PFAS naar de bliksem

Dinsdag 10 maart 2026

 

Jan Post en Maurice Tax over PFAS

Watertechnologie-maand

Het Europees expertisecentrum voor duurzame watertechnologie Wetsus en de Leeuwarder Courant organiseren in deze maand maart 2026 – in de door hen zo genoemde ‘Watertech-maand’ - samen vijf lezingen, waarin wetenschappelijk onderzoek en praktische toepassingen van watertechnologie centraal staan. 

Na het succes van de vorige lezingen-editie in 2024 zijn opnieuw actuele en uitdagende thema’s binnen de watertechnologie geselecteerd. 

In deze vijf lezingen van 2026 staan vragen centraal als: 

• Wat zijn de problemen en uitdagingen rond water? 

• Wat doen technologen en bedrijven om deze aan te pakken? 

• En wat kan ik zelf doen?

Deze vijf publiekslezingen vinden ’s avonds plaats in het gebouw van Wetsus in Leeuwarden.

• De eerste lezing op 3 maart 2026 ging over ‘Stikstof voor het oprapen’.

• Het thema van de tweede lezing op 10 maart 2026 gaat over: 'PFAS naar de bliksem'.

Bijdrage van watertechnologie aan oplossingen voor maatschappelijke vraagstukken

In deze lezingenserie gaan we de wereld van wetenschap en innovatie ontdekken.

De lezingen worden gegeven door onderzoekers van Wetsus. 

Ondernemers die rond de besproken technologie bedrijven hebben gebouwd, vertellen vervolgens hoe dit in de praktijk uitpakt.

Onderzoekers van Wetsus en experts uit het bedrijfsleven nemen ons op die wijze mee in hun onderzoek en laten zien hoe watertechnologie bijdraagt aan oplossingen voor maatschappelijke vraagstukken van vandaag en morgen. 

In het voorgaande weekend laat de Leeuwarder Courant ons in haar krant kennismaken met het onderwerp en met de betrokkenen van de komende lezing, en tijdens de lezing wordt dan nader op het thema van de lezing-avond ingegaan.

Jan Post over het oplossen van het PFAS-probleem

Irene Overduin – waterjournaliste voor de Leeuwarder Courant – heet eerst alle aanwezigen welkom. Zo’n 180 mensen hebben zich voor vanavond opgegeven. 

Vanavond wordt de tweede lezing verzorgd door programma-directeur en Wetsus-onderzoeker Jan Post, die ons vertelt over het ontwikkelen van een technologie die PFAS op industriële schaal uit water vangt èn vernietigt.

• PFAS kom je in heel veel van onze producten tegen, bijvoorbeeld in regenkleding, pannen, verpakking; vooral ook omdat het heel geschikt is in het afstoten van allerhande stoffen. Verder is het ook heel hitte-werend, vandaar dat het ook in blusschuim zit. We kunnen er echter moeilijk afstand van nemen.
• Deze familie van stoffen zit vol met fluorverbindingen. Het is in de dertiger jaren al uitgevonden en in de veertiger en vijftiger jaren van de vorige eeuw al toegepast als anti-aanbaklaag, en daarna ook in blusschuim. 
• In de 60er jaren werd het bij de mens al in bloed gemeten, en in de 80er jaren bij heel veel mensen. Rond het jaar 2000 werd er stevig op gealarmeerd. 
• Inmiddels is er een verbod op PFAS(-vormen) in veel producten. Resultaat van dat verbod kan zijn dat de nieuw ontstane problemen taaier zijn dan die van de voorgaande (inmiddels verboden) stoffen.
• PFAS trekt water aan, althans de kop ervan, terwijl de staart water afstoot. 
• PFOA en PFOS zijn de belangrijkste, namelijk de twee grootste PFAS-vormen. 
• Als PFAS-stoffen andere stoffen tegenkomen, blijven ze daar graag aan plakken, bijvoorbeeld aan klei en slib en aan zeeschuim.
• Er zijn inmiddels wel grenzen gesteld aan hoeveel PFAS in water mag voorkomen. 
• Ondanks het feit dat het PFAS-probleem een nano-probleem (dus heel klein) is, is het wel een serieus probleem. 
• PFAS bouwt zich op in je bloed, en kan leiden tot aantasting van je afweersysteem. We willen dit dus niet in ons systeem en zeker ook niet in ons lichaam hebben.

