Dinsdagavond 26 mei 2026
 |
| SGL-lezing van Vincent Robijn in de Beurs te Leeuwarden |
Pinksterdinsdaglezing
De Richthofenkolleksje is een unieke verzameling handschriften met Oudfriese rechtsteksten.
Terecht dat Fryslân trots is op dit door UNESCO erkende bronnen-corpus.
Maar de Friezen zouden niet het alleenrecht op de Richthofenkollekjse moeten hebben.
Een deel van deze handschriften is namelijk niet in het Fries geschreven, maar in een vroege vorm van het Nedersaksisch; de taal van Oost-Nederland die inmiddels een officiële erkenning heeft als regionale taal binnen Nederland.
Vincent Robijn houdt vanavond de zogenoemde Pinkstertiisdei-lezing als een pleidooi voor het verbreden van de waardering van de Richthofenkolleksje, namelijk óver de grenzen van het Friese taalgebied heen.
In zijn inleiding op deze lezing vertelt Tresoar-directeur Arjen Dijkstra dat deze lezing op Pinksterdinsdag wordt verzorgd, omdat de Friezen van vroeger op die dag bij elkaar kwamen om recht te spreken.
Vincent Robijn, van origine afkomstig van Ameland, is opgeleid als middeleeuws historicus en archivaris. Hij is werkzaam als directeur van Collectie Overijssel, de archieforganisatie van Overijssel. Zijn lezing houdt hij in het Amelander dialect.
Lezing over de Richthofenkolleksje en taal
De Richthofenkolleksje werd geregistreerd in het Nederlandse Unesco-register ‘The Memory of the World’ (dat archieven waardeert en erkent), zulks vanwege de historische kennis van het recht en geschreven onze tweede landstaal.
De Richthofen-kolleksje zijn tien handschriften van het oud-Friese landrecht, die in de loop der jaren bijeen zijn verzameld, en die uiteindelijk door Von Richthofen zijn aangekocht. De familie wilde er later vanaf, en voor 15.000 gulden werd de collectie aangekocht om die voor Fryslân te behouden. Ze kwamen bij de Provinciale Friese Bibliotheek, en zijn daardoor uiteindelijk nu ondergebracht bij Tresoar in Leeuwarden.
- Je moet de Richthofenkollesje in een veel breder verband gaan bekijken, namelijk niet alleen vanuit het Friese, maar ook vanuit het Nedersaksische. Vier van de tien handschriften zijn niet in het Fries, maar in het Nedersaksisch geschreven.
- Nedersaksisch omvat het Gronings, Stellingwerfs, Drents, Sallands, Twents, Veluws, en Achterhoeks, en daarmee waait het over verschillende provincies heen. Dat is mooi, maar dat geeft ook de nodige problemen bij de gelijkberechtiging in die afzonderlijke provincies. Samenwerking tussen provincies hieromtrent blijkt lastig te zijn. In Fryslân ligt dat daarentegen veel gemakkelijker.
- Via de cultuur – zoals in de muziek – wordt gewerkt aan de herwaardering van het Nedersaksisch, denk daarbij ook aan Normaal en Daniël Lohues.
- Het gebied van de Friezen in de jaren 500-1000 was verstrekkend, namelijk van Zeeland tot en met Noord-Duitsland. Door de toenemende invloed van de Franken, begon de ontfriezing van de Friese landen
- Het oudste Fries op schrift dateert van rond het jaar 1100, namelijk van wetsteksten. Daarmee - en in dit geval - biedt de Richthofenkolleksje ook toegang tot het oud-Fries.
- Het Nedersaksisch verspreidde zich naar Oost-Duitsland. Het was ook voor een deel als handelstaal gekoppeld aan de handelsbetrekkingen van bijvoorbeeld het Hanze-gebied, tot zelfs in Tallinn.
- De Moderne Devotie (van onder andere Geert Groote en Thomas a Kempis) zorgde er ook voor dat veel Latijnse religieuze teksten (waaronder bijbelteksten) werden vertaald naar het Nedersaksisch.
- In ongeveer 150 jaar tijd (namelijk in de 14e – 16e eeuw) is het oud-Fries grotendeels verdwenen, en ging men over naar het Middel-Nederduits, het Nedersaksisch.
- De Richthofenkolleksje verbindt dus eigenlijk twee talen, namelijk het Fries en het Nedersaksisch.
- Eigenlijk moeten we voortaan over de taalgrens heen kijken, en de Richthofenkolleksje zowel vanuit het Fries als vanuit het Nedersaksisch beschouwen.
- Momenteel wordt de internationale erkenning aangevraagd voor de Richthofenkolleksje bij de Unesco.
Geen opmerkingen:
Een reactie posten