar uiteraard nu nog ligt. Ook enkele dorpen ten zuiden van Leeuwarden worden tijdens deze wandelingen van deel 4 bezocht.

Achtergrondinformatie
Elke dagwandeling heeft een thema. De routes worden beknopt beschreven en in grote lijnen met een globale wegenkaart ondersteund. De wandelroutes zijn helaas niet bewegwijzerd, hetgeen het af en toe niet gemakkelijk maakt om de route exact volgens beschrijving en kaart te bewandelen.
Fokko heeft bij elke wandelroute ook enige achtergrondinformatie geschreven, met informatie over bijvoorbeeld natuur & landschap, flora & fauna, cultuur & geschiedenis, gehuchten & dorpen, wonen & werken, bewoners en toeristen, waterwegen en monumenten; nu eens kritisch, dan weer lyrisch.

Noord-Fryslân
Deel vier laat je als het ware in uitwaaierende lussen rondom de provinciehoofdstad Leeuwarden heen en terug lopen. Vanuit Leeuwarden kom je dan in plaatsen zoals: Stiens, Veenwouden, Burgum, Grou, Mantgum en Dronrijp. De wandelingen hebben een gemiddelde afstand van 17,8 kilometer, variërend van 13 tot 27 kilometer per dag, in totaal dus 178 kilometer.

Tien wandelroutes
Op onderstaande data bewandelden en beschreven (zie onderstaande weblinks) Durkje en ik de volgende tien routes van deze wandelgids:
1. Op 1 april 2013 van Leeuwarden via Wyns naar Stiens en via Koarnjum weer terug naar Leeuwarden, 22 kilometer;
2. Op 28 mei 2012 van Leeuwarden via Wyns naar Oentsjerk en via Miedum weer terug naar Leeuwarden, 18 kilometer;
3. Op 5 juni 2011 van Leeuwarden naar Veenwouden, 17 kilometer;
4. Op 4 juni 2011 van Veenwouden naar Earnewâld, 19 kilometer;
5. Op 2 juni 2011 van Earnewâld naar Grou, 17 kilometer;
6. Op 9 mei 2013 van Leeuwarden via Beetgum naar Dronrijp en via Deinum weer terug naar Leeuwarden, 27 kilometer;
7. Op 12 mei 2013 van Mantgum naar Deinum, 13 kilometer;
8. Op 22 april 2012 van Deinum naar Leeuwarden, 14 kilometer;
9. Op 13 januari 2013 van Leeuwarden door de Louwsmarpolder naar Lytse Geast en via Nieuwe Wielen weer terug naar Leeuwarden, 17 kilometer;
10. Op 21 april 2012 een stadswandeling door Leeuwarden, 14 kilometer.

Lanterfanten over Route 4.7 van Mantgum naar Deinum

Zondag 12 mei 2013 

Over het Jabikspaad door de weilanden van Jorwert naar Leons

In een zee van gras
Vandaag lopen Durkje en ik de voor ons laatste wandeling van de vierdelige wandelgidsenserie 'Friesland voor lanterfanters'. Het is de zevende route van het vierde deel, over een afstand van 13 kilometer, van Mantgum naar Deinum. Jan Wijbe & Gaby lopen vandaag ook met ons mee. Een gezellige wandelochtend door het stille midden van de Friese Greidhoek. Deze wandeling 4.7 kreeg als thema mee: 'De lichtheid van het bestaan in een zee van gras'. Waar vroeger het water van de Middelzee landinwaarts stroomde, lopen wij vanmorgen door een 'zee' van kruidig gras, gevuld met heel veel paardebloemen, boterbloemen en pinksterbloemen.

Mantgum
Met beide auto's rijden we van Stiens naar Deinum. Daar laten we de ene auto achter bij het treinstation, om dan met de andere auto door te rijden naar Mantgum, waar onze wandeling vanmorgen even na 9.00 uur begint bij het Mantgumer treinstation.
We lopen langs de kerk door het dorpscentrum van Mantgum, om buiten Mantgum het fietspad richting Weidum te nemen. Buiten Mantgum gaat het dan verder over een smal wandelpaadje naar een boerderij, waar we omheen lopen, om aan de achterzijde onze route te kunnen vervolgen. We lopen dan al vanaf Mantgum over het Jabikspaad.

