Ruth

Sneon 16 maaie 2015

Ruth mei Obed en Boás by Naomy

Musical
Yn de opgong nei it Pinksterfeest wurdt hjoed en moarn yn de Lawei fan Drachten troch it Kwartette-koar ûnder lieding fan Hindrik van der Meer de Fryske Musical 'Ruth' útfierd. Durkje en ik binne der jûn mei ús mem en mei myn suster en sweager by, want sa'n unyke muzykútfiering fan de musikale hân fan Hindrik van der Meer wolle wy fansels net misse. It is in hiel besûndere musical dy’t profesjoneel optúcht is mei musikanten, in tonielregisseur, in klaaister en in dekorûntwerper.

Hindrik van der Meer as dirigint

De Moabityske frou
Dizze musical is basearre op it bibelboek 'Ruth'. Ruth is in Moabityske frou. De Moabiten binne fijannen fan Israel. Dochs ha dy in Joadsk gesin, dat foar de honger flechte is nei Moab, ûnderdak jûn. De Moabityske Ruth trout dêr yn de frjemte mei in Joadske soan út dit gesin, mar dy stjêrt al gau nei har trouwen. Letter beslút Ruth mei har skoanmem Naomy mei te gean nei Israel, om dêr in nij bestean op te bouwen. En dat slagget op wûnderbare wize tige goed.

Kilja, Orpa, Ruth en Machlon rouwe by (skoan)mem-widdo Naomy

Frysk
It bekende bibelboek 'Ruth' is in oerâld werkenber minsklik en waarmbloedich leafdesferhaal. Alle tema’s fan it libben hat it yn him. Blidens en fertriet, earmoede en rykdom, wanhoop en hoop, erotyk en humor, ûnwennigens en thúsfielen, taktyk en takomst.
“Wat soe it moai wêze it ferhaal fan Ruth yn ús eigen Frysk klinke te litten!” Dat fûnen tolve jier ferlyn Folkert Verbeek en Hindrik van der Meer. Folkert is de dichter en Hindrik is de muzikant. En it kaam klear.
Waard de útfiering fan tolve jier ferlyn al tige wurdearre, dizze útfiering fan 2015 hopet rjocht te dwaan oan noch hegere ferwachtings. Noch kleurriker en klankriker is er wurden. Mear ynstruminten, mear dûns, mearstimmiger, grutter bernekoar, nije fynsten yn bylden en klean.
It bekende Kwartettekoar, dêr’t Hindrik van der Meer de oprjochter en lieder fan is, fiert it hjoed en moarn út foar totaal sa'n 2.000 minsken. De teksten fan de haadrolspilers wurde prachtich songen troch fjouwer solisten.

Naomy

Bysûnder
Dizze musical is hiel bysûnder, want hy beskriuwt bygelyks:

• de honger yn Bethlehim op sa’n wize dat je oan alle honger op ierde tinke.
• de pine fan it flechtsjen út eigen wenplak op sa’n wize, dat men daliks oan de emigraasje tinkt út Fryslân.
• de oankomst yn Moab op sa’n wize dat je de reaksjes út it eigen doarp deryn heare.
• it trouwen fan de beide jongens fan Naomy yn Moab op sa’n wize dat je werom tinke oan de trouwerijen sa as dy yn ‘e Fryske doarpen wiene.
• it ferlies fan de Joadske heit Elimelek en syn - en Ruth har - twa soannen Machlon en Kiljon, op sa’n wize dat alle needlot yn ús eigen libben derby belutsen wurdt.
• Orpa as in frou dy ‘t har wol fan de eigen sibbe losmeitsje wol, mar it krekt net kin as it derop oan komt.
• de weromkomst fan Naomy yn Bethlehem op in wize, sa’t it ek yn jo eigen doarp gean soe.
• de risping yn Bethlehim op sa’n wize dat je werom tinke oan de rispingen op it Fryske fjild, en de gefoelens dy’t dan maklik opkomme by it skoftsjen.
• op deselde wize de trouwerij fan Ruth & Boäs.
• de berte fan it lytse berntsje Obed - soan fan Ruth & Boäs - as de berte fan in Frysk jonkje.

Om ‘t de musical yn’t Frysk is, komt it djipper oan. Al mei al komt it ferhaal fan de Joadske Naomy en de Moabityske skoandochter Ruth folle tichterby. Mar ek - en dêrtroch - komt de bedoeling fan it bibelboek tichterby: Hoe’t de wet fan Israels God lok & seine bringt ûnder de minsken. Mar tagelyk wurdt ek dúdlik dat wy kreatyf en ferstannich mei dy wet omgean moatte wol dat slachje. Dat hiele gewoane gefoelens ek meidwaan meie en dat wy bytiden wat tafal nedich ha.

It fereale rispingpear Ruth & Boäs 

Ien grutte famylje
En dan is it jûn safier dat de earste fan de trije útfierings is in de grutte seal fan de Drachtster skouboarch De Lawei. De seal is fol, mei ek in soad kunde, fan minsken dy't yn Fryslân aktyf binne op it mêd fan allerhande kombinaasjes fan it brûken fan de Fryske taal yn leauwen en skriuwen, yn tsjerke en teology, yn liturgy en muzyk. Koartsein, ien grutte famylje, en meastentiids ek noch fan inoar.

Ruth & Boäs

Lieten fan leed, treast en feest
Dan folget in unyk moaie útfiering fan de musical 'Ruth'. Is is in prachtich bibelferhaal, en it wurdt jûn ek op in alhiel werkenbere wize útfiert. De ellinde en it fertriet fan de hongersneed, fan it lânferhúzjen en fan it ferstjerren fan Naomy har man Elimelek en letter ek noch fan har beide soannen Kilja & Machlon wurdt yn wurden en mei muzyk en spyljen sa oandwaanlijk presintearre, dat wy yn de seal de honger en it fertriet meifiele. De skriuwer Folkert Verbeek bringt ús mei syn taal de wurden sa nei by ús hert, en de muzyk fan Hindrik van der Meer soarget derfoar dat it ferhaal, de betsjutting en it minsklik gefoel dêrfan as waarm wetter oer ús komt, en sa mei just dat djippe gefoel ús herten ynstreamt. En de presintaasje fan tekst en bylden op it skêrm, en fan it ryk farieerde orkest, en fan alle sjongers (kwartettekoar en solisten fan bern, jongerein en folwoechsenen) en omroppers en dûnsers, wat in prestaasje om sa'n moai bibelferhaal sa tige goed op it poadium te bringen.

Boäs & Ruth yn de nacht op it nôtfjild, Boaz: 'wat dochsto hjir en wa bisto?"

Mei passy nei it hert
Wat in boppeslach om mei sa'n 125 dielnimmers sa'n grutte produksje te meitsjen. Hindrik van der Meer ferstjinne yn en bûten Fryslân al safolle respekt mei syn prachtige muzykproduksjes fan in grut tal jierren, mar dat syn lêste grutte produksje sa'n grut sukses wurde soe, hienen wy fansels al hope, mar dochs slagget it him om nochris wer fier oer alle ferwachtings hinne te gean, en set hjir in ferhaal op it poadium dat ús noch lang yn it ûnthâld bliuwe sil.
En as dan nei it slotsang en alle applaus it poadium alhiel fol stiet mei mear as hûndert 'musikalisten' en Hindrik van der Meer noch ien kear tusken alle spylers troch nei foaren komt, om de slotakkoarden nochris te dirigearjen, dan sjoch ik by it fuortglydzjen fan de lêste klanken fan it slotsang dy sa werkenbere glimk op it antlit fan Hindrik, dy't sprekt fan in djip fielen fan: "sa moat it gean, sa moat it wêze, sa is it goed, sa is it ferhaal fan Ruth yn de hollen en herten ynkommen, op in wize en yn in taal dy't Friezen ferstean en oansprekt, en dy't harren djip rekket yn it hert, om it nea wer te ferjitten."

Naomy: ''t Libben hat wer doel en sin, no't ik beppe wurden bin".

WaddenWandelen op Terschelling van Oosterend naar West-Terschelling

Vrijdag 15 mei 2015

Samen strandwandelen bij paviljoen 'Heartbreak Hotel' op Terschelling

Wandelroutes over zes Waddeneilanden

WaddenWandelen op Terschelling

Etappe van Oosterend naar West-Terschelling
Vrijdag 15 mei 2015 – 27,2 km.
Dag 2: 19 – 46,2 km

Wandel2daagse op Terschelling
In 2013 gaf de ‘Stichting Wandelnet’ de wandelgids van Streekpad 4 uit. De titel van deze routegids is ‘WaddenWandelen’ en de subtitel is ‘Wandelroutes over zes Waddeneilanden’. In deze wandelgids kun je kiezen uit verschillende wandelingen op de Waddeneilanden Texel, Vlieland, Terschelling, Ameland, Schiermonnikoog en het Duitse eiland Borkum, met een totale wandelafstand van 276 kilometer.
Voor dit Hemelvaartsweekend hebben Durkje en ik de wandeling op Terschelling geselecteerd. De hele wandeling heeft een totale lengte van 46,2 kilometer. Wij hebben deze afstand in twee etappes verdeeld, waarvan de eerste een lengte heeft van 19 kilometer, en de tweede een lengte van 27,2 kilometer. Gisteren liepen we de eerste etappe en vandaag de tweede.

