Symposium Regeneratieve landbouw in Noord-Nederland

Woensdag 18 januari 2023

 

Forumpresentatie tijdens het landbouwsymposium in Leeuwarden

Uitdagingen voor de landbouwsector

De landbouwsector in Noord-Nederland staat voor unieke uitdagingen. 

• Hoe produceren we gezond voedsel op nieuwe manieren, zodat iedereen tevreden is? 
• Hoe kan de landbouw onze kwetsbare natuur, het klimaat en de gezondheid van onze inwoners versterken en verbeteren? 
• Wat is de verantwoordelijkheid van de landbouwsector? Van de consument? Van de banken? Van de overheden? Van de onderwijsinstellingen?

In het landbouwsymposium van vandaag worden op die vragen antwoorden op deze vragen gegeven. 

Daarbij worden onder meer de kansen en mogelijkheden voor regeneratieve landbouw in Noord-Nederland verkend. 

• Is de regeneratieve landbouw de gouden oplossing voor de huidige problemen? 
• Kan de regeneratieve landbouw haar beloftes waar maken? 
• Hoe schakelen we om van de gangbare naar regeneratieve landbouw? 
• Wat betekent dit voor de bedrijfsmodellen van boeren en van ketenpartners?
• Kortom: hoe gaan we samen het nieuwe landbouwsysteem in Noord-Nederland vorm geven?

Landbouwsymposium

Dit symposium wordt vandaag georganiseerd door de Universiteit van het Noorden en de AgroAgenda Noord-Nederland. 

Het Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit ondersteunt het symposium-programma. 

Het symposium vindt vanmiddag plaats op de Faculteit Campus Fryslân in Leeuwarden.

De woorden van welkom en de opening van dit symposium worden verzorgd door dagvoorzitter Klaas Sietse Spoelstra.

Daarna vertelt Jouke de Vries (voorzitter van het college van bestuur van de Rijksuniversiteit Groningen (RUG) en van de Universiteit van het Noorden) het een en ander over het hoe en waarom van de Universiteit van het Noorden. 

• De stichting van deze Universiteit van het Noorden is ingegeven door het feit dat het landschap van onderwijs en bedrijfsleven verandert. Tegenwoordig heeft de RUG daartoe bijvoorbeeld al vestigingen in Drachten en Emmen, en een vestiging in de Eemshaven is in ontwikkeling. Ook de hogescholen, het het UMCG en het MBO haken aan, om gezamenlijk te onderzoeken hoe de Universiteit van het Noorden tot oplossingen voor de tegenwoordige problematieken kunnen komen. Zo wordt het als het ware een nieuw ecosysteem van onderwijs & samenleving. Samenwerking met publieke en private organisaties is een speerpunt van de Universiteit van het Noorden. 
• Gezondheid, Digitalisering & kunstmatige intelligentie, Sustainable Society en Energie zijn vier items, die aandacht voor onderzoek & onderwijs verdienen.
• De landbouwsector zal moeten veranderen. Kijk ook maar naar de grote toestanden in de huidige politiek & samenleving. We zitten duidelijk in een transitietijdperk, waar onderwijs & onderzoek een bijdrage aan moeten leveren, ook aan de landbouw. 

Het Sicco Mansholt Transitie Programma & Regeneratieve Landbouw

Het eerste programmablok van dit symposium gaat over het zogenoemde Sicco Mansholt Transitie Programma en over Regeneratieve Landbouw.

Eerste spreker is Gjalt de Jong, hoogleraar Duurzaam Ondernemen in een Circulaire Economie.

• We gaan met zijn allen in allerijl de klimaathel in. We komen op heel veel items op omslagpunten terecht; denk maar aan de steeds sneller smeltende gletsjers. De urgentie van ook dit programma is dan ook hoog.
• Reacties die we op stress vertonen, zijn: Stilzetten (niets doen), Vluchten (ontkennen) of Vechten. De vechters zijn de radicale vernieuwers, die creatief gaan nadenken. Hier in Leeuwarden wordt gewerkt - 'gevochten' -  met studenten en medewerkers, die met hun intrinsieke motivatie het verschil willen gaan maken; samen met overheden, burgers, bedrijven, en met wie maar wil om iets op te lossen. De Universiteit van het Noorden richt zich vooral op die zaken. Daarvoor is in elk geval veel tijd nodig, en als het over landbouw gaat, ook om het praten met de boeren. Eerst zijn daartoe inmiddels veel koplopers (zo'n 6-8% van de populatie) van de landbouw in kaart gebracht. Die heb je namelijk hard nodig. 
• We moeten boeren met èn voor de natuur. Het kost tijd om systemisch een keer te brengen in de werkwijze en in de resultaten van de afgelopen 75 jaar landbouw.
• Het Sicco Mansholt-programma is vooral gericht op natuurinclusieve landbouw. We moeten naar een nieuw mechanisme; en we hebben de natuur, gezondheid (o.a. van de bodem) en nieuwe business modellen (m.b.t. inkomen) nodig. 
• We moeten met heel nieuwe opleidingenpalet voor de landbouw komen. 

Tweede spreekster is Gerda van Eck, verbonden aan de Regiodeal Natuurinclusieve Landbouw en aan de AgroAgenda Noord-Nederland.

• We laten nu veel te veel loshangende projecten draaien. We moeten echter naar meer samenhangende, meerjarige uitvoeringslijnen toe, zoals bijvoorbeeld: Kennis (met kenniswerkers van zowel landbouw als universiteit). 
• We hebben het er allemaal moeilijk mee, en kiezen er vaak voor om dan maar te zeggen dat anderen het moeten oplossen; of mensen worden boos. Het moet dus anders.

Derde spreker is Alex Datema, namens BoerenNatuur.

• Veel mensen doen wel iets in al die elkaar opeenvolgende projecten, maar daar ontbreekt vaak lijn in. Daarvan word je project-moe, dus we moeten naar meer omvangrijke, samenhangende programma’s; dat is beter dan de huidige steeds opeenvolgende projecten en pilots.
• We hebben nu een AgroAgenda van en met veel partijen, maar daarin ontbreken nog de benodigde kennis en de instrumenten om aan programma's vorm en inhoud te geven. 
• Wij moeten in het noorden laten zien dat we het verschil willen en ook kunnen maken.
• Van droombeelden wordt de ene boer nog bang, maar een andere boer vindt het al interessant. Het is nodig dat we de boeren meenemen naar het toekomstbeeld. 
• Boeren maken zich terecht zorgen over de toekomst van hun bedrijf. Daarbij moeten we hen – in samenwerking - helpen.  

Gezonde Natuur en de Circulaire Economie

In het tweede programmablok luisteren we naar succesverhalen uit Noord-Nederland.

Aan beide sprekers over dit thema is gevraagd om te vertellen waar ze mee bezig zijn in de praktijk, en waar ze dan tegenaan lopen. 

Eerste spreker daarover is Pieter van der Valk, melkveehouder in Ferwoude, van de Grondcoöperatie en Agricycling. Hij is gestart met AgriCycling, een nieuwe positie-opbouw voor de landbouw. 

• De boer heeft een cruciale rol in regeneratieve landbouw, maar eigenlijk zou dat ook moeten met, in èn op weg naar een regeneratieve samenleving. 
• We kijken tegenwoordig nog teveel naar alleen de output van een boerenbedrijf. Stel dat we de landbouw eens zouden gaan bekijken als de actor in regeneratief werken. Dat is trouwens een opdracht voor de hele samenleving. 
• Alle reststromen zouden we op termijn moeten recyclen in de bodem, maar dan moeten die reststromen eerst wel zuiverder – bodemvriendelijker - worden, en niet nadelig zijn voor de bodem. Dit vraagt om een nieuwe keten-aanpak en samenwerking. Daar moet de landbouw zelf èn alleen een leidende rol in spelen, dus niet door andere partijen. 
• Bermgras, hekkelspecie (met riet) en houtsnippers worden bij wijze van proef (ondanks lastige wet- en regelgeving) tegenwoordig tot compost verwerkt, om daarmee de bodem te verbeteren. Er zijn nu al 125 boeren in Fryslân werkend èn van plan om daar een bijdrage aan te leveren. 
• Onderzocht moet worden hoeveel onze bodem aan kan: wat kan die bodem al dan niet verwerken. 
• We bedienen de bodem er met die goede reststromen dan op natuurlijke wijze mee, en kunnen dan kunstmest (deels) achterwege laten.  

Tweede spreker is Emiel Elfrink, lector van de hogeschool Van Hall Larenstein, verbonden aan het Kennisconsortium Bodem.

Hij is lector op het gebied van bodem, is bezig met bodemonderzoek, zich realiserend dat de bodem van essentieel belang is.

• 2015 was het 'Jaar van de bodem'. 
• In 2016 hebben enkele partijen gezegd dat men wilde gaan samenwerken op het gebied van bodemzaken. 
• 'Bodem' is een heel breed thema, maar we missen nog veel specialisten met kennis van de bodem. Als de bodem de basis is van heel veel oplossingen (bijvoorbeeld m.b.t. klimaat en water), dan moeten we bodem-expertise opbouwen vanuit verschillende disciplines, en is samenwerking nodig om de ambitie verder te brengen.
• Zijn droombeeld is dat we moeten kijken hoe en dat we een breed programma opbouwen voor het hele noorden van Europa. Het Sicco Mansholt-programma zou daar een bijdrage aan kunnen leveren.

Gezonde Natuur en Gezonde Mensen

De volgende spreker is Martien Lankester, van Avalon Foundation.

• Gezonde bodem, voeding en mensen horen bij elkaar. De gezondheid van mensen kun je dus niet zien zonder een gezonde bodem in ogenschouw te nemen.  
• De beste dokter staat in de keuken en op het land. 
• De boeren kunnen een belangrijke bijdrage leveren aan de gezondheid van de mens. Daar komt steeds meer belangstelling voor. 
• Koop en eet vooral onbewerkt voedsel, zo mogelijk lokaal. 
• Er wordt nu een Greidhoeke-pilot opgezet met interventies, die de transitie naar gezonder boeren versnellen. Daar wordt ook onderzoek op losgelaten, gericht op resultaten voor de kosten en voor gezondheid.  
• Er zouden ook nog rekenmodellen moeten komen om naar bijvoorbeeld de financiële gevolgen te kijken (het kwantificeren) van regeneratieve landbouw voor de humane gezondheid. 
• Samenwerking met heel veel verschillende expertises is nodig.

