In het teken van het Swettegebied

Woensdagavond 16 november 2022

 

Onderzoeker-fellow Jeroen Wiersma

75 jaar geleden

Stel je eens voor: je loopt langs een oud kerkpad door het Friese Swettegebied, in het weidelandschap direct ten noorden van Aldeboarn. Niet nu, maar vijfenzeventig jaar terug. 

• Hoe zag dat landschap er toen uit? 
• Hoe werd het land beheerd?
• Welke soorten kruiden bloeiden er tussen de grassen?

In het archief van Tresoar te Leeuwarden ligt een deel van de antwoorden op deze vragen bewaard in de vorm van tientallen rapporten. Ze werden in de oorlogsjaren 1941 tot en met 1945 opgesteld, na uitvoerig veldwerk door drie Wageningse onderzoekers. 

Die rapporten verdwenen in dozen.

Landschapsbiografie

Ruim zeventig jaar later haalde onderzoeker Jeroen Wiersma die rapporten weer tevoorschijn. Hij deed dat in het kader van het Fellowship van de Freonen fan Tresoar. 

Jeroen studeerde landschapsgeschiedenis aan de Rijksuniversiteit Groningen, schreef als medewerker van het Kenniscentrum Landschap (mee aan) een aantal landschapsbiografieën, en werkt tegenwoordig als zelfstandig onderzoeker. 

Zijn onderzoek richt zich op het archief van ingenieur G.J.A. (Kai) Bouma. Bouma werkte in de jaren veertig van de vorige eeuw bij de Rijkslandbouwvoorlichtingsdienst. Hij gaf destijds opdracht voor dit zeer gedegen uitgevoerde graslandonderzoek, en gebruikte de resultaten van het onderzoek om de overheid ervan te overtuigen dat het landschap hier nodig toe was aan een her-ontginning, vanwege de matige gesteldheid van de graslanden. 

• Hoe zag het landschap ten noorden van Aldeboarn er uit vóór deze her-ontginning die begin jaren vijftig werd uitgevoerd? 
• En wat waren de landschappelijke gevolgen van het sleutelen aan de waterhuishouding?

Avondprogramma

Vanavond geeft de onderzoeker Jeroen Wiersma ons antwoorden op deze en op andere vragen.

Dat doet Wiersma tijdens zijn lezing onder een groot gehoor, in de geheel volle Fermanje te Aldeboarn. 

Oud-melkveehouder en gebiedskenner Sible de Roos vertelt daarna over zijn ervaringen als boer in het veranderende landschap van het Swettegebied.

Daarnaast worden er oude filmbeelden vertoond van filmmaker Hein Faber, beschikbaar gesteld door het Fries Filmarchief.

Katja Westra opent deze avond met een inleiding over onder andere Tresoar en over het onderzoek van fellow Jeroen Wiersma.

Lezing van Jeroen Wiersma

Eerst vertelt Wiersma hoe het zover is gekomen dat hij landschapsgeschiedenis is gaan studeren in Groningen. Zijn onderzoek ging over de gevolgen die het naoorlogse productiviteitsdenken heeft gehad op de ecologische en landschappelijke waarden van het Swettegebied, de zogenoemde ‘lege middenstreek fan Fryslân’. 

Kai Bouma schreef in een rapport dat hij intensief bezig is geweest met - en afgestudeerd is op - dit lage midden van Fryslân. 

Jeroen Wiersma loopt als het ware in een soort tijdreis in een lange periode van 1200 jaar door het Swettegebied, en focust daarbij op de periode vanaf 1945.

 

• In de Baltische staten vind je nog veenlandschappen die lijken op het Swettegebied van rond het jaar 800 na Christus.
• In het Friese veengebied werden sloten gegraven om dat natte gebied te ontwateren, teneinde er gewassen op te gaan verbouwen. Door de ontwatering kreeg je te maken met het verdrogen van het veen, met daardoor de eerste bodemdaling in dit gebied. Deels kreeg de zee toen ook greep op dit ingedaalde land, waardoor je in dat deel van Fryslân nu nog een dikke laag klei herkent.
• Dit gebied werd rond 1830 gekenmerkt door een enorme rijkdom aan plantensoorten, met ook een groot aantal vogels en vogelsoorten. Het waren overigens veelal graslanden met een rijke oogst aan hooi, in de omgeving van Aldeboarn.
• In 1943 is er bijna geen bûtlân meer te vinden in dit gebied. Veel land werd door gedeeltelijk bedijken en inpolderen getransformeerd van zomerpolders (lagen in de winter onder water) in winterpolders. Daar werd terpaarde over heen gegooid, waardoor een heel groot deel goed bemest werd. Waar dat niet goed werd beheerd, kreeg je zogenoemde 'verwaarloosde graslanden’, zoals Kai Bouma dat ook noemde. 
• Jeroen bestudeerde een groot aantal waterschapsrapporten, die de resultaten gaven van intensief landschapsonderzoek. Dat ging niet alleen om grondonderzoek, maar bevatte ook interviews met boeren, over hoe zij hun landerijen behandelden. Hier zijn indertijd ook kaarten over gemaakt, waarop je inzicht krijgt in de inrichting van dit hele gebied (bijvoorbeeld van de soorten graslanden, poldergebieden en plantensoorten). 
• Bouma zijn doel was om het land te (her)ontginnen.
• Na de Tweede Wereldoorlog kon men met inzet van Marshall-hulpgelden het land ontginnen volgens de aangedragen principes van Kai Bouma.
• De ingrepen gingen heel ver, niet alleen landschappelijk, maar er kwam ook waterleiding en elektriciteit, gemalen, boerderijenbouw, etc.
• Eén van de resultaten is echter wel dat men toen te maken kreeg met bodemdaling, die overigens al in het jaar 800 begon, maar die in de 20e eeuw (ongeveer één cm per jaar) ook nadelig werd voor bijvoorbeeld de in dit gebied gebouwde boerderijen. 

Buorkje yn it Swettegebiet

Aansluitend op de lezing van Wiersma luisteren we naar de praktijkervaringen van tientallen jaren van oud-melkveehouder en gebiedskenner Sible de Roos

De Roos zijn werkperiode in dit gebied begint rond 1950. 

Hij begint met de historie van het boerenbedrijf van Sibles familie.
Daarna gaat hij in op het melken, waar het uiteindelijk om draait in een melkveebedrijf; van handmatig melken tot machinaal melken. 
Daarop volgt een verhaal over het maaien, zowel handmatig als machinaal, over kuilbulten maken en hooien. 
Dan wordt door De Roos verteld over de voortgaande mechanisatie; van oude tractoren met eenvoudige werktuigen, naar – beide - steeds groter en zwaarder, en op een gegeven moment ook een tractor met een voorlader. In die periode kwam er in de stal ook een mestrobot, wat ook beter voor de koeien was.
We luisteren daarna naar het verhaal over het transport van bijvoorbeeld melk over water, en in de winters zelfs ook met sleeën over het ijs. In 1978 kwam de melkboot voor het laatst. Toen kwam de melktank op wielen op het eiland, die dan naar een centraal punt moest worden gebracht, vanwaar de melk vanuit de melktank onder het water door naar de vaste wal werd gepompt, waar de melkauto het kon afhalen. Tegenwoordig komen alle auto’s voor aan- en afvoer op het boerenerf, zowel bij dag als bij nacht.
Over de koe laat hij eerst het vroegere schetsblad zien, met daarvan zowel de voor- als de achterkant. Daarna zien we op het scherm ook het melkcontroleboekje, waarmee je kon sturen in je fokprogramma. De oormerken doen op enig moment hun intrede. 
Vandaag de dag heeft de boer te maken met een gigantische hoeveelheid cijfermateriaal, dat zowel binnenkomt, als moet worden aangeleverd; allemaal om als boer zelf bij te houden.
Interessant was op een gegeven moment ook het werken met DNA-gegevensmateriaal van de koeien. Dat was goede informatie voor je fokprogramma. 

Je merkt dat al die mensen in de zaal vanavond met grote belangstelling luisteren naar ook dit prachtige verhaal, over een boer met passie voor zijn vee, voor zijn grasland en voor de boerderij.

It liet fan De Burd

Tot slot bekijken we een film van 20 minuten, getiteld: 'It liet fan De Burd', met daarin filmbeelden uit dit Swettegebied in de vijftiger jaren van de vorige eeuw, van de professionele filmmaker Hein Faber

Wat is jouw wasstraat?

Woensdag 16 november 2022

Martin Kniest spreekt voor het CNV over 'De Wasstraat'

CNV-Themadag in Nijkerk

Vandaag organiseert het CNV een Ontmoetingsdag/Themadag/Jaarvergadering in het vergader- en congrescentrum De Schakel te Nijkerk.

Het thema van deze themadag is: ‘Wat is jouw wasstraat?'

Vandaag neem ik deel aan deze CNV-ontmoetingsdag in Nijkerk.

Deze dag wordt om 10:30 uur gestart met de opening door Henno (de vertegenwoordiger van de Stuurgroep Anders-Actieven van CNV Connectief Onderwijs), handelend over verbinding.

Ochtendprogramma met Martin Kniest

Als gastspreker in de ochtend is Martin Kniest uitgenodigd. Hij is landelijk bekend van het TV-programma ‘De Wasstraat’.

Als iemand weet hoe ‘kracht’ in de ander geactiveerd kan worden, dan is het Martin Kniest. Hij laat namelijk zien dat een persoonlijke, betrokken, reële aanpak mensen met een 'afstand' tot de arbeidsmarkt kan helpen om met succes een baan te hebben. 

Dit gaat niet vanzelf. Er is meer nodig dan een maandelijks bezoek van een jobcoach die enkele vragen stelt. 