Bij de Zee in Oosterend
Om 8.30 uur kunnen we ontbijten in 'Residentie Bij de Zee' in Oosterend op Terschelling, waar Durkje en ik vannacht hebben overnacht.
Om 9.15 uur verlaten we Oosterend, en lopen we de duinen in, waar we al spoedig weer op de wandelroute komen, die we hier gisteren verlieten. Langs de Muzeplak lopen we door het gebied van duinen en heide naar het strand. Overal liggen op en naast het pad kadavers van konijnen, en hier en daar zien we in de stilte van de ochtend grote konijnen, maar ook heel veel kleine, jonge konijntjes. Af en toe zien we roofvogels, hoog in de lucht cirkelend, zoekend naar prooi tussen de begroeiing van heide en duin. Het lijkt wel of wij de enigen zijn die hier rondlopen op deze vroege ochtend, want we ontmoeten hier niemand.

Strandwandelen en duinwandelen
Bij strandpaviljoen Heartbreak Hotel klimmen we over de duinenrij, om vanaf het Heartbreak Hotel ruim een kilometer strandwandelend in oostelijke richting te lopen. Ook hier zijn we de enigen die over het brede strand lopen. Alleen de branding, de zeewind en hier een daar een strandvogel horen we. De hele dag waait vandaag een frisse wind. De zon breekt maar niet door, maar het is wel geschikt weer voor een wandeldag.
Ter hoogte van strandpaal 18.600 laten we het strand achter ons, om dan door de hoge duinen zelf een weg te zoeken, haaks op het strand. Als we maar haaks op de vloedlijn blijven lopen, zullen we achter de duinenrij een smalle doorgang vinden naar een begrazingsgebied, zo schrijft onze routegids. Kennelijk zijn we er in die 200 meter duinwandelen in geslaagd om laverend tussen de duintoppen en duindalen de goede richting vast te houden, want als we de laatste hoge duinenrij oversteken, zien we verderop vóór ons het geelrode teken van de Nederlandse streekpaden bij de doorgang die we zoeken.

Boschplaat
Nu volgt een noord-zuid-route over de Boschplaat, van het strand en de duinen, door het begrazingsgebied en de uitgestrekte heidevelden van de Boschplaat, naar de zuidkust van Terschelling. Via het Kooipad komen we langs de Jan Willemskooi, en nog een eindje verder zien we de Waddenzeekust en daar achter de Wadden en de Waddenzee.

Hoorn
Ter hoogte van de Wierschuur steken we de Dwarsdijk over, en dan lopen we over en onder langs de Waddenzeedijk tussen de schapen en lammeren in westelijke richting langs De Oeltjes aan onze linkerhand en Oosterend aan onze rechterhand.
Voorbij Oosterend gaan we door de polder weer landinwaarts. Links en rechts van ons zien we grote groepen ganzen en ook veel weidevogels en verschillende eenden, ook met eendenkuiken.
We lopen langs de Hoornerkooi, en gaan verderop ter hoogte van het KNMI-Weerstation rechtsom naar Hoorn. Daar nemen we onze eerste koffiepauze, en ter hoogte van de Fryske Folkshegeskoalle nemen we aanvullend nog een etenspauze.

Midsland
Daarna gaat we verder, door de Hoornermiede en langs de Liesinger Plak naar en door het Formerumerbos. Als we het Formerumerbos uit wandelen, komen we op en gaan we over de Landerumerheide.
Ter hoogte van Stuyvesant lopen we aan de noordzijde om Midsland Noord heen, om daarna door het polderlandschap over graspaden en klinkerwegen naar Midsland te lopen. In het dorpscentrum bij de kerk van Midsland zijn we op zoek naar een horecagelegenheid voor onze tweede koffiepauze, als ik ineens 'Koehoorn!' achter me hoor roepen. Als we ons omdraaien, zien we tot onze verrassing Gelske uit Buitenpost/Gerkesklooster op ons aflopen. Vanwege haar vroegere vakantiewerk in Midsland kent ze hier goed de weg, dus ze adviseert ons om iets verderop even een straatje in te gaan, waar diverse terrassen zijn. Bij 'De Koffiepot' vinden we een aangenaam plekje op het terras.

Polder en bos
Na deze tweede en laatste koffiepauze gaan we door voor het laatste deel van onze etappe van vandaag. Weer lopen we door het polderlandschap, langs Hogeland, langs de Kooiboschjes, en dan over de Duinweg naar de Arjensdune, waar bovenop een uitkijkpunt is.
Ter hoogte van het Duinmeertje van Hee gaan we het bos weer in. Bij Bornholm komen we na prachtige bospaden, met hier een daar een stukje heide, weer uit het bos.
We steken de Hoofdweg over, om dan naar Victoria aan de Waddenzeekust te lopen. Vanaf dit punt Victoria kunnen we in de verte onze bestemming West-Terschelling al zien liggen.

West-Terschelling
We volgen het fietspad en wandelpad langs de kust en langs de jachthaven. Daarbij passeren we de campus en het NHL-Hogeschoolgebouw van de hogere zeevaartschool van Terschelling.
In de haven van West-Terschelling is het een drukte van belang, want vandaag is het de dag van de 'HT Race', de sloepenrace van Harlingen naar Terschelling. Her en der in de haven liggen de gefinishte sloepen, met hun grote volgboten, De race wordt aan dek van de grote schepen en op allerlei andere locaties feestelijk afgesloten met hapjes en drankjes, en hier en daar ook veel bier met barbecue. Welbeschouwd is de prestatie van een klein aantal sloeproeiers per sloep voldoende legitimatie voor een grote groep volgbootgasten om deze gerespecteerde roeiprestatie groots en meeslepend met elkaar te vieren. 't Is in elk geval een gezellige boel op de schepen, in de haven en verderop in het centrum van West-Terschelling.

Feest in de haven van West-Terschelling na afloop van de HT Race 

Langzaam eten en snel varen
Omdat het nu nog maar 16.00 uur is en we pas om 18.30 uur weer met de snelboot terug kunnen van Terschelling naar Harlingen, winkelen we nog even in het gezellige centrum van West-Terschelling. Om 17.00 uur genieten we van een heerlijke warme maaltijd in De Dis, en dan zijn we keurig op tijd om 18.15 uur al weer in de veerbootterminal, zodat we tegen 18.30 uur kunnen inschepen op een volle snelboot, die ons in drie kwartier weer terug vaart van het eiland naar de vaste wal.
We kunnen terugzien op twee prachtige wandeletappes. Terschelling is een aantrekkelijk eiland voor wandelaars, die daar te kust en te keur kunnen aan allerlei verschillende mooie landschappen en allerlei soorten wandelpaden.
In ongeveer 6,5 uren hebben we de 27,2 kilometers van deze etappe afgelegd, Met de aanlooproute en enige heen en weer lopen hebben we vandaag een kleine dertig kilometer gelopen. Hele mooie kilometers op een prachtig Waddeneiland, dat qua flora en fauna momenteel volop 'in bloei' staat.
Onze WaddenWandeling op Terschelling zit erop; nu nog de andere vijf Waddeneilanden 'te gean'.

WaddenWandelen op Terschelling van West-Terschelling naar Oosterend

Donderdag 14 mei 2015 – Hemelvaartsdag

Strandwandelen bij West aan Zee op Terschelling

Wandelroutes over zes Waddeneilanden

WaddenWandelen op Terschelling

Etappe van West-Terschelling naar Oosterend
Donderdag 14 mei 2015 – Hemelvaartsdag – 19 km.
Dag 1: 0 – 19 km

Wandel2daagse op Terschelling
In 2013 gaf de ‘Stichting Wandelnet’ de wandelgids van Streekpad 4 uit. De titel van deze routegids is ‘WaddenWandelen’ en de subtitel is ‘Wandelroutes over zes Waddeneilanden’. In deze wandelgids kun je kiezen uit verschillende wandelingen op de Waddeneilanden Texel, Vlieland, Terschelling, Ameland, Schiermonnikoog en het Duitse eiland Borkum, met een totale wandelafstand van 276 kilometer.
Voor dit Hemelvaartsweekend hebben Durkje en ik de wandeling op Terschelling geselecteerd. De hele wandeling heeft een totale lengte van 46,2 kilometer. Wij hebben deze afstand in twee etappes verdeeld, waarvan de eerste een lengte heeft van 19 kilometer, en de tweede een lengte van 27,2 kilometer. Vandaag lopen we de eerste etappe en morgen de tweede.

West-Terschelling
Om 7.45 uur vertrekken Durkje en ik vanuit Stiens. Pieter rijdt ook mee. In Harlingen stappen wij op de snelboot naar Terschelling en Pieter neemt de veerboot naar Vlieland, waar hij dit Hemelvaartsweekend kampeert met enkele ex-collega’s van het Vlielander restaurant Puur Vlieland.
In de veerbootterminal scheiden dus onze wegen.
In drie kwartier zijn Durkje en ik met de Koegelwieck al op Terschelling. In West-Terschelling drinken we eerst een kopje koffie tegenover de Terschellinger vuurtoren, de Brandaris, alvorens we de wandeling aanvangen.

Vanaf het Havenplein wandelen we rond 10.00 uur West-Terschelling uit, ter hoogte van het Terschellinger drenkelingenmonument.