Gezonde Natuur en Gezonde Bedrijfsmodellen

Daarna spreekt Alex Datema wederom.

• We moeten veel meer onderzoek doen naar de effecten van natuurbeheer; niet smal, maar met een bredere blik van meer aandachtspunten. 
• Natuurbeheer moet natuurlijk wel financieel toereikend zijn voor boeren. Maar we weten nog steeds niet hoeveel financiële steun we boeren daartoe moeten geven.
• We hebben een zogenoemde 'waardevolle subcultuur' gecreëerd. Een groep collectieve boeren gaat bij elkaar zitten, om te bekijken hoe ze goede stappen kunnen zetten. Resultaat is dat boeren ook anders kijken naar elkaar. Een late snee is in die ogen dan geen kwestie van een slordige, verlate boer, maar van een verantwoorde boer die doelbewust aan natuurbeheer doet. 
• Een andere, betere manier van boeren, zorgt voor gezonde producten, en daarmee voor gezonde mensen.
• Je moet de boeren van nu opleiding door met hen naar hun landschap en land te kijken. Dan moet je boeren leren om verantwoord om te gaan met dat landschap, met dat land en met die bodem. 
• We moeten jonge boeren leren om anders te kijken, dan dat we voorheen al jaren geleden deden. 

Gezonde Natuur en Gezonde Regio’s

Daarop spreekt Albert van der Ploeg, de 'foarsitter fan Noardlike Fryske Wâlden, en feehâlder yn Readtsjerk'.

• Er gaat nu 80 miljoen euro in agrarisch landschapsbeheer om. 
• Naast voedsel produceren boeren ook natuur & landschap, maar voor dat laatste krijgen ze vaak niet betaald. 
• Stikstof, natuur en landschapsbeheer komen in de nabije toekomst centraal te staan. Mag de boer er dan ook eens aan gaan verdienen? Nu nog niet. Dus hebben we disruptieve doorzetters nodig, die zich erin vastbijten, die inspirerend zijn en die dwars door alle bestaande systemen en instituties heen gaan om de goede stappen te zetten.
• We zijn nu nog veel te verstrooid, en wat we doen kost veel te veel tijd; boeren vertrouwen de samenleving vaak niet meer. 
• Veel zaken zullen we van onder af opnieuw gaan bouwen. We weten dat dat heel moeilijk is, maar het moet wel. Mensen moeten ook de ruimte krijgen om door te gaan op goed ingeslagen wegen.

Kritische Succesfactoren van Transities: het Fascinating Programma

Het derde programmablok gaan over de kritische succesfactoren van transities, over het zogenoemde Fascinating Programma. Spreker daarover is Jan Sikkema.

• Het gaat in dezen om een open innovatie- en testprogramma, waarin met heel veel verschillende soorten bedrijven (boeren, onderwijs, onderzoek, overheden) geprobeerd wordt om de benodigde transitie te bewerkstelligen in de komende tien jaar. 
• We moeten de ketens aanpassen, opdat we de optimale nutriënten bij de consument krijgen.
• Onze opgave is om de consumenten ertoe te verleiden om van 60% dierlijk eiwit-eetpatroon naar een 40% plantaardig eiwit-eetpatroon te gaan. 
• Het gaat niet alleen om de gezondheid van de bodem, maar ook over hoe we de goede producten bij de consument krijgen. Dat betekent een groot verdienmodel voor de noordelijke industrie. Die zijn in een aantal gevallen nota bene ook nog van groot belang in internationaal verband (qua export).
• Voor de jeugd in deze regio betekent dat in deze sector een grote kans. 
• We hebben mensen nodig die ketengericht gaan denken en handelen.
• Wij hebben hier ruimte, de expertise, de bedrijven en internationaal ook een goede naamsbekendheid voor wat betreft goede voedselproductie.
• We werken momenteel aan betere teeltprogramma’s en aan oplossingen om de geproduceerde nutriënten op verantwoorde wijze door de keten te brengen. 
• We moeten gericht en zorgvuldig omgaan met alles wat we doen. 
• Artsen zouden ook veel meer preventief moeten gaan denken en adviseren, vooral ook op het gebied van verantwoorde, gezonde voeding.

De landbouw van Noord-Nederland in een Internationale Wereld

Het vierde programmablok handelt over de landbouw van Noord-Nederland in een internationale Wereld. Daarover spreekt Jacques Buith, Senior Partner bij Deloitte.

• Specifiek richt hij zich op de Verenigde Naties, met zo’n 300 programma’s in zo’n 70 verschillende landen. Ze werken vooral aan het opschalen van transities in het buitenland.
• Het gaat daarbij om vraagstukken vanuit het internationaal perspectief. Daarin ziet hij 3 grote bewegingen, ofwel hervormingen, als volgt:
• 1. Macro = op wereldwijd nivo hebben we een nieuw meetsysteem nodig, met nieuwe variabelen.
• 2. Micro = op landelijk nivo rekenen we onszelf en elkaar af op basis van jaarcijfers, op economische modellen. We zouden echter ook en veel meer moeten kijken naar waarden en impact.
• 3. Individueel nivo = we kopen nog teveel producten die goedkoop qua euro’s, maar we zouden moeten kijken naar bijvoorbeeld de footprint van de producten die we kopen: waar komt het vandaan?, hoe is dat geproduceerd en tot ons gekomen?
• De huidige werkwijzen abrupt stoppen, zal veel problemen met zich meebrengen. We hebben (iets) langer lopende trajecten nodig om de transitie op verantwoorde wijze te maken. 
• De landbouw is in een veel te ondergeschikte rol gekomen ten opzichte van fabrikanten en retailers. De boeren moet voortaan veel meer gaan bepalen, zoals ook de waarde van wat zij produceren. De boeren moeten gaan profiteren van die eerlijker waarde.
• Innovaties gebeuren, en daar worden al goede dingen gedaan, maar de uitdaging is hoe je de goede zaken vanuit de buitenkant terug kunt brengen naar de kern, waar je het dan zou moeten opschalen.

Reflecties en vervolgstappen in Noord-Nederland

Dit symposium wordt afgesloten met het bespreken van enkele reflecties en van vervolgstappen in Noord-Nederland.

Johannes Bakker heeft het aspect 'Veiligheid' vanuit de luchtvaart meegenomen. Waar in de luchtvaart qua veiligheid iets fout gaat, worden onvolkomenheden diepgaand onderzocht, om te beoordelen wat er uiteindelijk fout is gegaan bij calamiteiten. 

• We willen iets van de natuur. We gingen de bodem daardoor degraderen. Na de Tweede Wereldoorlog dat aangezet met kunstmest en schaalvergroting. 
• Toch hebben we geleerd - en weten we - dat de bodem vol zit met leven. Als we daar goed gebruik van leren te maken, kunnen we op verantwoorde wijze heel productief worden.
• Van heel veel zaken weten we dat het werkt, maar we weten nog niet hoe die zaken werken. 
• We hebben een totaal ander systeem nodig, maar daar zijn nog geen verdienmodellen voor. Daar wordt wel onderzoek naar gedaan; daar zou ook erkenning voor moeten zijn. 

Vervolgens neem Gjalt de Jong nogmaals het woord. 

• We zijn allemaal bezield en vol passie begaan met de wereld, met bovendien veel ervaring in onze wereld. 
• Samenwerking is wel de sleutel, maar we concurreren ons echter helaas de wereld uit.
• Mijn voorstel is dat we elkaar elke laatste woensdag van de maand hierover blijven ontmoeten. 
• We moeten nieuwe bedrijfsmodellen gaan maken.
• Misschien moeten we wel een regeneratieve universiteit of hogeschool stichten, waarmee we de toon in het noorden van Nederland gaan aangeven.

Voortgang op Nijkleaster Westerhûs

Dinsdag 17 januari 2023
 

Ook aan het exterieur van de kloosterboerderij wordt nog hard gewerkt

Assurantievergadering over Nijkleaster en haar nieuwe klooster
Vanmorgen hebben we met een groepje van vijf personen een vergadering bij ons thuis over het gehele verzekeringspakket van onze Stifting Nijkleaster. 

Jaarlijks evalueren we onze verzekeringsportefeuille, maar ook tussen alle klooster-bedrijven door moeten er nog wel eens één of meer wijzigingen worden aangebracht in ons assurantiepakket. 

Een heel belangrijk moment daarin is de aanstaande oplevering van het hele kloostercomplex op It Westerhûs onder de klokslag van Hilaard, waarna de bewoning en ook het proefdraaien van ons nieuwe kloostercomplex aan zal vangen, gevolgd door de officiële opening gedurende het Pinksterfeest later dit jaar. 

Zeker deze korte termijnplannen maken het wenselijk en noodzakelijk om de nodige aanpassingen in onze assurantieportefeuille aan te brengen, vandaar deze zakelijke bijeenkomst van vanmorgen.

Direct aansluitend op deze bijeenkomst rijden we gezamenlijk naar Hilaard, waar we een werkbezoek gaan brengen op de bouwlocatie van It Westerhûs, waar met inzet van heel veel bouwlieden en vrijwilligers momenteel de restauratie van de kloosterboerderij vordert en waar ook de nieuwbouw van de kloosterwoningen en de kloostergastenverblijven haar definitieve vorm en inhoud krijgen.

 

Lezing over Pelgrimeren in Broeksterwâld

Maandag 16 januari 2023
  

De Christelijke Plattelandsvrouwen in Broeksterwâld bijeen

Lopen of Wandelen
Op uitnodiging van het bestuur van de vereniging voor Christelijke Plattelandsvrouwen te Broeksterwâld en omgeving ben ik vandaag aanwezig als spreker voor haar maandelijkse ontmoetingsmiddag.

