De heilige Jacobus als pelgrim

De heilige Jacobus als pelgrim  (Anno 1515)

Zaterdag 21 januari 2012

Museum Catharijneconvent Utrecht
Tot 26 februari 2012 is nog de mooie tentoonstelling 'Pelgrims' - in het Museum Catharijneconvent Utrecht - te bezichtigen. Deze tentoonstelling voert als ondertitel 'Onderweg naar Santiago de Compostela'. Deze thematentoonstelling is tot stand gekomen in samenwerking met het Nederlands Genootschap van Sint Jacob, onze pelgrimsvereniging, die vorig jaar het 25-jarig jubileum vierde.

Expositie Pelgrims
De expositie gaat over pelgrimeren in het algemeen en over pelgrims onderweg naar het Spaanse Santiago de Compostela in het bijzonder. Al vele eeuwen trekken pelgrims ook vanuit Nederland naar dit bedevaartsoord om daar het legendarisch graf van de heilige Jacobus te bezoeken. Zo is Sint Jacob al honderden jaren verbonden aan de Europese Jacobswegen; genoemd naar Sint Jacob, door ons in Fryslân ‘Sint Jabik’ genoemd.

Van Morendoder tot heilige
In kunstuitingen zoals bijvoorbeeld beelden en schilderijen wordt Sint Jacob op vele wijzen uitgebeeld, variërend van Morendoder tot heilige. De heilige Sint Jacob wordt ook vaak afgebeeld als pelgrim, als teken van grote verbondenheid van de pelgrims met Sint Jacob. Zo hangt er bijvoorbeeld in het ‘Germanisches Nationalmuseum’ van Nürnberg een schilderij van ‘De heilige Jacobus als pelgrim’. Dit schilderij - dat van rond het jaar 1515 dateert - hangt momenteel ook op de tentoonstelling in het Utrechtse Catharijneconvent.

Pelgrim Jacobus
Op de afbeelding draagt Jacobus de Meerdere (want zo wordt hij ook wel genoemd) een helrode mantel over een bruin, ruimvallend gewaad. Jacobus heeft zijn voeten in grote laarzen gestoken, die worden gesloten met een riempje. Op zijn karakteristieke pelgrimshoed draagt hij zowel de Jacobsschelp als de twee gekruiste miniatuur-pelgrimsstafjes. Deze zogenoemde ‘bordoncillos’ werden vanaf de tweede helft van de 15e eeuw gesneden uit been of ivoor. Deze gekruiste pelgrimsstafjes èn de Jacobsschelp werden kenmerkend als teken van Santiago de Compostela. De pelgrimsstaf in zijn linkerhand en de rozenkrans in de rechterhand maken het beeld van de heilige als pelgrim compleet.

Bestuursvergadering Stichting Jabikspaad Fryslân

Donderdag 15 januari 2009
De eerste bestuursvergadering in dit nieuwe kalenderjaar van de Stichting Jabikspaad Fryslân hebben we vanavond in Bolsward. We blikken tevreden terug op een geslaagde bijeenkomst met onze Routebeheerders van afgelopen zaterdag (zie mijn weblogbericht van 10 januari 2009). Het was goed om als bestuur en route-ambassadeurs een aantal routegerelateerde aspecten van het Jabikspaad gezamenlijk door te nemen.

Vorige keer spraken we in de bestuursvergadering over de statuten van de stichting. In het verlengde daarvan evalueren we vanavond de registratie van alle stichtingbestuursleden bij de Kamer van Koophandel. Alle wijzigingen worden (na) vanavond schriftelijk vastgelegd, waarbij we bij de taakverdeling van de bestuursleden er uiteindelijk op uit komen dat ik voor de komende periode tot voorzitter wordt benoemd van het stichtingsbestuur. Alzo gaan alle mutaties nu naar de Kamer van Koophandel om daar ingeschreven te worden in het Stichtingenregister.

We zijn bijzonder ingenomen met het feit dat de gemeente Het Bildt - mede in het kader van het tienjarig bestaan van het Jabikspaad in 2010 - het Jabikspaad structureel wil gaan inzetten als één van de toeristische speerpunten van Het Bildt. Wij werken daar uiteraard van harte aan mee. Het Jabikspaad is ook bij uitstek geschikt voor Het Bildt-promotie, immers, het Jabikspaad begint in deze gemeente in Sint Jabik (Jacobiparochie).