Groene Strand en Longway

Over het graspad van het Groene Strand lopen we in de richting van het Donkere Bos. In dat bosperceel passeren we de Griene Pôlle, en daarna volgt een vier kilometer lange route over de Longway, door het bos en door de duinen.

Bij de Badhuiskuip buigen we af naar het strand ter hoogte van West aan Zee. In het Strandpaviljoen nemen we een koffiepauze na onze eerste 7,5 kilometer.

Tweemaal strandwandelen

Daarna volgt onze eerste strandwandeling van vandaag. De vloedlijn ligt bezaaid met lange, brede slierten wit zeeschuim, dat door de stevige aanlandige wind het strand op is geblazen. Het waait behoorlijk en het is nogal fris, dus het dragen van onze wandeljas is nagenoeg de hele dag aan te bevelen. De temperatuur ligt rond de 14 graden Celsius, en omdat de zon niet doorbreekt, is het nogal fris langs de vloedlijn.

Na twee kilometer strandwandelen gaan we bij strandpaviljoen De Branding weer landinwaarts, om dan door de Kunnedune aan de noordzijde langs Midsland aan Zee te lopen. Tijdens deze duinwandeling komen we ook langs de ruïnes van de bunkers, die hier in de Tweede Wereldoorlog door de Duitsers zijn gebouwd, als onderdeel van de toenmalige Atlantikwall.

Iets verderop komen we bij strandpaviljoen Zandzeebar weer terug op het strand. Dan volgt de tweede strandwandeling van vandaag, over een afstand van 2,8 kilometer langs de vloedlijn. Omdat de strandpalen tegen de duinenrij staan en wij aan de overzijde van het strand langs de vloedlijn gaan, lopen we per ongeluk de strandpaal met nummer 14.600 voorbij. Als we voor de zekerheid even het strand oplopen, zien we bij paal 14.800 dat we iets te ver zijn doorgelopen. Dus gaan we langs de duinenrij weer terug, totdat we ter hoogte van Kaap Hoorn via de duinopgang naar het duinpaviljoen Kaap Hoorn lopen, dat achter de hoge duinenrij verscholen ligt in een duinpan. Hier pauzeren we om te eten en te drinken.

Door bos, heide en duinen naar Oosterend

Na deze pauze gaan we verder met het laatste traject van de etappe van vandaag. We lopen een eind het Hoornsebos in, waarna we in het bos afbuigen in de richting van de heide ten oosten van het Hoornsebos. Na enig gepuzzel met de routebeschrijving, de wandelkaart en de bewegwijzering lukt het ons toch nog om op de juiste plek het uitgestrekte duinen- en heidegebied te betreden. In dit prachtige natuurgebied ziet de wereld er nog woest en ledig uit. We lopen over zandpaden en karrensporen door duin en hei, van Douwkesplak naar de Kaapsedune. Hier is het stil.

Op een driesprong gaat de doorgaande wandelroute in noordelijke richting verder, maar wij stappen hier van de route af, omdat we nu in zuidelijke richting willen afbuigen naar het Terschellinger dorpje Oosterend, waar we voor de komende nacht een overnachting hebben gereserveerd bij ‘Residentie Dicht bij Zee’. Rond 15.30 uur checken we hier na een bruto-wandeling van ruim 20 kilometer in voor de nacht. Vanavond gaan we heerlijk uit eten naar een restaurant in Oosterend, en dan gaan we morgen verder, met de tweede etappe van deze WaddenWandeling op Terschelling.

Pelgrim tegen wil en dank

Woensdag 13 mei 2015 

Cover van 'Pelgrim tegen wil en dank'

Balatour naar Santiago de Compostela
Loek Martin (80 jaar) en zijn vaste fietsvriend Igor (65 jaar) maken elk jaar samen een fietstocht, die elk jaar weer begint en eindigt in de Franse plaats Balazuc, in de Ardèche. Dat is dan ook de reden dat ze hun jaarlijks weerkerende fietstochten de 'Balatours' noemen.
Loek & Igor besluiten in 2008 zo'n Balatour te maken naar Santiago de Compostela, maar ze besluiten ook dat het beslist geen bedevaart of pelgrimstocht mag worden, want het moet louter een fietstocht blijven, zoals elk jaar.
Dat is dan ook de reden dat ze afspreken dat ze de traditionele pelgrimsroutes zullen mijden, en via een omweg naar Santiago de Compostela zullen gaan. De geplande route ligt ten zuiden van de Camino Francés naar het Portugese Porto, om van daaruit noordelijk naar Santiago te gaan, en dan langs de Camino del Norte via San Sebastian weer terug naar Balazuc in Frankrijk. Maar zoals dat zo vaak met plannen gaat, wordt de werkelijkheid hier en daar anders dan gepland.

Geïllustreerd verhaal
Over deze 34 dagen durende fietstocht over een netto-afstand van 2.500 kilometer schreef Loek Martin een verhaal. Dat schrijfproces ging hand in hand met illustrator Karel Kindermans (1966). Karel Kindermans maakte van en over deze fietstocht meer dan 150 tekeningen, die in de meeste gevallen geen directe relatie met het geschreven verhaal hebben, maar wel een landschappelijke sfeertekening bieden van hetgeen onderweg wordt gezien en beleefd.
Dit creatieve samenwerkingsverband leidde in het jaar 2012 tot hun gezamenlijk boek met als titel 'Pelgrim tegen wil en dank', en met als subtitel 'Met een omweg naar Santiago de Compostela'.
De herinneringen van Loek & Igor in woord en van Karel in beeld werden in dit boek samengevoegd tot verhaal en beeldverhaal inéén.

Ietsje wijzer thuis komen
Hun motto is 'reizen doe je niet alleen en je doel is belangrijk, maar bovenal aanleiding om weer thuis te komen: gezamenlijk en ietsje wijzer'.
De route bepalen ze altijd samen, fietsend onderweg zijn de vrienden geworden, en onderweg hebben ze een vaste taakverdeling en routines.
Al snel realiseren de beide fietsers zich dat hun omweg te groot is, omdat ze de geplande afstand niet in de beschikbare vijf weken kunnen afleggen. Ze volgen derhalve al snel nagenoeg de route van de Camino Francés - alhoewel ze die nog steeds willen blijven mijden - en in Noord-Spanje reizen ze zo'n 500 kilometer per bus naar San Sebastián. Hun 'omweg naar Santiago' blijkt al vanaf de Frans-Spaanse grens ten einde. Ze volgen tòch de Camino, zij het tegen wil en dank.
Het valt de fietsers niet mee om vol te houden dat ze geen pelgrim zijn. Loek & Martin ontdekken onderweg namelijk dat ze een deel van hun identiteit ontlenen aan hun omgeving. Dus dan toch maar 'pelgrim' worden en zijn, zij het tegen wil en dank.

Pelgrim tegen je wil
Maar de werkelijkheid is ook hier - zoals zo vaak in het leven - weerbarstiger dan je aanvankelijk dacht.

• Je kunt je wel voornemen om met een omweg naar Santiago de Compostela te gaan, maar in de praktijk blijk je soms dan toch wel over de Camino te gaan. 
• En je kunt de insteek hebben om beslist niet in pelgrimsherbergen (de zogenoemde refugio's) te overnachten, maar af en toe blijkt dat je geen andere keus hebt dan toch in zo'n refugio de nacht door te brengen, samen met echte pelgrims.
• Onderweg ontdek je dat jij het als fietsen naar of vanuit Santiago de Compostela niet voor het zeggen hebt om geen pelgrim te willen zijn. De Spanjaarden die je ontmoet, beschouwen je tegen jouw wil en dank toch wel als pelgrim. Voor hen ben je immers de vreemde die hun land doorkruist naar of vanuit hun Spaanse bedevaartsoord.

Loek Martin:

• Een planning is er om bijgestuurd te worden en naargelang de omstandigheden zullen we onderweg veranderingen in ons plan moeten brengen.
• De wandelweken vormen rustpunten in zijn (de pelgrim) bestaan.
• Langdurig oponthoud kunnen we (de 'afstand'fietsers) ons niet veroorloven.
• Toch herkennen ook wij het gevoel van machteloosheid wanneer wij tegen onze grenzen aanlopen.
• In deze fase van de strijd kun je iemand niet helpen, hij moet het zelf doen.
• Ieder voert zijn individuele strijd, maar is daarbij wel op de ander aangewezen. Dat heeft zin!
• De planning staat min of meer haaks op onze wens tot vrijheid en flexibiliteit.
• Over een afwijking van de route moeten we uitvoerig overleggen, want een eenmaal gekozen route is heilig.
• Er is discipline nodig om de gestelde doelen te realiseren.
• We storten ons iedere dag in het avontuur waarvan we de uitkomst niet kennen.
• Bijzonder, dat er in deze sfeer van individualisme toch ook een onuitgesproken saamhorigheid heerst.
• Pelgrims, een wereld apart, waarvan wij (de fietsers) de regels niet kennen. Pelgrim zijn lijkt me zwaar en eenzaam.
• Wat een bijzondere mensen tref je toch.
• Het is vooral een zaak van lopen, doorzetten en met je gedachten bezig zijn. Dat is met z'n tweeën aangenamer dan alleen. De gezamenlijke ervaring, daar gaat het om.
• Mensen houden van fysieke uitdaging. Het lijkt erop dat pelgrims door de lange wandeling en de erbij horende 'ontberingen' hopen nieuwe kracht en inspiratie op te doen.
• Wat bij ons wél een rol speelt is het tot inkeer willen komen, de belangrijkste intentie van iedere pelgrim, en dat is niet noodzakelijkerwijs verbonden met religie. 
• Hoe trager je door het landschap gaat, hoe beter je de gewaarwordingen in je opneemt: de kleuren, geuren, de temperatuur.
• Eén keer pelgrim, altijd pelgrim.
• De mens dient zo goed mogelijk gebruik te maken van zijn eigen capaciteiten en moet het gewone, alledaagse, menselijke leven aanvaarden en ervan genieten. 
• Reizen wordt de metafoor voor het leven, telkens nieuwe paden inslaan, nieuwe ervaringen opdoen en zo proberen daarvan te leren.