Deze bijeenkomst wordt bijgewoond door 23 leden, en vindt plaats in dorpshuis De Pipegael aan de in heraanleg liggende Brink van Broeksterwâld.

Verenigingspresidente ad interim Anna Martha Klimstra verwelkomt alle aanwezigen, en opent dit middagprogramma met een bijzonder goed passende inleiding over het verschil tussen lopen en wandelen; een mooie introductie van mijn daarop volgende presentatie. 

Aansluitend zingen we enkele verzen van het lied 'Ik wandel in het licht met Jezus'.

Pelgrimeren naar Santiago de Compostela

In het eerste deel van mijn presentatie vertel ik even iets over Durkje en mij, en geef ik enig overzicht aangaande de hoofdonderdelen van mijn lezing. De persoonlijke kant geef ik iets meer aandacht dan dat we normaal gesproken doen, omdat ik deze presentatie verzorg in het dorp waar Durkje is geboren en getogen, en er onder de aanwezigen velen zijn die Durkje ofwel van vroeger of van recenter datum persoonlijk kennen. Bovendien is ook Durkje haar moeder - voorheen presidente van deze vrouwenvereniging - aanwezig bij deze bijeenkomst.

Na de introductie vertel ik een en ander over de pelgrimstochten die Durkje en ik in de afgelopen 18 jaren samen hebben ondernomen. 

Ook vertel ik over de relatie van het pelgrimeren met de heilige Jacobus, ofwel Sint Jacob; zowel de Mindere (Minor) als de Meerdere (Major), ook in relatie tot de verhalen uit de Bijbel die we over beide Jacobussen kennen.

In dit eerste deel van de presentatie vertel ik aan de hand van verhalende praktijkvoorbeelden welke de motieven zoal kunnen zijn voor de pelgrims om door de eeuwen heen - en ook nu nog - te pelgrimeren.

Daarna sluit ik af met een kort filmpje van de KRO/NCRV, zijnde de landelijke tv-documentaire van Annemiek Schrijver over haar bezoek aan onze Refugio Ultreia Feinsum.

Refugio Ultreia Feinsum

Na de pauze volgt dan het tweede deel van deze lezing. Daarin staat vooral onze Refugio Ultreia Feinsum centraal, waarin passerende pelgrims kunnen overnachten, een pelgrimsstempel kunnen halen, en ook welkom zijn voor een gezellige ontmoeting met een goed gesprek over de plannen om te gaan pelgrimeren, of over de belevenissen van het pelgrimeren.

Ik begin over het bijbelse begrip Gastvrijheid, dat niet alleen in de Bijbel, maar ook in de pelgrimswereld centraal staat. Bovendien is dat ook het actuele jaarthema binnen de Protestantse Kerk in Nederland in dit kerkelijk seizoen van 2022-2023.

Ik vertel daarna over de functies van een refugio, en kom dan met enkele verhalen over allerhande uiteenlopende aanleidingen en motieven waarom gasten onze refugio bezoeken voor een verblijf van korte duur, of voor een pelgrimsmaaltijd en/of voor een overnachting, al dan niet met ontbijt.

Deze presentatie sluit ik na het tweede blokje van drie kwartier af met het televisiefilmpje dat de Friese televisie-omroep Leo Middelsee heeft gemaakt tijdens haar filmopname van augustus 2021.

We sluiten af met een vragenrondje en tot slot met het voorlezen door de ad interim presidente van een bij dit middagprogramma passend gedicht. 

Klooster Claercamppad van Hiaure naar Paesens

Zondag 15 januari 2023
 

Harde wind en regen op de Alddyk tussen Anjum en Paesens

Klooster Claercamppad

Op 1 juni 2022 presenteerde de wandel-journalist Fokko Bosker zijn nieuwe fiets- en wandelgids, van het zogenoemde 'Klooster Claercamppad', met de volgende subtitel aangeduid: 'Wandel- en fietsroutes door de Friese Waddendelta'.

Deze nieuwe gids bevat voor wandelaars: 13 etappes, 3 rondwandelingen, 1 wadlooptocht, 2 stadswandelingen en 3 fietstochten.

In de Friese Waddendelta ontmoeten water en land elkaar. Dit kustgebied is door de golven en getijdenwerking in duizenden jaren gekneed uit zand, klei en veen. Op de kwelderruggen vestigden zich de eerste Friezen en legden zij de basis voor hun rijk, dat zich uitstrekte vanaf Noord-Frankrijk tot aan Denemarken. Het Klooster Claercamppad brengt deze bijzondere landstreek, de natuur en geschiedenis in veelkleurige verhalen en met afwisselende wandel- en fietsroutes tot leven.

De route van dit pad loopt in grote lijnen vanaf Lauwersoog over Zoutkamp naar Dokkum, en voert dan verder naar Sint-Jacobiparochie (de startplaats van het pelgrimspad 'Jabikspaad'), Franeker en de Hanzestad Bolsward, om vervolgens met een lus over Makkum en Harlingen langs de kust en over de dijken terug naar Sint-Jacobiparochie te leiden. 

De eeuwenoude cultuurgeschiedenis van terpen, deltawerken, middeleeuwse kerken, kloosters en florerende handelssteden vertelt een bijzonder gelaagd verhaal.

Wandelen op fietspaden in winter & voorjaar

Op één rondwandeling na hebben Durkje en ik inmiddels alle wandel-etappes van het Klooster Claercamppad gelopen. Maar ja, er staan ook nog drie fietstochten in deze routegids. En waar je kunt fietsen, kun je vrijwel altijd ook wandelen. Andersom is dat vaker niet het geval, omdat sommige wandelpaden - bijvoorbeeld graspaden door de weilanden - niet toegankelijk zijn voor fietsers. Maar wandelen op fietsroutes kan vrijwel altijd wel. Dus we hebben het plan opgevat om ook de drie fietsroutes van dit routeboekje te gaan lopen. Bovendien doen we dat in de winter en in het vroege voorjaar; een periode waarin sommige onverharde wandelpaden slecht toegankelijk zijn. Fietspaden zijn in de winter en in het voorjaar vrijwel altijd wel goed toegankelijk, dus deze wintermaanden zijn heel geschikt om de van de routegids voor ons nog resterende fietsroutes van deze routegids te gaan wandelen. Zo gezegd, zo gedaan.

Fietstocht Noardeast Fryslân in 2 helften

Op 3 januari 2023 liepen we de eerste helft van de 'Fietstocht Noardeast Fryslân'. Deze fietstocht heeft een lengte van 50,5 kilometer, en daarvan wandelden we op die 3e januari 2023 de eerste helft, van ongeveer 25,5 kilometer.  

Vandaag wandelen we de tweede helft van deze 'Fietstocht Noardeast Fryslân', over een afstand van 25 kilometer.

Het thema van deze fietstocht is: 'Over meanderende dijkspaden in het kwelderland van Peazens en Lauwers'. We volgen namelijk de fietspaden langs de meanderende loop van middeleeuwse zeedijken en kreken, door het kwelderland van de vroegere getijdenstromen Peazens en Lauwers.

We beginnen vanmorgen in Hiaure, en lopen dan via Hantum. Hantumhuizen, Niawier, Metslawier en Anjum naar Paesens.

Het is vanmorgen om 7:25 uur bij ons vertrek 6 graden Celsius, en bij aankomst is het 5 graden Celsius. Koud is het dus niet. Het waait echter wel behoorlijk, dus de gevoelstemperatuur ligt beduidend lager dan wat de thermometer aangeeft. Vanmorgen breekt af en toe de zon heel even door de wolken, maar de zonneschijn houdt geen stand. Daarentegen begint het naarmate de uren voortschrijden vaker en harder te regenen, en de wind wakkert aan van hard naar stormachtig, met af en toe ook harde windstoten. We wandelen vandaag op de dag dat een derde deel van de Winterfietselfstedentocht niet aan de start verschijnt. Zo'n vierhonderd fietsers zien het waarschijnlijk niet zitten om bij dit heftige weerbeeld aan de lange tocht te beginnen. 

Om vijf vóór half acht vertrekken we vanmorgen in Feinsum. Op dit vroege uur is het nog donker, dus in dat donker rijden we met beide auto's naar Paesens, waar we de ene auto parkeren bij de Sint-Antoniuskerk, alwaar we halverwege de middag onze dag-etappe willen beëindigen. 

Van Hiaure door de hagel naar de Stoepa

Met de andere auto rijden we vanuit Paesens door naar Hiaure. Daar parkeren we onze auto bij de dorpskerk, vanwaar we om 8:25 uur vertrekken. In de schemer wandelen we Hiaure uit. Het zal niet lang meer duren voordat het licht is.

Vlak buiten Hiaure gaan we de Lytse Leasterdyk op. Nog voordat we bij de Hantumer Feart komen, begint het fiks te hagelen. Omdat we tegenwind hebben, slaat de hagel hard tegen ons aan. 

Bij de Hantumer Feart aangekomen, volgen we het fiets-/voetpad langs de vaart, tot we bij het Boeddhistisch Centrum komen, dat ook bekend staat als de Stoepa van Hantum.  

We gaan het terrein van de stoepa op, en ontmoeten daar één van de bewoners, Sherab, die ons vertelt dat hij zojuist klaar is met de Groene Tara recitatie, die altijd vroeg in de ochtend plaatsvindt. Op 28 juni 2020 hebben Durkje en ik een langer bezoek gebracht aan de stoepa, waarbij we Sherab hebben leren kennen, daarom blijven we vanmorgen niet zo lang als de vorige keer. We moeten ook nog ruim twintig kilometer lopen, en weten dat we meer last van de regen zullen krijgen naarmate het later op de dag wordt, dus we nemen al spoedig afscheid van Sherab, die ons sterkte en een goede tocht wenst voor vandaag.

Van Hantum via Hantumhuizen naar Hantumeruitburen

Op de Stoepawei richting Hantum passeren we in de polder Hantumerleech 'De Hantumer Molen', waarvan je kunt zien dat die nog niet zolang geleden een nieuwe rieten kap heeft gekregen.

