Een reis in de tijd langs het werk van fotografe Elske Riemersma

Donderdag 19 februari 2026

 

Lunchlezing van Elske Riemersma in Tresoar te Leeuwarden

Lunchlezing over fotografie

Vanmiddag wonen Durkje en ik de Lunchlezing bij van Elske Riemersma, die wordt georganiseerd in Tresoar te Leeuwarden.

In deze lunchlezing vertelt fotografe Elske Riemersma over de series en portretten die ze in Fryslân maakte. 

Ze belicht de keuzes in aanpak van fotografie en vertelt over haar contacten met de geportretteerden. 

Daarnaast vertelt ze over de betekenis van het ‘gezien worden’. 

Haar fotografie is sociaal bewogen, waarbij de mens centraal staat.

In deze lezing maken we als het ware ‘Een reis in de tijd langs het werk van fotograaf Elske Riemersma’.

Elske Riemersma

Elske Riemersma (1956) verhuisde op zesjarige leeftijd met haar Friese ouders naar het Friese Tijnje. 

Later verliet Elske Tijnje om te studeren, en werkte ze als jongerenwerkster in Haarlem. 

Nadat ze besloot om fotografe te worden, verhuisde ze terug naar Fryslân. 

Ze werkte als fotografe voor tal van maatschappelijke en culturele instellingen. 

Daarnaast ontwikkelde ze eigen fotoprojecten. 

Naast fotografe is ze ook docente fotografie. In 2012 richtte ze het cursuscentrum voor fotografie ‘de Fotofabryk’ op, en ze geeft hier nog steeds leiding aan. Vanuit de Fotofabryk organiseert ze in samenwerking met dbieb colleges over fotografie.

Lezing

In 1981 maakte ze haar eerste foto’s. Ze fotografeerde, en drukte in die tijd haar foto’s ook zelf af.

Ze werkte in twee vrouwen-fotocollectieven, en kwam terug naar Fryslân, omdat ze de Friezen en de Friese taal miste.

Ze fotografeerde demonstrerende vrouwen die protesteerden tegen de toenmalige behandeling van vrouwen in het arbeidsproces. De Vrouwenbeweging van die tijd was heel erg bepalend voor veel vrouwen van die tijd.

• De eerste serie foto’s die ze ons vanmiddag laat zien, dateert van 1983, en is gerelateerd aan haar mem. Eerst doorloopt ze met ons de levensloop van haar moeder. Haar mem werd dienstmeisje en huisvrouw. Mem was de hele dag druk, en had heel weinig tijd voor zichzelf.  

Dan maken we de oversteek naar 1988, als ze in een woonschip in Sneek wonen. Daarover maakte ze een fotoreportage, waarbij journalist Ate de Jong de tekst voor het fotoboek schreef. Botsingen met anderen en vrijheid om de trossen los te laten, komen nadrukkelijk aan de orde in dat fotoboek. De bootbewoners (volwassenen en hun kinderen) stonden in die tijd aan de rand van de samenleving. Het thema dat hierbij past, is ‘gezien worden’. Over dat belang van gezien worden, gaat veel van de fotografie van Elske.

• Dan stappen we over naar de fotografie van woonwagenbewoners in Leeuwarden in 1988, die werd gebruikt voor een tentoonstelling over het wonen en leven in een woonwagenkamp; over warmte en saamhorigheid op het kamp.
• Vervolgens spreekt ze over haar foto's van vrouwen in de toen voor vrouwen niet-gebruikelijke beroepen en in de kunst in 1988.
• In de tijd dat Elske kind was, waren getrouwde vrouwen handelingsonbekwaam, en hadden ze voor veel zaken de toestemming van haar man nodig. De wetgeving daarover veranderde in 1955, maar de erfenis van de aloude behandeling van vrouwen ebte nog lang door. Vrouwen waren daardoor toen nog wel heel lang beperkt in hun bewegingsvrijheid.
• Elske heeft ook gewerkt bij de Vrouw en Werk-winkel in Leeuwarden.
• Vervolgens maakte ze een serie over de Meisjes in de metaal, in de jaren 1991-1992-1993. De aandacht die de meisje voor hun werk hebben, valt op op de door haar gemaakte foto’s. Het gaat hier om de nasleep van de tweede feministische golf.
• Van 1997 en 1998 dateren haar foto’s voor de krant ‘Do en ik’, van Kleurrijk Friesland, over de persoonlijke verhalen van mensen uit andere landen. Dit in een tijd die veel vriendelijker was dan nu; waarin mensen veel meer begaan waren met bijvoorbeeld asielzoekers.
• Dan gaan we naar 2002, naar het lokaaltje achter de Gereformeerde Kerk van Tijnje. Elskes heit was slim en leergierig. Hij had wellicht de universiteit kunnen doen, maar zijn leven verliep heel anders. Hij werd namelijk kapper, eerst bij de Marine, later in Amsterdam, en dan toch weer terug naar Fryslân, waar hij een kapperszaak in Tijnje kocht, en ernaast nog bijbanen had, in de tijd dat ze als gezin in Drachten woonde. Elske maakte een tentoonstelling over de laatste kappersdagen van haar vader. 
• Vervolgens fotografeerde ze in 2005 de laatste boeren in de Zuidlanden bij Leeuwarden, waar boerengrond zou worden getransformeerd in nieuwbouwland. Ze fotografeerde daartoe uitgebreid bij twee boerenfamilies. 
• In 2008 maakte ze een serie Studies voor het boek Bûtenkans, over de hulpverlening van mannen, over ‘wâldpiken’, die vanaf 13 à 14 jaar reeds begonnen te werken, en vanaf hun 50e jaar al afgebrand waren, dan vaak ook verslaafd aan de alcohol.   
• In 2008 liep ook het fotoproject ‘Echt moai/Echt mooi’, over het schoonheidsideaal van vrouwen. Ze fotografeerde vrouwen zo natuurlijk mogelijk, en maakte ook close ups met bijvoorbeeld zichtbaar aanwezige rimpels. Het fotoboek daarover verscheen in het Nederlands en in het Fries, en er kwam een reizende fototentoonstelling, en veel lezingen en uitzendingen, ook op tv. Interviews daarover gingen daarentegen over het innerlijk van vrouwen. Els fotografeerde de vrouwen zo neutraal mogelijk. Dat was niet altijd heel gemakkelijk, want vrouwen zijn meestal heel kritisch op hoe ze over komen op foto’s.  
• Vervolgens maakte ze foto’s in 2015 over kinderen op hun lievelings(speel)plek in Leeuwarden, om te laten zien hoe kinderen hun leven ervoeren en hoe zij hun toekomst voor ogen zagen.  
• In 2021-2022 komen we bij haar laatste fotoproject ‘Welkom in Heechterp’. Ze maakte samen met drie andere fotografen reportages over de verhalen en over de dromen van de toenmalige bewoners van de Leeuwarder wijk Heechterp. Haar insteek daarbij was het favoriete recept van de gefotografeerde wijkbewoners. Fotograferen van die bewoners deed in hun eigen leefomgeving. 

Al fotograferend heeft Elske Riemersma in de loop der jaren de veranderingen in de samenleving laten zien.

Ze hoopt in de toekomst nog eens een boek te maken met haar foto’s van de afgelopen jaren.