Ook kan het niet van één kant komen. De werknemer zal zich zeker óók moeten inspannen om diens baan te houden. 

Het gaat om de persoonlijke betrokkenheid, het vertrouwen in de ander en de reële inschatting van de mogelijkheden. 

De coach moet open staan voor het hele bestaan van diens cliënt; niet alleen voor het vinden of behouden van een inkomen. “Persoonlijke aandacht, dat is de crux”, zegt Martin Kniest.

Persoonlijke aandacht is de crux

Martin Kniest vertelt zijn verhaal over ‘De Wasstraat’, het bedrijf waarin mensen met een 'afstand tot de arbeidsmarkt' met succes en trots werken. 

Begin vorig jaar zond Human de vijfdelige tv-documentaireserie uit, waarin vijf werknemers en de directeur van een hypermoderne wasstraat in Deventer centraal stonden. 

Een tweede serie is in de maak; dan vanuit het AZC in Zutphen, over statushouders in Nederland.

Het bieden van kansen aan mensen (zoals bijvoorbeeld aan Vincent, die hier vandaag ook aanwezig is) staat in De Wasstraat en óók vandaag centraal. 

In 2011 geraakte Kniest in faillissement; vastgelopen met een schuldenlast. Hij ging naar de gemeente, waar ze hem zeiden dat hij zijn zaakjes eerst op orde moest brengen (in plaats van dat ze hem daarbij direct hielpen). 

Toen is hij Schuldhulpverlening gaan studeren, en kon Martin hulp bieden aan anderen, als een soort 'verbinder tussen de thuiszitters en hun geluk'.

Daarna ging Kniest als manager een autowasstraat draaien; met voor het eerst weer een arbeidscontract en salaris, overigens naast zijn studie èn het uitvoeren van budgethulp aan anderen.

• Als beginnend manager van de wasstraat begon Martin voor het eerst een jongen helpen, die als stagiair in zijn wasstraat kwam werken; Het was een jongen met problemen thuis, die eerder bij anderen altijd te laat kwam. Deze jongen werd uiteindelijk een voorbeeld voor anderen. 
• Dat was het begin van de groei van de groep mensen, die zich konden ontwikkelen in de wasstraat, met inmiddels al 80 personeelsleden. Die personeelsleden zijn daar niet om in de wasstraat te blijven werken, maar om op weg te gaan naar ander, bij de medewerker passend werk.
• Het plan werd opgevat om met Beau van Erven Dorens een tv-documentaire op te nemen over Martins wasstraat, om daarmee te laten zien dat het bijzonder is wat daar gebeurt. Die tv-documentaire heeft al zo’n duizend banen opgeleverd, en ondertussen wordt hij door verschillende organisaties ingeschakeld voor bijvoorbeeld lezingen en advies.
• In de door Human uitgezonden documentaire zijn vijf verschillende verhalen verteld over uiteenlopende jongeren, waaronder bijvoorbeeld een jongen met een oorlogstrauma, en onder andere ook een nogal ondernemende jongen, 
• Het is van belang dat je vertrouwen geeft, en dat je deze (meestal) jongeren helpt. 
• De filmproductie werd begonnen met het - gedurende twee maanden - opnemen van een teaser, om daarmee omroepen te interesseren. 
• Toen de serie klaar was voor uitzending door omroep Human, hebben ze de wasstraat eenmalig omgetoverd tot theater, waar ze de eerste tv-aflevering met z'n allen hebben bekeken. Daarna kwam de documentaire op televisie, in vijf afleveringen van veertig minuten, die - zo bleek - indruk hebben gemaakt op de Nederlandse samenleving.
• Als gevolg van het succes van zijn wasstraat en van die documentaire is Martin Kniest inmiddels regelmatig spreker over deze problematiek in heel Nederland. 
• Afstand tot de arbeidsmarkt bestaat niet, volgens Kniest, maar 'begeleidingsbehoefte' bestaat daarentegen wel. Wellicht zou je - volgens Martin - moeten concluderen dat het juist de werkgevers zijn die 'afstand hebben tot de arbeidsmarkt'. 
• De wasstraat van Martin is gegroeid, juist door èn vooral ook dankzij deze doelgroep.
• In de 'cirkel van vertrouwen' kun je groeien.
• Veiligheid en geborgenheid zijn essentiële voorwaarden voor succes.
• 'Elke dag een mooie dag' kan ook een doel zijn. Maar je moet ook accepteren dat dat niet altijd het geval is. 
• Martins streven is nu dat er door de verschillende partijen integraal gewerkt wordt. Ze moeten óf met elkaar gaan praten, óf er zou anders maar één begeleider moeten zijn die de verschillende disciplines integreert ten behoeve van bijvoorbeeld deze wasstraat-medewerkers.
• De enige voorwaarde die Martin Kniest stelt, is: Motivatie. Alleen met motivatie kan een wasstraat-medewerker aan de slag in de wasstraat.
• Als de kans daar is dat mensen zich kunnen en willen ontwikkelen, dan gaan we dat doen, aldus Martin.
• Begin bij het gezin, en de school moet óók iets bijdragen.
• Er moet veiligheid komen, waarin mensen kunnen vertellen wat er met hen aan de hand is, opdat zij als mens ook worden erkend. Daar heb je twee mensen èn een gesprek voor nodig. De één vertelt dan, en de ander kan daardoor dan (h)erkennen.
• De kunst is om het klein te houden, en dat goed te doen.
• Regeltjes, wetten en kaders gelden bij mij niet, aldus Martin Kniest.

‘Probeer niet een succesvol mens te worden,

probeer om een waardevol mens te worden.’

(Albert Einstein)

Middagprogramma met Anita Minnema

De gastspreekster voor het middagprogramma is Anita Minnema. Zij is begonnen als muziekdocente en koordirigente, maar haar verlangen naar meer verdieping leidde tot de studie psychologie.

Als psycholoog, trainer en coach helpt ze haar cliënten om minder te piekeren, en effectiever om te gaan met stress. 

Minnema werkt vanuit het krachtgerichte perspectief van de zogenoemde 'positieve psychologie', die gericht is op veerkracht en persoonlijke groei. 

Hierbij maakt ze veelal gebruik van de zogenoemde ‘Acceptance & Commitment Therapy’ (ACT). De kern van ACT is dat je stopt met vechten tegen (depressies) omstandigheden waar je geen controle over hebt, en dat je ruimte maakt voor dat wat zich voordoet aan fijne en moeilijke ervaringen. 

Samen met haar cliënt gaat Anita op zoek naar dat wat écht belangrijk voor die cliënt is, zodat die cliënt stappen kan zetten in de richting van een waardevol leven. Zo werk je aan je persoonlijke groei. Dit wordt door cliënten als een bijzondere ontdekkingsreis ervaren.

Mentale veerkracht en Persoonlijke groei 

In het middagprogramma houdt Anita Minnema ons actief met haar presentatie over mentale veerkracht en persoonlijke groei.

• Veerkracht is een werkwoord: veerkracht gaat over gedrag; veerkracht moet je dus doen.
• Het leven is niet zo maakbaar als we graag zouden willen. Veerkracht hebben we derhalve nodig.
• Minnema verwijst met twee citaten naar voorbeelden van mensen die een concentratiekamp overleefden, mensen met veerkracht, zoals: Victor Frankl en Edith Eger.
• Veerkracht is het vermogen om te herstellen van stress en tegenslag, ofwel het is onze natuurlijke weerstand tegen stress, en het vermogen om je aan te passen in èn aan een veranderende omgeving. 
• Positieve psychologie streeft naar het opschuiven op het continuüm van het hebben van een psychische stoornis naar het hebben van geen psychische klachten.
• Het geeft een positief gevoel om te vertellen over waar je vindt dat je goed in bent.
• Waar ga en sta je voor? Hoe wil je zijn in deze wereld? En wat houdt ons daarin tegen? 

Vijf kapstokken

• Eerste kapstok is: acceptatie, dat je ruimte maakt voor (je gevoelens over) dat wat er is, waar je geen controle over hebt. Diep in ons hart verlangen we naar controle over ons leven. We hebben in ons leven echter weinig controle over alles. Bovendien vraagt dat ook veel energie. We oefenen tussendoor eens even met de Chinese vingerval: Hoe harder je trekt (zoals bijvoorbeeld ook aan je gevoel), hoe meer je klem komt te zitten. Vechten bijvoorbeeld tegen gevoelens is een pijnlijke aangelegenheid. Door toe te geven, krijg je meer ruimte. 
• Tweede kapstok: omgaan met piekeren; één van de meest voorkomende oorzaken van stress. Je gedachten kunnen je gedrag gaan bepalen. Probeer je pieker-gedachten los te laten, 
• Derde kapstok: probeer naar het hier en nu te gaan, bijvoorbeeld met een ademhalingsoefening. Probeer je leven met aandacht in het hier en nu te doen. Ga van het moment genieten. Dat gaan we vervolgens oefenen met behulp van onze zintuigen. Het blijkt lastig te zijn deze vaardigheid te oefenen. 
• Kapstok vier: het observerende en beschrijvende zelf. Bij gebrek aan beeld luisteren we naar een filmpje. Dit gaat over het opmerken van je eigen hoedanigheid. Als je jezelf opmerkt, heb je een keuze om je (on)zichtbare gedrag voort te zetten, of te veranderen. Welke keuze kun je dan gaan maken? Wat vind je echt belangrijk in je leven? Welke waarden hecht je aan? Vaak maak je foto’s van wat je belangrijk vindt. Bekijk je laatstgemaakte 20 foto's maar eens.
• Kapstok vijf: Leven naar de waarden: zijn in het hier en nu. Doelen liggen in de toekomst; die worden in vrijheid gekozen, ze gaan over jezelf en anderen, en ze gaan altijd over gedrag. 