Even later doorkruisen we het Friese Hantum, met haar middeleeuwse Sint-Nicolaaskerk.

Vanuit Hantum lopen we over de Stasjonswei en de Bangawei naar Hantumhuizen.

Vlak vóór Hantumhuizen gaan we rechtsaf de Atewei op, om even later over de Portmawei naar de Fennewei te gaan. Vooral op de Portmawei merken we even hoe hard de wind al tekeer gaat, want hier moeten met fikse tegenwind lopen.

Daarna volgt een lang traject richting Niawier over de Fennewei, heerlijk met de harde wind in de rug. Dat is wel heel comfortabel, vergeleken met de tegenwind van zojuist. We komen nu door het buurtschap Hantumeruitburen.

Koffie op het schoolplein van Niawier

Via een bruggetje kruisen we de Peazens, en dan gaat het verder over de Pypsterwei langs de brede Nijewierster Opfeart. 

Vanaf de Grietmanswei gaan we de Bartenswei op, in de richting van (maar niet naar) het buurtschap Bollingawier. Ook hier weer hebben we de harde wind pal vóór ons.

Maar dat hoeft niet lang, want we moeten de Singel op, die we met de wind linksachter in de rug volgen totdat we bij het oude betonbruggetje over de Nijewierster Opfeart het Friese dorp Niawier binnenwandelen. Hier vlakbij stond sinds 1195 het cisterciënzer vrouwenklooster Sion.

Door het dorpsbosje van Niawier gaan we naar het schoolplein van de christelijke basisschool, waar we tegen de wind beschut door het schoolgebouw op een houten bank met enkele zonnestralen erbij onze koffiepauze houden.

Als we een tijdje later over de Terpstrjitte door Niawier naar de Mearswei lopen, schijnt de zon nog enigszins, en begint het te regenen. Een dikke regenboog boven Niawier verschijnt in de lucht.

Langs Balthasar Bekker in Metslawier

Via de Mearswei gaat het dan verder naar Metslawier. Ter hoogte van het voormalig treinstation wandelen we Metslawier binnen. Op de Stasjonswei passeren we het zorgcentrum De Skûle, waar we even naar binnen gaan om van de toiletten gebruik te maken. 

Op de Balthasar Bekkerstrjitte komen we langs het monument voor de beroemde theoloog, predikant en letterkundige Balthasar Bekker, die in 1634 hier in Metslawier is geboren. 

Tegenover dit monument lopen we ook een rondje om de oude dorpskerk van Metslawier. Rondom deze terpkerk staan enkele monumentale panden dicht op elkaar.  

Iets van de kerk af zien we de voormalige Gemeentewerkplaats met de Brandweergarage. Tegen dit huidige woonhuis staat nog de hoge houten schuur met een zadeldak, waarin de brandweer vroeger de brandslangen ophing om ze te drogen.

Voorbij Reidswâl langs voormalig klooster Weerd

Aan de oostkant van Metslawier steken we de N361 over, in de volksmond ook wel de Lauwersseewei genoemd. 

Aan de overzijde komen we in het buurtschap Reidswâl. Van daaruit volgen we de Keechsdyk langs de Moarster Feart, totdat we verderop rechtsaf de Kleasterwei op kunnen gaan. Deze weg verwijst niet zomaar naar een klooster, want een eindje verder zien we vlak vóór de Weardwei links van ons de brede heuvel in het vlakke land liggen, waarop in de Middeleeuwen het premonstratenzer nonnenklooster Weerd heeft gestaan. 

Daarna blijven we voortdurend de Weardwei volgen, heel aangenaam met de straffe wind in de rug.

Tussen de weilanden door volgen we even later de Ieldobbewei naar Anjum.

Even voordat we de bebouwde kom van Anjum in wandelen, begint het al serieuzer te regenen, maar omdat we de wind nog linksachter ons hebben, hebben we nog niet zoveel hinder van die lichte regen. 

Anjum

In het dorp Anjum vinden we een aangenaam luwe schuilplaats in een abri naast het multifunctioneel centrum van het dorp. Op het bankje in deze bushalte nemen we plaats voor onze lunchpauze. Het grote gebouw houdt ons heerlijk uit de wind, en de regen die zich steeds meer laat zien, deert ons hier niet zozeer.

Voordat we verder gaan, checken we nog even de Buienradar, want gisteravond meldde het Journaal dat de regen vanaf ongeveer 13:00 uur over het noorden van Nederland zou trekken. De Buienradar laat zien dat het inderdaad rond 13:00 uur serieus begint te regenen, en dat het zo rond 14:00 uur heviger zal beginnen te regenen. Bovendien wordt het stormachtiger aan de kust.

We moeten nog de nodige kilometers lopen, en in noordwestelijke richting ook nog met tegenwind, dus we kiezen er zekerheidshalve voor dat we hier in Anjum nu alvast onze regenkleding aantrekken, opdat we dat straks verderop in het open veld langs de kust niet meer hoeven te doen. Dat blijkt even later een goede beslissing te zijn.

Door weer en wind naar Paesens

Over de Bantswei verlaten we Anjum. Wederom kruisen we de N361. Aan de andere kant van het viaduct komen we op de Alddyk. Deze loopt voortdurend aan de voet van de voormalige zeewering. Deze 13e eeuwse zeedijk is slaperdijk geworden, nadat de Waddenzeedijk 3 meter hoger op Deltahoogte is aangelegd ten noorden van de Alddyk.

Dat we nu aan de noordzijde van de oude zeewering lopen, is voordelig voor ons, want de zuidwester wind - die inmiddels al is aangewakkerd tot een stormachtige wind - wordt voor een deel gekeerd door de oude zeedijk links van ons. Op de stukken waar we heel dicht tegen de voet van de oude zeewering lopen en/of waar de boerderijen en huizen aan de binnendijkse kant zijn omgeven door een hoge bomenrij, merken we duidelijk de luwte van de windkering.

Maar ja, iets over de helft van dit dijkstuk moeten we door de dijkdoorgang verder over de Dykswei aan de andere zijde van de voormalige zeedijk. Nu vangen we de wind zonder enig pardon, en bovendien begint het op dit laatste stuk tot aan Paesens steeds harder te regenen. En toch deert de regen ons nauwelijks, omdat we vanaf Anjum al onze regenkleding en regen- en winddichte handschoenen dragen.

Verderop lopen we aan de voet van de hoge Waddenzeedijk het dorp Paesens binnen, waar we vanmorgen onze auto hebben geparkeerd bij de Sint-Antoniuskerk. 

Met de auto rijden we om 14:00 uur vanuit Paesens via Hiaure (waar onze andere auto dan nog staat) weer terug naar huis.

Terug naar Insulinde

Zaterdag 14 januari 2023
 

Cover van 'Terug naar Insulinde'

Nederlands-Indië

Voor mijn verjaardag in 2022 kreeg ik de historische roman 'Terug naar Insulinde' (2022) kado. 

Dit is een indringende roman over familie, loyaliteit, liefde en hoop in tijden van oorlog.

• Vlak voor de Tweede Wereldoorlog groeit het meisje Rosa op in voorspoed, in een vooraanstaande familie in Nederlands-Indië. 
• Wanneer haar ouders scheiden, wordt ze achtergelaten bij een tante. Alleen en ontheemd verlangt ze naar haar gelukkige kinderjaren, maar die zullen niet meer terugkomen.
• Als de Japanners deze Nederlandse kolonie bezetten, leert de dan zeventienjarige Rosa dat vrijheid niet vanzelfsprekend is, en dat afkomst er wel degelijk toe doet.
• Rosa's leven neemt een onverwachte wending als haar vriend John zich als piloot bij het leger aanmeldt, en zij zich met haar familie moet melden in een Japans interneringskamp. Het is de liefde die haar op de been houdt, maar het blijft heel lang de vraag of ze haar geliefde John ooit weer terug zal zien.

In deze historische roman maakt schrijfster Elle van Rijn invoelbaar hoeveel de generatie die de Tweede Wereldoorlog heeft meegemaakt in Nederlands-Indië heeft moeten doorstaan. Niet alleen laat ze zien hoe wreed de ontberingen zijn geweest in de zogenoemde Jappenkampen; want tegelijkertijd toont ze ook hoe racistisch de koloniale samenleving indertijd was.

Bruine suiker, witte suiker: mei 1940-december 1941

• Oorlog is altijd dichtbij. 
• Vrede is schaars.
• Het was alsof we een gezin 'speelden', in plaats van het echt te zijn.
• Hollanders denken dat ze, omdat ze wit en blond zijn, hoger staan dan een Indische jongen, een indo of een inlander.
• We weten nu toch hoe snel iets kan gaan als een land zich niet kan verdedigen.
• We kunnen toch niet zulke leuke jongens als jij verliezen aan het leger?

Kookpot op je hoofd: december 1941-november 1942

• Nu zullen onze jongens van het Koninklijk Nederlandsch-Indisch Leger (KNIL) aan de bak moeten om dit land te verdedigen.
• De kustlijn van Nederland-Indië is net zo langs als de omtrek van de hele wereld. Hoe kon je die beschermen?
• Oorlog is nooit goed.
• Soms moet je principieel zijn.
• Ik word juist ziek van het niks doen. Geef me een taak en verantwoordelijkheid en ik zal weer beter worden.
• Liever een man die sterft in de strijd, dan eentje die wegkwijnt op de bank.
• Het gaat om eer en recht en vrijheid en geweten, als wij in het gevecht straks onze krachten meten.
• Het was onze Hollandse arrogantie geweest die dit hele debacle had veroorzaakt.
• De jappen waren gekomen.
• In noodsituaties komt je echte karakter naar boven.
• Dat meer restricties meer vrijheid zouden opleveren, klonk weliswaar hoopvol, maar voelde tegenstrijdig.
• In Batavia en Semarang bouwden de Japanse bezetters interneringskampen speciaal voor vrouwen en kinderen.
• Het leek me wat onrealistisch om alle inlanders ineens aan ons gelijk te stellen, maar ik vond het een nobel streven.

