Lanterfanten over Route 4.7 van Mantgum naar Deinum

Zondag 12 mei 2013 

Over het Jabikspaad door de weilanden van Jorwert naar Leons

In een zee van gras
Vandaag lopen Durkje en ik de voor ons laatste wandeling van de vierdelige wandelgidsenserie 'Friesland voor lanterfanters'. Het is de zevende route van het vierde deel, over een afstand van 13 kilometer, van Mantgum naar Deinum. Jan Wijbe & Gaby lopen vandaag ook met ons mee. Een gezellige wandelochtend door het stille midden van de Friese Greidhoek. Deze wandeling 4.7 kreeg als thema mee: 'De lichtheid van het bestaan in een zee van gras'. Waar vroeger het water van de Middelzee landinwaarts stroomde, lopen wij vanmorgen door een 'zee' van kruidig gras, gevuld met heel veel paardebloemen, boterbloemen en pinksterbloemen.

Mantgum
Met beide auto's rijden we van Stiens naar Deinum. Daar laten we de ene auto achter bij het treinstation, om dan met de andere auto door te rijden naar Mantgum, waar onze wandeling vanmorgen even na 9.00 uur begint bij het Mantgumer treinstation.
We lopen langs de kerk door het dorpscentrum van Mantgum, om buiten Mantgum het fietspad richting Weidum te nemen. Buiten Mantgum gaat het dan verder over een smal wandelpaadje naar een boerderij, waar we omheen lopen, om aan de achterzijde onze route te kunnen vervolgen. We lopen dan al vanaf Mantgum over het Jabikspaad.

Nijkleaster in Jorwert
Via een landweg en de Arsumerdyk lopen we naar Jorwert. De Sint-Radboudkerk van Jorwert zien we al van verre staan. In Jorwert lopen we onder andere langs het 'Skriuwershûske' van Geert Mak, de herberg 'Het wapen van Baarderadeel', de pastorie, de notariswoning en ook de deels uit de 12e eeuw stammende Sint-Radboudkerk, waarin wij als bestuur van Stifting Nijkleaster tot nader order Nijkleaster hebben gevestigd.
De geschiedenis van Jorwert voert terug naar de Middeleeuwen, naar de tijd dat Jorwert al als terpdorp lag aan de oude 'heirbaan' vanuit Franeker naar het zuiden.

Over het Jabikspaad van Jorwert naar Leons
Buiten Jorwert gaan we verder over het Jabikspaad, dwars door het open veld, door de met veel veldbloemen bontgekleurde weilanden van Jorwert naar Leons. De routepalen met richtingsborden en wulk-wijzers wijzen ons globaal de weg door deze prachtige 'bonte zee van gras' temidden van paarden, weidevogels en schapen met lammeren. Wie kennis wil maken met de pracht van Fryslân zou er goed aan doen het Jabikspaad te bewandelen, vooral ook dit unieke graspad hier in de 'Fryske greiden' van de Lionser Polder.
Als voorzitter van de Stichting Jabikspaad Fryslân kijk ik onderweg vooral ook naar onze faciliteiten hier in het veld en in de aanliggende dorpen. In het veld vind ik helaas een met bruut geweld afgebroken richtingwijzer, maar in Leons ligt het stempel van het Jabikspaad keurig op de daartoe bestemde stempelplaats. De route van het Jabikspaad is goed bewegwijzerd, dankzij de routebeheerders, die de route daartoe regelmatig inspecteren ten dienste van alle wandelaars en fietsers die het Jabikspaad volgen.

Langs de Bolswardertrekvaart van de Panwurksbrêge naar Hoptille
Tussen Leons en Húns slaan we vanaf de Panwurksbrêge rechtsaf, om over het fiets-wandelpad langs de Bolswardertrekvaart verder te lopen tot aan Hoptille, waar we ter hoogte van het Tolhuis (met een gevelsteen van 1652) deze vaart over kunnen steken. We hebben mooi zonnig wandelweer, maar als de zon even achter de wolken verdwijnt, is de stevige westenwind nogal fris, dus zomaar even onderweg op één van de zitbankjes gaan zitten langs de route is wat teveel van het goede. Je zou te snel afkoelen, dus we hebben doorgelopen, tot we hier bij Hoptille in de luwte van een aantal huizen even kunnen pauzeren voor een broodje en wat drinken.

