Expositie Groen van Toen

Woensdag 11 juli 2012

Wâldspultsje út de Fryske Wâlden

Gebouwde en groene monumenten

Het thema van de Open Monumentendag van dit jaar is: ‘Groen van Toen’. Met dit thema wordt de relatie gelegd tussen de Nederlandse monumenten en de in het verleden daarbij ontworpen en aangelegde tuinen en parken, begraafplaatsen, landgoederen en buitenplaatsen. Deze zogenoemde ‘groene monumenten’ leverden vroeger en leveren nog steeds een belangrijke bijdrage aan de identiteit en diversiteit van een stad of streek. In dat opzicht is de groene ‘om-geving’ minstens zo waardevol als het gebouw. Het gebouwde èn het groene monument vormen samen een geheel, zoals een buitenplaats wordt omringd door een park en een kerk wordt omringd door een kerkhof.

Groen van toen op het platteland

De Stichting Monumentenzorg Leeuwarderadeel heeft in het kader van het thema ‘Groen van Toen’ een expositie ingericht in het gemeentehuis van Leeuwarderadeel te Stiens. Deze tentoonstelling is te bezichtigen tot eind september 2012. Deze expositie besteedt onder andere aandacht aan het groen op het platteland. Oude schoolplaten/wandplaten laten daar bijvoorbeeld iets zien van het platteland van vroeger. Wandplaten van bijvoorbeeld Cornelis Jetses tonen op idyllische wijze hoe het leven op het platteland er toen uit moet hebben gezien. Die oude schoonheid, samen met de pracht van de natuur, waar planten en bomen in kleur en glans de seizoenen volgen, wordt tijdens de expositie in het gemeentehuis te Stiens gepresenteerd.

Gebouwen op het Friese platteland

Op de tentoonstelling in het Stienser gemeentehuis worden ook enkele modellen van gebouwen op het platteland getoond. Zo staat er een opengewerkt model van een grote boerderij en een Friese kop-hals-romp-boerderij met een gat in het rieten dak en in de muur, waardoor je ook in de boerenschuur kunt kijken. Ook staat hier een model van een zogenoemd ‘Wâldspultsje’.

Wâldspultsje

Een ‘wâldspultsje’ is een woonhuis met een kleine stal, waarin enkele koeien en geiten konden worden ondergebracht. Deze ‘woudhuisjes’ staan nog steeds volop in de Friese Wouden. De bewoner was doorgaans in dienst van een plaatselijke werkgever, bijvoorbeeld als boerenknecht op een grote boerderij. De opbrengsten van de eigen koeien en geiten vormden een welkome aanvulling op het vaak onzekere gezinsinkomen. Als zo’n arbeider ook nog enige opbrengsten had van een eigen groentetuin, van eigen fruitbomen en/of van enkele kippen en eventueel een varken, dan konden de vaak kinderrijke families het hoofd financieel wel boven water houden.

Houtwallen en boomsingels

Ook karakteristiek voor de Friese Wouden zijn de vele houtwallen, die werden gebruikt om de percelen af te bakenen.

Op het vlakke en open Friese platteland zie je vaak flinke bomensingels langs de zuidkant en de westkant van de boerderijen, om daarmee de woningen te beschermen tegen de harde zuidwestenwinden. Deze singels bestaan vaak uit hoge bomen, om de hoogopgaande - met riet en/of pannen gedekte - daken van de boerderijen te beschermen tegen harde wind en zware stormen. Het hout van deze bomen werd trouwens ook wel gebruikt voor de productie van hekken, dampalen, veeschotten, gereedschap en voor wagenonderdelen.

Ook zie je bij oude boerderijen veelal leilinden op zo’n anderhalve meter vóór de zuidgevel van het woonhuis staan, die destijds dienden als zonwering tegen het felle zonlicht.

Kijk nu eens met de ogen van toen

Het groen van toen wordt tegenwoordig veelal beschouwd als landschapsbepalend en is het waard om zorgvuldig te worden behandeld, om de decoratieve waarde en de idylle in stand te houden.