Kamp Kareës: november 1942-december 1944

• Met honderden vrouwen en kinderen met Europees bloed zitten we hier hutjemutje.
• Het leven in dit kamp lijkt steeds meer op óverleven.
• In de situatie waarin wij hier zitten, kun je maar op één persoon bouwen, en dat ben je zelf.
• Vaak besef je pas achteraf hoeveel voordeel je had bij een bepaalde situatie wanneer de omstandigheden zijn verergerd.
• Ons kampleven wordt steeds beroerder.
• Alles draait hier elke dag om het eten. Of eigenlijk het tekort daaraan.
• Trek hebben is iets wat in een vlaag van hunkering komt, maar uithongering is anders. Je voelt het permanent.
• Ambonezen zijn ons Hollanders goed gezind.
• Een land goed besturen, is iets moeilijker dan een land winnen.
• We hebben inmiddels wel geleerd dat oorlog geen kwestie is van weken.
• Stel dat ze buiten echt niet weten hoezeer wij hier lijden. Dan doen ze ook niks om ons te redden.
• Bijna elke dag komt er een nieuwe regel bij, die steeds weer voor opschudding zorgt.
• Vrouwen kunnen nou eenmaal niet zonder mannen, en andersom. Dat is de natuur.
• Het leven is kwetsbaar als je ondervoed en overwerkt bent.

Kamp Tjideng: december 1944-juni 1945

• Het is allemaal zo uitzichtloos en zinloos.
• De tijd verstrijkt langzamer als je ergens niet wil zijn.
• Erger dan hier kan het ergens anders niet zijn.
• Kon ik maar opstijgen en mijn vleugels wijd uitslaan, maar ik voel me gekortwiekt en toekomstloos.
• Mensen hebben de neiging om de lelijke dingen die gebeuren niet door te vertellen. Ik denk dat we daar juist lering uit kunnen trekken.
• We zijn in de hel beland; een inferno van wreedheid, sadisme en verderf.
• Soms denk ik dat sterven een verlossing zal zijn.
• Niet opvallen en je onzichtbaar maken is een ongekende kracht in deze situatie.
• Kampcommandant Sonei had ons op rantsoen gezet, omdat de jappen bij huiszoekingen een aantal Bijbels hebben gevonden.
• Toch blijven mensen geloven in God; dat kan niemand ze afnemen.
• Deze keer had God gewonnen.
• Je spullen pakken, is een stuk makkelijker als je nog maar zo weinig hebt.

Kamp Halmaheira: juni 1945-september 1945

• Leven, dood: wat betekent het nog onder deze omstandigheden?

Niet meer voor jullie werken: september 1945-december 1945

• In deze gevangenis pretenderen de bewakers nu ineens onze beschermers te zijn.
• Mensen zoeken graag een boosdoener.
• Jullie snappen er niks van. Wij willen vrijheid.
• Soekarno roept de onafhankelijkheid uit.
• Soekarno heeft de republiek Indonesië uitgeroepen.
• Er is hier een revolutie gaande. Nederlands-Indië bestaat niet meer.
• Soekarno is een nationalist.
• De Japanners zijn nu door de geallieerden aangesteld om ons te bewaken, tot we de leiding over het land kunnen terugnemen.
• Er is veel om over te treuren, maar uiteindelijk is er nog altijd meer om voor te leven.
• Wanneer dit land weer een beetje normaal functioneert, zal er behoefte zijn aan leerkrachten.
• In de stad heersen anarchie en wetteloosheid; daar zijn de gruwelen niet meer weg te gummen.
• Japanse militairen zijn er nu niet om ons gevangen te houden, maar om ons te beschermen tegen indringers.
• De Nederlandse regering erkent vooralsnog de revolutie van Soekarno niet, dus volgens de Britten moet er eerst gepraat worden.
• De oude oorlog heeft plaatsgemaakt voor een nieuwe oorlog. Wat moet je in een land dat verscheurd is, met wonden die zo diep zijn dat ze de komende jaren niet meer zullen helen?
• Wat is dit voor een wereld waarin we leven. Dit bestaan is zo gefragmenteerd, dat je geluk of pech enkel afhangt van waar je toevallig terechtkomt.
• We moeten niet zeggen dat je de ene oorlog niet met de andere moet vergelijken.

Batavia: februari 1946

• Ik had mijn geboortegrond niet willen verlaten, en had juist willen meehelpen aan de wederopbouw.
• Maar het liep anders, alles liep anders.
• Ik schreeuw om alles wat verloren is, om alles wat had kunnen zijn.

Tot slot

• Voor het leed dat Rosa en haar familieleden hebben moeten doorstaan in de kampen was - na terugkeer in Nederland - weinig aandacht.
• Rosa moest vechten voor haar eigen leven, en voor haar familie.
• Steeds kwamen er nieuwe herinneringen omhoog.
• De liefde is het allerbelangrijkste in het leven.
• Elle van Rijn haar boeken gaan over gewone mensen die in bijzondere omstandigheden terechtkomen. Door hen probeert ze de geschiedenis tot leven te brengen; in de hoop dat het invoelbaar en begrijpelijk wordt.
• De lessen uit het verleden kunnen ons een stukje dichter bij een betere wereld brengen.

Tijd voor jezelf èn voor elkaar

Woensdag 11 januari 2023

Samen wandelen zorgt voor Verbinding

“Opzij, opzij, opzij,

maak plaats, maak plaats, maak plaats,

wij hebben ongelofelijke haast.

Opzij, opzij, opzij,

want wij zijn haast te laat,

wij hebben maar een paar minuten tijd.”

Mallemolen van het leven

Het is al weer 24 jaar geleden dat de zanger Herman van Veen dit onthaastingsliedje uitbracht. Zijn boodschap was duidelijk: we hebben het druk, we hebben altijd haast, en we hebben bijna geen tijd voor ….

In de mallemolen van het leven draaien wij allemaal ons eigen rondje mee. 

De mens ging paardrijden, stapte op de fiets en in de trein, of gaf flink gas op de motor en in de auto; en reisde nog sneller, bijvoorbeeld met het vliegtuig. Allemaal voorbeelden van voortbeweging die sneller zijn dan het wandeltempo van de mens. Sneller dan volgens onze menselijke maat voortbewegen schiet wel op, maar het gaat ook gepaard met meer gevaar en stress.

Bewegen

Elke beweging gaat vaak gepaard met een tegenbeweging. Zo heeft - mede door de Corona-pandemie en door de milieuproblemen - de snelle vliegbeweging iets van haar populariteit verloren. Wandelen nam al jaren aan populariteit toe, maar de crises van de huidige tijd hebben de belangstelling voor het wandelen extra sterk doen toenemen. Er komen steeds meer wandelroutes en wandelgidsen, en het aantal wandelaars dat pelgrimeert in Nederland en naar bijvoorbeeld het Spaanse bedevaartsoord Santiago de Compostela neemt alsmaar toe.

Stilte > Bezinning > Verbinding

Wandelen kost tijd, zeker als je langeafstandswandelaar bent. 

Maar wie wandelt, neemt ook tijd voor zichzelf. Als je samen wandelt, neem je onderweg tijd voor elkaar. En vaak ervaart men als wandelaar ook hoe fijn het kan zijn als je de tijd neemt voor andere mensen die je onderweg ontmoet. 

Als ik wandel of pelgrimeer, kan ik dat prima alleen doen door in stilte te lopen, en me bezinnen op mijn leven, maar het samen wandelen of pelgrimeren, voegt daar nog de verbinding met anderen aan toe. Juist in de ontmoeting met anderen, geef je elkaar de tijd, en leer je ook jezelf beter kennen.

Jabikspaad wandelen

Nu kan ik heel goed dagelijks een ommetje maken, of me voornemen om de meer dan drieduizend kilometers lange pelgrimstocht naar Santiago de Compostela te maken, maar je kunt er ook voor kiezen om samen vanuit Sint-Jacobiparochie (Santiago aan het Wad) het Friese pelgrimspad ‘Jabikspaad’ te gaan wandelen tot aan Hasselt in Overijssel. Hasselt is sinds de 13e eeuw al bedevaartsoord.

Dat is wat een groep gemeenteleden van onze Protestantse Gemeente te Stiens momenteel doet. Elke maand een etappe van ongeveer 15 kilometer lopen; en zo loop je binnen een jaar het hele Jabikspaad.

Proef-pelgrimage ervaren

Om het lopen van dat pelgrimspad voor te bereiden, werd na de ochtendkerkdienst van 9 oktober 2022 door een groep van bijna twintig wandelaars een mini-pelgrimage naar onze Refugio Ultreia Feinsum gelopen. In onze refugio (overnachtingsplek voor pelgrims) konden Durkje en ik de belangstellenden iets vertellen over pelgrimeren, en hen laten ervaren hoe gezellig het is om met elkaar als pelgrims ‘aan tafel’ te gaan. Deelnemers van die proef-pelgrimage schreven ons enkele dagen later kort hoe ze dat hebben ervaren; als volgt:

• Samen een wandeling maken, is heel fijn; met goede gesprekken. Gastvrijheid van familie Koehoorn was fantastisch.
• Wat wie it snein moai om yn it prachtige waar te rinnen mei in oantal gemeenteleden. Wat my it meast troffen hat, wie de seinebede fan Sint Patrick, en ek hoefolle ynformaasje en grutte organisaasje der om dizze tocht hinne sit.
• Wandelen is altijd fijn met een ander; dat doe ik ook heel regelmatig. Wat ik bijzonder vond aan deze activiteit, was de gezamenlijke maaltijd. De hele morgen tijdens wandelen en maaltijd voel je dan verbondenheid met de ander.
• Dat mei elkoar rinne en ite jout ferbining; sa gemeente wêze bûten de wenstige patroanen.
• Door ont-moeten (in de zin van niet moeten / vrij voelen) heb ik een geweldige ontmoeting (die van twee kanten komt) ervaren.