Tulpen in de stilte

Dinsdag 12 mei 2015

Veelkleurigheid in het Stiltecentrum

Ontmoetingscentrum
Voor de studenten van Stenden Hogeschool die op afzienbare termijn in het kader van onze 'Grand Tour' een periode in het buitenland gaan studeren, was er vandaag gelegenheid in het Ontmoetingscentrum in onze Leeuwarder hogeschoolvestiging om zich te laten vaccineren voor de regio waar deze studieperiode in het buitenland zal plaatsvinden.

Stiltecentrum
Naast de grote zaal van het Ontmoetingscentrum bevindt zich het Stiltecentrum, met daarin de islamitische, de boeddhistische en de christelijke gebedsruimtes. De deur van de deze laatstgenoemde stiltekapel staat vandaag uitnodigend open, voor alle studenten, medewerkers en gasten van Stenden Hogeschool, die deze stille ruimte graag willen gebruiken voor een moment van stilte, van meditatie, inkeer of gebed.

Kleurrijke hogeschoolgemeenschap wereldwijd
De inrichting is op dit moment oer-Hollands, met aan de voet van en op het altaar in deze stilteruimte een groot aantal verschillend gekleurde tulpen, die op deze wijze ook de kleurrijke, internationale en interculturele gemeenschap van studenten en medewerkers van Stenden Hogeschool symboliseert.
We leven nu in de aanloop naar het Pinksterfeest, het feest waarin we ook denken aan de uitstorting van de Heilige Geest, die ons aanvuurt en helpt om vorm en inhoud te geven aan het Zendingsbevel of Zendingsopdracht, om het evangelie grenzeloos te verbreiden, wereldwijd. Ook dat is een 'grand tour'.

Pelgrimspad - Deel 1

Maandag 11 mei 2015

De cover van de routegids van LAW 7-1

Pelgrims onderweg
Zoals veel wegen naar Rome leiden, leiden ook veel wegen naar andere bedevaartsoorden, zoals bijvoorbeeld naar het Spaanse Santiago de Compostela. Al eeuwenlang verlaten mensen tijdelijk hun huis om via allerlei oude en nieuwe pelgrimswegen naar pelgrimsoorden als Jeruzalem, Rome en Santiago de Compostela te wandelen. Als wandelaar vertrekken ze; als pelgrim komen ze daar aan.
Waar aanvankelijk nog vaak de bestemming het doel is geweest, blijkt dat onderweg die bestemming bijzaak werd, en dat de weg daar naar toe het nieuwe doel bleek te worden en te zijn.

Pelgrimsroutes
Pelgrimeren doet iets met je, meestal in positief opzicht. Pelgrims veranderen onderweg, veelal ten goede. Niet de bestemming, maar vooral de weg erheen zorgt daarvoor. Eigenlijk maakt het daarbij niet uit welke Europese pelgrimsroute je neemt, of naar welke van bijvoorbeeld de drie bovenstaande pelgrimssteden je loopt.
Durkje en ik zijn onze eerste pelgrimage begonnen op het Jabikspaad in Sint-Jacobiparochie, om na 152 pelgrimsdagen wandelend door Nederland, België, Frankrijk en Spanje in 2012 te arriveren bij het graf van Sint Jacobus, in de kathedraal van Santiago de Compostela. Onze eerste pelgrimsroute liep door de Franse pelgrimsstad Vézelay.
Onze tweede pelgrimage begon in 2013 in de Franse pelgrimsstad Le-Puy-en-Velay, en loopt door Frankrijk naar de Baskische Golf, waar we in 2014 op de Camino del Norte onze weg vervolgden tot aan het Spaanse Oviedo. We zijn van plan om vanuit Oviedo nog naar Santiago de Compostela te pelgrimeren over de Camino Primitivo.

Van het Wad tot in Den Bosch
Onze derde pelgrimage begon in 2013 in het Noord-Hollandse Den Oever. Eerst wandelden we het pad 'Van Wad tot IJ', in zes dagen van Den Oever naar Amsterdam.
Daarna stapten we over op het Pelgrimspad, dat van Amsterdam via Den Bosch naar Visé loopt. Dit Nederlandse Pelgrimspad wordt beschreven in een uit twee delen bestaande routegids.
Deel 1 van het Pelgrimspad beschrijft de route van Amsterdam naar 's-Hertogenbosch. Deze wandelpelgrimage gaat door het Amsterdamse Begijnhof, waar de herdenking van het Mirakel van Amsterdam jaarlijks duizenden mensen trekt. Dan volgt een gevarieerde route, die na verstedelijkt Amsterdam via Gorinchem tot in Den Bosch loopt. Dat betekent wandelen door de Alblasserwaard en door de uiterwaarden van de Bommelerwaard. In Den Bosch sluit dit pad naadloos aan op Pelgrimspad Deel 2 naar Visé in België.

Langs kansel, ketters en kaarsen
Tussen Amsterdam en Den Bosch bevinden zich oude en nieuwe bedevaartsplaatsen, met zowel paapse als ketterse kanten. Het eerste deel van deze wandelpelgrimage start aan het Amsterdamse IJ. De route gaat dan door het Groene Hart over graskaden, tiendwegen, jaagpaden en boezemkaden; langs slanke kavels en lange sloten met vooral veel licht, lucht en ruimte. Onderweg passeer je ook veel kerken.
Na Gorinchem voert dit Pelgrimspad je langs en over de slingerdijken en door de uiterwaarden van de Bommelerwaard naar het vestingstadje Heusden. En daarna ga je over de grote zandvlaktes van de Loonse en Drunense Duinen, om dan via Vught uiteindelijk de Noord-Brabantse provinciehoofdstad Den Bosch te bereiken, waar je dan een bezoek kunt brengen aan de Zoete Lieve Vrouw van Den Bosch, in de gotische Sint-Janskathedraal.

Pelgrimeren van Amsterdam naar 's-Hertogenbosch
Het Lange-Afstand-Wandelpad (LAW 7-1) van Amsterdam tot 's-Hertogenbosch heeft een lengte van 203 kilometer. Durkje en ik hebben dit pad bewandeld in de periode van oktober 2014 tot en met mei 2015. Deze route hebben we gelopen in de volgende acht etappes:

• Dag 1 op 14 oktober 2014 van Amsterdam naar Aalsmeer over een afstand van 27 kilometer;
• Dag 2 op 15 oktober 2014 van Aalsmeer naar Zwammerdam over een afstand van 26 kilometer;
• Dag 3 op 16 oktober 2014 van Zwammerdam naar Gouda over een afstand van 27 kilometer;
• Dag 4 op 2 mei 2015 van Gouda naar Groot-Ammers over een afstand van 20,7 kilometer;
• Dag 5 op 3 mei 2015 van Groot-Ammers naar Giessenburg over een afstand van 23 kilometer;
• Dag 6 op 4 mei 2015 van Giessenburg naar Zuilichem over een afstand van 25 kilometer;
• Dag 7 op 5 mei 2015 van Zuilichem naar Drunen over een afstand van 25,6 kilometer;
• Dag 8 op 6 mei 2015 van Drunen naar 's-Hertogenbosch over een afstand van 28,3 kilometer.

Littenser Merke

Sneon 9 maaie 2015 

Omslach fan it boek Littenser Merke

1831
Yn de Fryske greidhoeke longeret de noch jonge dûmnysfrou Eeuwkje Laurman-de Boer nei in bern. Mar wêrom is har man, dûmny Martinus Theodorus Laurman, net by steat om har djipste winsk te ferfoljen? Har man hat as doarpsdûmny de hannen mear as fol oan strideraasjes op tsjerklik mêd, mar dat kin dochs net de iennichste reden wêze dat Eeuwkje net swier wurdt? Alles stiet yn bloei, ek de frou, Eeuwkje, mar it duorret ferskuorrend lang foar de ferlossing komt, en ek noch oars as ea tocht.

1963
Mear as in ieu letter libbet de slachterssoan Liuwe Bosgra yn itselde doarp, yn Littens; mar wol yn in hiele oare tiid. Superyntelligint en ek wat autistysk stiet Liuwe yn de wrâld.
Liuwe komt op skoalle yn de kunde mei Sabathelli Duparc, in dochter fan skieden âlders. Hja wennet by har heit, in alternatyf man, in keunstskylder. 
Tusken dizze twa jonge Littensers ûnstiet in bysûndere bân. Hja binne bern fan en wurde grut yn de 60-er en 70-er jierren, in tiid dy't foar ús generaasje sa werkenber beskreaun wurdt yn dit moaie boek. 

