De noodlottige verzetsgeschiedenis van de familie Sietsma

Donderdag 19 maart 2026

 

Lezing van Kees Sietsma in Tresoar

Doopnamen Kornelis Jan Hendrik Hein

Toen Kees Sietsma in maart 1945 werd geboren, waren drie van zijn broers die in het verzet hadden gezeten, opgepakt door de Duitsers. Ze hadden gestaakt en joden en piloten geholpen. Niemand wist hoe het met ze ging en of ze nog leefden. 

Sietsma’s ouders besloten hun jongste kind (Kees, 1945) te vernoemen naar zijn broers, in volgorde van hun arrestaties, èn naar zijn oom Kees, een predikant die zich tegen het nationaalsocialisme had uitgesproken, van wie toen al bekend was dat hij was bezweken in concentratiekamp Dachau.

Van zijn vier broers Kornelis, Jan, Hendrik en Hein overleefde alleen Henk de verschrikkingen van de Duitse kampen. 

In zijn latere leven heeft de oud-politiecommissaris Kees Sietsma het altijd als een persoonlijke opdracht gevoeld uit te zoeken wat er met zijn familieleden is gebeurd in de oorlog. 

• Wat heeft hen bewogen?

• Wat hadden ze precies gedaan?

• Zijn ze verraden?

Jarenlang deed Kees onderzoek in archieven en sprak hij de laatste getuigen en nabestaanden. 

Vier namen

In zijn publicatie ‘Vier namen’ vertelt hij hun aangrijpende verhalen, met bijzondere aandacht voor de verzetsgroep HEIN (Helpt Elkander In Nood), opgericht door zijn gelijknamige oudste broer, diens hartsvriend en hun verloofdes, èn voor de broer die overleefde, en die zich na de oorlog steeds weer de vraag zou stellen: ‘Waarom zijn zij bezweken en ik niet?’

Kees Sietsma’s boek beschrijft een indringende familiegeschiedenis, die uiteindelijk gaat over de tijdloze dilemma’s die spelen als je in tijden van nood moet kiezen:

• Wat doe je dan? 

• Wat voor mens wil je zijn?

Hierover gaat vanmiddag de lunchlezing van Kees Sietsma, die Durkje en ik vandaag bijwonen in Tresoar te Leeuwarden.

Beladen familiegeschiedenis

• Kees groeide op in het buurtschap Holk waar hun vader bovenmeester was. Het was een gezin met 13 kinderen. 
• Vader trouwde eerst met een Friese vrouw, en samen kregen ze tien kinderen. Uit het tweede huwelijk  van zijn vader werden nóg drie kinderen geboren, waaronder Kees. 
• De familiegeschiedenis van de Sietsma's is nogal beladen.
• Kees zijn onderzoek duurde vier jaar, en het schrijfproces duurde daarna één jaar.
• Verzet hoefde - vonden Kees' broers en anderen - niet met een geweer, want het kon ook heel goed op een andere manier, vechtend tegen onrecht, door elkaar vast te houden, en elkaar te redden waar dat nodig was. 

Oom Kees

• Oom Kees was in 1896 geboren in het Friese Nijega, en werd na zijn studie in Kampen predikant. Hij (en zijn vrouw Jannie Dekker) ging een mooie carrière tegemoet als predikant. Hij promoveert aan de VU in Amsterdam.
• Met 181 andere predikanten pleegde oom Kees verzet in de Tweede Wereldoorlog. Zij inspireerden ook een Amsterdamse politiecommissaris om verzet te plegen. 
• Als je er eenmaal voor koos om geen Joden te vervolgen, was er geen weg meer terug. Als je wel in verzet kwam, werd je verraden, gearresteerd en weggevoerd naar Kamp Amersfoort. Zo verging het ook oom Kees, die daarna in 1942 naar Kamp Dachau werd getransporteerd. Daar stierf hij op 7 september 1942. Daarvóór had oom Kees in Kamp Dachau óók contact met Titus Brandsma. 
• De dood van oom Kees leidde tot grote verslagenheid in de familie, in het gezin van Kees & Jannie. De woning van Jannie werd toen een schuilplaats voor onderduikers.

