![]() |
| Cover van het jubileumboek van het pelgrimsgenootschap |
Materiële sporen in heden en verleden
Het alleen of in een groep pelgrimeren, blijft trekken en fascineren.
De pelgrimage naar de heilige Jacobus in de kathedraal van het Spaanse pelgrimsoord Santiago de Compostela is hier een treffend voorbeeld van. Jaarlijks gaan er namelijk honderdduizenden mensen 'op camino'.
Een mooi geïllustreerde boek vertelt en verbeeldt aan de hand van 101 voorwerpen de pelgrimage naar Santiago de Compostela in heden en verleden.
De 101 beschreven voorwerpen zijn in dat boek gekoppeld aan de zeven fasen die onderdeel zijn van elke camino, of die nu in Nederland of elders begint, namelijk:
- de aanleiding om op pad te gaan,
- de voorbereiding,
- het vertrek,
- het onderweg-zijn,
- de aankomst,
- de thuiskomst en tot slot
- de doorwerking van de ondernomen reis.
Dit boek met de titel 'De Camino de Santiago in 101 voorwerpen' kreeg als subtitel mee: 'Materiële sporen in heden en verleden'.
Het boek bevat naast een algemene inleiding ook kleinere inleidingen bij de verschillende onderdelen.
Zo biedt het een prachtig overzicht van het ontstaan van de pelgrimstocht in de Middeleeuwen, en van het verval in de eeuwen die volgden, en daarna ook van de opmerkelijke hedendaagse populariteit van de camino naar Santiago de Compostela.
De Camino de Santiago in 101 iconische voorwerpen
Dit bijzondere boek is een initiatief van de Camino Academie, en is uitgegeven in het jubileumjaar 2026 van ons Nederlands Genootschap van Sint Jacob, ter gelegenheid van haar 40-jarig bestaan.
De redactie was in handen van Herman Holtmaat & Paul Post, en de beeldredactie van Jasper Koedam.
De artikelen in dit boek zijn door uiteenlopende schrijvers geschreven.
Ook ik heb meegewerkt aan de productie van dit boek, als schrijver en fotograaf van twee van de 101 voorwerpen, hier inzake:
- mijn Pelgrimshoed (op de pagina's 224 & 225, tevens op de cover van dit boek) en
- de Pelgrimsstempel van de Sint-Vituskerk van Stiens (op de pagina's 272 & 273).
Inleiding
In dit boek wordt beoogd antwoord te geven op de vraag hoe de camino zich tot op heden manifesteert in materieel opzicht, en in het bijzonder gezien vanuit Nederlands perspectief.
- De 101 iconische voorwerpen vertellen over de mentaliteit, de opvattingen of de sfeer van een tijd, een regio of van een bepaalde ontwikkeling waarin ze ontstonden, en die dienen ook als typering van een tijdsperiode of van bepaalde ideeën.
- De toename van pelgrims op de camino blijft enorm.
- Dingen, voorwerpen doen ertoe, vertellen een verhaal dat alleen via teksten niet verteld kan worden. Pelgrimsvoorwerpen zetten ons met name op het spoor van geleefde cultuur en religie.
- De gelopen camino is vaak een prikkel tot meerdere camino's van de pelgrim zelf, of een aanzet tot vertrek van anderen.
- Pelgrimeren en wandelen zijn verwant.
Op pelgrimage
- Bij een pelgrimage gaat het om het op rituele wijze naar een heilige plaats gaan en daarna naar huis terugkeren.
- Ook in het christendom speelt pelgrimage vanaf het begin een belangrijke rol.
- In met name de latere Middeleeuwen participeerden de Nederlanden volop in de Europese pelgrimagecultuur. In de negentiende eeuw kwam de camino vrijwel tot stilstand. De pelgrims (her)ontdekten de camino pas eind twintigste eeuw.
- De enorme opleving van de camino vanaf de jaren tachtig/negentig van de vorige eeuw is een complex samenspel van allerlei elementen.
Enkele voorwerpen die in dit hoofdstuk worden afgebeeld en toegelicht, zijn bijvoorbeeld: de Jacobsschelp, Jacobalia, Pelgrimsbeker, Vaandel, en een Putdeksel in de Leeuwarder Sint-Jacobsstraat.
Voorbereiding
- De tegenwoordige pelgrim gaat nog veelal te voet, maar loopt zelden meer terug.
- Een goede voorbereiding van de pelgrimstocht is ook nu nog van belang.
- Een besluit op pelgrimstocht te gaan, wordt zelden licht genomen. Persoonlijke contacten met oud-pelgrims zijn ook nu nog van groot nut bij de voorbereiding.
- Een goede uitrusting is van belang. Het gebruiksgemak staat voorop.
Enkele voorwerpen die in dit hoofdstuk worden afgebeeld en toegelicht, zijn bijvoorbeeld: een Routegids, een Pelgrimsstaf, Middeleeuws schoeisel, een Rugzak, en een Dopper.
Vertrek
- Het vertrek is een geladen moment.
- Waar we in verhalen rond pelgrims veel minder over horen, is dat de pelgrimage moet worden afgebroken.
Enkele voorwerpen die in dit hoofdstuk worden afgebeeld en toegelicht, zijn bijvoorbeeld: een Parochiestempel, Kokertje met as, en een Soeppot van Saint-Jean-Pied-de-Port.
Onderweg
- Het lopend onderweg zijn, is niet wezenlijk anders dan in vroegere tijden.
- De hedendaagse pelgrimage is voorspelbaarder geworden, relaxter ook.
- Tegenwoordig spreekt men over de weg als het nieuwe doel.