Een expositie als ‘Groen van Toen’ in het gemeentehuis van Stiens laat je echter ook even stilstaan en nadenken bij de oorspronkelijke functie die al dat groen vroeger had, namelijk die van bijvoorbeeld inkomensverkrijging, functionaliteit en bescherming.

Predikantenborden van de Sint Vituskerk te Stiens

Zondag 11 juli 2010

De kerktoren van de Sint Vituskerk in Stiens is gerestaureerd. De klokken hangen er weer in en dat mocht natuurlijk niet onopgemerkt voorbij gaan. Daarom is op vrijdag 21 mei 2010 de voltooiing van de restauratie van de Sint Vitustoren feestelijk gevierd.

Voormalig hoofdmeester Ate Brinksma uit Stiens verzorgde buiten voor het publiek een geschiedenisles over de Reformatie. Veel dorpsgenoten maakten daarbij kennis met Eco (Ecke) Eckius, eerst pastoor van de Sint Vituskerk, later de eerste Hervormde dominee van dezelfde kerk.

Daarna gingen de toeschouwers de kerk binnen voor een aantal toespraken. Daar bood Gerrit van der Meulen als voorzitter van de Stichting Monumentenzorg Leeuwarderadeel ter gelegenheid van het eind van dit langdurige torenrestauratieproject twee predikantenborden aan. In veel kerken hangen predikantenborden. Hierop staan alle voorgangers vermeld, die in de betreffende gemeente werkzaam zijn geweest en/of op dit moment nog verbonden zijn aan de kerkelijke gemeente. De Stienser Sint Vituskerk had nog geen predikantenbord, dus in die leemte is nu voorzien.

De twee predikantenborden zijn opgehangen tegen de kerktorenmuur in de hal van de kerk. Het houtwerk van deze beide predikantenborden is gemaakt door koster Cees Buisman. Het schilderwerk is verricht door Gerrit van der Meulen uit Stiens en de letterschilder is Frits Kleefstra uit Akkrum.

Het linker bord vermeldt wie de predikanten waren van de Hervormde Gemeente te Stiens in de periode van 1567 tot 1896. Het rechter bord vermeldt de predikanten van de Nederlands Hervormde kerk vanaf 1897 tot en met het in 2009 nog beroepen predikantenechtpaar Scholtens & Overeem, waarbij aangetekend dat deze twee predikanten nu zijn verbonden aan de Protestantse Kerk van Stiens, nadat de Gereformeerde Kerk en de Hervormde Gemeente van Stiens eind 2009 fuseerden in het verband van de Protestantse Kerk in Nederland.

In het jaar 1381 is de Sint Vituskerk afgebouwd, inmiddels dus 629 jaar geleden. Eerst draaide deze kerk 186 jaar onder rooms-katholieke vlag en vanaf de overgang naar de Hervormde kerk hebben getuige deze predikantenborden in de afgelopen 443 jaren al weer 43 protestantse predikanten de kerkelijke gemeente van Stiens gediend.

Expositie & Veiling van kunst voor de kerktoren van Stiens

Dinsdag 22 september 2009

Tot 2 november 2009 is er in de Openbare Bibliotheek van Stiens een bijzondere expositie van 19 kunstenaars te zien. Deze tentoonstelling is georganiseerd door de "Kultuerried Ljouwerteradiel", naar aanleiding van een verzoek van de "Stichting Monumentenzorg Leeuwarderadeel" om mee te denken over en te participeren in het ontwikkelen van ideeën met het oog op de reeds aangevangen restauratie van de kerktoren van Stiens.

De Stienser kerktoren is een markant gebouw, dat rondom in de gemeente Leeuwarderadeel zichtbaar is. De toren is echter nodig aan restauratie toe is. Eén van de ideeën die naar voren kwam, was het organiseren van een expositie - met aansluitend een veiling - van een aantal speciaal voor dat doel ter beschikking gestelde kunstwerken.

