Stikstof voor het oprapen

Dinsdag 3 maart 2026

  

Presentatie van Sam Molenaar bij Wetsus in Leeuwarden

Watertechnologie-maand

Het Europees expertisecentrum voor duurzame watertechnologie Wetsus en de Leeuwarder Courant organiseren in deze maand maart 2026 – in de door hen zo genoemde ‘Watertech-maand’ - samen vijf lezingen, waarin wetenschappelijk onderzoek en praktische toepassingen van watertechnologie centraal staan. 

Na het succes van de vorige lezingen-editie in 2024 zijn opnieuw actuele en uitdagende thema’s binnen de watertechnologie geselecteerd. 

In deze vijf lezingen van 2026 staan vragen centraal als: 

• Wat zijn de problemen en uitdagingen rond water? 

• Wat doen technologen en bedrijven om deze aan te pakken? 

• En wat kan ik zelf doen?

Deze vijf publiekslezingen vinden ’s avonds plaats in het gebouw van Wetsus in Leeuwarden.

Het thema van de eerste lezing luidt: 'Stikstof voor het oprapen'.

Bijdrage van watertechnologie aan oplossingen voor maatschappelijke vraagstukken

In deze lezingenserie gaan we de wereld van wetenschap en innovatie ontdekken.

• De lezingen worden gegeven door onderzoekers van Wetsus. 
• Ondernemers die rond de besproken technologie bedrijven hebben gebouwd, vertellen vervolgens hoe dit in de praktijk uitpakt.

Onderzoekers van Wetsus en experts uit het bedrijfsleven nemen ons op die wijze mee in hun onderzoek en laten zien hoe watertechnologie bijdraagt aan oplossingen voor maatschappelijke vraagstukken van vandaag en morgen. 

In het voorgaande weekend laat de Leeuwarder Courant ons in haar krant kennismaken met het onderwerp en met de betrokkenen van de komende lezing, en tijdens de lezing wordt dan nader op het thema van de lezing-avond ingegaan.

Philipp Kuntke over het terugwinnen van stikstof

Irene Overduin – waterjournaliste voor de Leeuwarder Courant – heet eerst alle aanwezigen welkom. Zo’n 120 mensen hebben zich voor vanavond opgegeven. 

Daarna volgt een woord van welkom en een inleiding door Wetsus-directeur Cees Buisman. Hij vertelt dat deze vijf publieksavonden vooral over de majeure innovaties gaan, waar echt iets kan worden getoond over de vooruitgang in de watertechnologie, waaraan Wetsus sturing geeft.

Even een weetje: Wetsus - zegt hij - is de samengevoegde afkorting van het Friese 'Wetter' en het Engelse 'Sustainability'.

Vanavond wordt de eerste lezing verzorgd door Wetsus-onderzoeker Philipp Kuntke, die ons vertelt hoe je stikstof kunt terugwinnen.

Kuntke heeft zijn wetenschappelijke carrière gewijd aan stikstof, vooral uit urine, een nutriëntenrijke vloeistof, die wij allen afscheiden. 

Kuntke vertelt dat hij eigenlijk per ongeluk met dit thema is begonnen, en er tot op heden niet mee is gestopt.

• Stikstof is essentieel voor het leven; ook voor ons zelf. In ons DNA zit bijvoorbeeld ook heel veel stikstof.
• Stikstof is op aarde niet schaars, maar het zit (nog) ergens in opgesloten.
• We luisteren naar Philipp zijn uitleg over de stikstofkringloop.
• We verkrijgen stikstof door biologische (natuurlijke) processen of uit industriële processen.
• We zien nogal veel uitdagingen van een uit balans geraakte stikstofkringloop, zoals bijvoorbeeld: onnodige verliezen, verzuring van de bodem, verlies van biodiversiteit, vervuiling van grondwater door uitspoeling, en achteruitgang van luchtkwaliteit.
• Stikstof in afvalwater zit bijvoorbeeld in urine, dat zelfs voor zo ongeveer 80% bestaat uit stikstof. Na de fosfaatverwijdering moet je de stikstof uit de urine verwijzen, en dat doe je dan door gebruik te maken van (electrische) stroom.
• De uit urine ook gewonnen ammoniak zou je heel goed als meststof kunnen gebruiken, hetgeen proeven met radijsteelt al hebben aangetoond.

Sam Molenaar over de toepassing in de praktijk

'Van probleem naar product'. Daarover gaat de presentatie van de tweede spreker van vanavond: Sam Molenaar van de Brabantse Pure Water Group, die zich richt op de productie van puur water, dus zeer zuiver, zelfs zuiverder dan kraanwater. Dat pure water wordt bijvoorbeeld medisch gebruikt als dialysewater, en ook voor industriële doeleinden zoals het naspoelen van pas geproduceerde printplaten, en ook bij nucleaire processen.

