Donateursbijeenkomst 2026 van Stichting Alde Fryske Tsjerken

Zaterdag 7 november 2026

 

Presentatie van Bearn Bilker

Opening

Vandaag zijn we met ongeveer driehonderd donateurs van de stichting Alde Fryske Tsjerken aanwezig bij de jaarlijkse donateurs-bijeenkomst in de Grote of Jacobijnerkerk van Leeuwarden. 

Hanneke Lens heet namens het stichtingsbestuur de aanwezigen van harte welkom, en onderstreept het belang van de circa 3.650 donateurs en van de vrijwilligers van deze stichting. 

Deze stichting staat voor het behoud van en het organiseren van activiteiten in haar kerken, alhoewel deze middag niet wordt georganiseerd in één van de kerken van deze stichting.

Niet (zoals aangekondigd) de bestuursvoorzitter Gerben Hoogterp en de directeur Atze Jan de Vries (en ook niet op het moment dat in het programma stond), maar alleen Atze Jan loopt met ons nu alvast een aantal van de actuele werkzaamheden van de stichting langs, onder andere langs de kwestie van de discussie die nog loopt over of en hoe de Sint-Vituskerk van Feinsum deels wel en deels niet geschikt kan en/of zal worden gemaakt voor het gebruik van onder andere de gezamenlijke leden van de Vereniging Dorpsbelang Finkum. Verder gaat het over kerken in steigers, kerkhoven, het Ziltepad en de bureaucratie waarmee de stichting te maken krijgt. 

Bearn Bilker spreekt voor donateurs

Het programmablad van deze middag meldde dat we vervolgens een presentatie zouden krijgen van Bearn Bilker over de invloed van de adel op de 'âlde' Friese kerken. Maar dat loopt anders dan ons vooraf is gecommuniceerd.

Bilker begint namelijk met een lang verhaal over het begin van de Friese adel in de Middeleeuwen, over de mensen die zich vestigen in het noorden van Fryslân, waar dorpjes ontstaan met daarin ook verdedigingsgebouwen, de zogenoemde stinsen. Die lezing - waarover het vanmiddag niet zou gaan - heb ik vier jaar geleden in de Sint-Genovevakerk van Jelsum al een keer bijgewoond, zie daartoe de blog die ik daarover toen schreef, waar ik nu inhoudelijk in deze nieuwe blog niet verder op in ga. 

Pas in het allerlaatste deel van zijn presentatie gaat Bilker in op het thema van de aangekondigde lezing, namelijk over de invloed van de adel op de 'âlde' Friese kerken. 

Dan vertelt hij het volgende:

• De Friese adel had een andere positie in de kerken, dan elders in ons land. 
• De kerk van Augsbuurt is gebouwd in 1782 door de adellijke familie van Cornelis van Scheltinga. 
• De adellijke familie Jeppema bouwde in de 13e eeuw de kerk van Westernijkerk. 
• De familie Lycklama à Nijeholt bouwde de Adelskerk van Oud-Beets.
• Verder kennen we de rouwborden van bijvoorbeeld de familie Van Sytzama in de kerk (1795) van Friens. Ook Aldwâld en Idaerd en Kimswerd hebben bijvoorbeeld adellijke rouwborden, adelsdeuren, grafkelders, begraafplaatsen en kerkbanken. 
• Van de kerk waarin we nu in zitten, kennen we uiteraard het Oranjepoortje van deze Grote of Jacobijnerkerk van Leeuwarden.

Organist Peter van der Zwaag laat daarna van zich horen op het grote kerkorgel, en wel verrassend 'The Bohemiam Rhapsody' van Queen, toch ook een beetje adelachtig qua bandnaam, en ook in deze vertolking op orgel uiteraard uitbundig in haar fragmenten en uiteindelijk ingetogen qua slot. Dat wordt door het publiek gewaardeerd met een welverdiend applaus.

Geen wisselprogramma in beide kerken

Na de pauze zou de stichting volgens het toegezonden middagprogramma haar donateurs een wisselprogramma aanbieden. Zo zou de ene groep de nabije Waalse Kerk van Leeuwarden eerst gaan bezoeken, zulks onder leiding van Bearn Bilker, waar hij zou gaan vertellen over die bijzondere kerk, over Franstalige kerkdiensten, en over Anna van Hannover, die het prachtige Schwartzenburg-orgel van deze kerk heeft bekostigd. 

De andere groep zou na de pauze van de stichtingsvoorzitter en de directeur in de Grote Kerk een inkijkje krijgen in het actuele werk van de stichting.

Na 25 minuten zouden beide groepen dan wisselen van locatie en programma.

De ene helft van de deelnemers worden tijdens de pauze naar de Waalse Kerk gestuurd, waar hen dan blijkt dat zij daar dan niet het vooraf aangekondigde programma aangeboden krijgen, dus die wandelen weer terug naar de Grote Kerk, want daar staat wel koffie en thee klaar. Zij voegen zich bij de andere subgroep, die dan niet meer wordt gestuurd naar de Waalse kerk, zoals wel schriftelijk vooraangekondigd.

Stadhouders en het Huis van Oranje Nassau

Als dit anders gelopen wisseldeel van het middagprogramma is afgelopen, en iedereen weer in de kerkzaal van de Grote Kerk heeft plaatsgenomen, houdt Bearn Bilker zijn tweede presentatie. Daarin gaat hij niet zozeer in op de drie items die in de Waalse Kerk aan de orde zouden komen, maar begint hij met een lang verhaal over de geschiedenis van de Friese stadhouders, wat overigens in het programma niet stond aangekondigd.

Heel kort vertelt hij nog wel even iets over de Franstalige kerkdiensten in de Waalse Kerk, noemt ook nog wel dat het Anna van Hannover was die het bijzondere Schwartzenburgorgel van de Waalse Kerk heeft bekostigd, en verwijst hij in zijn geschiedenisverhaal over de Friese Nassaus naar de grafkelder en de koningskraak in deze Jacobijnerkerk.

Aan het eind van de middag volgt dan nog een hapje en een drankje in de Jacobijnerkerk.