Knappe debútroman
De skriuwer fan dit Frysktalige boek 'Littenser Merke' is Ale S. van Zandbergen. Hy hat dizze ferskuorrend moaie roman skreaun oer boppesteande twa haadpersoanen - Eeuwkje en Liuwe - dy't hiel fier fan inoar ôf lykje te stean. As jo dit boek lêze, dan komme jo yn harren twa wrâlden te lâne, dy't jo net gau wer loslitte sille. 
Dit is de debútroman fan Van Zandbergen. En de skriuwer set der fuort goed mei út ein, want hy wûn der yn 2014 ek fuort de Rink van der Velde-boekepriis mei. En wolfertsjinne, want dit boek hâld jo as lêzer alhiel yn de besnijing. 

Fan twa ferhalen ien ferhaal makke
Tusken de twa ferhalen yn dit boek sit omtrint 150 jier, mar de skriuwer slagget der tige yn om de beide ferhalen knap meiinoar te ferflechten. De ferhalen rinne foar in lyts part op betsjoenende wize oer inoar hinne, en op in oar mêd komt yn it resinte ferhaal foar it ljocht wat mear as hûndert jier lyn barde yn de Littenser tsjerke. 
It ferhaal oer de jierlikse merke fan Littens spylet moai troch it ferhaal hinne, en falt fierderop yn it boek moai teplak yn it ferhaal fan Liuwe & Sabathelli, en keppelet it âlde mei in nije ferhaal fan dizze knap skreaune roman.

Stadich en fluch lêze
Fan freonen út Stiens krige ik dizze roman foar myn jierdei fan 2013. In broer fan Ale wennet by ús yn Stiens. Hy wie - doe't ik him oer it boek fan syn broer spruts - ek optein oer hoe knap dizze roman skreaun is; it boek dat ek syn werinnerings oan harren eigen libbensskiednis as soannen fan de doarpsslachter fan Littens wer nei boppe hellet. Fan't jier waard it ek wol de heechste tiid om dizze tsjokke roman mar ris te lêzen, en ik kin jo sizze dat it my wiswier net spyt dat ik my ta dit boek te lêzen set haw. Jo begjinne rêstich it âlde en it nijere ferhaal ta jo te nimmen, mar geandewei fielde ik my troch it ferrin fan beide ferhalen der ta oanset om it lêstempo omheech te bringen, want it ferhaal nimt jo alhiel yn de besnijing, en jo wolle as lêzer sa gau as mooglik witte hoe't it no komt mei Eeuwkje en mei Liuwe, en dermei ek mei de striid fan de dûmny, en mei it famke dat har freon mar 'brikeling' neamen bliuwt.

It is mei taal te sizzen
It boek is kwa Frysk ek tige moai skrean. Net allinnich de taal, de wurden sels, mar ek wat mei dizze skriuwtaal sein wurdt, is it wurdich om mei oandacht te lêzen en te werlêzen:

• ... taal is ûnderhâld nedich, fernijing, ferfrissing" ... , ... "Eltse tiid syn eigen taal. ...
• Eltse foarm fan reizgjen ken eigen wurden. Nije wurden wurde tafoege, âlde fergetten.
• Lezen kan het onderweg zijn verkorten.
• "Wij maken het moment tot nut. 
• "U wendt overdrachtelijke taal aan, mij lijkt dat de juiste conditie voor inderdaad een goed gesprek."
• It gefoel hat somtiden syn útwurking op ús hert, it ferstân is stânfêstiger."
• Bin ik net eigenikkich, as ik myn ûnwissens, myn twifels oan de godlike treflikens basearje yn it eigen fertriet?
• It boadskip hoecht it net te hawwen fan in ferteller fier boppe de minsken út.
• Freonskip is in segen. ...
• Myn leauwen stiet faai, myn betrouwen yn de Hear is belune. In ferlittenens is oer my kommen.
• Gods wurd stjoert my, mar jout my boppe-al treast."
• ...it brúngele blikken Pick-Wick-knopedoaske ... en ... it sabeare krakeleeën Pick-Wick-knopedoaske ... (sjoch ek it omslach fan it boek).
• ... de geunst is hillich.
• "Us freonskip kin stilte ferneare. Troch net te praten kinst inoar dochs wat sizze."
• "De eigen identiteit wurdt wekker as men teksten yn de eigen taal lêst.
• De technyk as in Godswûnder ynhelje, as middel om ôffalligen werom te winnen.
• Fragen binne binnen guon ferhâldings meidielings.
• It goed mei de learlingen foar hawwe, dat stiet elke hoeder te priizgjen."
• Omkoal."
• "Tradysjes keare mooglikheden.' ...

Back to the roots for Canadians

Vrijdag 8 mei 2015 

Een nieuwe generatie Canadezen terug op Friese geboortegrond

Terug naar de geboortegrond
Met onze Canadese gasten, Durkje haar achternicht Melanie en haar vriendin Tabitha, gaan Durkje en ik vandaag 'back to the roots'. Beiden zijn volledige afstammelingen van Nederlandse emigrantenfamilies, die enkele generaties geleden zijn geëmigreerd naar Canada.
Op hun reis door Europa verblijven zij deze week enkele dagen bij ons thuis, om vooral ook kennis te maken met Melanies familie en met de Friese locaties die door haar grootouders hun geboortegrond worden genoemd. We focussen vandaag op de familie De Jong, waarvan Melanies overgrootouders en haar grootmoeder (beppe) afkomstig zijn van het Friese Broeksterwâld.

Berne yn Broeksterwâld
Nu wil het toeval dat vandaag twee van Melanies achterooms en een achterachterneef in de familie jarig zijn, en aangezien die in brede familiekring hun verjaardagen vieren, besluiten we daarbij aan te sluiten, want dat zijn natuurlijk de gelegenheden bij uitstek om op efficiënte wijze veel familieleden binnen een kort tijdsbestek te ontmoeten. Daarom beginnen we vanmorgen ons dagprogramma in Broeksterwâld bij de verjaardag van zowel oom Siebren als oom Pieter.
Aansluitend gaan we met enkele jongere en oudere familieleden naar de geboorteplek van Melanies grootmoeder Sjoukje. Het hele oude, kleine huisje waar de voorouder-familie De Jong jarenlang met een groot gezin heeft gewoond, staat er niet meer, maar op deze familiegrond heeft neef Johan wel een prachtig nieuw huis gebouwd. Johan leidt ons allen rond over de grote kavel, waar zijn nieuwgebouwde woning nu staat op de grond waarvan een groot deel de geboortegrond van Melanies beppe Sjoukje is.
Daarna lunchen we daar vlakbij, bij de ouders van Durkje in Broeksterwâld, waar ook het gezin van Durkje haar jongste broer Berend momenteel logeert. Binnen enkele uren hebben we dus veel gezien, veel familie ontmoet, en veel familieverhalen van lang geleden en van recenter tijd gehoord. Oude en nieuwe foto's helpen om de familie-roots duidelijk over te dragen op deze jonge Canadese gasten.

Wouden, mieden, zeeklei en zeedijk
Vanmiddag breiden we onze vleugels wat verder uit. We gaan een rondrit maken door Noord-Fryslân, van Broeksterwâld tot aan Harlingen.
Via Friese dorpen zoals Burdaard, Ginnum, Hegebeintum, Marrum en Hallum rijden we naar het Friese zeekleigebied van de gemeente Het Bildt. Vanaf Oude-Bildtzijl rijden we over de langste straat van Nederland - de Oude Bildtdijk - naar De Westhoek, waar we het vervolg van onze tocht inzetten over het smalle dijkweggetje over de hoogliggende slaperdijk. Op en tegen deze slaperdijk en verderop de Waddenzeedijk grazen, liggen en slapen honderden schapen en lammeren, waar wij met de auto voorzichtig tussendoor laveren, richting Harlingen.

Eindeloze tulpenvelden, in verschillende soorten, vormen en kleuren

Tulpenvelden
Voorbij Koehoal zien we vanaf de voet van de zeedijk verder landinwaarts een groot landbouwperceel met lange felgekleurde linten tulpen. Zulke uitgestrekte tulpenvelden zijn alleszins fotogeniek en voor onze buitenlandse gasten uniek om te zien, dus we draaien landinwaarts om op verschillende plekken, vanuit verschillende perspectieven, prachtige foto's te maken van allerlei kleuren en soorten tulpen.

In Harlingen, één van de beroemde Friese Elfsteden

Harlingen
De uitstapjes met fotosessies hebben de nodige tijd gekost, dus vanaf hier rijden we vlot door naar onze verste bestemming voor vandaag: Harlingen. Eerst rijden we daar door de zeehaven, om vervolgens onze auto te parkeren op de Noorderhaven. Vanaf daar gaan we de binnenstad met winkelcentrum van Harlingen in, om iets te laten zien van één van Fryslâns mooie Elfsteden-steden, waar Durkje aanvang tachtiger jaren haar onderwijsloopbaan begon als groepsleerkracht in het basisonderwijs.
Wandelend door het winkelcentrum bekijken we de oude binnenstadsgebouwen, met hier en daar een smalle steeg tussen de soms eeuwenoude panden door. We bezoeken een Friese delicatessenwinkel en pauzeren op één van de Harlinger terrassen in de winkelstraat.
Dan is het ook al weer de hoogste tijd om huiswaarts te keren, waar Pieter de avondmaaltijd voor ons allen heeft bereid. We houden zo het tempo er behoorlijk in, want vanavond neemt Pieter onze twee Canadese gasten aansluitend mee naar de verjaardag van neef Auke Pieter, die voor zijn verjaardagsfeest deze keer ook de Canadese Melanie en Tabitha in Damwoude heeft uitgenodigd.
Terugblikkend op de afgelopen dagen mogen onze Canadese gasten met recht stellen dat zij 'never a dull moment' hebben gehad tijdens hun familiebezoek aan deze Friese familie.