Nijkleaster in Jorwert
Via een landweg en de Arsumerdyk lopen we naar Jorwert. De Sint-Radboudkerk van Jorwert zien we al van verre staan. In Jorwert lopen we onder andere langs het 'Skriuwershûske' van Geert Mak, de herberg 'Het wapen van Baarderadeel', de pastorie, de notariswoning en ook de deels uit de 12e eeuw stammende Sint-Radboudkerk, waarin wij als bestuur van Stifting Nijkleaster tot nader order Nijkleaster hebben gevestigd.
De geschiedenis van Jorwert voert terug naar de Middeleeuwen, naar de tijd dat Jorwert al als terpdorp lag aan de oude 'heirbaan' vanuit Franeker naar het zuiden.

Over het Jabikspaad van Jorwert naar Leons
Buiten Jorwert gaan we verder over het Jabikspaad, dwars door het open veld, door de met veel veldbloemen bontgekleurde weilanden van Jorwert naar Leons. De routepalen met richtingsborden en wulk-wijzers wijzen ons globaal de weg door deze prachtige 'bonte zee van gras' temidden van paarden, weidevogels en schapen met lammeren. Wie kennis wil maken met de pracht van Fryslân zou er goed aan doen het Jabikspaad te bewandelen, vooral ook dit unieke graspad hier in de 'Fryske greiden' van de Lionser Polder.
Als voorzitter van de Stichting Jabikspaad Fryslân kijk ik onderweg vooral ook naar onze faciliteiten hier in het veld en in de aanliggende dorpen. In het veld vind ik helaas een met bruut geweld afgebroken richtingwijzer, maar in Leons ligt het stempel van het Jabikspaad keurig op de daartoe bestemde stempelplaats. De route van het Jabikspaad is goed bewegwijzerd, dankzij de routebeheerders, die de route daartoe regelmatig inspecteren ten dienste van alle wandelaars en fietsers die het Jabikspaad volgen.

Langs de Bolswardertrekvaart van de Panwurksbrêge naar Hoptille
Tussen Leons en Húns slaan we vanaf de Panwurksbrêge rechtsaf, om over het fiets-wandelpad langs de Bolswardertrekvaart verder te lopen tot aan Hoptille, waar we ter hoogte van het Tolhuis (met een gevelsteen van 1652) deze vaart over kunnen steken. We hebben mooi zonnig wandelweer, maar als de zon even achter de wolken verdwijnt, is de stevige westenwind nogal fris, dus zomaar even onderweg op één van de zitbankjes gaan zitten langs de route is wat teveel van het goede. Je zou te snel afkoelen, dus we hebben doorgelopen, tot we hier bij Hoptille in de luwte van een aantal huizen even kunnen pauzeren voor een broodje en wat drinken.

Blessum
Na de Hilaerdermieden vervolgen we ons voetpad over het Ringiapaad door de weilanden richting Blessum. We passeren hier de mooie vogelkijkhut en zien hier en daar in de slingerende sloten langs het pad enkele meerkoeten broedend op hun nesten zitten. Bij de vogelkijkhut steken we de Hilaardervaart over, die deels nog de route van een oude slenk door de Hilaarder Mieden volgt. We lopen hier over de oostelijke rand van het vroegere eiland Westergo.
In het terpdorp Blessum ontmoeten we de hier wonende Thom Miedema, die als medebestuurder jarenlang met mij in het bestuur zat van de Federatie Christelijk Jeugdwerk Friesland (FCJF), waarvan ik toen bestuursvoorzitter was. Thom vertelt ons een en ander over de oude wandelpaden die vanuit Blessum onder andere liepen en lopen in de richting van bijvoorbeeld Hilaard en Deinum, waaronder ook het voormalige 'Mennistepaed'. In Blessum komen we ook langs de boerderij met het hoogste pannendak van Fryslân.

Deinum, mei de sipel op 'e toer
Over de slingerende Blessumerdyk wandelen we het laatste stuk naar het treinstation van Deinum, waar onze auto staat. Vanuit Deinum halen we de andere auto weer op uit Mantgum, en daarna rijden we met beide auto's weer terug naar huis in Stiens, waar onze thuiskok Pieter voor ons een heerlijke warme maaltijd heeft bereid.
's Avonds vinden we op Facebook onze wandelgegevens van vandaag, die Jan Wijbe voor deze gelegenheid met behulp van het programma Sports-tracker vanmorgen al wandelend heeft laten registeren. Hieronder ter illustratie een overzicht van de door Jan Wijbe aangeleverde gegevens:

• Een wandelduur van 3 uren en 5 minuten en 23 seconden;
• De feitelijke wandelafstand was 14,09 kilometer;
• We liepen een kilometer gemiddeld in 13,09 minuten;
• Op onze topsnelheid hadden we 6,9 kilometer per uur af kunnen leggen;
• In werkelijkheid legden we gemiddelde 4,6 kilometer per uur af;
• We verbruikten bij deze wandeling vanmorgen 744 kilocalorieën.