Voorts spreken we ondermeer over de uitgave van onze eerste Nieuwsbrief, over het pelgrimsmonument dat we in Jirnsum gaan bouwen, over de kascommissie 2008 en de jaarbegroting van 2009, over de beursstandbezetting van de Fiets- en Wandelbeurs 2009 in de RAI op 28 februari en 1 maart 2009 en we bewonderen de originelen van de heraldische schilderingen van de wapens van de dorpen die je passeert als je het Jabikspaad bewandelt.

Het is mooi om te zien hoe het Jabikspaad steeds intensiever gaat leven in Friesland bij de Friezen en bij haar buiten de provincie wonende bewandelaars. Steeds meer organisaties organiseren een activiteit langs en over een deel van de route van het Jabikspaad. Kortom, het gaat goed met het Jabikspaad.

Refugio met aanbeveling van Michelin Gids

Woensdag 7 januari 2009

Wie als Nederlandse pelgrim vanuit Nederland naar het pelgrimsoord van het Spaanse Santiago de Compostela wil wandelen, behoort mijns inziens te starten in het Friese Sint Jacobiparochie. Diens Sint Jacobuspad loopt dan van St. Jabik (de Bildtse naam voor Sint Jacobus) naar St. Jacobus (de Nederlandse naam van Santiago, Sant-Yago).

Het eerste traject van dit Nederlandse pelgrimspad hebben we het "Jabikspaad" genoemd, de Fries-Bildtse aanduiding voor "St. Jacobuspad". Dit Jabikspaad brengt je vanuit Sint Jacobiparochie naar het Overijsselse Hasselt. Vanuit Hasselt loop je dan via het Hanzestedenpad en vervolgens het Pieterpad door Nederland naar België.

Het Jabikspaad leidt je eerst naar de zee, de Waddenzee bij o.a. Zwarte Haan. Veel pelgrims die in Santiago de Compostela arriveren, lopen in Noordwest-Spanje door naar Cap de Finisterra, waar ze uiteindelijk dan ook weer bij zee uit komen, bij de Atlantische Oceaan. Daar verbrandt de pelgrim zijn pelgrimskleren en zijn wandelschoenen.

De pelgrim overnacht zoveel mogelijk in eenvoudige onderkomens, in Spanje in zogenoemde "refugio's". Het Spaanse refugio betekent zoiets als schuilplaats, onderdak, uitwijkplaats.
In Friesland hadden we vroeger ook uitwijkplaatsen, de zogenoemde terpen, waarop je vluchtte voor de dreiging van het opkomende zeewater. Eén van die terpen is Fiswerd (Wiswerd), waarnaar later het hotel van de Christelijke Hogeschool Noord-Nederland (CHN) werd genoemd: Wyswert. Inmiddels heet de CHN al Stenden hogeschool en Hotel-restaurant Wyswert heet nu Stenden University Hotel.

De Stichting Jabikspaad Fryslân, waarvan ik bestuurslid ben, wilde enkele jaren geleden een aantal stempelposten langs de route van het Jabikspaad. Uit historische overwegingen achtte ik het voor de hand liggend dat de "refugio" van de CHN - Hotel Wyswert - één van die stempelposten zou worden. Sinds enkele jaren kan elke pelgrim nu bij dit hotel van Stenden hogeschool een pelgrimsstempel halen en eventueel eten, drinken en overnachten. Ook kan een bezoek worden gebracht aan het Stiltecentrum van de hogeschool, zie daartoe mijn 2008-weblogberichten van 19 mei, 1 & 2 juli en 12 december.

Het luxueuze Stenden University Hotel lijkt op het eerste gezicht geenszins op de eenvoudige Spaanse refugio's, maar wat ze wel gemeen hebben, is het feit dat "gastvrijheid" er hoog in het vaandel staat. De Michelin Gidsen van 2007, 2008 en 2009 bevelen Stenden University Hotel van harte aan. Het zou best eens zo kunnen zijn dat onze Friese refugio op de hele route van Sint Jabik naar Santiago de Compostela hedentendage de enige geregistreerde refugio is met een "drie op een rij"-aanbeveling van de Michelin Gids.