Blessum
Na de Hilaerdermieden vervolgen we ons voetpad over het Ringiapaad door de weilanden richting Blessum. We passeren hier de mooie vogelkijkhut en zien hier en daar in de slingerende sloten langs het pad enkele meerkoeten broedend op hun nesten zitten. Bij de vogelkijkhut steken we de Hilaardervaart over, die deels nog de route van een oude slenk door de Hilaarder Mieden volgt. We lopen hier over de oostelijke rand van het vroegere eiland Westergo.
In het terpdorp Blessum ontmoeten we de hier wonende Thom Miedema, die als medebestuurder jarenlang met mij in het bestuur zat van de Federatie Christelijk Jeugdwerk Friesland (FCJF), waarvan ik toen bestuursvoorzitter was. Thom vertelt ons een en ander over de oude wandelpaden die vanuit Blessum onder andere liepen en lopen in de richting van bijvoorbeeld Hilaard en Deinum, waaronder ook het voormalige 'Mennistepaed'. In Blessum komen we ook langs de boerderij met het hoogste pannendak van Fryslân.

Deinum, mei de sipel op 'e toer
Over de slingerende Blessumerdyk wandelen we het laatste stuk naar het treinstation van Deinum, waar onze auto staat. Vanuit Deinum halen we de andere auto weer op uit Mantgum, en daarna rijden we met beide auto's weer terug naar huis in Stiens, waar onze thuiskok Pieter voor ons een heerlijke warme maaltijd heeft bereid.
's Avonds vinden we op Facebook onze wandelgegevens van vandaag, die Jan Wijbe voor deze gelegenheid met behulp van het programma Sports-tracker vanmorgen al wandelend heeft laten registeren. Hieronder ter illustratie een overzicht van de door Jan Wijbe aangeleverde gegevens:

• Een wandelduur van 3 uren en 5 minuten en 23 seconden;
• De feitelijke wandelafstand was 14,09 kilometer;
• We liepen een kilometer gemiddeld in 13,09 minuten;
• Op onze topsnelheid hadden we 6,9 kilometer per uur af kunnen leggen;
• In werkelijkheid legden we gemiddelde 4,6 kilometer per uur af;
• We verbruikten bij deze wandeling vanmorgen 744 kilocalorieën.

Friesland voor lanterfanters - deel 3

Cover van de wandelgids

Maandag 10 september 2012

Wandelen in Fryslân is populair
‘Slow Tourism’ wint aan belangstelling, ook in Nederland. Langeafstandswandelen – bijvoorbeeld - is momenteel in. Wandeltochten in het hele land, en zeker ook in Fryslân, trekken grote aantallen wandelaars; denk maar aan de succesvolle vierjaarlijkse Slachtemarathon. Ook de wandelroute van het Fries-Overijsselse Jabikspaad geniet een groeiende naamsbekendheid. Dit jaar verscheen al weer de zesde druk van de populaire wandelgids van dit Friese pelgrimspad. Fryslân biedt steeds meer wandelaars aangename wandelingen. Wandelen in grote en kleine groepen, in tweetallen en individueel wint nog steeds aan populariteit.

Wandelserie voor lanterfanters
Op die golf bewoog natuurjournalist Fokko Bosker mee. Bosker schreef inmiddels vier wandelgidsen voor gevarieerde wandelroutes door de provincie Fryslân. De serie van de eerste drie wandelrouteboekjes is uitgegeven met als titel: 'Friesland voor lanterfanters; een voetreis door natuurlijk Friesland in dertig dagen'. De daaraan toegevoegde vierde routegids kreeg als ondertitel: 'een voetreis rond natuurlijk Leeuwarden in 10 dagen'. Dit vierde deel verscheen in het jaar 2010.

De eerste drie deeltjes kwamen in het jaar 2007 uit.

• Deel 2 met tien wandelingen over totaal 267 kilometer door Oost-Fryslân beschreef ik in mijn weblogbericht van 1 november 2011.

Deel 3
Inmiddels – na gisteren - hebben Durkje en ik ook alle tien wandelingen van het derde deel van deze wandelserie gelopen. Het derde deel van 'Friesland voor lanterfanters' biedt tien dagmarsen door mooie dorpen en landschappen in de ‘Fryske Greidhoek’ en in zuidwest-Fryslân. Je dwaalt over groene ‘greiden’ (grasland) en langs de Friese meren en over de IJsselmeerdijk. Je gaat over wandelpaden door het laagveenmoeras van De Deelen en krijgt volop gelegenheid om wandelend kennis te maken met het bosrijke Gaasterland en met de Pingjumer Gouden Halsband, te midden van de Friese vette kleigronden.