Lanterfanten over Route 4.8 van Deinum naar Leeuwarden

Zondag 22 april 2012

De Sint-Margaretakerk op de terp van Boksum

Regen of geen regen
Als we vroeg in de morgen wakker worden, regent het behoorlijk. De buienradar laat even later zien dat het in noordwest-Fryslân tussen 9.20 uur en 11.20 uur droog zal blijven en dat vanaf dat moment nog een smal buienfront over deze regio zal drijven, kans gevend op neerslag. Daarna zou dan een lange droge periode volgen. We trekken de wandelschoenen aan en rijden de ene auto naar het treinstation van Leeuwarden en dan gaan Durkje en ik met de andere auto naar het treinstation van Deinum, het Friese dorp 'mei de sipel op 'e toer'. Om 10.20 uur lopen we vanuit Deinum vanaf het treinstation bij het talud naar beneden, om daar over het fietspad langs de N31 in de richting van Boksum te lopen. Er waait een koude, harde wind, maar het is gelukkig wel droog.

Van Deinum naar Boksum
We wandelen vandaag de 8e route uit het vierde deel van de wandelgidsenserie 'Friesland voor lanterfanters'. Deze achtste route draagt als thema: 'Groen denken manifesteert zich in Techum'. Het is de 14 kilometer lange wandelroute van Deinum naar Leeuwarden. Vanuit Deinum naderen we het terpdorp Boksum. In Boksum lopen we door het klaphek om via het smalle kerkpad bij de terp op te lopen naar de hoog op de terp gelegen Sint-Margaretakerk, waarvan het tufstenen gedeelte dateert uit het jaar 1100. De kerktoren is van 1843.

Weide(vogel)gebied
We lopen door de zondagsrust van Boksum en verlaten dit Friese dorpje bij de kruising met de Hegedyk. We komen dan op de Nylânsdyk, die nabij de spoorwegovergang over gaat in de Boksumerdyk. Vóór ons zien we Leeuwarden al liggen. We passeren Nij Bosma Zathe, het moderne praktijkcentrum voor onderzoek en kennisoverdracht voor de melkveehouderij in de drie noordelijke provincies. Hier blijkt dat het vier kilometer lange Boerenlandpad momenteel niet publiek toegankelijk is voor wandelaars. Nij Bosma Zathe is namelijk ook een weidevogelboerderij, met op haar 30 hectare weiland veel nesten van scholeksters, grutto's, kieviten en tureluurs. Tot behoud van onze geliefde weidevogels is het Boerenlandpad tot medio juni gesloten voor het publiek. Daardoor wordt onze wandelroute van vandaag met vier kilometer ingekort. Nij Bosma Zathe heeft ook een biogasinstallatie, waarmee men ongeveer 1.100 huishoudens - onder andere in Techum - van electriciteit en warmte voorziet. We vervolgen onze route en passeren links en rechts enkele nesten waarop meerkoeten ons nauwlettend gadeslaan.

Swettepaad en Swetteblom
Verderop steken we over de brug de Zwette (Sneekertrekvaart) over, waarna we in zuidelijke richting aan de oostzijde over het fietspad langs de Zwette wandelen. De routegids geeft aan dat we dit fietspad moeten verlaten bij de splitsing met de Kempenaersreed, maar een pad met die aanduiding zien we niet. Als we ter hoogte van Jellum zijn, weten we zeker dat we het bedoelde pad al zijn gepasseerd. We besluiten nog verder door te lopen langs de Zwette, naar de plaats waar we door biologische boer Jochum Rijpma op 7 juni 2009 al eens met zijn roeibootje over de Zwette zijn gevaren, ter hoogte van zijn ecologische boerderijcamping 'De Swetteblom'. Daar gaan we in oostelijke richting verder, met de kerktoren van Wurdum recht vóór ons. We verlengen hiermee onze wandelroute met ongeveer drie kilometer, waardoor onze wandelroute vandaag op ongeveer 13 kilometer uit komt. Bij de Werpsterhoek steken we de N32/A32 over. Hier zijn enige weken geleden de graafwerkzaamheden begonnen om de nieuwe ringweg van 'De Haak om Leeuwarden' aan te leggen.