Geef jezelf en de ander tijd

Durkje en ik hebben tijdens onze vier pelgrimages naar Santiago de Compostela ervaren hoe heilzaam het voor ons is om al wandelend dag in dag uit de tijd voor ons zelf èn voor elkaar te nemen. En als ik onderweg ook nog open staat voor anderen – bijvoorbeeld op straat of aan tafel in een pelgrimsrefugio – dan voeg ik nog iets extra’s toe aan die waarde(n)volle beleving. 

Als jij van al dat moois ook iets wilt ervaren, dan nodig ik je uit om in de komende maanden elke maand op een zaterdag de nog resterende pelgrimsetappes op het Jabikspaad tot aan Hasselt mee te lopen met de groep gemeenteleden, onder begeleiding van Petra Bollen, Tea Geertsma en Ciska Vos van de Protestantse Gemeente van Stiens. 

Door op weg te gaan

heb ik geleerd

waarheen ik moest gaan.

(Anselm Grün)

Column

Deze (mijn) column werd gepubliceerd in de Twaklank van januari 2023.

Twaklank is het informatie- en opinieblad van de Protestantse Gemeente te Stiens.

Zwanen overwinteren bij Feinsum

Dinsdag 10 januari 2023
 

De groep zwanen op de akker ten zuiden van de Sint-Vituskerk van Feinsum

Overwinteren in Feinsum
Gedurende deze winterweken overwintert een groep van zo'n twintig zwanen in de velden en op de akkers rondom het Friese Feinsum. 

Ten noorden van Feinsum zijn ze eerder al waargenomen, en vanmorgen foerageren ze op de omgeploegde akker aan de zuidkant van de Sint-Vituskerk van Feinsum.

Zwanen foerageren doorgaans op het water, waar ze al grondelend (met de kop onder water) bladeren, stengels en wortels van waterplanten proberen te verkrijgen.

En in de winter vind je de zwaan veelal grazend in weilanden - op zoek naar mals gras - en op akkers (zoals vanmorgen), waar ze oogstresten zoals bijvoorbeeld graankorrels en bietenflinters zoeken. 

De grond is niet bevroren, en er ligt geen dikke pak sneeuw, en gezien het feit dat de zwanen al enkele weken rondom Feinsum verblijven, is er hier rondom ons dorp hoogstwaarschijnlijk voldoende voer voor deze groep overwinterende zwanen.

Winterexpositie van Ronald de Haan in Stiens

Maandag 9 januari 2023
 

Schilderij van Ronald de Haan in de Nije Skalm te Stiens

Winterexpositie
Tijdens deze wintermaanden exposeert Ronald de Haan een serie schilderijen in de 'Nije Skalm', het voormalige gemeentehuis van de vroegere gemeente Leeuwarderadeel te Stiens.

Zijn expositie toont een serie recente en enkele oudere schilderijen van voornamelijk landschappen of landschappelijke elementen uit de eigen omgeving, dan wel geïnspireerd door reizen in binnen- en buitenland. In zijn landschapsschilderijen probeert De Haan een impressie te geven van de sfeer van een plek of een seizoen, zoals de avondlijke sfeer bij een hek op een dijk bij Marrum, de herfstkleuren in een park, de verstilde ijle sfeer aan een Italiaans meer, of het sprookjesachtige licht op een verlaten bospad. De doeken zijn alle geschilderd in acrylverf. 

Eén van de tentoongestelde schilderijen beeldt een platte boerenwagen met hooibalen af.

Over de schilder

Ronald de Haan (wonend in het Friese Koarnjum) heeft in Groningen Kunstacademie Minerva gevolgd. Hij is initiatiefnemer en medeorganisator van de 'Trimdiel Keunstrûte', die in september 2022 voor de 13e keer plaats vond in de voormalige gemeente Leeuwarderadeel. 

Hij heeft een aantal jaren als vormgever gewerkt bij Stadsschouwburg De Harmonie, heeft onder andere cartoons getekend voor De Kamerkrant (het maandblad van de Kamer van Koophandel), en heeft illustraties gemaakt voor het boek ‘It sil jin mar oerkomme’, van Romke Grijpstra. 

Ook maakte hij muurschilderingen voor verschillende restaurants in Leeuwarden. 

Naast vrij werk schildert Ronald ook werk in opdracht, met name portretten - zowel van mensen als van dieren. 

Top 2000-kerkdienst bij Alliade in Stiens

Zondag 8 januari 2023
 

Dominee Jaap Overeem met Gospelrockband Grace bij Alliade in Stiens

Top 2000

Vanmiddag woon ik samen met kleinzoon Elwin de Top 2000-kerkdienst bij, die wordt georganiseerd bij Alliade in Stiens. De kerkdiensten in Alliade zijn een samenwerkingsvorm van de Protestantse Gemeente te Stiens en Alliade Gehandicaptenzorg. Deze bijzondere kerkdiensten zijn voor iedereen toegankelijk. Ook vanmiddag is de sport- en spelzaal van Alliade goed gevuld met belangstellenden, bestaande uit onder andere bewoners en personeelsleden van Alliade, gemeenteleden van de kerkelijke gemeente van Stiens, ouders en andere familieleden van de bewoners van Alliade, en al die ander aanwezigen die soms van heinde en verre zijn gekomen om deze middagviering met zijn allen bij te wonen.

Voorganger van deze kerkdienst is dominee Jaap Overeem, geestelijk verzorger bij Alliade; en muzikale medewerking wordt verleend door de Gospelrockband Grace.

Het thema van deze muzikale kerkdienst is: 'Warm'.

Grace

Alle muzikanten van Grace worden voorgesteld aan de zaal, en Grace zingt het bekende lied 'Morning has broken'.

Met de zeven klanken van de klankschaal wordt als het ware de klok geluid aan het begin van de kerkdienst. Iedereen wordt welkom geheten, en God is er nu natuurlijk ook bij. Dan speelt Grace 'Hier ben ik veilig', en wie mee wil zingen, kan dat uitbundig doen.

Dan wordt door dominee Overeem de kleurenrijke kaars aangestoken voor wie hier vanmiddag zijn, voor alle mensen om ons heen, en voor God, en dan wordt gebeden met de song 'Dansen op de vulkaan'.

Met het lied 'Kijk omhoog' vertellen we God dat Hij/Zij goed is.

We bidden zingend het liedje 'Lees je Bijbel, bid elke dag', en wie mee kan en mee wil doen, laat daarbij met de bijbehorende handgebaren zien waar dit mooie lied over gaat, namelijk: bijbellezen, bidden en groeien.

 

Warm

Dominee Jaap geeft met Buurman van Buurman & Buurman uitleg over het thema 'Warm' van deze kerkdienst. Daarna zingt Grace de song 'Show me the way'.

Dan opent dominee Overeem de Bijbel om het verhaal over Mozes bij de brandende braamstruik te lezen. Vervolgens zingt de gospelrockband het lied 'Run past the rivers, run past all the light'. 

Daarop volgt de verwerking van het thema 'Warm'. 

Tijdens de collecte wordt ons geld ingezameld ten behoeve van vakanties voor mensen met een beperking. Ook mogen we allen naar voren komen met een grote witte steen, waarop we tijdens de viering allemaal iets hebben mogen schrijven, bijvoorbeeld een wens of een gebed. Alle beschreven en versierde stenen worden op een stapel gelegd op een groen kleed voorin de zaal. Samen maken wij zo - en vormen onze stenen - één groot wens-gebed. Grace speelt ondertussen de songs 'Teach your children' en 'Old and wise'.

Nadat we van de dominee Gods Zegen hebben gekregen, speelt de Gospelrockband Grace nog het lied 'Everywhere you go, always take the wheather with you'.

Na deze gevarieerde kerkdienst worden we allemaal uitgenodigd om nog even gezellig met elkaar na te praten in de ontvangsthal van Alliade. Er is koffie en thee, en lekkere koekjes, en bovendien voor iedereen volop gezelligheid na afloop. En zo hebben we het vanmiddag met elkaar goed gehad bij Alliade in Stiens.

Van boek tot pannenkoek

Zaterdag 7 januari 2023

Meneer molenaar, hebt u ook pannenkoekenmeel?

Zo gewonnen, zo geronnen

Een boek kun je niet eten, maar ván een boek kun je wèl eten.

Dat is wat we vandaag met twee van onze kleinzonen gaan beleven.

Ze zien dat we vanmiddag via ons digitaal boekwinkeltje 'De Zolderopruimer' op Boekwinkeltjes.nl een boek verkopen, en dat die boekverkoop resulteert in de ontvangst van enkele euro's.

Daarmee zou je naar de supermarkt kunnen gaan, om er eten van te kopen, want ja, aan het eind van dag moet je toch ook de dag afsluiten met lekker eten.

We laten ze zien dat het ook anders kan, dan via de winkel.

Burdaarder meel & eieren

Daarom gaan we met z'n vieren naar molen 'De Zwaluw' van Burdaard.

Binnen worden we ontvangen door de 'molenaar'; alweer een nieuw woord geleerd door de beide kleine heren.

Zodra ze alle aandacht van de molenaar hebben, vragen ze verwachtingsvol of de molenaar ook pannenkoekenmeel verkoopt.

Dat blijkt gelukkig het geval te zijn, dus met het ontvangen geld van het verkochte boek wordt een pak pannenkoekenmeel gekocht.

Maar ja, dan heb je ook nog eieren nodig. 

En dan blijkt dat we geluk hebben, want vlakbij de molen staat langs de Mounewei aan de Dokkumer Ee een verkoopkast, waarin eieren worden verkocht.

We hebben nog genoeg geld van het verkochte boek over om daar ook een doos eieren van te kopen, dus ook dat is zo geregeld, hier in Burdaard.

En smullen maar ...

Thuisgekomen wordt met melk van de zojuist gekochte bestanddelen pannenkoekenbeslag gemaakt, en na het bakken resulteert dat in pannenkoeken uit de koekenpannen.

De begeerde smulpartij volgt direct daarna.