Achtergrondinformatie
Elke dagwandeling heeft een thema. De routes worden beknopt beschreven en in grote lijnen met een globale wegenkaart ondersteund. De wandelroutes zijn helaas niet bewegwijzerd, hetgeen het niet gemakkelijk maakt om de route exact volgens de beschrijving en de kaart te bewandelen. Fokko heeft bij elke wandelroute ook enige achtergrondinformatie geschreven, met informatie over bijvoorbeeld natuur & landschap, flora & fauna, cultuur & geschiedenis, gehuchten & dorpen, wonen & werken, bewoners en toeristen, waterwegen en monumenten; nu eens kritisch, dan weer lyrisch.

West-Friesland
Deel drie laat je een grillige lus door Fryslân lopen: vanuit Heerenveen, via Sloten, Stavoren, Koudum, Hindeloopen, Workum, Makkum, Sneek, Bolsward, Leeuwarden, Akkrum, en weer terug naar Heerenveen. De wandelingen hebben een gemiddelde afstand van 27,1 kilometer, variërend van 22 tot 34 kilometer per dag, in totaal dus 271 kilometer.

Tien wandelroutes
Op onderstaande data bewandelden en beschreven (zie onderstaande weblinks) Durkje en ik de volgende tien routes van deze wandelgids:
1. Op 14 november 2008 van Heerenveen naar Sloten, 27 kilometer;
2. Op 3 april 2009 van Sloten naar Bakhuizen, 27 kilometer;
3. Op 10 april 2009 van Bakhuizen naar Hindeloopen, 26 kilometer;
4. Op 19 april 2009 van Hindeloopen naar Makkum, 23 kilometer;
5. Op 29 mei 2009 van Makkum naar Allingawier, 31 kilometer;
6. Op 21 oktober 2009 van Allingawier naar Sneek, 26 kilometer;
7. Op 27 mei 2012 van Sneek naar Easterlittens, 28 kilometer;
8. Op 7 juni 2009 van Easterlittens naar Wergea, 22 kilometer;
9. Op 9 september 2012 van Wergea naar Terherne, 27 kilometer;
10. Op 25 september 2011 van Terherne naar Heerenveen, 34 kilometer.

Lanterfanten over Route 3.7 van Sneek naar Easterlittens

Zondag 27 mei 2012 - Eerste Pinksterdag

De Friese Greidhoek is in mei schilderachtig mooi

Duitse detailhandelaren in het oude Fryslân
"Hannekemaaiers trekken diepe sporen in de Friese Greiden'. Dat is de titel die wandelgidsauteur Fokko Bosker als titel gaf aan de zevende wandeling in het derde deel van zijn vierdelige wandelgidsenserie 'Friesland voor Lanterfanters".
De titel van dit wandeltraject verwijst enerzijds naar de Hannekemaaiers en de Kiepkerels, die al vanaf de 18e eeuw jaarlijks vanuit het Duitse grensgebied en vanuit het Duitse Westfalen het Friese platteland 'overstroomden', op zoek naar werk bij de boeren en op zoek naar klanten voor hun handel. In plaatsen zoals Bolsward en Sneek vestigden zich indertijd de inmiddels bekend geworden detailhandelsfamilies Voss, Lampe, C&A Brenninkmeijer, Peek en Cloppenburg en Vroom & Dreesmann.

De Fryske Greidhoeke
Anderzijds verwijst de titel van dit wandeltraject naar de Friese Greidhoek, het schitterende weidegebied in onze provincie Fryslân. Durkje en ik lopen vandaag vanuit Sneek, via Bolsward naar Easterlittens, over een afstand van 28 kilometer. Kilometer na kilometer in de Fryske Greidhoeke is genieten van elke stap. Bijzondere paden en wegen door bontgekleurde velden en altijd en overal de Friese weidevogels nadrukkelijk in vogelvlucht en in vogelgeluiden om je heen. In de maand mei is de Greidhoek één van de parels van Fryslân.

Van Sneek, via Ysbrechtum naar Tirns
Onderweg naar Sneek laten we een auto achter in Easterlittens. In Sneek parkeren we bij het treinstation nabij het stadscentrum. We wandelen even vóór 8.00 uur langs de stadsgrachten eerst naar de Sneker Waterpoort en daarna weer terug om ten noordoosten van het station het spoor over te steken in noordwestelijke richting. In Ysbrechtum passeren we 17e eeuwse Epema State met haar voorliggende poortgebouw. Over de Thabortille en langs de locatie van de vroegere Thaborklooster gaan we naar Tirns.