Keuzepunt-model

We willen – losgehaakt - vooruit. 

Maar achteruit is: sommige dingen houden ons echter af (je wordt vastgehaakt) van wie we eigenlijk willen zijn. 

Situaties roepen daarbij gedachten en gevoelens op. 

Wees je ervan bewust dat je daarin een keuze hebt. 

Schrijf eens op wat je vanaf vandaag aan je eigen veerkracht wilt doen, gebruik makend van dit zogenoemde keuzepunt-model.

Tweemaal vergaderen bij Nijkleaster in Jorwert

Dinsdag 15 november 2022

In de kloosterkerk van Nijkleaster te Jorwert

Doorontwikkeling van het klooster
Om het Friese klooster Nijkleaster verder door te ontwikkelen is het nodig om elkaar als betrokkenen regelmatig in wisselende samenstellingen te ontmoeten, bijvoorbeeld om te vieren, om de handen uit de mouwen te steken, om te vergaderen.

Daartoe kennen we behalve het bestuur van Stifting Nijkleaster en de kerkenraad van de Protestantse Gemeente Westerwert ook allerlei groepen, die alle een eigen taakstelling kennen. Zo is er bijvoorbeeld een Kleasterburo, een Programmacommissie, en zijn er groepen gastvoorgangers, pianisten, kleasterlingen, gastdames & gastheren. 

Totaal kennen we al zo'n honderd vrijwilligers, die allen hun steentjes bijdragen ter opbouw en verdere ontwikkeling van Nijkleaster.

Taakgroep met twee subcommissies
Ook bestuurlijk groeit de samenwerking tussen de Protestantse Gemeente Westerwert en Stifting Nijkleaster. Zo vergaderen de beide dagelijkse besturen af en toe al gezamenlijk, en inmiddels hebben we ook een gezamenlijke Taakgroep samengesteld, die onderzoek doet naar de beste wijze waarop we op termijn kunnen komen tot een zogenoemde kleastergemeenschap (ofwel kleastermienskip), ook wel kloostergemeente (ofwel kleastergemeente) genoemd.

Vanuit die gezamenlijke Taakgroep werken momenteel de twee subcommissie 'Inhoudelijk' en 'Financiën' afzonderlijk en in geregisseerd verband aan de planvorming voor de middellange termijn.

Vanmiddag komen we als leden van die Taakgroep bijeen in de Voorkerk van onze Jorwerter kloosterkerk, om met elkaar in gesprek te gaan over de voortgang die beide subcommissies boeken, en over de wijze waarop de resultaten uit beide subcommissies kunnen worden gecombineerd om via consultatie van enkele kerkelijke gremia te komen tot een breed gedragen voorstel naar zowel kerkenraad als stichtingsbestuur.

Bestuursvergadering 

En vanavond komen we als stichtingsbestuur eveneens bijeen in de Voorkerk in de Sint-Radboudkerk te Jorwert.

In het eerste half uur van deze bestuursvergadering blikken we terug op de jaarlijkse bestuursevaluatie, en komen we op basis van de resultaten daarvan tot conclusies en actiepunten.

Daarna volgt de reguliere agenda van onze maandelijkse bestuursvergadering van Stifting Nijkleaster.

Bij de bestuurszaken bespreken we onder andere de begrotingen voor 2023 en 2024 en de beoogde tarieven voor Nijkleaster Westerhûs.

De restauratie en nieuwbouw van ons kloostercomplex op It Westerhûs vraagt ook de nodige bestuurlijke aandacht, bijvoorbeeld met betrekking tot bouwtechnische zaken, de bouwverzekering en zeker ook de financiële monitoring vanuit het stichtingsbestuur.

Het zijn stuk voor stuk nogal omvangrijke agendapunten, die de nodige aandacht en vergadertijd vragen. Tussen tien uur en half elf sluiten we de vergadering vanavond af en gaan we allen huiswaarts, met ieder de nodige aandachts- en actiepunten voor vervolg.

Oorlog is om te huilen

Maandag 14 november 2022
 

Aanklacht met zakdoeken tegen de oorlog

Zakdoekenboom vol verdriet en tranen
Sinds het uitbreken van de oorlog tussen Rusland en Oekraïne staat deze boom - op de foto hiernaast - in de Sint-Radboudkerk van Nijkleaster in Jorwert.

Iedereen wordt uitgenodigd om een zogenoemde 'Zakdoek vol verdriet en tranen' in deze boom te hangen.

Maar je kunt ook een kaartje aan deze boom hangen, met daarop een woord, je wens of je gebed om vrede.

Deze boom zal hier in de kloosterkerk van Nijkleaster in Jorwert blijven hangen totdat deze hartverscheurende oorlog is afgelopen.

Zonsondergang in Feinsum

Zondag 13 november 2022
 

Zonsondergang in Feinsum

Afscheid van de hoge krans van lindes in Stiens

Zaterdag 12 november 2022
 

De ingekorte lindes rondom de Sint-Vituskerk van Stiens

Wachten op een groene bomenkrans rond de Sint-Vituskerk
Eerder deze week - op maandag 7 november 2022 - schreef ik in mijn voorgaand blog over de start van de bomen-operatie aan de dubbele rij oude lindes rondom de Sint-Vituskerk van Stiens.

Zo'n drie dagen is de boomrooierij bezig geweest om alle lindes rond deze terpkerk in te korten tot een hoogte van ongeveer tien meter.

Jarenlang was de kerk met kerktoren omgeven door de dubbele krans van hoog opgaande lindes, maar dat is nu geheel anders. 

Voor de conditie van de bomen - en daarmee voor het behoud van de dubbele krans - is het goed geweest, maar voor de inwoners van en rond Stiens - die vele jaren gewend zijn geweest aan de bomenkrans die over vele kilometers vanuit de velden en akkers rondom Stiens zichtbaar was - is het echt wel even wennen om nu die onthoofde bomen van dichtbij te zien staan.

Vooral de forse kerktoren is nu in het centrum wel heel prominent in het zicht gekomen.

Vele jaren zal het op afstand niet zijn te zien, maar als volgend jaar in het voorjaar de bomen weer de eerste uitlopers en bladeren krijgen, zal ook de dichte groene krans van de lindes - zij het lager - weer het beeld van het dorpscentrum van Stiens gaan bepalen.

Klooster Claercamppad - Rondwandeling Holwerd over Blije

Vrijdag 11 november 2022
 

'Wachten op hoogwater' bij Holwerd

Klooster Claercamppad

Op 1 juni 2022 presenteerde de wandel-journalist Fokko Bosker zijn nieuwe fiets- en wandelgids, van het zogenoemde 'Klooster Claercamppad', met de volgende subtitel aangeduid: 'Wandel- en fietsroutes door de Friese Waddendelta'.

Deze nieuwe gids bevat voor wandelaars: 13 etappes, 3 rondwandelingen, 1 wadlooptocht, 2 stadswandelingen en 3 fietstochten.

In de Friese Waddendelta ontmoeten water en land elkaar. Dit kustgebied is door de golven en getijdenwerking in duizenden jaren gekneed uit zand, klei en veen. Op de kwelderruggen vestigden zich de eerste Friezen en legden zij de basis voor hun rijk, dat zich uitstrekte vanaf Noord-Frankrijk tot aan Denemarken. Het Klooster Claercamppad brengt deze bijzondere landstreek, de natuur en geschiedenis in veelkleurige verhalen en met afwisselende wandel- en fietsroutes tot leven.

De route van dit pad loopt in grote lijnen vanaf Lauwersoog over Zoutkamp naar Dokkum, en voert dan verder naar Sint-Jacobiparochie (de startplaats van het pelgrimspad 'Jabikspaad'), Franeker en de Hanzestad Bolsward, om vervolgens met een lus over Makkum en Harlingen langs de kust en over de dijken terug naar Sint-Jacobiparochie te leiden. 

De eeuwenoude cultuurgeschiedenis van terpen, deltawerken, middeleeuwse kerken, kloosters en florerende handelssteden vertelt een bijzonder gelaagd verhaal.

Van start in Holwerd aan zee

Vandaag wandelen we de eerste van de drie Rondwandelingen van dit Klooster Claercamppad, vanuit Holwerd over Blije, over een afstand van 21 kilometer. Het thema van deze route is: 'Kunst en Waddenkust zijn een inspirerende match'. Dat thema is zo gekozen, omdat wandeljournalist Fokko Bosker deze Rondwandeling beschouwt als een ode aan de in 2021 overleden cultuur- en landschapsliefhebber Joop Mulder. We gaan vandaag onderweg drie kunstwerken van het project 'Sense of Place' (van Culturele Hoofdstad Leeuwarden-Fryslân 2018) bezoeken, namelijk 'Wachten op hoogwater', de 'Kees Wevers Wadpost' en de 'Terp van de toekomst'.

Evan na 8:00 uur vertrekken we vanmorgen met onze auto vanuit Feinsum. Met de auto rijden we naar Holwerd, waar we deze Rondwandeling aanvangen op de Ternaarderwei, met zicht op de Waddenzeedijk ten noorden van Holwerd.

Ketelaar en Wevers

Over de Ternaarderwei lopen we naar de Nije Púndyk. Langs deze doodlopende landbouwweg wordt met een tractor en hoge wagen een eerste lading suikerbieten gelost op een lange rij rubber rijplaten. Verderop in het veld gaat een rooimachine ondertussen verder met het rooien van de suikerbieten, die hier vandaag op een langwerpige bult worden gegooid.