Techum en Goutum
Langs de N32 lopen we over de Uniadyk richting Leeuwarden. Als we het Alddjip zijn overgestoken, lopen we de nieuwe Leeuwarder woonwijk Techum binnen. Tussen de Brede School en de ernaast liggende vervallen boerderij nemen we een smal, slingerend weggetje, dat ons tussen de velden en bouwpercelen door eerst langs de energiecentrale Eco Zathe en daarna langs Goutums crematorium voert. Hier begint het te regenen. Met de paraplu kunnen we prima verder wandelen. In Goutum pauzeren we op een bankje vlakbij de ijsbaan en het feesthok De Kûle. Het is al weer droog, het waait nauwelijks meer en de zon breekt voorzichtig door tussen de dikke wolken. Ons meegenomen brood smaakt hier heerlijk in de frisse buitenlucht. We hebben nu 2,5 uur onafgebroken gelopen, dus een korte rustpauze hebben we nu wel verdiend, vinden we.

Leeuwarden
Na dit aangenaam verpozen op de grens van Goutum en Leeuwarden lopen we door over het fietspad naar het Van Harinxmakanaal. Hier steken we eerst de Harinxmabrug over en daarna gaan we door de nieuwe voetgangers- en fietstunnel onder de Leeuwarder Aldlânsdyk door. In Leeuwarden volgen we daarna de Verlengde Schrans tot aan de spoorwegovergang nabij het NS-station. We lopen door de Hollanderwijk achter het treinstation langs en gaan dan door de stationstunnel naar het station. Tegenover het station hebben we de auto vanmorgen geparkeerd. Het is nu bijna half twee in de middag, dus we hebben de 13 kilometers vandaag in ongeveer drie uren gelopen.

Leeuwarden. Natuurlijk!

Maandag 13 december 2010

In het jaar 2002 ontstond de “Wandelpool55+ Leeuwarden” vanuit de activiteit “Sportief Wandelen voor Senioren” van BV Sport. Enkele deelnemers van deze wandelgroep namen het initiatief om maandelijks wandeltochten te organiseren. Een aantal van die wandelroutes zijn gebundeld in een boekje, om ook andere wandelliefhebbers van deze wandelingen te laten genieten. De initiatiefneemster van deze wandelgids is Anneke Oosterman, de moeder van een collega van Durkje.

Deze wandelgids is met financiële steun van de Stichting Old Burger Weeshuis uitgegeven met als titel “Leeuwarden. Natuurlijk!”, met als ondertitel: “Wandelingen in en rond Leeuwarden”. Mooi is dat het grafisch ontwerp, de opmaak en de tekstredactie zijn uitgevoerd door studenten van het Leerbedrijf Communicatie van de Noordelijke Hogeschool Leeuwarden; een prima samengestelde opdracht voor zo’n groep HBO-studenten.

De wandelgids bevat twaalf wandelroutes van elk 8, 9 of 10 kilometer lengte, alle in en/of nabij de stad Leeuwarden. Elke route heeft een wandelkaart, een routebeschrijving en een beschrijving van enkele bezienswaardigheden langs de route. Voor dat laatste is ook de medewerking gezocht bij het Historisch Centrum Leeuwarden. Waar mogelijk is aangegeven waar onderweg eventueel een consumptie kan worden genuttigd. Omdat een aantal routes elkaar overlappen of raken, is het goed mogelijk om bijvoorbeeld twee of drie van deze routes aansluitend op één dag te wandelen, hetgeen Durkje en ik in vijf van de zeven dagtochten ook hebben gedaan. Alle routes hebben eenzelfde begin- en eindpunt, hetgeen door veel wandelaars op prijs wordt gesteld, aangezien je dan geen aanvullend vervoer hoeft te regelen van het eindpunt naar het beginpunt.

We liepen de volgende routes in onderstaande combinaties op de hieronder vermelde data:
Route 1: Leeuwarder Bos en Dekemastate (in combinatie met route 12) op 20 juni 2008 [8+8=16 kilometer];
Route 2: Rondom Camminghaburen (i.c.m. route 6) op 17 oktober 2008 [9+9=18 km];
Route 3: Ritsumazijl en Deinum (i.c.m. route 9) op 22 oktober 2008 [9+8=17 km]
Route 4: Rondom Wirdum (i.c.m. route 8) op 27 december 2008 [9+10=19 km]
Route 5: Snakkerburen en Lekkum op 8 februari 2009 [10 km];
Route 6: Groene Ster;
Route 7: Zuiderburen en Hempens (i.c.m. route 10 èn route 11) op 18 februari 2009 [8+8+8=24 km]
Route 8: Boksumerdijk en Zwettepad
Route 9: Ritsumazijl en Marssum;
Route 10: Potmargeroute;
Route 11: Rondom Goutum;
Route 12: Park en stadsroute.
De totale lengte van alle twaalf routes is 104 kilometer.