Ter Bede en over de Slachte
Vanuit Tirns nemen we een doodlopende landbouwweg het veld in, richting Annebuorren, een buurtschap met in de velden verspreid liggende huizen en boerderijen. Voorbij Annebuorren gaan we dan over één van de oudste paden van Fryslân. Dit smalle kerkenpad 'Ter Bede' is tegenwoordig een bijna niet meer te zien graspaadje door het veld. Over grotere afstand kun je aan de kleurverschillen in het grasland nog zien waar dit oude graspad richting Reahûs loopt. Dit veldpad brengt ons naar de middeleeuwse zeedijk, de 'Slachte'. Met Reahûs achter ons lopen we over de Slachtedyk langs Hidaardersyl naar Hartwerd. Voorbij Hartwerd gaan we over een smal geasfalteerd pad tussen de weilanden door naar Bolsward. Bij een nieuwe boerderij staat een houten hokje met geopende deur. In dat hokje is een keukentje getimmerd, met daarin allerlei benodigdheden om bijvoorbeeld zelf koffie te zetten. Zonnepanelen op het dak zorgen voor elektriciteit. Het is een kwestie van zelfbediening en men vertrouwt op eerlijke betaling in het geldkistje. Enkele weken geleden las ik over dit initiatief van deze boer, die dit liet ontwikkelen en maken als praktijkopdracht voor vier scholieren. Een prima initatief!

Boalsert
In Bolsward lopen we naar het stadscentrum. Hier kun je zien dat men zich voorbereidt op de finish vandaag van de Elfstedentocht op de step, en op de Elfstedentocht op de fiets, die morgenochtend van start gaat. Veel winkels gaan open en de horeca is nagenoeg klaar voor de duizenden mensen die vandaag en morgen Bolsward bezoeken. Het bedienend personeel van Grand-Café het Praethuys is nog niet aanwezig, maar de eigenaar biedt ons alvast een kopje koffie aan. Op het terras ontmoeten we twee Zeeuwse fietsers die in 2007 met drie anderen naar Santiago de Compostela zijn gefietst. Vandaag gaan ze even op de fiets naar Sneek en morgen zullen ze voor de vijfde maal de Elfstedenfietstocht rijden.

Klederdracht bij de watermolen
Over het geasfalteerde wandel-/fietspad gaan we langs de Bolswardertrekvaart naar Burgwerd. Voorbij Burgwerd gaat het pad over in een onverhard voetpad langs de oever van de Boalserter Feart. Vlak vóór Krommesyl passeren we de oorspronkelijk 17e eeuwse watermolen. Daar ontmoeten we twee jongedames en een jongeman. Eén van de dames draagt kitscherige klederdracht. Ze is van buitenlandse afkomst, maar kan ons desgevraagd in goed verstaanbaar Nederlands duidelijk maken dat ze bezig zijn om een fotosessie te maken met haar 'Nederlandse klederdracht' vóór deze prachtige watermolen. Ze hebben samen veel plezier tijdens het fotograferen van alle poses.

Krommesyl en Wommels
Bij Krommesyl passeren we de 'Nije Kromme', de metalen boogbrug over de N359, die hier zorg draagt voor een veilige oversteek voor het verkeer op de Slachtedyk. In het zuiveldorp Wommels passeren we eerst het museum 'De striid tsjin het wetter' in het voormalige kaaspakhuis en dan vinden we een mooi plekje in de schaduw op een bankje bij het kaatsveld in het dorpscentrum. Het is een warme dag, dus we drinken veel onderweg en genieten van deze schaduwrijke en koele pauzeplek.

Pinksterfeest 2012 in Skrok
Voorbij Wommels volgt een waarlijk schitterend weidegebied in het natuurreservaat Skrok. We lopen over het Swynzerpaad  langs de vogelkijkhut 'Spiker' en komen dan ter hoogte van de boerderij Sate Britsaerd over een smal paadje door dit natuurreservaat. Geuren en kleuren, een schilderachtig bont palet van één groot, uitgestrekt veldboeket. Een blauwe lucht en zonovergoten, het zijn de succesfactoren van het sprookjesachtige weidegebied in de Friese Greidhoek. Als je ter gelegenheid van het Pinksterfeest in een feestelijke stemming wilt komen, moet je vooral hier in het veld gaan zitten. Dan word je vanzelf vrolijk.
Vlak vóór het buurtschap Skrok steken we de Sebearefeart over in de Stittenserhem polder. We lopen door het meest noordelijke puntje van de bebouwde kom van Easterein.