Kerstboom op sleeptouw in Feinsum

Woensdag 4 januari 2023
 

Kerstboom op sleeptouw in Feinsum

Kerstbomen inzamelen

Evenals in de voorgaande jaren organiseert de burgerlijke gemeente Leeuwarden wederom een inzamelingsactie voor kerstbomen. Voor zowel burgers als gemeente is zo'n actie efficiënt & effectief. Voor de burger is het duidelijk waar de gebruikte kerstboom met permissie centraal in de eigen buurt kan worden gedeponeerd, en voor de gemeente is het handig om de grote partij ingezamelde kerstbomen in één keer af te halen van de verzamelplek.

De gemeente betaalt een kleine vergoeding per centraal ingezamelde kerstboom, en de lokale inzamelende organisatie wordt verblijd met die vergoeding voor de ingezamelde partij kerstbomen.

Actie in Feinsum

In Feinsum heeft Dorpsbelang Feinsum enkele weken geleden wederom de oproep gedaan om de kerstbomen vóór 11 januari 2023 in te leveren op het parkeerplaatsje bij de speeltuin, bij de jachthaven centraal in het dorp. Op die wijze ontvangt Dorpsbelang Feinsum de inzamelvergoeding van onze gemeente. Hoe meer kerstbomen er worden ingezameld, hoe hoger de vergoeding is, dus ook Durkje geeft gehoor aan deze oproep van Dorpsbelang en brengt de kerstboom op sleeptouw achter de fiets tijdig naar de centrale inzamelplek in Feinsum.

Van boom tot compost

Volgende week woensdag 11 januari 2023 is dan de jaarlijkse kerstbomeninzamelingsdag. Met elkaar zorgen we er zo als burgers voor dat zoveel mogelijk bomen op een milieuvriendelijke wijze worden vermalen tot compost.

Organisatoren van deze inzamelactie wordt er ook beter van, want zij krijgen per boom € 0,50 van de gemeente Leeuwarden.

De bomen worden door de gemeente verzameld en versnipperd. Deze boomsnippers worden daarna gecomposteerd.

Klooster Claercamppad van Paesens naar Hiaure

Dinsdag 3 januari 2023
 

Over de Poelewei van Waaxens naar Brantgum

Klooster Claercamppad

Op 1 juni 2022 presenteerde de wandel-journalist Fokko Bosker zijn nieuwe fiets- en wandelgids, van het zogenoemde 'Klooster Claercamppad', met de volgende subtitel aangeduid: 'Wandel- en fietsroutes door de Friese Waddendelta'.

Deze nieuwe gids bevat voor wandelaars: 13 etappes, 3 rondwandelingen, 1 wadlooptocht, 2 stadswandelingen en 3 fietstochten.

In de Friese Waddendelta ontmoeten water en land elkaar. Dit kustgebied is door de golven en getijdenwerking in duizenden jaren gekneed uit zand, klei en veen. Op de kwelderruggen vestigden zich de eerste Friezen en legden zij de basis voor hun rijk, dat zich uitstrekte vanaf Noord-Frankrijk tot aan Denemarken. Het Klooster Claercamppad brengt deze bijzondere landstreek, de natuur en geschiedenis in veelkleurige verhalen en met afwisselende wandel- en fietsroutes tot leven.

De route van dit pad loopt in grote lijnen vanaf Lauwersoog over Zoutkamp naar Dokkum, en voert dan verder naar Sint-Jacobiparochie (de startplaats van het pelgrimspad 'Jabikspaad'), Franeker en de Hanzestad Bolsward, om vervolgens met een lus over Makkum en Harlingen langs de kust en over de dijken terug naar Sint-Jacobiparochie te leiden. 

De eeuwenoude cultuurgeschiedenis van terpen, deltawerken, middeleeuwse kerken, kloosters en florerende handelssteden vertelt een bijzonder gelaagd verhaal.

Wandelen op fietspaden in winter & voorjaar

Op één rondwandeling na hebben Durkje en ik inmiddels alle wandel-etappes van het Klooster Claercamppad gelopen. Maar ja, er staan ook nog drie fietstochten in deze routegids. En waar je kunt fietsen, kun je vrijwel altijd ook wandelen. Andersom is dat vaker niet het geval, omdat sommige wandelpaden - bijvoorbeeld graspaden door de weilanden - niet toegankelijk zijn voor fietsers. Maar wandelen op fietsroutes kan vrijwel altijd wel. Dus we hebben het plan opgevat om ook de drie fietsroutes van dit routeboekje te gaan lopen. Bovendien doen we dat in de winter en in het vroege voorjaar; een periode waarin sommige onverharde wandelpaden slecht toegankelijk zijn. Fietspaden zijn in de winter en in het voorjaar vrijwel altijd wel goed toegankelijk, dus deze wintermaanden zijn heel geschikt om de van de routegids voor ons nog resterende fietsroutes van deze routegids te gaan wandelen. Zo gezegd, zo gedaan.

Fietstocht Noardeast Fryslân in 2 helften

Vandaag beginnen we met de eerste helft van de 'Fietstocht Noardeast Fryslân'. Deze fietstocht heeft een lengte van 50,5 kilometer, en daarvan wandelen we vandaag de eerste helft van ongeveer 25,5 kilometer.  

Het thema van deze fietstocht is: 'Over meanderende dijkspaden in het kwelderland van Peazens en Lauwers'. We volgen namelijk de fietspaden langs de meanderende loop van middeleeuwse zeedijken en kreken, door het kwelderland van de vroegere getijdenstromen Peazens en Lauwers.

We beginnen vanmorgen in Peasens, en lopen dan via Moddergat, Nes, Wierum, Waaxens, Brantgum, Foudgum en Dokkum naar Hiaure.

Het is vanmorgen om 7:25 uur bij ons vertrek 3 graden Celsius, en bij aankomst is het 6 graden Celsius. Koud is het dus niet. Het waait aanvankelijk nauwelijks, maar gaandeweg de dag begint het iets harder te waaien. Vanmorgen breekt de zon even door de wolken, maar al snel daarna trekt de bewolking en mist over ons heen vanuit het westen, als wij in westelijke richting langs de Waddenzeedijk lopen. Even later trekt de mist grotendeels op, maar het blijft de rest van de middag zwaarbewolkt. 

Om vijf vóór half acht vertrekken we vanmorgen. Op dit vroege uur is het nog donker, dus in dat donker rijden we met beide auto's naar Hiaure, waar we de ene auto parkeren bij de dorpskerk, alwaar we halverwege de middag onze dag-etappe willen beëindigen. 

Peasens-Moddergat

Met de andere auto rijden we vanuit Hiaure door naar Paesens. Daar parkeren we onze auto bij de Sint-Antoniuskerk, vanwaar we om 8:20 uur vertrekken. In het schemerduister wandelen we door Peasens naar de Waddenzeedijk. Het zal niet lang meer duren voordat het licht is.

Op de Waddenzeedijk aangekomen gloort het ochtendlicht al in het oosten over de buitendijkse Peazumerlannen. 

Vanaf hier lopen we binnendijks aan de voet van de zeedijk in westelijke richting, noordelijk langs Moddergat.

Over één van de hekken van de huisjes van dit voormalige vissersdorp, dat onderaan de Waddenzeedijk is gebouwd, zie ik een aantal visnetten hangen.

Een eindje verderop passeren we het monument dat hier is geplaatst ter nagedachtenis aan de 83 vissers, die in het jaar 1883 tijdens een stormramp op zee omkwamen. Wat moet dat indertijd in zo'n klein vissersdorp en haar omgeving een hartverscheurende gebeurtenis zijn geweest. Onderaan de dijk staat bij het monument op de dijk het standbeeld van een vissersvrouw met haar kind in de armen.

Ontmoetingen tussen Moddergat en Nes

Bij It Grenaatfabryk ontmoeten we een man die daar zijn hond uitlaat. Hij vertelt wel een beetje jaloers te zijn op ons wandelgenot, want voorheen heeft ook hij lange wandeltochten gemaakt, onder andere in Zwitserland en in de Pyreneeën, maar zijn fysieke gestel staat dat nu helaas niet meer toe.

Even later passeren we het vogelopvangstation van de Fûgelpits. Vanwege de momenteel heersende vogelgriep kunnen mensen de ingebrachte vogels in een houten hokje bij de oprit plaatsen. Zo hoeven ze het erf van het vogelopvangstation niet op, maar kunnen ze bij het toegangshek aanbellen om hun ingebrachte vogel aan te melden. 

Op de Mokselbankweg wordt ik ingehaald door een man op een oude, piepende Gazelle-fiets. Ik raak met hem in gesprek, hij fietsend, ik lopend. 'U bent wel een gezellige prater', zegt Van Klaveren, en hij stapt af om met de fiets aan de hand een eind met mij op te lopen richting Nes. Hij vertelt als gepensioneerde over zijn vroegere werk bij Unilever, over de mantelzorg voor zijn vrouw, en met trots over zijn dochter die een boek heeft geschreven. Op het kleine kruispunt ten oosten van Nes blijven we gedrieën nog even staan praten. Dan blijkt hij - heel toevallig - onze naaste buren ook te kennen. We nemen afscheid en slaan dan rechtsaf, om over Kostverloren Nes in te lopen.

Waar de Noarderwei en de Dyksterwei - die vanaf de zeedijk komt - elkaar kruisen, gaan we Nes in.

Links staat de Nesser Sint-Johanneskerk, en vóór ons - waar we het dorp weer zullen verlaten - staat de Theaterkerk van Nes.

De zee neemt en geeft ook in Wierum

Buiten Nes volgen we eerst de Wierumerwei en daarna de Nesserwei en de Dykstrjitte naar Wierum, bekend om haar dorpskerk tegen de voet van de Waddenzeedijk. Vroeger was deze 13e eeuwse terpkerk het centrum van het dorp, maar door opeenvolgende overstromingen is de noordkant van het dorp in zee verdwenen. De hoge Waddenzeedijk beschermt nu het zuidelijke restant van het dorp, inclusief de Mariakerk. Op het kerkhof wordt een graf gereedgemaakt voor de begrafenis van een oud-inwoonster van Wierum, die hier vanmiddag begraven zal worden. 