Pelgrimeren van Drunen naar ‘s-Hertogenbosch

Donderdag 6 mei 2015

Wandelen over de zandvlakte van Nationaal Park 'Loonse en Drunense Duinen'

Pelgrimspad van Amsterdam naar Visé

Pelgrimspad Deel 1 van Amsterdam naar ’s-Hertogenbosch
Etappe van Drunen naar ‘s-Hertogenbosch
Woensdag 6 mei 2015 – 28,3 km.
Dag 8: 174,3 – 202,6 km

Bij de Duinen van Drunen
Vandaag gaan Durkje en ik op stap voor onze laatste van de vijfdaagse wandeling op het Pelgrimspad deel 1. De route die we vandaag volgen, begint in Drunen en eindigt in ’s-Hertogenbosch. De afstand die de routegids aangeeft, is voor deze etappe 28,3 kilometer. Met de aanlooproute vanaf ons overnachtingsadres in Drunen en de uitloop naar het NS-station van Den Bosch zal de bruto-afstand zo ongeveer 30 kilometer zijn.
Onze gastvrouw Anja van Bed & Breakfast ‘Bij de Duinen’ heeft voor ons om 8.00 uur een heerlijk ontbijt klaar staan, zodat we straks na een goede ochtendmaaltijd weldoorvoed op stap kunnen gaan.
Als we afscheid hebben genomen van onze gastvrouw lopen we eerst nog even in de richting van het centrum van Drunen om bij de Albert Heijn-supermarkt enig eten en drinken voor onderweg te kopen. Dan zijn we klaar om naar de rand van Drunen te lopen, waar we de route van het Pelgrimspad weer zullen oppakken, waar we gisteren onze etappe hebben beëindigd.

Door de duinen naar de Brabantse Broeder van De Rustende Jager
Vanaf het verlengde van de Zeedijk – die we gisteren bewandelden – wandelen we de Overlaat in, waar we langs een recreatieplas lopen. Voorbij de Kanaalweg komen we uit bij het Drongelens Kanaal, dat we volgen naar de eerstvolgende brug. We raken daar onderweg in gesprek met een man die zijn hond uitlaat, die ons vraagt naar onze wandelbestemming, en die ons vertelt dat hij zijn kinder- en jeugdjaren vroeger in Leeuwarden heeft doorgebracht.

Bij de brug steken we het brede afwateringskanaal over, en dan wandelen we de Drunense Heide op, die onderdeel uitmaakt van het Nationaal Park ‘De Loonse en Drunense Duinen’, dat wij vanmorgen van noord tot zuid geheel zullen doorkruisen.

Vanaf café de Klinkert volgt een mooie route door het bosgebied van de Drunense Heide. Bij het beklimmen van de twintig meter hoge Capucijnenberg verandert de bosgrond in zandgrond, en zien we vóór ons de grote zandvlakte die we nu moeten oversteken. Eerst doorkruisen we een hele grote zandvlakte, en daarna een iets kleinere.

Ten zuiden van deze heidevelden en zandvlakte lopen we nog door een bosperceel naar de bosrand, waar we arriveren bij café-restaurant ‘De Rustende Jager’, waar we een kop koffie drinken met daarbij de specialiteit van dit voormalige boerderijcafé, de zogenoemde ‘Brabantse Broeder’.

In de voetsporen van Napoleon

Over de al uit de Middeleeuwen daterende Oude Bossche Baan verlaten we De Rustende Jager om dan over de Hooge Heide aan de zuidkant van de Loonse en Drunense Duinen in oostelijke richting door en langs het bos naar Distelberg te lopen. Daar passeren we de boerderij (daterend van 1702) met de naam ‘De Reizende Man’, met op de voorgevel een schildering, waarop staat dat Napoleon in 1810 deze boerderij passeerde.

Aan de overzijde van de Loverense Brug over het riviertje de Zandleij komen we in de buurt van de grote recreatieplas ‘De IJzeren Man’. Eerst lopen we over een smal bospaadje langs het riviertje de Broekleij, en als we voorbij het Natuurbad van De IJzeren Man zijn, wandelen we Vught binnen.

Vught

Vanaf de rand van de bebouwde kom van Vught gaan we in noordelijke richting het bos in van het militair oefenterrein van de Vughtsche Heide. Over allerlei bospaden lopen we langs de lunetten (forten) van Vught, die nog door Koning Willem II zijn aangelegd als verdedigingsgordel. Op de middelste bevindt zich de Fusilladeplaats uit de Tweede Wereldoorlog. We passeren ook de stormbaan van de Lunettenkazerne.

Ten noorden van het Nationaal Monument Kamp Vught komen we bij een afwateringskanaal. Voordat we het graspad langs dit brede kanaal volgen, nemen we eerst een korte pauze op de kanaaloever. Daarna komt langzamerhand ’s-Hertogenbosch in zicht. Ter hoogte van het voormalige Fort Isabella verlaten we de kanaaloever, om over het bastion van Fort Isabella naar de hoofdingang van dit voormalige fort te lopen.

Den Bosch

Via een hoge fiets- en loopbrug steken we de randweg en een spoorlijn over, en dan wandelen we ’s-Hertogenbosch binnen. De route naar het centrum volgt de rivier de Dommel, die we over de rivieroever en over het Bastion Vught volgen.

Als we dan het centrum van Den Bosch in wandelen, lopen we recht op de gotische Sint-Janskathedraal af. De lucht was al behoorlijk dreigend geworden, en we hadden af en toe in de verte al onweer in de lucht gehoord. Op het moment dat we bij de kathedraal staan, begint het heel hard te waaien, en in een ommezien begint het heel hard te regenen. We rennen snel de kathedraal in om die te bezichtigen.

Hier en nu kunnen we ook de expositie over de ‘Lijkwade van Turijn’ bezichtigen, waarin we voorwerpen, foto’s, hologrammen en teksten bekijken, die uitleg geven over dit mysterieuze grafdoek.

In de kathedraal ontmoeten we toevalligerwijs Jan Kousemaker, de penningmeester van ons Nederlands Genootschap van Sint Jacob. Na even met elkaar gesproken te hebben, en de kerk te hebben bezichtigd, verlaten we de kathedraal om tenslotte door te lopen naar het NS-station.

Daar stappen we om kwart over zes in de trein, waarmee we met een overstap in Zwolle weer terug rijden naar Leeuwarden. Daar staat de bus al klaar, zodat we een directe aansluiting hebben op de bus naar Stiens.

Eerste deel van het Pelgrimspad afgerond

In deze wandelvijfdaagse hebben we totaal 123 kilometer gelopen, met een gemiddelde dagafstand van 25 kilometer. De route voerde ons van Gouda naar ’s-Hertogenbosch, met aangename overnachtingen in Groot-Ammers, Giessenburg, Zuilichem en Drunen.

De route van het Pelgrimspad staat beschreven in twee opeenvolgende routegidsen. De eerste gids beschrijft de route van Amsterdam naar ’s-Hertogenbosch. Die eerste helft van het Pelgrimspad hebben Durkje en ik nu met de etappe van vandaag volbracht. We kunnen terugzien op acht mooie wandelingen op het eerste deel van het Pelgrimspad, en we zien nu ook al met belangstelling uit naar onze ervaringen op de tweede helft van het Pelgrimspad, met uiteindelijk Visé als bestemming.

Pelgrimeren van Zuilichem naar Drunen

Woensdag 5 mei 2015 - Bevrijdingsdag

Aankomst bij de pont van Nederhemert-Noord naar Nederhemert Zuid

Pelgrimspad van Amsterdam naar Visé

Pelgrimspad Deel 1 van Amsterdam naar ’s-Hertogenbosch
Etappe van Zuilichem naar Drunen
Dinsdag 5 mei 2015 – 25,6 km.
Dag 7: 148,7 – 174,3 km

Nieuwe kloosters in ontwikkeling
Onze gastvrouw Margje brengt vanmorgen om 8.00 uur de picknickmand met ons ontbijt in de Pipowagen. De ontbijtbestanddelen zijn gedecoreerd met veldbloemen, zoals dat bij Bed & Breakfast ‘De Welldaad’ te doen gebruikelijk is, getuige het gastenboek. We spreken met haar over hun plannen om van De Welldaad een klooster te maken, een plek waar niemand wordt uitgesloten, een plek om tot rust en tot jezelf te komen. Dat de huidige locatie daartoe niet een stilteplek bij uitstek is, had het stel zelf ook al ervaren, dus ze zijn op zoek naar een alternatieve stille locatie, om daar hun klooster te ontwikkelen. We delen in dezen enkele ervaringen, omdat we in Fryslân ook bezig zijn met het ontwikkelen van het nieuwe klooster ‘Nijkleaster’. Margje belooft om ook eens bij Nijkleaster langs te komen, om iets van onze Friese initiatieven te zien en te ervaren.