De Kultuerried heeft 19 kunstenaars bereid gevonden voor dit goede doel een kunstwerk ter beschikking te stellen. Dit heeft geresulteerd in een afwisselende expositie, zowel qua onderwerpen als gebruikte technieken, waaronder bijvoorbeeld: abstract en figuratief; landschap, stilleven en portret; schilderkunst, fotografie en grafiek. Er hangt bijvoorbeeld werk van Gerrit Hendrik Tuininga (zie mijn weblogbericht van 5 maart 2009), van Piet Braaksma, van Dick Noordhoek (zie mijn weblogbericht van 6 mei 2009), van P. Tienstra, van Maaike Grendel (zie mijn weblogbericht van 30 juni 2009), fotografie van Jeannette de Groot en een schilderij van de toren van de Stienser Sint Vituskerk, geschilderd door Melanie Pitz-Eich.

De veiling van deze geëxposeerde kunstwerken zal plaatsvinden op maandagavond 2 november in de Openbare Bibliotheek in Stiens, tussen 18.30 en 20.30 uur. De opbrengst van de veiling komt geheel ten goede aan de restauratie van de kerktoren in Stiens.

Rob Stavast exposeert in Stiens

Dinsdag 13 januari 2009

Tot 31 maart 2009 vinden we in het Gemeentehuis van Leeuwarderadeel te Stiens momenteel de foto-expositie van het werk van Rob Stavast. De heer Stavast heeft de winnende foto gemaakt die is gebruikt voor de nieuwjaarskaart van 2009 van de gemeente Leeuwarderadeel. Rob Stavast is amateurfotograaf en tevens secretaris van de Stichting Monumentenzorg Leeuwarderadeel. (SML).

Hij vindt het interessant om een object, dat zijn oog streelt, of het nu antiek is, of monumentaal, of ook wel modern, met zijn fototoestel vast te leggen, daarbij ruimte latend voor het toeval en het daarmee tevens de waardigheid te geven voor een expositie.

De tentoonstelling is gewijd aan de aanstaande restauratie van de St. Vitustoren te Stiens, maar ook aan de nog prille monumentenzorg van de SML. Speciaal voor deze tentoonstelling heeft Rob Stavast een aantal rijksmonumenten in de gemeente Leeuwarderadeel op de gevoelige plaat vastgelegd. De expositie toont onder andere een vierluik van de Sint Vituskerk in de winter, lente, zomer en herfst.

Steun de St. Vitus-toren-restauratie van Stiens

Dinsdag 23 december 2008

De Stichting Monumentenzorg Leeuwarderadeel is bezig om geld in te zamelen voor de restauratie van de kerktoren van de Hervormde Sint Vituskerk van Stiens. Het gat in de begroting was aanvankelijk € 100.000,-, maar door de inspanningen van vrijwilligers, verenigingen en fondsen die allemaal willen helpen om dit gat te dichten, is er nu nog maar een tekort van € 10.000,-

Afgelopen zaterdag stonden vrijwilligers van de Stichting Monumentenzorg Leeuwarderadeel met een partytent in het centrum van Stiens vóór het gemeentehuis om met muziek, en drankje, gezelligheid en een verkoopassortiment aandacht te vragen voor de aanstaande restauratie. Na een gesprek met de heren De Haan en Atema kon ik natuurlijk niet achterblijven en ging dus ook tot aankoop over om dit goede doel mee te ondersteunen.

De oudste delen van de Sint Vituskerk dateren van omstreeks het jaar 1100. Omstreeks het jaar 1400 werd de huidige kerktoren gebouwd van baksteen, de zogenoemde kloostermoppen. De toren is 34 meter hoog en staat momenteel enigszins uit het lood.

De kerkklokken luiden al niet meer, omdat de ophanging van de drie klokken is versleten. Tot nader order is het dus helaas stil rond de toren. Eerst moeten de drie klokken uit 1381, 1509 en 1607 worden gerepareerd èn de ophanging van deze klokken moet worden vernieuwd.

Restauratie is noodzaak, want de beeldbepalende Stienser kerktoren vertoont grote gebreken en dreigt in verval te raken. Dat mag natuurlijk niet doorgaan, dus kan ik deze aktie van Stichting Monumentenzorg Leeuwarderadeel van harte bij je aanbevelen.