Bij de Waddenzeedijk aangekomen, beklimmen we die, om een bezoek te brengen aan het inmiddels befaamde kunstwerk van de Friese kunstenaar Jan Ketelaar, van de twee over de Waddenzee uitkijkende vrouwen, getiteld 'Wachten op hoogwater'. Het is ook een geliefd foto-object, hier op de grens van land en zee. 

Een eindje verder in oostelijke richting betreden we het kweldergebied, om naar de vogelkijkhut te gaan, die op een lichte verhoging op de kwelder zorgvuldig is verzonken, maar die prima dienst doet om de vele vogelsoorten op het Wad te observeren. Deze 'Kees Wevers Wadpost' is genoemd naar de oprichter van de Waddenvereniging in 1965. 

Binnen eten we een broodje en drinken we de meegenomen koffie, onderwijl genietend van het prachtige panoramische uitzicht over het Wad met haar verderop foeragerende vogels, en links overigens de veerdam, waar zojuist de boot vanuit Ameland is gearriveerd.

Door het kweldergebied naar de Terp fan de Takomst

Na deze koffiepauze lopen we door de zomerpolder naar de veerdam, die de verbinding maakt tussen Holwerd en de veerboot naar Ameland. 

Aan de overzijde van deze veerdam gaan we het kweldergebied weer in. In dit jaargetijde is het een drassig gebied, waar je wel prima kunt lopen over het lage grasdijkje, maar op de langgerekte delen waar de geul naast de lichte verhoging is gehekkeld, en waar het uitgehaalde slik over het kwelderpad is gegooid, is het een kwestie van glibberend en glijdend voortgaan. Hier en daar steken we via smalle roestvrijstalen balken de haaks op dijk & zee staande prielen over, ons goed vasthoudend aan de reling, om de door de natte zeeklei glad geworden wandelschoenen niet uit te glijden over de smalle stalen balken.  

Onderweg passeren we ook enkele dobbes, waar het vee in de zomer kan drinken van het zoete water in deze dobbes.

Het kwelderpad door het grootste aaneengesloten kweldergebied van Europa voert ons westelijker terug naar de Waddenzeedijk, die we dan volgen tot aan de opgang naar de zogenoemde 'Terp fan de Takomst', ten noorden van het Friese Blije. 

Deze inspiratieterp is in juli van dit jaar officieel geopend. Het is een cirkelvormige gestaag oplopende verhoging in het vlakke kweldergebied, waar we tussen dikke steigerpalen rond omhoog kunt lopen. Op afstand lijkt het een terp, zoals de Friezen die vele eeuwen geleden hier in het oerlandschap van het noorden van Fryslân hebben gebouwd om zichzelf en hun vee te beschermen tegen het wassende zeewater. In de binnenkring staan in een soort amfitheater-achtige opzet een aantal enorme houten zitbanken, waarop we plaatsnemen voor onze lunchpauze, ondertussen luisterend naar de Wadvogels op het Wad en in de lucht. 

Evangelisatie-opdracht in Blije

Na deze rust- en lunchpauze wandelen we door dit 'Noard-Fryslân Bûtendyks'-kwelderlandschap terug naar de Waddenzeedijk.

Binnendijks lopen we langs de NAM-gasproductie- en -behandelingsinstallatie over de Unemaloane in de richting van Blije. Vlakbij Blije heeft vanaf de 14e eeuw Unia State gestaan, een versterkte stins (stenen huis) om de hier woonachtige Friezen tegen vijandige invallen te beschermen.

We steken de N359 over en wandelen dan door Blije naar de deels 13e en 16e eeuw Sint-Nicolaaskerk boven op de dorpsterp. Deze kerk is helaas gesloten, dus we kunnen het interieur van de kerk niet bezichtigen. Boven de kerkdeur staat een beeldje van Sint Nicolaas, met een stilzwijgende bijbelse (heen)zendingsopdracht ('Lucas 10') om de wereld in te trekken teneinde het evangelie - als blijde boodschap - te verkondigen.

Akkerroute naar Holwerd

Buiten Blije brengen we op een boerderij een familiebezoek, om daar enkele oude familiefoto's langs te brengen van onze gemeenschappelijke familieleden, die wij als kind kenden, maar waarvan de meesten inmiddels al zijn overleden. 

Na deze gezellige koffie- en fotovisite moeten Durkje en ik weer op pad, want we zijn nog niet in Holwerd. 

Door het buurtschap De Hoarnen en over de Medwerterwei wandelen we tussen de inmiddels kaalgeoogste akkers naar het voormalige spoortracé van 'It Dockumer Lokaeltsje'.

Langs stellingmolen 'De Hoop' (1713) volgen we de Mûnereed naar Holwerd.

Aan de overzijde van de N356 lopen we over de Stasjonswei Holwerd binnen, om daar langs de opvallende Doopsgezinde kerk (1850, van architect Thomas Romein) en verderop door de markante Hegebuorren naar de oude dorpskerk van Holwerd te lopen, aan de noordkant van het dorp. Deze 18e eeuwse kerk met haar 13e eeuwse kolossale kerktoren is een baken in het landschap, met name vanwege de opvallend hoge torenspits van deze Sint-Willibrorduskerk. De toren is in de 13e eeuw als een zeebaken buitendijks op de dorpsterp gebouwd, en kwam door latere bedijking pas in 1562 binnendijks te staan.

Over de Fiskwei en de Ternaarderwei lopen we tenslotte weer terug naar onze auto in het centrum van Holwerd. Daar gaan de door kwelderklei getekende wandelschoenen uit, en dan rijden we terug naar huis.

Tussentijds overleg bij Nijkleaster in Jorwert

Donderdag 10 november 2022
 

In de kloosterkerk van Nijkleaster in Jorwert

Werk aan het klooster
Maandelijks komt het bestuur van Stifting Nijkleaster bijeen om allerhande bestuurlijke zaken met elkaar door te nemen, zulks tot verdere uitbouw van ons nieuwe protestantse klooster in Friese context.

Maar ook tussendoor vindt er in allerlei samenstellingen tussen bestuurders en met vrijwilligers en met externe relaties overleg plaats over de doorontwikkeling van Nijkleaster in Jorwert en nabij omgeving.

Zo zijn er vanmorgen onder andere in Leeuwarden, in Boazum en op It Westerhûs onder Hilaard verschillende klooster-werkers aan het werk om - ook letterlijk - de handen uit de mouwen te steken, en door anderen om te bespreken hoe we verder de toekomst in gaan.

Vijftien jaar voorbereiding

Vanmorgen is er bijvoorbeeld zo'n bijeenkomst in de Voorkerk van de Sint-Radboudkerk van Jorwert, en ook aan het begin van de middag komen we in de vergaderkeuken van deze kloosterkerk van Nijkleaster in klein bestuurderscomité bijeen, teneinde enkele zaken voor te bespreken die onder andere betrekking hebben op de bestuursvergadering van volgende week.

Stifting Nijkleaster hoopt volgend jaar tijdens het Pinksterfeest haar kloostervestiging van Nijkleaster-Westerhûs officieel te openen, en dat is dan het resultaat van al bijna vijftien jaar pionierswerk van velen, wat heden ten dage wordt voortgezet door al zo'n honderd Nijkleaster-vrijwilligers.

Bijbel & Duurzaamheid

Woensdag 9 november 2022
 

Cover van 'Bijbel & Duurzaamheid'

Groene thema's
‘Groene’ thema’s zoals klimaat en biodiversiteit houden veel christenen bezig. Daarom organiseert het Nederlands-Vlaams Bijbelgenootschap (NBG) het kerkprogramma ‘Bijbel en duurzaamheid: inspiratie voor een groene levensstijl’, met webinars voor voorgangers en een inspirerend boekje voor kerkleden. Beide groepen wil het NBG graag inspireren rond groene thema's.

Webinars voor voorgangers

In de vijf webinars voor voorgangers belichten bijbelwetenschappers en gastsprekers wat de Bijbel zegt over de natuur en het leven op aarde. Besproken wordt of 'groene exegese' leidt tot nieuwe inzichten die helpen bij de vragen van vandaag, en hoe groene thema’s samen met de kerkelijke gemeente kunnen worden opgepakt.

Inspiratieboek voor kerkleden

Het bijbehorende inspiratieboek (2022) van het NBG heeft als titel: 'Bijbel & Duurzaamheid', met als subtitel: 'Inspiratie voor een groene levensstijl'. 

Dit inspirerende boekje is door het NBG met name gemaakt voor kerkelijke gemeenteleden, en dat is goed bruikbaar in de maanden oktober en november, met onder andere Sint Franciscus-/Werelddierendag, de Michazondag, en/of Dankdag voor Gewas & Arbeid. 

Dit inspiratieboek bevat onder andere:

• Een bijbelstudie om individueel te doen, of gezamenlijk in bijbelgesprekskringen;
• Een bijbelleesplan voor persoonlijk gebruik met zeven overdenkingen over zorg voor de schepping, voor een dagelijks moment met de Bijbel (geschreven door de theologen Trees van Montfoort, Krijn Pansters en Jannica De Prenter);
• Allerlei materialen voor gezinnen en voor kinderen, met aansprekende verhalen (onder andere van Corien Oranje) en leuke werkvormen;
• Achterin het boek staan praktische tips voor een duurzaam leven;
• Daar vind je ook een handleiding aan de hand van Lectio Divina (aandachtig, indringend bijbellezen), voor een groene Wandeling-met-de-Bijbel (een Verwonderwandeling), die je met uiteenlopende groepen - bijvoorbeeld ook met jongeren - kunt doen.

