 |
| Kerkstempel van de Grote of Sint-Vituskerk van Stiens |
Sint Jacob
Op 25 juli 1986 werd het Nederlands Genootschap van Sint Jacob opgericht, op de naamdag van de heilige Jacobus de Meerdere, een discipel & apostel van Jezus, ook wel Sint Jacob(us) of Santiago genoemd. Dat is binnenkort veertig jaar geleden. Het Nederlands pelgrimsgenootschap besteedt daar veel aandacht aan, met allerlei activiteiten, en met de uitgave van een jubileumboek en een camino-expositie.
In dat jubileumboek getiteld ‘De Camino de Santiago in 101 voorwerpen - Materiële sporen in heden en verleden’ (2026) worden 101 iconische voorwerpen beschreven, die te maken hebben met het pelgrimeren naar het vermeende graf van Sint Jacob in het Spaanse bedevaartsoord Santiago de Compostela. De redactie van dit jubileumboek heeft mij gevraagd drie van die 101 voorwerpen te beschrijven, te weten: het pelgrimsmonument ‘De Jirnsumer Moeting’, mijn bijzondere pelgrimshoed, en een kerkstempel dat pelgrims onderweg in hun pelgrimspaspoort (laten) zetten. Elk iconisch voorwerp kreeg in dit boek een foto en een beschrijving.
Stempelen voor pelgrims
Voor mijn beschrijving van de stempel voor pelgrims koos ik de kerkstempel van de Sint-Vituskerk van Stiens, staand aan het Friese pelgrimspad ‘Jabikspaad’, dat pelgrims van Sint-Jacobiparochie via Feinsum en Stiens richting Santiago de Compostela leidt. Ons kerkstempel kunnen pelgrims in hun ‘credencial’ afdrukken bij het stempelkastje dat aan de zuidkant van het koor van de Sint-Vituskerk hangt. Over het stempelen en over dat kerkstempel kon ik vrij eenvoudig een hoofdstuk voor dat boek schrijven, maar bij de betekenis van wat op dat stempel staat, stuitte ik op een probleem. Want wat staat op ons kerkstempel, en wat is de betekenis van de symbolen op dat stempel? Om daar duidelijkheid over te krijgen, was een langdurige zoektocht nodig.
Sint Vitus
Mijn zoektocht verliep langs de Stiensers Klaas Bremer, Sjoerd Fennema en Cees Vos, door de archieven van onze kerkelijke gemeente en bij Tresoar in Leeuwarden. Ook informeerde ik bij emeritus professor Paul Post van de Tilburg University, die ooit promoveerde op de vroegchristelijke scène van Petrus en de haan. Dat leverde onder andere het volgende op.
Sint Vitus is de patroonheilige van onze Stienser Sint-Vituskerk. Ook de kerkklok (1509) die elk uur luidt, is gewijd aan de heilige Vitus.
Sint Vitus herken je veelal aan een vijftal attributen: de haan, de leeuw, de ketel, de palmtak en een boek. De nog heel jonge Vitus leefde in de tijd van de christenvervolging. Hij werd door zijn ouders aangegeven bij de autoriteiten om hem hopelijk op andere gedachten te brengen. De jongen Vitus bleef echter standvastig (symbool daarvan is het boek) in zijn geloof in Christus, en verloochende zijn christelijk geloof niet, ondanks ondervraging en martelingen. Dit in tegenstelling tot de discipel Petrus, die Jezus wel verloochende (daar staat de haan symbool voor). Bij Vitus is de haan dus het symbool van het juist níet verloochenen.
Kerkstempel van de Stienser Sint-Vituskerk
Die haan en (op) dat boek staan op het kerkstempel van de Grote Kerk van Stiens.
Ook de palmtak (links in het stempel) is het symbool voor standvastig zijn in je geloof. Vitus werd – omdat hij zijn christelijke geloof niet verloochende – in een ketel met kokende olie gestopt, en voor een leeuw geworpen, wat hij in beide gevallen overleefde zonder ‘enig kleerscheuren’. Ook die palmtak staat op ons kerkstempel.
De bijbeltekst (boek & verzen) van Marcus 14:66-72 over de verloochening staat op twee plekken in het stempel, en dat is toch wel bijzonder, want die tekst gaat over Petrus (Sint Pieter) en niet over Sint Vitus.
- Waarom dan toch die opmerkelijke bijbeltekst in ons stempel?
Welnu, we moesten de draai maken van rooms-katholiek naar protestant.
Ons kerkstempel is gelijk aan de afbeelding van het Stienser kerkzegel. Bij het ontwerpen van dat kerkzegel heeft de kerkvoogdij van de toenmalige Hervormde Gemeente van Stiens de Stichting voor Banistiek en Heraldiek geraadpleegd.
Stichtingsvoorzitter Klaas Sierksma schrijft in 1985 aan de Hervormde kerkvoogdij geen voorstander te zijn van het voorstel van onze kerkgemeente om de jonge Sint Vitus met boek en palmtak op een leeuw staand af te beelden op het kerkzegel. Die rooms-katholieke voorstelling vond hij een al te onzalige gedachte, en - in zijn woorden - ‘bepaald niet reformatorisch’. De afbeeldingen van het boek, de palmtak, de leeuw en de haan konden wel door de ‘protestantse’ beugel. En om het kerkzegel een iets reformatorischer karakter te geven, stelde Sierksma voor om dan maar de bijbeltekst van Marcus 14:66-71 erbij te vermelden op het kerkzegel. Daarmee zou dan toch nog de standvastigheid in het geloof van Sint Vitus (weliswaar via de discipel-apostel Petrus) doorklinken in het zegel. En zo is het gekomen dat dit de attributen zijn geworden in ons kerkzegel en op het kerkstempel.
Een stempel bij het zegel
Dan nog even een weetje: ik heb me laten vertellen dat het eerste kerkstempel is gemaakt toen de omroepvereniging NCRV haar programma Kerkepad een keer in Stiens liet plaatsvinden. Daartoe moest er op heel korte termijn een kerkstempel komen van onze Sint-Vituskerk, waarbij het kerkzegel ook ons kerkstempel is geworden, helaas zonder dat er toen een uitleg op schrift bij werd gemaakt.
NB.
De jongeheer Vitus overleefde trouwens zijn martelingen wel, dus … standvastig zijn in je geloof loont! Daaraan herinneren dit kerkzegel en dit kerkstempel ons keer op keer.
Column
Deze (mijn) column werd gepubliceerd in de Twaklank van april 2026.
Twaklank is het informatie- en opinieblad van de Protestantse Gemeente te Stiens.
Geen opmerkingen:
Een reactie posten