Aalst en Drielsche Wetering
Na het ontbijt nemen we afscheid van onze gastvrouw, en dan gaan Durkje en ik om 8.40 uur weer op stap. Vandaag is de vierde etappe van onze wandelvijfdaagse. De tocht van vandaag loopt van Zuilichem naar Drunen, over een afstand van 25,6 kilometer. Omdat we ook nog wel ruim een kilometer door Drunen moeten lopen naar ons overnachtingsadres, is de bruto-afstand vandaag ongeveer 27 kilometer.

Als we de hoge Meidijk op klimmen, merken we direct dat het hard waait, maar wel met een tamelijk warme wind. We kunnen gewoon in een wandelshirt lopen; de trui kan dus direct al uit.

We lopen over deze dwarsdijk Meidijk en over de Maasdijk hoog langs Geerkamp, de Kraay en langs De Waarden naar de plaats Aalst. Voorbij Aalst lopen we eerst een eindje over de Eendenkade, maar daarna al spoedig door de hoog opgeschoten planten van het graspad langs de Drielsche Wetering. Het heeft gisteren de hele avond geregend, dus de begroeiing van dit graspad is nogal nat. Ondanks de natte begroeiing is het toch plezierig om dit graspad te volgen, want het pad ligt achter een dichte bosstrook, waardoor we nauwelijks last hebben van de straffe wind die over de polder waait.

Nederhemert-Noord

Op de Riemerstraat veranderen we van richting, naar Nederhemert-Noord. Door allerlei woonstraten doorkruisen we deze plaats, om uiteindelijk uit te komen bij de zeskante molen op de rivierdijk en bij de veerbootsteiger aan de Afgedamde Maas. Deze pont vaart niet op zondag, dus vandaag zou hij wel moeten varen. We hopen dat men hier Bevrijdingsdag niet beschouwt als zondagsdienst, want dan zou de oversteek niet doorgaan, en zouden we een eind moeten omlopen om onze route te vervolgen. Op de pont zien we geen veerbaas en geen passagiers, maar een eindje hoger op de wal staat een veerhuisje, waarin we de veerbaas vinden. Hij zet ons met de pont direct over de Afgedamde Maas,

Eiland van kasteel, schans en klooster

Aan de overzijde blijkt dat we nu de provincie Brabant binnenwandelen. Dan volgt een heel ander landschap, want we lopen ineens door een bosachtig landschap. Al spoedig blijkt dat we een oud landgoed met slotbos passeren, waarop Kasteel Nederhemert staat. We zijn nu in Nederhemert-Zuid, ook wel het ‘eiland’ genoemd, door de tamelijk geïsoleerde ligging tussen de Afgedamde en de Bergsche Maas.

Voorbij het kasteel is een horecagelegenheid met een speeltuintje. Op het door de zon volop beschenen terras is het al gezellig druk. We besluiten hier een koffiepauze te nemen, en raken daar al spoedig in gesprek met een ouder echtpaar, dat ook een enthousiast wandelstel is. We wisselen onze verschillende wandelervaringen uit.

Na deze koffiepauze wandelen we eerst over het bosgebied van de Oude Schans, ten zuiden van het kasteelterrein. Daarna lopen we nog langs het slotbos van het kasteel, en dan gaan we door naar het dorpje Bern. Hier heeft tot de Tachtigjarige Oorlog de Norbertijner Abdij van Bern gestaan. De Beeldenstorm betekende indertijd het eind van de bewoning en van het kloostergebouw.

Door de Bernsche Uiterwaard lopen we naar de pont waarmee we de Bergsche Maas oversteken.

Heusden

Over de Bakkersdam lopen we langs een langgerekt bedrijventerrein naar het prachtige stadje Heusden. Langs een bastion, een standerdmolen, de jachthaven, over de stadswal en door de Waterpoort lopen we naar de oude stadshaven, die nogal diep in het stadscentrum ligt. Op de Vismarkt - met het zicht op de Visbank - zoeken we een plekje op een terras, om daar even wat te eten en te drinken. Tot nu was het nog behoorlijk zonnig. We hebben nog maar enkele seconden enkele supergrote regendruppels over ons heen gekregen, maar nu begint het dan toch wat langer – zij het licht – te regenen. We krijgen een ander plekje op het terras, om weer droog te zitten.

Langs het Kommiezenhuis, over de Botermarkt, langs twee grote kerken en over het ruïneterrein van het voormalige kasteel van Heusden wandelen we naar de stadsrand van Heusden. Als we nog bovenop het bolwerk wandelen, begint het heel hard te waaien en te regenen, dus we doen snel de regenjassen aan, en zoeken vanwege de slagregen en het donderende onweer een droog en veilig heenkomen in een abri aan de rand van Heusden. Hier wachten we de hevige onweersbui af.

Zware regen en stormachtige wind

Als de hevige regen over gaat in lichte regen, durven we het aan om weer verder te gaan. Van Heusden lopen we naar Oud-Heusden. Voorbij Oud-Heusden steken we via een viaduct de autoweg van de N267 over. Als we langs de afrit naar beneden lopen, worden we in de open ruimte weer geconfronteerd met een hevige aanhoudende bui, met stormachtige wind. Gelukkig hebben we de regenjassen nog aan, maar onze wandelbroeken zijn aan de onderzijde in een ommezien kletsnat. Even gaan we samen achter een hele dikke boom staan, om te schuilen voor de slagregen en de harde wind.

Daarna gaan we de Kooilaan op, een fietspad van 2,5 kilometer dat grotendeels door het bos van Hooibroeken gaat. Die komt uit op de Zeedijk, die we nu moeten volgen tot aan de autosnelweg A59. Deze Zeedijk slingert door het landschap langs enkele grote en kleine Wielen. Op de momenten dat we zonder beschutting lopen, en waar de wind aanwakkert over het platte polderlandschap klimt de stormachtige wind bij de Zeedijk op, met als gevolg dat we af en toe bijna van de Zeedijk af worden geblazen. Maar we houden vol en komen ten zuiden van het dorpje Elshout uiteindelijk uit bij de A59.

Drunen

Aan de andere zijde van de A59 wandelen we Drunen binnen, de plaats die vandaag onze bestemming is. Ter hoogte van Drunen lopen we naar het verlengde van de Zeedijk, die wij zojuist ook volgden. Nu lopen we aan de voet van die oude zeedijk, met links van ons de nieuwbouwwijken van Drunen.

Op de plaats waar we het beste kunnen oversteken naar onze overnachtingsaccommodatie wandelen we Drunen in, om dan naar Bed & Breakfast ‘Bij de Duinen’ te gaan, waar we hartelijk worden ontvangen door onze gastvrouw Anja. Hier kunnen we ons genoeglijk installeren in onze kamer, en om vanavond uit eten te gaan in één van de restaurants ('De Zoete Kers') in het winkelcentrum van Drunen.

Pelgrimeren van Giessenburg naar Zuilichem

Maandag 4 mei 2015 - Dodenherdenking

Na de wandeling avondeten in en bij de Pipowagen in Zuilichem

Pelgrimspad van Amsterdam naar Visé

Pelgrimspad Deel 1 van Amsterdam naar ’s-Hertogenbosch
Etappe van Giessenburg naar Zuilichem
Maandag 4 mei 2015 – 25 km.
Dag 6: 123,7 – 148,7 km

Met liefde gebakken
Op de afgesproken tijd van 8.30 uur komt onze gastvrouw Esther bij ons in haar gastenverblijf met een uitgebreid ontbijt voor Durkje en mij. Bed & Breakfast ‘Gebakken Liefde’ profileert zich vooral met bakproducten voor haar gasten. Ook vanmorgen mogen we daarvan tijdens ons ontbijt genieten. Bij het ontbijt serveert Esther onder andere twee heerlijke speculaas-amandelbroodjes, een eigen baksel van Gebakken Liefde, vooral ook 'met liefde gebakken'.
Na het ontbijt begint de derde dag van onze wandelvijfdaagse op het Pelgrimspad. Om 9.15 uur staan we weer op de plaats waar we gistermiddag het Pelgrimspad verlieten. Hier op deze plek gaat de Betuwelijn ondergronds onder de Wijde Giessen en onder de doorgaande weg door.
We zijn van plan om vandaag van Giessenburg naar Zuilichem te wandelen, over een afstand van 25 kilometer.

Boven-Hardinxveld & Polder Hardinxveld
Het weer is prima. Lichtbewolkt, en al spoedig breekt de zon door. Gedurende deze hele pelgrimsdag genieten we van prachtig zonnig weer, een ware weldaad om zo door de Nederlandse polders en langs onze rivieren te wandelen.
Nadat we langs het Buitenvliet liepen, steken we achtereenvolgens de autosnelweg A15 en het Kanaal van Steenenhoek over, en dan wandelen we Boven-Hardinxveld binnen. Vanuit deze plaats volgen we de lange Tiendweg door de Polder Hardinxveld.

Aan de overzijde van de Rivierdijk lopen we Polder de Dortsche Avelingen in. Al bij Boven-Hardinxveld, maar vooral ook in dit natuurgebied, valt ons op hoeveel bospercelen met wilgen hier zijn. Deze wilgen worden regelmatig gesnoeid, zodat de wilgentenen voor diverse doeleinden kunnen worden gebruikt. Deze wilgenbosjes zijn dus eigenlijk kleine productiebossen.