Rieuwerd Buitenwerf en Lydia van der Meer van het NBG schrijven in hun Voorwoord in dit boek dat de Bijbel met bovenstaande open gaat rond 'groen leven',  en dat ze hopen dat de Bijbel aan de hand van de inhouden van dit boekje de mensen inspireert en in beweging brengt, ongeacht of dat individueel of samen als gemeenteleden gebeurt.

Gijsbert van den Brink verzorgde het inleidende hoofdstuk over Rentmeesterschap. 

• Nergens in de Bijbel wordt het beeld van de 'rentmeester' gebruikt om onze verantwoordelijkheid tegenover de schepping te verwoorden.
• Johannes Calvijn leerde ons dat we zó moeten omgaan met de grond die ons is toevertrouwd, dat we die in goede staat doorgeven aan ons nageslacht, want ieder moet bedenken "dat hij over alles wat hij bezit de rentmeester Gods is".
• De Aarde is van God, en wij hebben haar in bruikleen van onze (klein)kinderen gekregen, teneinde 'dienend te heersen' en tot zijn recht te laten komen. De mens heeft dus de roeping om er goede zorg voor te dragen.
• God boetseerde een leefbare wereld, waarin alles de juiste plaats kreeg en in verbinding staat met elkaar.
• Het werk van Gods handen wordt ons toevertrouwd. God legt zijn scheppingswerk in onze handen.
• We moeten ons de onderlinge verbondenheid van mensen & dieren beseffen, en hun verbondenheid met de aarde & de planten.
• Als mensen hun gedrag verbeteren, zal de aarde weer opbloeien.
• In het Nieuwe Testament van de Bijbel klinken er waarschuwingen tegen het verzamelen van bezit.
• Consuminderen is niet gemakkelijk.
• Ongemerkt steken we veel tijd en energie in het kopen van spullen die we niet echt nodig hebben, waar je maar kort blij van wordt. Zo komt wat echt belangrijk is in het gedrang.
• Voor wie God liefhebben, draagt alles bij aan het goede.
• De mensheid is een onlosmakelijk deel van de schepping als geheel.
• De mens is geschapen door God om voor de Aarde te zorgen, en in eenheid te leven met al het andere dat God gemaakt heeft.
• God beveelt dat de hele schepping een sabbatsrust in acht moet nemen.
• God vindt het belangrijk dat de mensen naar Zijn bedoeling leven, in vrede en verbondenheid met hemzelf.
• Onze band met de rest van de schepping betekent dat we erop moeten letten in welke mate onze aanwezigheid invloed heeft op andere delen van de schepping, zulks ten goede of ten kwade.
• Weten dat God voor ons zorgt, is voor iedereen een mooi uitgangspunt.
• Maak je geen zorgen.
• Wat heeft de mens werkelijk nodig?
• Om de schepping en de natuur te kunnen ervaren, zul je toch echt naar buiten moeten, de natuur in.
• Door bewust te kijken en je te verwonderen, zie je soms een heleboel dingen die je anders zou missen.
• Als wij goed voor de aarde zorgen, helpen we daarmee mensen ver weg en dichtbij. Daarmee laten we zien dat we aan onze medemensen denken, en van ze houden.
• Je ziet Gods macht in alles wat Hij gemaakt heeft.
• Voor God is iedereen even belangrijk.
• Een goede koning zorgt voor wie hulp nodig heeft.

Makkelijk leven

Dinsdag 8 november 2022

Cover van 'Makkelijk leven'

Wel of niet oplossen?

Tom Sanders is een gevierd schrijver van zelfhulpboeken. Hij leidt een gelukkig leven met zijn vrouw Julia en hun twee volwassen zonen, van wie de jongste, Stefan, zijn oogappel is. 

Tijdens een verjaardagsfeestje voor Julia staat hun schoondochter Hanna – op wie Tom & Julia bepaald niet dol zijn – opeens voor de deur. Snikkend vertelt ze (alleen) Tom dat ze door Stefan is geslagen, en dat dit niet de eerste keer is. 

• Moet Tom zijn lievelingszoon Stefan aanspreken op zijn gedrag? 
• Of loont het misschien meer om de adviezen uit Toms eigen zelfhulpboeken in praktijk te brengen, zoals zijn bekende richtlijn ‘Probeer problemen niet altijd op te lossen door eraan te denken; vaak worden ze eerder opgelost door er niet aan te denken’?

Makkelijk of niet?

De novelle 'Makkelijk leven' is geschreven door Herman Koch.

Dit boek is in 2017 het Boekenweekgeschenk geweest van de Stichting Collectieve Propaganda van het Nederlandse Boek.

Dit Boekenweekgeschenk laat zien hoe een man die met zijn levensinzichten zo succesvol is opeens alle zeilen bij moet zetten om de problemen in zijn eigen leven het hoofd te bieden:

• Het pensioen is de te lange epiloog van een niet-geleefd leven.
• Leven kan altijd en overal.
• Andere mannen lopen in drie maanden naar Santiago de Compostela. Ik ben vooral normaal gebleven.
• 'Normaal doen' is intussen grondig afgestoft.
• Wie goed in zijn vel zit, wordt nog maar zelden tot nieuwe inzichten gebracht; in elk geval niet door anderen.
• Ook ik heb recht op vakantie van mijn eigen inzichten.
• Vergevingsgezindheid is één van de pijlers van een gelukkig bestaan.
• Met sommige dingen die hardop zijn gezegd, is het bijna onmogelijk om ze later helemaal weg te krijgen.
• Wie met alle winden meewaait, maakt veel meer mee dan wie zich zijn leven lang uitsluitend aan zijn eigen wind vastklampt.
• Zelf ben je je veel sterker bewust van je afwezigheid dan de anderen. Dat geeft alvast een inkijkje in de tijd die na jou komt, wanneer je er niet meer bent.
• Wie zijn ogen sluit, laat zijn fantasie met de overgeslagen beelden op de loop gaan. De fantasie ruikt haar kans, en maakt alles erger dan de werkelijkheid.
• Veel mensen beseffen niet dat ze zichzelf doodongelukkig maken met hun reizen naar almaar exotischer bestemmingen.
• Wie zichzelf stil zet, ziet hoe de wereld om hem heen beweegt. Wie zelf beweegt, heeft vaak geen oog voor die beweging, en staat in feite stil.
• Mensen geloven echt in de heilzame werking van ruzie.
• Ongeduld is een teken van intelligentie.
• De meeste mensen voelen zich er schuldig over, maar iets beters dan de tijd te verdoen valt er met de tijd niet te beginnen.
• Niets doen is de kern van een gelukkig leven. Dus moeten we geen lijstjes maken. Nooit.
• Alles kan tot morgen wachten.
• Alles wat je voor anderen kunt doen kan beter vandaag. Liefst nu meteen.
• Ook door iets na te laten, doen we iets.
• De meeste dingen verdragen uitstel.
• De laatste jaren wint de conservatieve behandeling (het een tijdje aanzien) steeds meer terrein.
• Over het algemeen zijn de materiële behoeften van de ontevredene groter dan die van de tevredene, ongeacht zijn sociale status.
• De weg naar het geluk is geen lange weg, maar het ligt allemaal heel dichtbij, binnen handbereik.
• Geweld is te allen tijde een uiterst redmiddel.
• Een psycholoog probeert de mensen verder te helpen, een betere, leefbaarder versies van hemzelf te maken. 
• Vandaag de dag is alles erop gericht om 'gezonde' mensen van ons te maken, zowel uiterlijk als innerlijk.
• Ik had eerder moeten begrijpen dat je mensen inderdaad niet moet proberen te veranderen.

Over makkelijk leven

Thom schrijft zelfhulpboeken, maar of hij met zijn eigen problemen is staat is om de inhoud van zijn boeken in zijn eigen probleemsituatie toe te passen, is maar zeer de vraag. Het boek spreekt daarin boekdelen.

Op pagina 16 (van de 96) verwijst Thom alvast vooruit naar pagina 94 van dit boek, waarin de volgende elf adviezen voor 'makkelijk leven' worden opgesomd:

• "1) Probeer problemen niet altijd op te lossen door eraan te denken; vaak worden ze eerder opgelost door er niet aan te denken.
• 2) Vergeef de ander; vergeef jezelf; feliciteer jezelf.
• 3) Laat de tijd zijn werk doen: iets is de volgende ochtend al minder erg; na een week weet je al niet meer wat er zo erg was.
• 4) Vermijd waar mogelijk een ingreep; vaak wordt iets pas een probleem door het letterlijk te benoemen.
• 5) Maak geen lijstjes; niets is belangrijk genoeg om op een lijstje te staan.
• 6) Probeer niemand te veranderen, ook jezelf niet.
• 7) Vraag je af of je slechte’ eigenschappen wel zo slecht zijn; vraag je af wat er van je totale persoonlijkheid af gaat als je die eigenschappen probeert te onderdrukken.
• 8) Wacht niet tot het leven begint; denk alles wat in de toekomst ligt zoveel mogelijk weg.
• 9) Wees een tevreden mens; de ontevredenen verliezen vooral veel tijd.
• 10) Stel altijd uit tot morgen wat je vandaag nog zou kunnen doen; laat je geen schuldcomplex aanpraten door een stapel vuile borden op het aanrecht.
• 11) Het leven begint nu."

Jabikspaad leidt ook naar Rome

Maandagmiddag 7 november 2022
 

Vanuit Refugio Ultreia Feinsum gaat Daniël verder op het Jabikspaad 

Begin van een lange pelgrimage
Eergistermiddag begon Daniël zijn pelgrimstocht bij De Groate Kerk van Sint-Jacobiparochie. De eerste dagen zal hij wandelen op het Friese Jabikspaad, vooralsnog tot aan Heerenveen, om dan zijn eigen weg te vervolgen.