Itens, Hinnaard en Spyktille
Langs de doorgaande weg gaan we richting Itens. Vlak vóór het kaatsveld van Itens gaan we linksaf richting Britswerd, maar als vrij spoedig verlaten we deze weg om in noordelijke richting naar het dorpje Hinnaard te lopen. We nemen een korte fruitpauze bij het Klokhuis van Hinnaard. En dan lopen we naar Spyktille, waar we de doorgaande weg richting Spannum verlaten, om dan over het geasfalteerde fiets-/wandelpad langs de Boalserterfeart naar Easterlittens te lopen. In Easterlittens is het op de camping en bij de hoge voetgangersbrug over de Frentsjerter Feart gezellig druk.

Ook niet als ie ijskoud is
Het is 15.45 uur. Het terras aan de Frentsjerter Feart zit nagenoeg vol en bij de hoge voetgangsbrug ligt een geheel blauw geschilderd kruisertje. Ruim tien jongens en meisjes zitten en liggen op deze feestboot. Fryslân kent veel zuipketen en oude (sta)caravans waar de jongeren in vriendengroepen hun vrije tijd samen doorbrengen. Deze groep Friese jongelui heeft geen zuipkeet of -caravan, maar gaat varen in hun felblauwe zuipschuit. We blijven even bij ze staan voor een praatje. Ze vragen of we trainen voor de Slachtemarathon en bieden ons een blikje bier aan. Als we bedanken voor hun vriendelijke aanbod - omdat we beiden nog moeten autorijden - moeten we vooral even voelen hoe ijskoud hun pilsjes in de boot zijn, want dan weten we in elk geval welk geweldig koele aanbod we afslaan.

Acht uren onderweg; elke minuut Pinksterfeest
Aan de overzijde van de Frentsjerterfeart gaan we naar de auto die we hier vanmorgen vroeg bij het Wapen van Friesland in het dorpscentrum parkeerden. Dan rijden we naar Sneek om daar de andere auto te halen. Vanuit Sneek rijden we dan weer terug naar huis. Op de autoradio horen we dat de steppers van de Elfstedentocht inmiddels zijn gefinisht in Bolsward en dat het al behoorlijk druk wordt in Bolsward en omgeving vanwege alle fietsers die hier in deze buurt een slaapplaats hebben gevonden om morgenochtend vroeg langs de elf Friese steden te gaan fietsen.
Wij hebben de 28 kilometer vandaag afgelegd in acht schitterende uren. We hebben het qua lopen en pauzeren rustig aan gedaan vanwege de warmte (in Easterlittens is het bij aankomst 28 graden Celsius) en we hebben meer dan gemiddeld lang - al dan niet fotograferend - stilgestaan op al die schitterende plaatsen in de Fryske Greidhoeke. 

Griene Greiden Geandefoets

Vrijdag 31 oktober 2008

Na enkele dagen met regelmatig regen is het vandaag opvallend mooi weer. Vanmorgen vroeg zijn de velden nog berijpt; het heeft vannacht al een klein beetje gevroren. De temperatuur loopt vandaag niet hoog op, maar de later in de ochtend doorbrekende zon, maakt het aangenaam wandelweer.

Durkje en ik starten in Easterlittens, in de Friese Greidhoek. Tegenover de oude schoorsteen en het ongeveer tien jaar geleden tot woning verbouwde ketelhuis van de voormalige zuivelfabriek van Easterlittens steken we bij het Krúswetter de Franekervaart over, om direct daarna in zuidwestelijke richting naar Hinnaard te wandelen. We gaan over het smalle wandel-/fietspad met direct links de fri(e)sgroene Greiden en rechts naast ons het door de zon goudgeel gekleurde riet, langs de Bolwardervaart.

Van Hinnaard gaan we naar Spannum. Daar lunchen we en wandelen we vlak buiten de bebouwde kom door het enige jaren geleden door de plaatseljke basisschoolkinderen aangeplante Spannummerbos, met daarin een ven en een uitzichtsheuvel. Vanuit het Spannummerbos gaan we naar Winsum. Het laatste stuk van deze ongeveer 13 kilometer lange wandeltocht nemen we het wandel-/fietspad van Winsum, langs de Franekervaart, terug naar Easterlittens.