Kanaal van Steenenhoek

Als we via de Schelluinse Brug wederom het Kanaal van Steenenhoek over zijn gestoken, en dan direct rechtsaf over de grasdijk tussen de grazende schapen en lammeren door over deze hoge kanaaldijk lopen, ontmoeten we twee pauzerende medewandelaars, die ons vertellen dat dit hun vierde aaneensluitende wandeldag op het Pelgrimspad is.

Wij blijven het graspad over de kanaaldijk volgen. In het kanaal zwemmen verschillende watervogels, waaronder ook groepen ganzen. We komen vlak langs een gans, die halverwege de kanaaldijk in het hoogopgaande gras en riet zit te broeden. Ze heeft de kop diep in het gras weggedoken, maar als ik haar in het voorbijgaan voor haar gevoel te dicht nader, steekt ze de kop protesterend omhoog, en briest onderwijl heftig, waardoor de boodschap duidelijk is: niet te dicht in de buurt komen. Afstand houden dus.

Gorinchem

Voorbij de onderdoorgang van de autosnelweg A27 en na de woonschepenhaven steken we twee bruggen over in Gorinchem, en dan gaan we aan de binnenzijde van de vestingwal naar het bolwerk, dat aan de rivierzijde rondom de stad ligt. We lopen over dit bolwerk en door de Waterpoort naar de veerhaven van Gorinchem. Het is bij onze aankomst in de haven 11.25 uur en we horen op de havenkade van een aantal mannen op een zitbank dat de veerpont naar Woudrichem pas om 12.15 uur afvaart. Dat biedt ons mooi de gelegenheid om in het veerhavenrestaurant een rustpauze met koffie te nemen.

Woudrichem

Vlak voor 12.15 uur meert de veerboot af aan de steiger. Vanaf de pont roept de veerbaas naar de mensen op de kade met luide stem: “Woudrichem!”Wij schepen daarop in en varen dan vanuit Gorinchem over de rivier de Boven-Merwede naar het vestingstadje Woudrichem.

Weer aan vaste wal wandelen we langs het standbeeld van Jacoba van Beieren door de Water- of Gevangenpoort het stadscentrum binnen. We lopen eerst even door naar de grote Martinuskerk, die hier ook wel de ‘Mosterdpot’ wordt genoemd. Daar lunchen we op een bankje tegenover de ingang van de kerk.

De fietspelgrim van Woudrichem

Als we door de Loevesteinsepoort Woudrichem uit lopen en dan bij de oude sluis komen, ontmoeten we de bewoner van de oude sluiswoning, die in de tuin aan het werk is. Hij vraagt ons of we als pelgrims op het Pelgrimspad onderweg zijn richting Santiago de Compostela, en dan vertelt hij dat hij zelf in het jaar 2002 op de fiets naar dit Spaanse bedevaartsoord is gereden. Toen hij dit Waterstaatshuis hier in Woudrichem kocht, had hij zich nog niet gerealiseerd dat hij hier nu aan het Nederlandse Pelgrimspad zou wonen. Maar daar kom je natuurlijk snel achter, want regelmatig passeren hier Nederlanders die als pelgrim onderweg zijn naar Santiago de Compostela.

Afgedamde Maas

Met Woudrichem achter ons lopen we over de Hoge Maasdijk langs de Afgedamse Maas naar het dorpje Rijswijk, dat hier aan de voet van de Hoge Maasdijk ligt. Ter hoogte van Rijswijk gaan we de Rijswijcksche Waard in, om dan langs de oever van de Afgedamde Maas langs deze waard en langs de Manhuiswaard en de Struikwaard te lopen.

We komen dan uit op de Afsluitdijk tussen Giessen en Poederoijensehoek, op de plaats waar we over de brug ter hoogte van de Wilhelminasluis (een schutsluis) richting Poederoijensehoek lopen. Hier komen we ook langs het grote, in natuursteen uitgehouwen monument van de Maasafsluiting, op de
plaats waar in het eind van de 19^e eeuw door een dam de Maas en de Waal van elkaar werden  gescheiden.

Poederoijensehoek

Voorbij Poederoijensehoek moeten we op een gegeven moment een smal paadje op, waar net genoeg ruimte is om tussen het hoog opgeschoten fluitekruid door te gaan. Het ruikt hier heerlijk naar deze uitbundig witbloeiende planten.

Aan het eind van dit pad steken we de Afsluitdijk weer over, om dan over het brede graspad van de hoge Nieuwendijk door de Buitenpolder het Munnikenland verder te gaan. Links en rechts van deze hoge grasdijk liggen verschillende wielen, die zijn ontstaand door het kolkende water van vroegere dijkdoorbraken. Ze vormen samen een vogelparadijs, dat je op metershoge hoogte als wandelaar kunt doorkruisen. Bij het voormalige fort buigen we af op de Waaldijk, die ons steeds dichter naar de rivier de Waal voert. We hebben overigens inmiddels de Alblasserwaard al verlaten, en zijn nu de Bommelerwaard al binnen gegaan. En bij de Afsluitdijk zagen we overigens ook dat we de provincie Zuid-Holland daar verruilden voor de provincie Gelderland.

Koffietijd in Brakel

Ter hoogte van de veerdam wandelen we het volgende dorp binnen: Brakel. Het Pelgrimspad verlaat Brakel al snel weer, maar wij willen eigenlijk eerst wel even pauzeren. In Brakel blijkt de enige horecagelegenheid vandaag gesloten te zijn. Bij de warme bakker kopen we enkele broodjes, en daar horen we van de verkoopster dat het verstandig is dat we in Brakel ook nog enkele boodschappen doen in de plaatselijke supermarkt, omdat morgen – op Bevrijdingsdag – veel winkels in de regio gesloten zullen zijn. We lopen door naar de dorpsrand van Brakel, waar we onze voorraad eten & drinken voor onderweg aanvullen. Zoals in veel supermarkten, heeft ook deze Emté-supermarkt een koffiecorner in de winkel, dus daar nemen we onze koffiepauze van vanmiddag.

Een koffiedrinkende oudere heer voegt zich bij ons aan de koffietafel, voor een praatje over onze zware bepakking en over onze wandelroute. Hij blijkt van gereformeerde huize te zijn, en altijd werkzaam geweest als docent, dus het duurt maar even of er ontspint zich een geanimeerde discussie aan de koffietafel over onderwijs, kerk, evangelisatie, bijbelvertalingen, en allerlei andere onderwerpen die onze gemeenschappelijke interesse hebben. Deze koffiepauze in de supermarkt duurt dus veel langer dan we ons hadden voorgesteld, maar zulke bijzondere ontmoetingen horen ook bij pelgrimeren: tijd nemen voor elkaar, aandacht schenken aan elkaar.

De Pipowagen van Zuilichem

We lopen weer terug naar de Waaldijk, en steken die over om door de Bovenwaarden over de Waaloever onze weg te vervolgen. Verderop komen we weer terug op de Waaldijk, die we bijna tot aan de rand van de bebouwde kom van Zuilichem volgen.

Dan volgt tenslotte nog het laatste stukje van onze wandelroute voor vandaag. We gaan over de bijzonder hoge Meidijk dwars door de Meidijksche Wielen naar Break & Breakfast ‘De Welldaad’, waar we ons onderkomen voor de komende nacht hebben gereserveerd. Daar worden we hartelijk welkom geheten door onze gastvrouw Margje, die ons onze accommodatie voor de komende nacht toont. We verblijven hier in een zogenoemde Pipowagen, die aan het eind van de diepe tuin staat, vlak naast de plaatselijke molen. Om te douchen, moeten we gebruik maken van de buitendouche in de tuin, naast de Pipowagen. We kunnen een rond scherm omhoogtrekken en dan kunnen we het koude leidingwater over onze warmgelopen lichamen laten stromen. Het is enigszins Spartaans douchen, maar met het heerlijk zonnige weer heeft het ook wel weer wat om als pelgrim hier in de buitenlucht je letterlijk te verfrissen.

Welldaad

Nadat we ons hebben geïnstalleerd en gewassen, worden we een uurtje later door onze gastvrouw verrast met een heerlijke warme maaltijd in de Pipowagen. Margje heeft heerlijk voor ons gekookt, en na zo’n lange wandeldag is zo’n goede maaltijd natuurlijk een welkom geschenk.

De maaltijd sluit af met een heerlijk nagerecht, dat we op de loungebank in de tuin bij de Pipowagen heerlijk opeten in de aangenaam warme avondzon. De kippen van De Welldaad wandelen zoekend naar iets eetbaars in het hoge gras vóór ons, dus de sfeer van het buitenleven is compleet.

Als de communicatie met het thuisfront klaar is – thuis heeft Pieter vanmiddag Canadees familiebezoek van Melanie & Tabitha ontvangen – vangen we via de smartphone nog iets op van de toespraak van minister-president Mark Rutte tijdens de Nationale Dodenherdenking, en als daarna ook de foto’s en het verslag van deze wandeldag op de meegenomen minilaptop staan, is deze wandeldag ten einde, en maken we ons gereed voor de nachtrust, om morgen weer tijdig en fris aan te vangen met onze vierde van de vijf pelgrimsdagen van deze meivakantie.