Na twee overnachtingen in de pelgrimshalteplaats Oudebildtzijl vertrekt hij vanmorgen vanuit Oudebildtzijl, om vandaag naar Leeuwarden te wandelen.

Aan het eind van de ochtend ontvang ik Daniël bij onze Refugio Ultreia Feinsum, voor zijn pauzemoment op deze dag-etappe op het Jabikspaad.

Afscheid bij de tocht van je leven

Even later arriveert ook Daniëls vriendin Gea, die naar onze refugio is gereden om zijn laatste spullen voor onderweg te bezorgen, en om ook de eerste bagagestukken mee terug te nemen, waardoor Daniël inmiddels zijn zware rugzak gaat verlichten. Als pelgrim is alles wat je thuis laat, immers meegenomen.

Na een aangename ontmoeting met een goed gesprek in onze refugio gaat Gea weer terug naar huis, en gaat Daniël zijn pelgrimage vervolgen op het Jabikspaad. Hij zal na enkele dagen op het Jabikspaad zijn weg vervolgen op een zelf geconstrueerde route via Noord-Holland, België, Frankrijk, om dan waarschijnlijk via Parijs richting het Italiaanse bedevaartsoord Rome te lopen.

Moedig begint Daniël aan deze lange pelgrimage, en de dagen, weken en maanden zullen leren wat hij in de komende tijd zal gaan beleven en ervaren tijdens deze bijzondere pelgrimstocht. Vanuit Feinsum zwaaien we Daniël uit. Nog enkele foto's gemaakt, en dan verdwijnt hij uit het zicht, op het Jabikspaad richting Stiens.

Bomen inkorten rond de Sint-Vituskerk van Stiens

Maandagochtend 7 november 2022
 

Het inkorten en snoeien van de bomen is begonnen rond de Sint-Vituskerk

Vijf jaar voorbereiden
Na vijf jaar voorbereiding is het zover. Vanmorgen wordt begonnen met het inkorten en snoeien van de eeuwenoude bomen rond de Sint-Vituskerk van Stiens. De Leeuwarder wethouder Evert Stellingwerf en de voorzitter van het College van Kerkrentmeesters van de Protestantse Gemeente van Stiens - Lubbert Tilma - zijn samen met een groep andere belangstellenden aanwezig bij het inkorten van de eerste boom.

Het is al een fikse klus geweest om deze actie mogelijk te maken, maar mede dankzij de financiële ondersteuning van Plaatselijke Belang Stiens, het Sint-Anthony Gasthuis, het Prins Bernhardfonds en de Boelstra-Olivierstichting en met medewerking van de gemeente Leeuwarden kan het werk vanaf vandaag worden uitgevoerd. 

Ruim 250 jaar oude bomen

Het is een noodzakelijk project, want voorkomen moet worden dat de voor Stiens zo karakteristieke dubbele bomensingel uit 1779 over enkele jaren zo kwetsbaar zou zijn dat een aantal of dat alle bomen gerooid zouden moeten worden. Het is geen optie om jonge lindes te herplanten als één of meerdere lindes er tussenuit gehaald zouden moeten worden. En wachten tot de lindes één voor één omwaaien, is natuurlijk ook geen goede strategie. Zorgvuldig behouden van deze monumentale bomen (b)lijkt de beste oplossing te zijn.

Het gaat hier om een dubbele bomensingel van totaal 120 lindes, die teruggesnoeid zullen worden naar een maximale hoogte van ongeveer tien meter. In een straal van vele kilometers is de dubbele linde-singel vanuit het open veld duidelijk te zien, wat maakt dat deze monumentale bomen met de kerk zo karakteristiek zijn voor Stiens.

Eerste en tweede snoeibeurt

November is een geschikte maand in de natuur om zo'n ingrijpende onderhoudsbeurt aan de bomen uit te voeren. Als alle bomen fiks zijn ingekort en gesnoeid, is de kans reëel dat Stiens weer jarenlang veilig zal kunnen genieten van deze bijzondere dubbele linde-bomenhaag.

De werkploeg van Boomrooierij Weijtmans & Van Buuren Transport zal ongeveer drie dagen werk hebben om de hele klus rondom de Sint-Vituskerk te klaren.

Over zo'n vijf jaar zal er dan nog eens een tweede snoeibeurt plaats moeten vinden teneinde te komen tot een gezonde, vitale, mooie dubbele bomenrij rond de Sint-Vituskerk van Stiens. 

Dankbaarheid als thermometer

Zondag 6 november 2022
 

Dankbaar voor de oogst van dit jaar

Rispingetsjinst: oogstdienst
Samen met Durkje en Ale & Jannie gaan we met zijn vieren vanmorgen naar de oogstdienst in de kloostergemeenschap van Westerwert-Nijkleaster in de Sint-Radboudkerk van Jorwert. 

Deze zogenoemde 'Rispingetsjinst' wordt gevierd in het kader van de jaarlijkse Dankdag voor Gewas & Arbeid. We zijn dankbaar voor alle vruchten van het veld, en voor alle werk dat in het afgelopen jaar is verricht. 

Het thema van deze ochtendviering is: 'Dankbaarheid als thermometer'.

Voorganger van deze kerkdienst van de Protestantse Gemeente Westerwert in samenwerking met de Stifting Nijkleaster is dominee Hinne Wagenaar, en de muzikale begeleiding wordt in deze viering verzorgd door pianist Wiebe Kaspers.

Aan de voet van de viertafel in het koor van onze kloosterkerk zien we een uitstalling van enkele voorbeelden van de aardappelen, de groente en het fruit dat het land heeft opgebracht.

Dankbaar een nieuwe relatie aangaan

In een dubbele kring zitten we vanmorgen in het koor van de kerk rondom dit symbool van gewas & arbeid.

Als iedereen is verwelkomd met muziek en woorden van welkom, zingen we het openingslied "Oan Jo beheart, O Hear, de ierde".

Aansluitend op de opening zingen we het lied "God fan ús libben, iepenje ús hert".

Het thema wordt door de voorganger ingeleid, onder andere met het lezen van een tekst van Henri Nouwen, over  het 'Kiezen voor dankbaarheid'. Die lezing beantwoorden we met het lied 'Bless the Lord my soul", in het Engels en in het Fries.

Nadat we hebben geluisterd naar de bijbellezing uit het bijbelboek Lucas over de genezing van tien mannen, volgt de verkondiging van dominee Hinne Wagenaar, waarin het thema Dankbaarheid centraal staat. Dat slechts één van de tien genezen mannen terugkomt bij Jezus om zijn dankbaarheid te tonen, is opmerkelijk. Die betoonde dankbaarheid zou je kunnen beschouwen als het vinden van een nieuwe relatie met God, hetgeen in dit verband van die Samaritaanse melaatse ook kan worden gezien als een tweede genezing op rij.

Het is niet altijd gemakkelijk om dankbaar te zijn in het gewoel van deze tijd, maar aan de andere kant is er toch ook zoveel om wel dankbaar voor te zijn. 

Delen & Ontvangen van Brood & Wijn

Na de preek luisteren we naar de prachtige muziek van pianist Wiebe Kaspers, en aansluitend zingen we het lied: "Wat is't libben op ierde in freugde".

Nu verlaten we allen de dubbele kring in het koor van de kerk, om in een grote kring te gaan staan rond de avondmaalstafel bij de preekstoel in de kerkzaal. 

Daar collecteren we eerst voor de diaconie, die ons vooraf meldt dat de opbrengst van deze collecte bestemd is voor de Voedselbank in Leeuwarden. 

Nu, en ook later repeterend, zingen we het lied "Loovje God, myn siel".

Na het uitspreken van de gebeden vieren we vervolgens met brood & wijn - delend en ontvangend - het avondmaal in de kring. 

Tot slot zingen we elkaar de Vrede toe, met het lied: "Vrede voor jou".

Dan staan koffie & thee met Kleasterkoek voor iedereen klaar, en kunnen we op deze zondagochtend dankbaar nog geruime tijd aangenaam met elkaar napraten over deze dienst en over wat ons nog meer bezig houdt.

Klooster Claercamppad van Sint-Jacobiparochie naar Franeker (etappe 7)

Zaterdag 5 november 2022
 

Op het Boerenpad van Klooster Anjum naar de Kleasterdyk

Klooster Claercamppad

Op 1 juni 2022 presenteerde de wandel-journalist Fokko Bosker zijn nieuwe fiets- en wandelgids, van het zogenoemde 'Klooster Claercamppad', met de volgende subtitel aangeduid: 'Wandel- en fietsroutes door de Friese Waddendelta'.

Deze nieuwe gids bevat voor wandelaars: 13 etappes, 3 rondwandelingen, 1 wadlooptocht, 2 stadswandelingen en 3 fietstochten.

In de Friese Waddendelta ontmoeten water en land elkaar. Dit kustgebied is door de golven en getijdenwerking in duizenden jaren gekneed uit zand, klei en veen. Op de kwelderruggen vestigden zich de eerste Friezen en legden zij de basis voor hun rijk, dat zich uitstrekte vanaf Noord-Frankrijk tot aan Denemarken. Het Klooster Claercamppad brengt deze bijzondere landstreek, de natuur en geschiedenis in veelkleurige verhalen en met afwisselende wandel- en fietsroutes tot leven.

De route van dit pad loopt in grote lijnen vanaf Lauwersoog over Zoutkamp naar Dokkum, en voert dan verder naar Sint-Jacobiparochie (de startplaats van het pelgrimspad 'Jabikspaad'), Franeker en de Hanzestad Bolsward, om vervolgens met een lus over Makkum en Harlingen langs de kust en over de dijken terug naar Sint-Jacobiparochie te leiden. 