Broer Jan

• Voor zijn broer Jan heeft Kees hele diepe bewondering. Jan weigerde lid te worden van de lokale verzetsgroep, omdat hij dan met een wapen zou moeten werken. Wel deed Jan mee aan een wilde staking, die eigenlijk tot een staking bij de NS had moeten leiden, hetgeen overigens niet lukte. 
• Voor het verspreiden van pamfletten werd je in die dagen standrechtelijk gefusilleerd.
• Een NSB-ers zag de verspreiders van de stakingspamfletten aan het werk, en verraadde de verspreiders via een valstrik. 
• Een overvalwagen kwam thuis bij de familie Sietsma, en Jan vluchtte, maar kwam terug, in de angst dat anders zijn vader wellicht zou worden gefusilleerd. 
• Jan kreeg toen straf tot opsluiting in een tuchthuis van Ziegenhain, in een gravenslot. Jan kan nog wel een briefje smokkelen naar zijn familie Numan in het Friese Gorredijk, opdat die aan Jans ouders zouden kunnen melden waar hij verbleef. 
• Door uitputting wegens de zware arbeid sterft Jan uiteindelijk in Ziegenhain. Een dag later bevrijden de Amerikanen Ziegenhain. 
• Uiteindelijk is Jan herbegraven in Nijkerk.

Broers Henk en Hein

• Henk heeft de oorlog wel overleefd, maar Hein stierf in Dachau.
• Beide broers zaten vanaf 1940 al in het verzet. 
• Ze kregen de vraag om Joden onder te brengen, en uiteraard was dat een groot dilemma. Beide broers wisten dit overigens niet van elkaar, omdat ze in verschillende verzetsgroepen werkten.
• De verzetsgroep HEIN groeide uit tot 18 mannen en vrouwen, die dag in dag uit onderduikers onderbrachten, verplaatsten en verzorgden. Dat was een enorme inspanning, want er moest heel veel voor worden gedaan om alles voor elkaar te krijgen. 
• Een constructietekenaar - genaamd Ben - stond hen bij als vervalser van de verzetsgroep. Na de gevangenneming van Ben en zijn vrouw ontsnappen zij gelukkig, en krijgen zij een plek toegewezen in een vervalsingscentrale van de verzetsgroep HEIN. 
• De groep HEIN had een onderduikadres bij een familie in Ugchelen. Hein bezoekt een Friese familie in 1943 om daar een onderduikersfamilie op te halen en die naar Ugchelen te brengen.
• Een tweede onderduikadres had de groep HEIN in Hulshorst.
• Hein werd in 1944 gearresteerd, en in zijn tas werd een pistool en bonkaarten gevonden. Hij wordt vier keer verhoord, en dan preventief van Kamp Vugt naar Kamp Dachau gebracht. 
• Henk heeft daar in Dachau een ellendig leven, maar overleeft de oorlog wel, en wordt bevrijd door de Amerikanen op 29 april 1945. Henk komt dan in het Amerikaanse noodhospitaal, en overleeft de oorlog en bevrijding.
• Op 25 mei 1945 reist hij met een ambulance terug naar Nederland, waar hij dan nog een jaar moet kuren.
• Hein wordt in de trein door de Landwachters gepakt tussen Wolvega en Heerenveen met bonkaarten.
• Hein gaat naar Kamp Amersfoort, waarin hij met kleine briefjes de verzetsgroep nog kan aansturen. Henk gaat met 600 Puttenaren lopend naar de trein. Hij laat dan nog een afscheidsbriefje vallen vanuit de trein, gericht aan zijn verloofde. 
• Henk overlijdt in januari 1945 in Dachau. Maar de bevrijding komt eraan. 
• Acht van de 14 leden van de groep HEIN werden in de eerste vijf maanden van 1945 gedood.

De mens

• Het recht heeft gezegevierd, alhoewel het onbegrijpelijk blijft dat zoveel mensen het  nationaalsocialisme hebben omarmd.
• Het zijn mensen die andere mensen ontmenselijken.
• De keuze welk mens een mens wil zijn, is een keuze die de mens zelf bepaalt.