Sam Molenaar bij aanvang van zijn duidelijke presentatie:

• Waarom gaan we eigenlijk stikstof terugwinnen? 
• En waarom zouden we dat op een andere manier gaan doen?

Welnu, afvalwaterzuivering levert broei- en lachgas op, en de huidige meststoffen gebruiken nog fossiele inputs. Niet ideaal dus.

Verder kennen we nog hoge verliezen, ten nadele van het  milieu (bijvoorbeeld inzake dierlijke drijfmest). Ook dat willen we niet.

• Stikstof uit dierlijke processen en uit industrie slaat als concentratie behoorlijk dicht neer op de plek waar het wordt uitgestoten, en wordt verspreid door droge en door natte neerslag.
• West-Europa zou je kunnen beschouwen als één heel grote stikstofdeken. Kortom, stikstof is niet alleen een Nederlands probleem, maar een veel meer omvattend Europees probleem, want ook onze buitenlanden zorgen voor een aanmerkelijk aandeel van de stikstofneerslag.
• In de industrie wordt tegenwoordig al veel meer dan vroeger gedaan aan het afvangen van stikstof bij de bron.
• De landbouw/veeteelt heeft hierin echter nog een forse taak te doen. Zo’n twee derde deel van de uitstoot van stikstof is nog een probleem. Dat komt op plekken terecht waar we het eigenlijk niet willen hebben. Daarom wordt eraan gewerkt om die verliezen (die stikstofuitstoot) op te heffen. 
• We realiseren ons trouwens wel dat als we dit probleem van de stikstof hebben opgelost, er wel weer andere stoffen zijn die we bijvoorbeeld ook uit urine (en ander afvalwater) willen halen. 
• We moeten dus niet alleen stikstof, maar ook heel veel meer andere nutriënten proberen terug te winnen. 
• We zouden daartoe bijvoorbeeld naar een 'Efficiënt Plantaardige Agricultuur' over moeten gaan. Dat kan nu al, met bijvoorbeeld hoofdzakelijk plantaardige diëten en/of door precisie-landbouw toe te passen.
• Er zijn dus nog heel wat uitdagingen te gaan bij de terugwinning uit afvalwater, denk maar aan alle microverontreinigingen (zoals ook PFAS), denk aan ongewenste samenstellingen/verzilting. Het moet dan ook nog goedkoop. Maar komen we er dan - totaal gezien - wel verder mee? Dat is nog steeds de hamvraag.
• We zouden de infrastructuur rondom het terugwinnen van alle nutriënten duurzamer moeten maken, bijvoorbeeld door het toepassen van het scheiden bij de bron, hetgeen we bij urine bijvoorbeeld met zogenoemde scheidingstoiletten zouden kunnen doen. En zo zijn er nu al wel ettelijke goede voorbeelden van bronscheiding.
• Uit de waterzuiveringsprocessen worden bijvoorbeeld al medicijnresten, zware metalen, ziekteverwekkers en ook overige organische vervuilingen verwijderd uit afvalwater. Met beluchten en met bacteriën kun je dat al op heel eenvoudige wijze doen. Daarbij gaat - na het verwijderen van micro-organismen - de rest door membranen (onder stroom), waardoor je uiteindelijk heel zuiver water verkrijgt. 
• Onderzoek wees uit dat bij het terugwinnen van nutriënten het werken met menselijke urine al effectief werkt, met overigens nu al betrekkelijk hoge rendementen.
• In de nieuw geplande Leeuwarder nieuwbouwwijk Spoordok probeert men zo zuiver als mogelijk te gaan werken, met als ultiem doet dat er geen druppel afvalwater meer de wijk uit hoeft te komen. Belangrijke voorwaarde bij dergelijke systemen is overigens ook dat de veiligheid belangrijk is, want dergelijke processen mogen natuurlijk niet ten koste gaan van de veiligheid voor de mens.

Conclusies, in het kort:

• Het is dus al mogelijk om stikstof - en ook andere nutriënten - heel goed te scheiden uit afvalwater zoals urine.
• En ook blijkt dat dit allemaal nu al veiliger en (energie)goedkoper kan dan voorheen.

Sam Molenaar tot slot over wat jij en ik zelf nu ook al kunnen doen:

• Eet plantaardig, eet minder vlees en geen zuivel;
• Eet lokaal geteeld voedsel;
• Voorkom gebruik van verbranding(smotoren);
• Gebruik je stemrecht, en stem iets groens.