De eeuwenoude cultuurgeschiedenis van terpen, deltawerken, middeleeuwse kerken, kloosters en florerende handelssteden vertelt een bijzonder gelaagd verhaal.

Van start bij de Groate Kerk van Sint-Jacobiparochie

Vandaag wandelen we etappe 7 van dit Klooster Claercamppad, vanuit Sint-Jacobiparochie via Minnertsga, Ried, Slappeterp, Peins en Schalsum naar Franeker, over een afstand van 22,3 kilometer. Het thema van deze route is: 'De stad die één keer per jaar Friezen verbindt'. Dat kun je op tweeërlei wijze interpreteren, namelijk dat van toepassing laten zijn op Sint-Jacobsdag, op 25 juli, de dag waarop alle pelgrims in Franeker vroeger een volle aflaat konden verkrijgen; of je past het toe op de jaarlijkse Franeker kaatscompetitie, die in Fryslân bekend staat als de PC.

Evan na 8:00 uur vertrekken we vanmorgen met onze auto's vanuit Feinsum. De ene auto brengen we naar Franeker, en met de andere auto rijden we naar Sint-Jacobiparochie, waar onze etappe vandaag begint bij de Groate Kerk, tevens het startpunt voor de pelgrims die naar het Spaanse Santiago de Compostela wandelen.  

Over de Griene Dyk en naar Minnertsga

Over het Westeinde lopen we Sint-Jacobiparochie uit, om verderop van de Westerweg over te stappen op de Zondervans Reed. 

Toen we zojuist met de auto onderweg waren, hebben we al enkele malen te maken gekregen met een regenbui, en ook nu we op het betonpad van de Zondervans Reed lopen, is het nodig om ons een eind met de paraplu te beschermen tegen een regenbui.

Als we voorbij de Hoarnestreek even later op de Griene Dyk lopen, zien we tijdens enerzijds zonneschijn en anderzijds regen een dubbele regenboog in de lucht boven het veld. 

Als we bij de Lange Dyk komen, zien we ver vóór ons - achter Dykshoek - de Waddenzeedijk liggen.  

We verlaten hier de oude Middelzeewering van de 11e eeuwse Griene Dyk, om dan over de Lange Dyk naar Minnertsga te lopen.

De Meinardskerk van Minnertsga staat in de steigers. We zien dat de kerk een nieuwe dakbedekking krijgt van leien. Een container met het afval van de oude en nieuwe leien staat naast de kerk langs de doorgaande weg.

Naar de Walburgakerk van Ried

Voorbij Minnertsga verlaten we de N393 om dan over het betonpad van de Haitsmaleane in zuidelijke richting verder te gaan. Een tractor haalt ons in, om voorbij de eerste boerderij de modder van de verharde boerenweg te schuiven. Omdat het hier eveneens heeft geregend, blijft het ook na het wegschuiven van een deel van de modder spiegelglad op de klinkers van de weg. Voorzichtig lopen we naar de volgende boerderij, waar we een eindje over een veldpad om die boerderij heen lopen.

Via de W. Binnemaleane en de Nieuweweg lopen we naar Ried. Hier steken we De Rie over, om vervolgens naar de Walburgakerk van het terpdorp Ried te lopen. Daar vinden we een bankje waarop we uit de wind en enigszins in een beetje zonneschijn onze koffiepauze houden.

Door Ried lopen we verder naar het Kleasterpad langs De Rie, dat we volgen in de richting van Berlikum.

Kleaster Anjum

De Rie volgen we totdat we over het schouwpad langs een brede sloot naar een boerderij lopen, die iets verderop op een terprestant staat van het buurtschap Kleaster Anjum. Halverwege dit pad passeren we de locatie waar eeuwen geleden het klooster Mariënberg (Mons Sanctae Mariae) heeft gestaan. De vaart links van ons is deels  nog een restant van de voormalige gracht die vroeger rond het kloosterterrein lag. 

De boerderij op de terp staat op het voormalige kloosterterrein. Bij de boerderij steken we de voormalige kloostergracht over, en dan zien we onderaan de terp enkele eeuwenoude grafstenen liggen, waarop onder andere de familienaam Roorda voorkomt. Die achternaam staat ook op de gevelsteen die herinnert aan de bouw van de boerderij in 1836 en aan de herbouw van de boerderij in 1881.

Het oude kloosterterrein verlaten we via het pad dat vroeger de oprijlaan was van het klooster Mariënberg. 

In het verlengde van deze oprijlaan begint een onverhard Boerenpad, dat we volgen in zuidoostelijke richting. Even later moeten op dit Boerenpad een smal houten bruggetje oversteken om iets verder op de Kleasterdyk te komen, richting Slappeterp. Hier steken we ook de door monniken destijds gegraven opvaart Aldmear over.

Van Slappeterp via Peins naar Schalsum

De route verlaat de Kleasterdyk, om dan over een veldpad door de Kloosterpolder naar en om de omdijkte zwemvijver de Swanneblom (2006) te lopen, die naast de natuurcamping & theetuin van Slappeterp ligt. 

Het laatste stukje van de Kleasterdyk bewandelen we weer wel, om zo Slappeterp binnen te lopen. 

In Slappeterp maken we een rondje om de terpkerk heen. 

Daarna volgen we een heel eind de Slappeterpsterdyk, totdat we in het dorpje Peins aankomen. 

Door de oude Kerkstraat lopen we naar de Sint-Gertrudiskerk (1300), waar we aan de voet van de toren op een bankje plaatsnemen, om hier onze lunchpauze te houden. Het is nu ongeveer 13:00 uur, dus een mooi moment voor een lunchpauze.

Via de Dorpsstraat verlaten we Peins, om dan over de Schalsumerweg en onder de A31 door naar het terpdorpje Schalsum te lopen.

Elfstedenstad Franeker

In en voorbij Schalsum lopen we over de Franekerweg langs de Skalsumer Feart naar Franeker.

Door een woonwijk lopen we naar Bloemketerp, een gebied met veel groen in de bebouwde kom van Franeker.

Nadat we een eindje langs de Noorder Gracht hebben gelopen, steken we de gracht over, om dan vanaf het Leeuwarderend en dan door de Schoolsteeg naar de Martinikerk van Franeker te lopen.

Vanaf het Sint-Martiniplantsoen komen we in de drukte van het winkelend publiek in de binnenstad van Franeker, waar we twee collega's van NHL Stenden Hogeschool ontmoeten en spreken.

Bij Museum Martena gaan we de Martenatuin in, om die in de lengterichting door te lopen naar de  zuidelijke stadsgracht binnen het bolwerk. 

Tot slot lopen we via de Godsacker en het Leeuwarderend weer naar de Noorder Gracht. Aan de overzijde van de stadsgracht hebben we vanmorgen onze auto geparkeerd. 

We stappen in de auto, en rijden terug naar Sint-Jacobiparochie, waar we onze andere auto afhalen bij de Groate Kerk, waarna we huiswaarts keren.

Kom mar leave

Freed 4 novimber 2022
 

Oandwaanlike boereprotestboerdtekst yn in Feinsumer greide

Wiisheid om fierder
Us doarp Feinsum leit sawat op de grins fan boulân en greidelân. Benoarden Feinsum fral boulân en súdop benammen greidelân. Yn en om Feinsum wikselt dat mei it jier op in inkel perseel ek noch wolris.

Lykas yn it hiele lân en yn Fryslân giet it boereprotest tsjin it stikstofbelied fan it regear ek oan Feinsum net foarby. 

Op de greide benoarden de Feinsumer Sint-Vitustsjerke stiet sûnt inkele dagen ek in boereprotestboerd, mei dêrop de foto fan in ko en har kealtsje, dy't ús ferlitte, wylst mem de ko de oandwaanlike wurden ta har kealtsje sprekt: 

'Kom mar leave, 

wy binne yn dit lân net mear wolkom".

• Hoe moat soks no fierder?
• Wat is wiisheid?

Ramiro op het pelgrimspad in vier delen

Woensdag 3 november 2022

Covers van de 4 Ramiro-pelgrims-stripboeken

Intra-historische strip over een pelgrimstocht
Tijdens de landelijke najaarsbijeenkomst van ons Nederlands (pelgrims)Genootschap van Sint Jacob op 15 november 2015 in de Martinikerk te Groningen werd ik door professor Hub Hermans gewezen op de vierdelige stripboekenserie van Ramiro. Hermans is bij de RUG hoogleraar Moderne Romaanse letterkunde en cultuurkunde, in het bijzonder de Spaanse, en hij vertelde dat dergelijke stripboeken de zogenoemde 'intra-historie' beschrijven, ofwel de geschiedenis zoals mensen die door de eeuwen heen ervaren, over wat in de mensen is geworteld, over armen en rijken, over kerken, kastelen, over geloof en over de geschreven teksten uit die tijd.
Voor mij was dat de aanleiding om me aan de hand van deze vierdelige Ramiro-serie eens nader te verdiepen in de intra-historische beschrijving van een spannende tocht over pelgrimspaden door Frankrijk en Spanje van eeuwen geleden. Via diverse aanbieders op internet kocht ik de vier delen van deze stripboekenserie, en ik ben die gaan lezen.

Ramiro I is niet Ramiro
Ramiro I leefde van 790-850. Van 843-850 was Ramiro I de koning van het Spaanse Asturië. Ramiro I -  zoon van Bermudo I van Asturië – werd waarschijnlijk al in het jaar 835 door de toen zittende koning Alfons II aangewezen als ‘zijn’ kroonprins.
Tijdens zijn koningschap kreeg Ramiro I te maken met opstandige edelen, met invallen van Noormannen, met rondtrekkende dieven en rovers, en met de toen nog heidens levende geïsoleerde bevolkingsgroepen.