Hoe haal je PFAS uit het water?

• Dat kan aan de kop met een electrisch veld. Aan de staart (die daarentegen niet van water houdt) merk je dat die vastplakt aan een andere stof.
• Fluor houdt van fluor als ze op de juiste afstand van elkaar komen, en dan verbinden ze zich aan elkaar.
• PFAS gaat gemakkelijk aan kool zitten. Je kunt PFAS ook afvangen door ionen(uit)wisseling. En met omgekeerde osmose kan dat ook, namelijk met omgekeerde filters. 
• Maar wat als die kool vol zit met PFAS. Dan doe je dat in een oven, waar alles (dus ook de PFAS) wordt afgebrand. En dan blijft na die verbranding alleen de kool over, die dan ten behoeve van hergebruik weer terug gaat naar de zuivering. 
• Bij het PFAS afvangen door ionenuitwisseling moet je werken met zout. 
• Bij toepassing van osmose blijft er na zuivering nog een klein beetje PFAS in het water zitten.
• We moeten uiteindelijk naar een technologie die heel snel en compacter werkt, en die bovendien veel duurzamer en efficiënter is.
• Met fiber-filters kun je water zuiveren van PFAS.
• PFAS-verwijdering volgt de volgende stappen: Verwijderen (met filters), Concentreren en Afvoeren 
• Het verkregen PFAS moet je dan natuurlijk nog wel afbreken, want anders blijft je met dat afgevangen PFAS zitten en blijft daarmee het probleem bestaan.
• Heel kort over het afbreken van PFAS: eerst haal je de kop eraf, dan breek je de moleculen in stukjes, en dan breek je de fluor eraf. En hoe dat kan, gaat ondernemer Maurice Tax ons (hieronder) vertellen.

Maurice Tax over bliksem & draaikolken 

Maurice is van Bright Spark, zijn onderneming die onder andere werkt aan PFAS-destructie.

Tax is in 2002 gestart met het desinfecteren van water door electrolyse (bijvoorbeeld toegepast in geval van een besmetting met legionella).

De focus van Bright Spark is op waterbehandeling (zuivering), gericht op met name bacteriën, pesticiden, geneesmiddelen, en inmiddels ook op PFAS-destructie.

• De hoeveelheid PFAS op aarde blijft groeien; al bijna honderd jaar lang, namelijk vanaf 1930. De industrie blijft alsmaar PFAS lozen in het milieu.
• In een proefopstelling bij Wetsus ging men werken met bliksem ontladen. Bliksem is namelijk heel agressief bij waterbehandeling. Er blijken trouwens geen toxicologische gevolgen te zijn van deze vorm van waterbehandeling. Dat is al een voordeel.
• Bij deze vorm van PFAS-afbraak middels bliksem en draaikolken gaat het niet alleen om de afbraak van PFAS, want dat proces moet ook nog zo energiezuinig als mogelijk is.
• In de loop der tijd van de doorontwikkeling van PFAS-afbraak bleek de betrokkenen van Wetsus, Wageningen University en Bright Spark dat ze steeds meer PFAS kapot konden maken. Dat ging dus de goede kant op. Van het bluswater van de Leeuwarder vliegbasis bleek bijvoorbeeld al dat bijna 100% van de daarin aanwezige PFAS afgebroken kan worden.
• Verwijderen van PFAS kan inmiddels door velen al wel worden gedaan, maar daarmee los je het probleem niet op, want je moet de afgevangen PFAS daarna ook nog echt kapot maken. Bij verbranding ervan zou daardoor extra vervuiling - door uitstoot via de lucht - weer in de natuur komen, en dat wil je natuurlijk niet.
• We moeten er met z’n allen alles aan doen om PFAS geheel af te breken, want dat is enige manier om de hoeveelheid PFAS op aarde te verminderen.
• Politiek Den Haag toont wel belangstelling, maar het wachten is nog op verscherpte regelgeving, zulks ter stimulans van een daadwerkelijk verdergaande afbraak van PFAS.
• Met het inmiddels bij Wetsus ontwikkelde apparaat kun je niet alleen PFAS afbreken, maar ook pesticiden en farmaceutische stoffen, zo bleek al. Dat is al met al een positief resultaat en bovendien hoopgevend voor de toekomst.