Reisverhalen in de bijbel

Zondag 15 juli 2012

Cover van het Reisverhalenboek

Op reis

Al eeuwenlang zijn mensen op reis, op zoek naar de geheimen van het leven, op zoek naar nieuwe werelden, nieuwe mensen en nieuwe klanken. Ook de aartsvaders, de profeten en de apostelen trokken er op uit.
Waarom gingen ze op weg? Hoe reisden ze? En waarheen?

De reizen die in de Bijbel beschreven worden, hebben vaak geen droombestemming.
Maar het zijn wel intrigerende verhalen van mensen die door God op pad zijn gestuurd. Gewone mensen, met herkenbare zwakheden en twijfels, maar ook vol doorzettingsvermogen en Godsvertrouwen.

Reisverhalen

Het Nederlands Bijbelgenootschap bood in het jaar 2006 een thematische reeks aan met uitgaven die direct betrekking hebben op Bijbelverhalen, waaronder liefdesverhalen, verkoopverhalen, misdaadverhalen en reisverhalen. Van Jelke & Aagje kreeg ik in 2006 het boek “Reisverhalen in de bijbel’, geschreven door Sipke van der Land. Dit boek bevat reisverhalen. Dit boek is een bron van inspiratie voor mensen die onderweg zijn, ver van huis of dichtbij.

Plaats en bestemming

Sipke van der Land is bekend geworden als auteur en verteller. Hij reisde talloze keren door alle bijbelse landen, van bijvoorbeeld Irak tot Egypte en van Israël tot Griekenland. In dit boek vertelt hij over zijn reis-belevenissen, als een inleiding op de verhalen in de Bijbel. Sipke van der Land maakt in zijn boek onderscheid tussen enerzijds het willekeurig trekken van plaats naar plaats en anderzijds het reizen in de richting van een bestemming. Volgens Van der Land word je aan het denken gezet als je de oude oosterse wereld betreedt met je westerse schoenen en gedachten.

Pelgrims

In het boek wordt regelmatig het woord ‘pelgrim’ gebruikt. In de katholieke traditie gaat het dan veelal om bedevaartsgangers, die op reis gaan om boete te doen, om troost en genezing te vinden of om ergens (bijvoorbeeld in Lourdes) te gaan bidden. Voor protestanten wordt het woord pelgrims meer gereserveerd voor mensen die een geestelijke reis maken, een reis door het leven. Altijd gaat het om beproevingen en ontberingen, meestal komt het allemaal uiteindelijk wel goed.

Van vroeger kennen we verder dan ook de kruistochten, veelal gebaseerd op politieke en religieuze motieven, ook met agressie tegenover andersgelovigen.

Opdracht en doel

Dit boek gaat vooral over reizen die van hogerhand werden geleid, reizen met een goddelijke opdracht. De Bijbel verhaalt over enerverende tochten, ondernomen door mensen met geloof en doorzettingsvermogen, mensen die ons Anno 2012 nog steeds kunnen inspireren en die onze eigen pelgrimsreis – onze reis door ons leven – verrijken. Die Bijbelverhalen laten ons (in)zien dat ook wij in ons leven een opdracht en een doel hebben, dat ook wij ons van hogerhand (kunnen) laten leiden, op hoop van Zegen.

Bijbelse reisverhalen

De volgende reisverhalen worden in dit boek beschreven:

• De reddingsboot van Noach; het eerste grote reisverhaal in de Bijbel; een geloofsdocument over de God die zijn wereld wil redden van de morele ondergang.
• Sjeik Abram en zijn geloof; over de aartsvader die – geroepen door een persoonlijke God – alles vol vertrouwen achter zich laat, op reis gaat naar Kanaän.
• Abraham en de stem uit de hemel; waarin God ons leert dat Hij niet wil dat wij voor hem als een offer sterven, maar dat we voor Hem léven.
• De veelbelovende Jozef; het verhaal dat ons laat zien dat God het kwade ver van huis uiteindelijke ten goede keert, waardoor je ziet dat de strijd in je leven niet voor niks hoeft te zijn, maar dat het een doel en een belofte in zich kan hebben.
• Mozes de bevrijder; door wie God zich aan de mensheid openbaart als de God-die-helpt, ook bij al teveel omwegen en als de (levens)weg die je moet gaan te lang en te zwaar lijkt te zijn.
• David in de oase, op de vlucht voor de overspannen Saul die David naar het leven staat.
• De raadselachtige koningin van Seba, die rond het jaar 900 vóór Christus op bezoek gaat bij koning Salomo in Jeruzalem.
• Jona, wat een profeet!; die nog moet leren dat het geen zin heeft om weg te vluchten van de Heer.
• De vernieuwer Ezra, die de godsdienst van het Joodse volk hervormde, toen en nadat hij de Joden uit hun ballingschap in Babylon terug liet keren naar Jeruzalem.
• Jezus als vluchteling, reeds vlak na zijn geboorte al met zijn ouders op de vlucht naar Egypte, om te ontsnappen aan de kindermoordende tiran Herodes.
• Jezus naar Jeruzalem, als twaalfjarige op de gebruikelijke pelgrimstocht, onderweg pelgrimspsalmen zingend..
• De twaalf en de tweeënzeventig, enzovoort; over de leerlingen die door Jezus naar de uiteinden van de wereld worden gezonden om het koninkrijk van God te verkondigen en om zieken te genezen.
• De vreemde wandelaar naar Emmaüs. Als Bijbellezer weten we direct al wie die vreemde wandelaar is, terwijl de Emmaüsgangers tijdens de wandeltocht door hun teleurstelling en ontmoediging niet eens zien dat Jezus tijdens deze onvergetelijke wandeling hun reisgezel is.
• De reiziger uit Ethiopië, die ontdekt dat onbekende streken en onverwachte ontmoetingen je een andere kijk op de mensen en op jezelf en op het leven en op het geloof kunnen geven.
• Paulus op weg naar Damascus, te voet onderweg, indrukwekkend grote afstanden afleggend; een vervolgverhaal vol spannende wendingen.
• De eerste christenen, die op de vlucht voor de vijandschap van hun vervolgers op reis gingen naar andere landstreken, waar(door) zij het evangelie, de Blijde Boodschap verbreidden.
• Allemaal zendingsreizen, uitgezonden door Jezus, met de kracht van de Heilige Geest, het goede nieuws verkondigend tot aan de uiteinden van de aarde.
• Met dokter Lucas mee, naar grote en machtige steden, om het evangelie daar te brengen.
• De grote zeereis; het reisverslag van een stormachtige zeereis, leidend tot een schipbreuk, maar wat er ook gebeurde, het evangelie van Jezus Christus ging de wijde wereld in.

En hoeveel toeristen zijn in bijvoorbeeld Jeruzalem, in Rome, in Santiago de Compostela al pelgrim geworden, toen ze reizend onderweg ontdekten dat ze uiteindelijk verder reisden dan hun aanvankelijke geografische bestemming, toen ze inzagen dat ze feitelijk op reis gingen en waren naar hun eigen bestemming.

De Soefi

Maandag 11 januari 2010

“Naast het artikel was een foto van de professor te zien, gekleed in een gewaad dat bij soefirites wordt gebruikt. Speciaal voor Ad Valvas had hij het in zijn kamer aangetrokken. Hij stond erbij alsof hij met lichte tegenzin akkoord was gegaan met de foto. Tamara keek er een halve minuut naar en concludeerde dat ze verkocht was. Het was de laatste zin die haar deed besluiten zich in te schrijven voor zijn college. Het geloof als gebed zonder end. Ze wilde zien hoe zijn ogen bij de taal pasten.”

Bovenstaande is een citaat uit het boek “De soefi” van Abdelkader Benali. Het soefisme staat centraal in deze novelle, die zich afspeelt aan de Vrije Universiteit (VU) in Amsterdam. Het boek is niet in de reguliere boekhandel verkrijgbaar. Medewerkers en relaties van de VU kregen dit boek als speciaal kerstgeschenk van deze eerste “Schrijver Op Locatie” aan de Faculteit der Letterkunde van de VU. Als voorzitter van het Regiocomité Fryslân van de Vereniging VU-Windesheim (VVW) kreeg ik vlak voor Kerst 2007 ook een exemplaar van deze bijzondere uitgave toegezonden. Omdat Benali het belangrijk vond dat ook VU-studenten zijn boek konden krijgen, drukte de VU-uitgeverij nog vijfhonderd extra exemplaren, die per medio december 2007 verkrijgbaar waren in de VU-boekhandel.

“De Soefi” gaat over een Irakese vluchteling die aan de VU wordt aangesteld als Bijzonder Hoogleraar Soefisme. Maar verderop in het verhaal wordt het de lezer duidelijk dat deze man niet is wie hij zegt te zijn. Eén van zijn studentes ontdekt dat hij Nederland is binnengekomen met een vals paspoort. Het verhaal bevat veel verwijzingen naar de actualiteit, zoals bijvoorbeeld: integratie, het islamdebat en de oorlog in Irak.