- De pelgrim heeft zich buiten de reguliere dagelijkse orde geplaatst. Hij is onderweg, zonder vaste woon- en verblijfplaats, en bevindt zich in een andere dimensie van tijd en ruimte. Dat verblijven in de marge is een soort time out, en geeft ruimte voor alternatief gedrag.
- De pelgrim is als pelgrim herkenbaar.
- Het bezoeken van iconische plaatsen onderweg kan een ritueel zijn. Het zijn plekken om even te verwijlen.
- Onderweg ziet de pelgrims zijn omgeving herhaaldelijk veranderen.
- Het landschap langs de camino is in enkele decennia veranderd.
- De zintuiglijkheid van de pelgrimstocht is heel bijzonder.
- Het op camino gaan wordt gemakkelijk als een must-do voorgesteld, waarbij de schaduwkanten ervan onderbelicht blijven.
Enkele voorwerpen die in dit hoofdstuk worden afgebeeld en toegelicht, zijn bijvoorbeeld: een Pelgrimsinsigne, Mascotte, Pelgrimspas, IJzeren wegmonument, Voetverzorgingsset, Hondenverjager, Stapelbed, Schoenenrek, en een Stekkerplankje.
Aankomst
- Aankomen in Santiago de Compostela wordt doorgaans als emotioneel (als feest of teleurstelling0 ervaren.
- Is de pelgrimage zelf een ritueel; aankomen in Santiago de Compostela is dat in het bijzonder.
Enkele voorwerpen die in dit hoofdstuk worden afgebeeld en toegelicht, zijn bijvoorbeeld: de Reliekschrijn van Jacobus, de Botafumeiro, een Compostela, een Tatoeage, en Verbrande kleding.
Terug en weer thuis
- Vroeger was de aankomst in Santiago bij het graf van de apostel Jacobus geen eindpunt, maar een keerpunt.
- De thuiskomst was een bijzondere ervaring.
- Meer dan nu zal de teruggekeerde pelgrim hebben moeten wennen aan het niet dagelijks op weg zijn en aan het zich weer voegen in het ritme van alledag.
- De route naar Finisterre staat al in het teken van het afronden van de camino.
Enkele voorwerpen die in dit hoofdstuk worden afgebeeld en toegelicht, zijn bijvoorbeeld: een Label voor fietstransport, een Welkom thuis-kaart, een Jacobusbeeld en een Compostela-register.
Dit hoofdstuk bevat ook mijn voorwerp-artikel nummer 81 over de Pelgrimshoed, met - zoals dat voor elk van de 101 artikelen geldt - een foto van mijn pelgrimshoed op de pagina ernaast.
Doorwerking en uitstraling
- Het je weer invoegen in het dagelijkse leven na de pelgrimstocht behoort ook tot de pelgrimage-beleving. Algemeen is de ervaring dat er veelal sprake is van een zekere desoriëntatie.
- Af en toe zien we signalen dat de camino de identiteit van iemand is gaan bepalen.
- Dingen zijn geliefde hulpmiddelen om herinneringen levend te houden en op te roepen.
- Er is een grote toename van gedrukte pelgrimsverslagen. Wat veel verslagen gemeen hebben, zijn de thema's van ontberingen en het functioneren van het eigen lichaam, natuurervaringen, ontmoetingen, en in algemene zin de expressie van doorzettingsvermogen.
- De kracht van het Nederlands Genootschap van Sint Jacob is de nadruk op onderlinge ontmoeting van pelgrims.
- Refugio's worden meer en meer commercieel.
- De camino wordt beschouwd als motor en drager van de Europese gedachte.
- De camino wordt graag voorgesteld als historisch, eeuwenoud, middeleeuws en traditioneel.
- Oorspronkelijk maakte het niet uit hoe je reisde, de pelgrimage was niet aan een transportmiddel gebonden, het ging om de geloofshouding. Maar 'traditioneel' werd de camino voornamelijk te voet afgelegd.
- Er blijkt eerder verwantschap dan onderscheid tussen de bedevaart en toeristische ervaringen.
- Je hoeft niet in God te geloven om een pelgrim te zijn.
- Pelgrimage is vóór alles een individuele ervaring; pelgrimeren in een groep is anders.
Enkele voorwerpen die in dit hoofdstuk worden afgebeeld en toegelicht, zijn bijvoorbeeld: Boeken over pelgrimeren, Grafstenen, Beeldjes, een Vaandel, Routemarkering, en een Gastenboek.
Dit hoofdstuk bevat ook mijn voorwerp-artikel nummer 99 over het Pelgrims-stempel van de Sint-Vituskerk van Stiens voor het Jabikspaad, met ook hierbij een foto van dat kerkstempel op de pagina ernaast.
Epiloog
- Voor het heden gaat het bij de beleving van de pelgrim vaak om een mix van emoties, gevoelens en ervaringen, die zijn verbonden met een persoonlijk levensverhaal.
- Als één van de perspectieven die bij reizen aan het licht komt, kun je denken aan dat de reiziger op zoek is naar iets wat men mist. Vertaald naar de camino is de camino dan als het ware de routekaart voor een ander, beter en zinvoller leven, een parcours van contrast-ervaringen.
- Zoals elk ritueel kan elke reis of pelgrimage ook falen.
- De verregaande scriptdimensie van een zogenoemde 'scripted journey' bepaalt in toenemende mate de caminobeleving en perkt de camino als open ervaringsruimte in.
- Wat de toekomst aangaat, kunnen we vooral zeggen dat die anders zal zijn.


Geen opmerkingen:
Een reactie posten