Visie van 2010 op Leesplank van 1910

Vrijdag 23 april 2010

Het was al in het jaar 1892 dat het hoofd van de openbare lagere school van Stiens zijn voorloper van de welbekende aap-noot-mies-leesplank op zijn school in ons dorp Stiens testte. In 1910 bracht uitgever Wolters de verbeterde versie van Hoogeveens leesmethode op de markt, genoemd naar de bedenker Mattheus Bernhard Hoogeveen (1863-1941), die van 1888 tot 1894 hoofd der school was te Stiens.

Ter gelegenheid van het eeuwfeest van de Leesplank organiseert de Kultuerried Ljouwerteradiel dit jaar een aantal activiteiten. Eén van die activiteiten is de expositie rondom de moderne variant op de bekende Leesplank. Aan een oproep van de Kultuerried Ljouwerteradiel hebben zeven kunstenaars uit onze gemeente gehoor gegegeven. Door loting zijn alle woorden van de leesplank verdeeld onder deze zeven kunstschilders. In geheel eigen stijl hebben deze zeven kunstenaars de hen toegekende oude plaatjes & woorden omgezet in nieuwe beelden en lettertekens, resulterend in geheel nieuwe afbeeldingen.

De volgende kunstschilders namen deel aan dit kunstproject:

* Jan Bruning uit Hijum schilderde: jet, does en teun;

* Maaike Grendel uit Cornjum schilderde: gijs en duif;

* Ronald de Haan uit Cornjum schilderde: vuur, bok en weide;

* Baukje Deinum uit Stiens schilderde: aap en noot;

* Rhodis van der Kooi uit Oude Leije schilderde: zus, kees en hok;

* Fokje van der Meulen uit Stiens schilderde: mies, wim en lam;

* Andries de Vries uit Jelsum schilderde: scha-pen.

De expositie van deze moderne visie op de oude Leesplank is tot 1 augustus 2010 te zien in de Openbare Bibliotheek van Stiens. Verspreid over de bibliotheek hangen nog zeven andere schilderijen, van ieder van deze zeven amateurschilders een ander werkstuk.

Route 3 & 9 van "Leeuwarden. Natuurlijk!"

Woensdag 22 oktober 2008

De route die Durkje en ik vandaag wandelen uit de wandelgids "Leeuwarden. Natuurlijk", bestaat uit twee - deels samenvallende - lussen: route 3 (genaamd "Ritsumazijl en Deinum") van Leeuwarden naar Deinum v.v. en Route 9 (genaamd "Ritsumazijl en Marssum") van Leeuwarden naar Marssum v.v., over een afstand van 9+8=17 kilometer.

Route 3 gaat vanaf de Slauerhoffweg in Leeuwarden naar de brug over het Zijlsterrak bij Schenkenschans, de voormalige Leeuwarder vuilstort. Om Schenkenschans heen lopend, komen we voorbij het monument van de voorheen (1895-1978) hier staande steenfabriek bij het Van Harinxmakanaal, dat we in westelijke richting tot aan de brug onder Ritsumazijl volgen. Via de oude zeedijk - de Hegedyk - komen we uit in Deinum ("mei de sipel op 'e toer").

Vanaf Deinum gaat het dan terug langs de noordoever van het Zijlsterrak, door het buurtschap Ritsumazijl, langs de Schenkenschans en de Slauerhoffbrug weer naar de Slauerhoffweg in Leeuwarden. Bij het Frisian Expo Center (FEC) in Leeuwarden eindigt route 3.

Direct daarna gaan we verder met Route 9. Die start ook bij het FEC. We wandelen wederom langs de noordoever van het Zijlsterrak, naar Ritsumazijl. Bij de voormalige zijl (sluis) gaan we in noordelijke richting over de Hegedyk verder naar Marssum, óver de Harlingerstraatweg - de N383 - heen.

In Marssum lopen we eerst achter het Poptaslot langs, ook wel Heringastate genoemd. Heringastate werd achtereenvolgens gebouwd en bewoond door de families Heringa (vanaf de 15e eeuw), Eysinga (vanaf 1603) en Popta (vanaf 1687). Dr. Popta bouwde in 1712 nabij Poptastate ook nog het Vrouwengasthuis, waar behoeftige weduwen en alleenstaande oudere dames in konden wonen. Durkje en ik wandelen ook even door het hofje van dat Poptagasthuis. Daarna passeren we de voorzijde van het Poptaslot, alvorens we Marssum weer verlaten.

Via de oude Middelzeedijk (Hegedyk) en de Sylsterdyk wandelen we bij Crystallic Leeuwarden weer binnen. Bij het FEC eindigt ook deze route nummer 9. Het is prachtig zonnig herfstweer en behoudens het vele verkeerslawaai van de omringende verkeerswegen een aangename wandelroute.