Je zou het boek ook een relithriller kunnen noemen. De muzikaliteit, de rituelen en het niet-dogmatische van de godsdienstbeoefening, dat is wat Benali zo aanspreekt in het soefisme. Benali maakte nooit zo de indruk veel met religie bezig te zijn, maar het is wel zo dat zijn verblijf aan de VU - als wetenschapsinstelling met veel ruimte voor religie - het hem mogelijk maakte om tijdens zijn schrijven op locatie de Irakese vluchteling-hoofdpersoon in zijn novelle te creëren. Daartoe sprak Benali met VU-studenten, woonde in de VU islamdebatten bij en ontmoette in de VU de Syrische filosoof Sadik al-Azm. Abdelkader Benali fungeerde in de VU als schrijver op locatie in de periode van 1 februari 2007 tot 1 februari 2009.

Meester Davids

Zaterdag 28 maart 2009

Ruim een maand geleden maakte minister-president Jan Peter Balkenende - na een steeds verder toenemende politieke druk - bekend dat er tòch een commissie komt die als opdracht krijgt om onderzoek te verrichten naar de manier waarop ons kabinet in het jaar 2003 besloot om Nederlandse politieke steun te verlenen aan de Amerikaanse inval in Irak. Deze "Onderzoekscommisie Irak" onder leiding van de voormalig president van de Hoge Raad meester Willibrord Davids wordt inmiddels ook wel de "Commissie Davids" genoemd.

Het tekent meester Davids en het wekt vertrouwen dat niet de door premier Balkenende voorgestelde Ministers van Staat deel uit maken van de Commissie Davids. De commisieleden zijn uiteindelijk geworden: een taalwetenschapper (Monica de Boer, hoogleraar aan de VU), twee historici (Cees Fasseur en Marjan Wegman), een diplomaat (Peter van Walsum), een tweede jurist (Tim Koopmans), een volkenrechtdeskundige (Nico Schrijver) en als secretaris onderzoeker Koos van Bruggen. Dit team zou met alle onderzoekservaring geëquipeerd zijn voor de gewenste waarheidsvinding.

De inmiddels zeventigjarige Willibrord Davids is niet alleen meester in de rechten, maar was in de tachtiger jaren ook "mijn meester" in het onderwijs. Meester Davids groeide op in een Rotterdams onderwijsgezin; vader èn moeder waren beiden werkzaam als leraar cq lerares in het onderwijs. Toen ik in 1979 als docent begon in Delfzijl, trad meester Davids aan als rechter-plaatsvervanger bij de rechtbank in Assen, waarvan hij later rechter en uiteindelijk vice-president werd. Voordat meester Davids in 1986 werd benoemd tot raadsheer bij de Hoge Raad te Den Haag, was Willibrord Davids mijn docent Privaatrecht toen ik voor de onderwijsakte MO-A Boekhouden studeerde in Groningen.

Meester Davids ontpopte zich daar als een buitengewoon bekwaam docent, niet alleen qua inhoudelijke expertise, maar bovenal als fenomenaal docent. Zijn colleges waren bijzonder uitdagend. Het was mijn eerste kennismaking met de socratische onderwijsmethode. De socratische methode (Socrates, 469-400 voor Christus) is een vorm van filosofisch onderzoek. Als je zijn college bezocht, had je alle leerstof voor die dag diepgaand bestudeerd, want die kennis zou je hard nodig hebben om deel te nemen aan zijn vorm van super-activerend onderwijsleergesprek. Socrates noemde zijn filosofie-methode "telenchus", wat je zou kunnen vertalen als "kruisverhoor". Meester Davids koos een juridische casus en startte zijn onderwijs-kruisverhoor onder de aanwezige studenten. Hij stelde vanuit diverse perspectieven aanhoudend feiten, rechtsregels, opvattingen en meningen van casus-opponenten en van ons ter discussie, legde alle overeenkomsten en tegenstellingen daarin bloot en toonde vervolgens aan welke standpunten (on)juist waren.

Als Commissievoorzitter Davids - inmiddels nog eens 22 jaar jaar ervaring bij de Hoge Raad, waarvan 4 jaar als president - zijn commissieleden mee kan en mee zal nemen in zijn socratische onderzoeksmethodiek, heb ik er tot nader order het volste vertrouwen in dat wij in november van dit jaar - als het onderzoek afgerond zal moeten zijn - optimaal inzicht verkrijgen in de resultaten van zijn (methode van) waarheidsvinding.