Deze Ramiro I moet je niet verwarren met de Ramiro van deze strip. De strip-Ramiro leefde namelijk zo'n 350 jaar later dan Ramiro I. 

William Vance
William Vance is het pseudoniem van de Belgische striptekenaar William Van Cutsem, geboren in 1935. Van jongs af aan was William gefascineerd door het realistisch werk van sommige illustratoren. Hij leerde het tekenvak in de publiciteitsindustrie, en nam toen ook al zijn schuilnaam aan.
Door zijn overstap van het publiciteitstekenwerk naar het striptekenen, heeft William er mede voor gezorgd dat de strip volwassen is geworden. William Vance beschouwde in zijn tekeningen een combinatie van artisticiteit en degelijk inhoudelijk feitenmateriaal als van doorslaggevende betekenis. Zijn inkadering en zijn kleurennuances bepalen mede (de kwaliteit van) zijn werk.

Ridder Ramiro
William Vance ontpopte zich als een buitengewoon knap striptekenaar. Zijn professionele ontwikkeling naar het realisme zette zich steeds verder door. De hoofdpersoon ‘Ramiro’ in zijn stripboekenserie mag dan zijn verzonnen, de rest – het tijdsbeeld, de gebeurtenissen, de gebruiksvoorwerpen en de gebezigde taal – is gebaseerd op de geschiedenis.
Door zijn knappe tekenwerk, waar de geschiedenis in wordt geweven, word je door William Vance als het ware mee teruggenomen in de tijd van ridder Ramiro. Omdat Ramiro het pelgrimspad richting Santiago de Compostela volgt, ga je figuurlijk samen met Ramiro als pelgrim op pad naar dit beroemde bedevaartsoord in Spanje.

De vier pelgrimsdelen

In de jaren tussen 1977 en 1989 heeft uitgeverij Dargaud de serie stripboeken van Ramiro uitgegeven. Vier van de acht Nederlandstalige Ramiro-delen gaan over de tocht van Ramiro op het pelgrimspad van Le-Puy-en-Velay naar Santiago de Compostela. Daarop richt deze blog zich specifiek.

De andere Nederlandstalige Ramiro-delen (waar ik niet nader op in ga) zijn:

• 1. Ramiro de bastaard;
• 5. Ramiro en de charlatan;
• 7. De Moorse roof (subserie: De erfenis van de Westgoten, deel 1)
• 8. De gijzelaars (subserie: De erfenis van de Westgoten, deel 2).

De serie is ook in het Frans uitgegeven, en in die taal is mij nog een 9e uitgave bekend, met als titel:

• 9. Qui es-tu Wesigoth?... 

De Ramiro-stripboekenserie handelend over de tocht (en de belevenissen) van ridder Ramiro - op de pelgrimsroute van het Franse Le-Puy-en-Velay naar het Spaanse Santiago de Compostela - bestaat uit de volgende vier delen:

• 2. De valstrik;
• 3. Het geheim van de pelgrim;
• 4. De wachters van Bierzo;
• 6. Storm over Galicië.

Door achtereenvolgens op bovenstaande vier weblinks te klikken, kun je mijn vier afzonderlijke blogs lezen over deze vier 'Ramiro op pelgrimspad'-delen.

Kathedrale supermarkt in Meerstad geopend

Dinsdag 2 november 2022

De nieuwe supermarkt in Meerstad

Kathedraal

Vanmorgen vond de officiële opening plaats van de nieuwe, eerste supermarkt in het Groningse Meerstad, het nieuwe dorp ten oosten van de stad Groningen. 

Als Durkje en ik vanmorgen samen met Pepijn & Florien deze nieuwe Jumbo-vestiging binnen gaan, vallen ons direct de hout-elementen op van de volumineuze dakconstructie. Die constructie doet denken aan die van de indrukwekkende basilieken en kathedralen die je in Europa passeert als je bijvoorbeeld het pelgrimspad naar Santiago de Compostela bewandelt.

Supermarkt

Toch is het een eigentijdse supermarkt, waarvan door de samenwerking van de houten bogen, liggers en kolommen de zelfdragende constructie ontstaat. Het gebouw bestaat uit een diagonaal grid van kruisvormige gebogen spanten, die dat kathedrale karakter onderstrepen.

Het pand is met oog voor duurzaamheid gebouwd, met op het dak 300 zonnepanelen, en een mos-sedum-dakbeplanting gericht op bijen en andere insecten.

Kloppend hart van Meerstad

Bij de servicebalie raken we in gesprek met de stralende supermarktmanager Jannie Nijlaan, die zichtbaar supertrots is op haar nieuwe winkel. Ook bij de andere medewerkers voelen we de feestelijke stemming waarin men met passie de winkel nu het verkoopwerk laat doen.

Deze supermarkt is beoogd als het hart van het dorp, om ook te fungeren als een functionele ontmoetingsplek voor jong en oud. 

Naast de service-balie is een Food Café met een koffietafel en daarbij een speelplek voor kinderen. De supermarkt kent slechts één bedieningskassa, maar daarentegen wel zes zelfscan-kassa's.

Webinar over Bezinnen in Fryslân

Dinsdag 1 november 2022

Webinar over Bezinnen in Fryslân

e-Workshop van Merlijn Pietersma

Als vervolg op de Dagrecreatieve Netwerkdag in de Thaborhoeve van Tirns van 4 oktober 2022 neem ik vanmiddag deel aan het Webinar over 'Bezinnen in Fryslân', over kansen voor bezinningstoerisme in Fryslân. Ongeveer 30 netwerkpartners nemen deel aan deze online workshop van anderhalf uur.

Presentator van deze e-workshop is Merlijn Pietersma, en dit webinar wordt georganiseerd door de opgave Dagrecreatieve Netwerken.

Bezinningstoerisme

Merlijn Pietersma hanteert voor Bezinningstoerisme als definitie: 'Het tijdens vrijetijd komen tot een dieper inzicht in existentiële levensvragen. Deze innerlijke verrijking ontstaat door het ondergaan van een ervaring die groter is dan het individu'.

• Daarbij geeft hij aan dat er van enkele condities sprake moet zijn om dit verschijnsel met recht bezinningstoerisme te noemen. Zo zou geen sprake mogen zijn van pre-fabricage, maar begrippen als schoonheid, verbinding en vibe zijn wel essentiële ingrediënten.
• Bezinningstoerisme is volgens hem meer dan alleen religieus; en bezinningstoerisme raakt de kern van recreatie & toerisme.
• Vervolgens worden enkele trends en hun tegen-trends besproken; bijvoorbeeld 'fear of missing out' versus 'joy of missing out'.
• Het is opmerkelijk dat in een tijd van ontkerkelijking in onze samenleving wel een exponentiële groei is te zien van belangstelling en aanbod op het gebied van bijvoorbeeld mindfulness en bezinning.
• Als we naar het percentage burn out-klachten van Nederlanders kijken, valt op dat er in alle leeftijdsklassen over de hele breedte van de Nederlandse bevolking in de jaren 2020 en 2021 sprake is van groei van dat percentage burn out-klachten.
• We zien ook dat de huidige maatschappelijke crises van vandaag de dag (bijvoorbeeld voor wat betreft: corona, klimaat, asiel, inflatie, personeel, oorlog in Oekraïne) velen aanzet tot reflectie.
• Vervolgens krijgen we enkele verschijnselen van de geschiedenis van het toerisme voorgeschoteld.
• Professor Herman Pleij heeft het begrip 'Recreatie' gekoppeld aan het feit dat re-creatie beoogt dat re-creanten pogen het paradijs te her-scheppen.
• Interessant is ook het bekijken van de zogenoemde 'Toeristische Behoeften Pyramide', waarin we aflezen dat het merendeel (65%) van de toeristen uit is op 'Gemak', en maar 30% 'Beleving' beoogt, terwijl slechts 5% van de bevolking 'Zingeving' als hoger doel nastreeft en/of bereikt.
• Voordat we over gaan tot het interactieve deel van deze workshop legt Merlijn Pietersma ons nog de 'Typologie van Bezinningstoerisme' in vier kwadranten uit, daarna ook ingevuld met praktijkvoorbeeld van bezinningstoerisme in Fryslân.

Reflecties

Twee items breng ik in het interactieve deel van dit webinar in:

• Je kunt je afvragen of het begrip 'Bezinningstoerisme' niet beter 'Bezinningsrecreatie' genoemd zou kunnen/moeten worden, vooral als je de hierboven genoemde definitie van 'bezinningstoerisme; als uitgangspunt neemt. Als 'beleving' iets is wat je 'raakt', en als 'zingeving' daarentegen iets is wat je 'verandert', ligt bezinning in mijn ogen dichter bij re-creatie dan bij toerisme.
• Bij Nijkleaster in Jorwert zie ik dat het in onze activiteiten hanteren van de Nijkleaster-drieslag 'Stilte, Bezinning, Verbinding' de bezoekers van Nijkleaster in positief opzicht raakt. De klooster-activiteiten van Nijkleaster leiden niet alleen tot beleving, want deelnemers ervaren dat - zeker als ze vaker deelnemen - ook als 'zingeving'; het verandert hen ook. Zo zie je bijvoorbeeld dat al zo'n honderd participanten van Nijkleaster ervoor hebben gekozen om niet langer consument van Nijkleaster-activiteiten te zijn (alleen maar 'nemen'), maar dat zij als vrijwilliger zich met hart en ziel ook als co-producent inzetten om anderen ook die ervaring van beleving & zingeving te schenken (dus ook 'geven').