In Wierum drinken we op een buitenterras koffie en daarna brengen we een bezoek aan het Vissersmonument Wierum. Dit is een monument op de zeedijk bij Wierum ter gedachtenis aan de vissersramp die plaatsvond op 1 december 1893. Hierbij vergingen 13 van de 17 vissersboten tijdens een zware storm en daarbij kwamen 22 vissers om het leven. Evenals in Peasens-Moddergat ook al weer zo'n vreselijke gebeurtenis te midden van de vroegere Wierumer vissersgemeenschap. Ook hier staat nabij het monument een standbeeld, weliswaar in dit geval dat van een pierendolster. 

Als ik de zeedijk op ga, en de Waddenzee over kijk, zie ik rechts van me een lange rijsdam de zee in gaan.

Rechts vóór me, in de richting van Engelsmanplaat en het Het Rif, zie ik een grote boortoren hoog boven de zee uitsteken. En linksvoor ten zuiden van Ameland zie ik een visserschip aan het vissen. Honderden meeuwen vliegen rond het vissersschip om een 'graantje' mee te pikken van de vangst van de schipper.

Langs de zee en door de polder naar Waaxens

Voorbij Wierum lopen we tussen de Dyksfeart en de Waddenzeedijk naar It Skoar. Het warme ochtendzonlicht valt schitterend over het landschap. De pluimen van het riet van de rietkraag langs de Dyksfeart glinsteren in de zon.

Vanaf Het Schoor volgen we de Nieuwe Zeedijk. Vóór ons zien we een dikke massa van laaghangende bewolking en mist op ons af komen. Even later lopen we in de mist, met nog nauwelijks zicht.

Voorbij de oude eendenkooi verlaten we de Nieuwe Zeedijk, om in zuidelijke richting naar de N358 te lopen. Heel even volgen we die Holwerterdyk, omdat we in het buurtschap Drieboerhuizen dieper de polder in gaan over de Witmonnikswei, genoemd naar de Augustijner witheren, die hier eeuwen geleden een uithof van het vroegere premonstratenzer klooster van Dokkum bevolkten. Door het buurtschap Elba gaan we verder.

Over de Poelewei wandelen we naar het Friese Waaxens.

Via Bornwird naar Betterwird

Vanuit Waaxens volgen we het halfverharde pad van de Poelewei. Daar lopen we op grote afstand parallel aan de weg van Holwerd naar Dokkum. Het eerste dorpje dat we passeren, is Brantgum. 

Ook voorbij Brantgum blijven we het boerenpad (nu Heemstrawei) volgen, naar het volgende dorpje, Foudgum, waar de predikant-dichter Francois Haverschmidt (ook bekend als Piet Paaltjens) vroeger dorpsdominee is geweest. 

In de hoek van een uitbouw van de Piet Paaltjens Pastorie zien we een beeldje van een vrouw staan, tegen een achtergrond van kloostermoppen (Alde Friezen) waarvan deze oude pastorie lang geleden deels is opgebouwd.

De Mariakerk is helaas gesloten, dus daar kunnen we niet naar binnen. We lopen een eindje terug de terp af, om op de picknickbank aan de voet van de dorpsterp te lunchen. We zitten hier in de luwte van de hoge terp, dus het kan prima zo buiten.

Na deze lunchpauze wandelen we over de Francois Haverschmidtwei en de Foudgumerwei langs de N356 naar het buurschap Bornwird. Rechts verderop staat de 13e eeuwse Mariakerkje met een huis ernaast boven op de hoge terp. 

Over de Parallelwei lopen we vervolgens langs de N356 naar het begin van de bebouwde kom van Dokkum, dat we binnenwandelen in het buurtschap Betterwird. 

Via Bornwirdhuizen naar Hiaure

Direct vooraan in Dokkum-Betterwird gaan we in noordelijke richting over de Hiausterdyk naar het buurtschap Bornwirdhuizen.

Van daaruit gaan we De Ham op. Nadat we verderop de waterloop van de Peazens over zijn gestoken, wandelen we even later Hiaure binnen. Om 14:15 uur arriveren we tegenover de dorpskerk van De Lytse Jouwer (Fries voor Hiaure) bij onze auto. 

Dan rijden we vanuit Hiaure terug naar Paesens, waar we onze andere auto afhalen, om tenslotte vanuit Paesens terug te rijden naar huis.

Bijbellleesrooster 2022

Dinsdag 2 januari 2023
 

Cover van het Bijbelleesrooster 2022

Jaarlijkse uitgave voor iedereen toegankelijk

Elk jaar geeft het Nederlands-Vlaams Bijbelgenootschap (NBG) een Bijbelleesrooster uit. Gisteren, op Nieuwjaarsdag bij de aanvang van het nieuwe kalenderjaar, begonnen we thuis met het Bijbelleesrooster van 2023. Aan de hand van dit Bijbelleesrooster nemen we elke dag even de tijd om stil te staan bij waar het in het leven echt om gaat. Zo'n tekst zet je namelijk heel even stil en nodigt je uit om er eens over na te denken, en biedt inspiratie, bemoediging en uitdaging.

In het afgelopen jaar hebben we tot en met Oudejaarsdag aan tafel de Bijbel gelezen volgens het 'Bijbelleesrooster 2022'.

Dominee Klaas Touwen, protestants predikant te Deil en Enspijk, is de samensteller van dit leesrooster. Dit Bijbelleesrooster 2022 is een uitgave van het Nederlands-Vlaams Bijbelgenootschap.

Dit leesrooster wordt jaarlijks als klein Bijbel-inlegboekje uitgegeven. Het kan ook worden gevonden op en gratis gedownload via de website van het NBG. En je kunt het Bijbelleesrooster ook volgen via www.debijbel.nl, op je telefoon (bijvoorbeeld via de gratis app), tablet of computer.

Oecumenisch Leesrooster

Het Bijbelleesrooster bood ook in 2022 elke dag weer een korte bijbellezing. Voorheen was dat al dan niet met een dagelijks thema. Voor het jaar 2022 is dat thema wel ingevoegd. 

De bijbeltekstkeuze is gebaseerd op het kerkelijk jaar, zoals dat in verschillende kerken in Nederland wordt gevierd. Dit Bijbelleesrooster heeft voor de dagelijkse lezingen de zondagse bijbellezingen van het Oecumenisch Leesrooster van de Raad van Kerken als uitgangspunt gekozen. Zo sluiten de doordeweekse bijbellezingen optimaal aan bij de brede variëteit aan bijbellezingen die in verschillende kerkelijke tradities op zon- en feestdagen aan de orde komen.

C-jaar

Het afgelopen (kerkelijk) jaar 2022 was een zogenoemd 'C-jaar'. Dat wil zeggen dat in het afgelopen jaar het Evangelie volgens Lucas centraal stond. In de eerste maanden van 2022 lazen we daarnaast ook het Johannes-evangelie. Het Lucas-evangelie is het enige nieuwtestamentische bijbelboek waarin de profeet Elisa wordt genoemd. Mede daarom kwamen in het najaar van 2022 ook de Elisa-verhalen uit het bijbelboek 2 Koningen aan de orde. Om die Elisa-verhalen in hun verband te plaatsen, werd al vanaf afgelopen zomer ook uit het eerste Koningen-boek gelezen.

Bijbelboeken en dagthema's

Het bijbelleesrooster biedt zowel bekende als minder bekende bijbelteksten, die zijn bedoeld om er een moment over na te denken.

Behalve de bovengenoemde bijbelboeken, is in het afgelopen kalenderjaar volgens het Bijbelleesrooster 2022 ook gelezen uit de bijbelboeken: Jesaja, Psalmen, Amos, 2 Korintiërs, Jeremia, Filippenzen, Matteüs, Romeinen en Titus. 

Enkele uitnodigende dagthema's van het afgelopen jaar waren bijvoorbeeld: Het Woord geneest, Zo is God, Heb elkaar lief, Eeuwigdurend verbond, Goede raad, Zing een lied, Waar is jou schat?, Gods woorden uitgekomen, Sorry-cultuur, Gastvrijheid beloond, Eenheidsstreven en Je zult weer zingen.

Het Bijbelleesrooster vermeldt ook de christelijke feestdagen van het lopende kalenderjaar.

Gedurende enkele maanden werden de gebruikers van het Bijbelleesrooster gewezen op de betekenis en het belang van de Bijbel en van het NBG.

Nederlands-Vlaams Bijbelgenootschap

Met het uitgeven van dit Bijbelleesrooster wil het Bijbelgenootschap het bijbellezen toegankelijker maken. Het rooster kan worden gebruikt als handvat om de Bijbel te lezen, om geïnspireerd te worden, waarbij de bijbelteksten je helpen om Gods aanwezigheid in je leven te ervaren.

Zo'n bijbelleesrooster biedt je een rustpunt in de hectiek van alledag.

debijbel.nl

Het is de missie van het Nederlands-Vlaams Bijbelgenootschap dat de Bijbel de mensen bereikt en voor hen opengaat.

Het Bijbelleesrooster verwijst daarom ook naar het digitale bijbelplatform debijbel,nl, waar veel informatie kan worden gevonden over allerlei onderwerpen die met de Bijbel te maken hebben. Veel mensen zoeken op die site bijvoorbeeld naar woorden als 'liefde, vrede en licht'. Op die site kun je onder andere De Nieuwe Bijbelvertaling lezen. En met een gratis account heb je de beschikking over heel veel extra achtergrondinformatie op deze bijbelsite, zoals uitleg, foto's, veel verschillende bijbelvertalingen, filmpjes, kaarten, tijdlijnen, bijbelleesplannen, afbeeldingen, enzovoort. 

Alle leden zorgen er door hun ledenbijdrage voor dat deze website en alle andere bijbelwerk steeds verder wordt uitgebreid en verbeterd.

Kijk maar eens op: debijbel.nl of op de gratis app Mijn Bijbel, die beschikbaar is voor Apple en Android.