Accreditatie en kwaliteitzorg

Vrijdag 13 januari 2012

Omslag boek Accreditatie en kwaliteitzorg


Kwaliteitszorg & accreditatie
In het kader van mijn deelname als cursist aan een leergang van het Studiecentrum voor Bedrijf en Overheid kreeg ik het boek ‘Accreditatie en kwaliteitzorg’ toegezonden. Dit boek is geproduceerd onder redactie van Peter Kwikkers. Mede-auteurs zijn Don Westerheijden, Noël Vercruysse, Eus Schalkwijk, Chris Peels en Hans Frederik. De ondertitel van dit boek luidt: ‘De accreditatie van hoger onderwijs in Nederland en Vlaanderen'. Het boek is uitgegeven in het jaar 2011; met name naar aanleiding van de per 1 januari 2011 in werking getreden tweede generatie van het accreditatiestelsel voor het Nederlands hoger onderwijs. Voor wie zich voor en/of in het hoger onderwijs professioneel bezighoudt met kwaliteitszorg in het algemeen en met accreditatie in het bijzonder is het zo spoedig mogelijk lezen van dit boek een aanrader. Dit boek is de derde publicatie in de serie 'Wegen voor hoger onderwijs en wetenschap'.

Verbeteren & beoordelen
Hoewel het nieuwe accreditatiemodel van 2010/2011 voor ingewijden veel bekende elementen bevat, moeten onderwijsmakers, managers en bestuurders op een andere manier tegen het operationaliseren, managen en besturen van kwaliteitszorg aankijken. Ook voor leden van Raden van Toezicht is het zaak dat zij hun toezichthoudende taken hierop instellen. Het inmiddels van toepassing zijnde accreditatiemodel is een mengvorm geworden van toetsen & beoordelen op zowel instellingsnivo als opleidingsniveau. Dit boek biedt alle belangengroepen zowel een theoretische als een praktische doorkijk in interne kwaliteitzorg (kwaliteitsverbetering) en in de externe kwaliteitzorg (kwaliteitstoetsing) voor het gegeven en het te geven onderwijs in hogescholen en universiteiten.

Context & content
Het auteursteam beoogt in dit boek antwoord te geven op vragen als:

• Hoe verliep de ontwikkeling van kwaliteitszorg en accreditatie tot nu toe;
• Wat verandert er in dit nieuwe model en en waarom vindt die verandering plaats;
• Wat zijn de toekomstperspectieven voor de werkingsduur van dit wederom doorontwikkelde model;
• Hoe zit het met de kosten en baten van dit accreditatiemodel;
• Wat zijn scenario’s voor het wenkend perspectief, gezien andere veranderingen die ook op stapel staan?

Besproken wordt bijvoorbeeld de zelfevaluatie, de taak, rol, opstelling en positie van de Evaluatiebureau’s, van de visitatiecommissies en hun secretarissen, van de Onderwijsinspectie en van de Nederlands-Vlaamse Accreditatie Organisatie. De onderliggende nieuwe wetgeving en de beoordelingscriteria van het nieuwe Accreditatiekader worden onder de loep genomen, evenals de omgang met de subjectiviteit die in elk beoordelingsproces besloten ligt. De maatstaf in dit boek voor beschrijven, analyseren en beoordelen is de mate waarin onze Nederlandse en Vlaamse modellen van kwaliteitszorg, visitatie en accreditatie meerwaarde leveren voor en toegroeien naar een robuust, werkzaam èn betaalbaar Europees model. Uiteraard ontbreekt in dit boek de internationale context niet, immers, Nederland en Vlaanderen staan naast elkaar in het licht van de internationale ontwikkelingen in het algemeen en van het (Europese) Bolognaproces in het bijzonder.

Concept en context
Hoofdstuk 1 gaat in op de conceptuele aspecten van het begrip accreditatie en op de context waarin de ontwikkeling ervan moet worden geplaatst.

Beleidstheorie en beleid
Hoofdstuk 2 omvat Vlaamse en Nederlandse beleidsontwikkelingen. Het theoretisch kader en een aantal kernbegrippen passeren de revue om een gemeenschappelijk denkkader en eenduidige terminologie te bevorderen.

Internationale ontwikkelingen
Hoofdstuk 3 meet kwaliteitszorg en accreditatie af aan internationale ontwikkelingen en houdt ons een spiegel vanuit andere landen voor.

Accreditatie: wet en recht
Hoofdstuk 4 belicht de nieuwe accreditatiewetgeving, met een beschrijvende analyse van èn reflecties op de bestuurlijk-juridische uitwerkingen en mogelijke effecten daarvan in de praktijk.

Accreditatiekader en Accreditatiebesluit
Hoofdstuk 5 gaat praktijkgericht in op de lagere regelgeving van het Accreditatiekader en van het Accreditatiebesluit.

Kwaliteitszorg en visitatie in voorbereiding
Hoofdstuk 6 behandelt de voorbereidingsfase op de visitatie; bijvoorbeeld de zelfevaluatiefase, die leidt tot een zogenoemde Kritische Reflectie. Ook de voorbereidingen op de visitatie en op de accreditatieaanvraag komen hier aan de orde.

Organisatie van evaluatie en visitatie
Tussen hoofdstuk 6 en 7 vinden we een Intermezzo, waarin een korte beschrijving wordt gegeven van de organisatie en de uitvoering van het proces van evalueren en visiteren. Van vijf evaluatieburo’s die in Nederland werkzaam zijn, worden enkele karakteristieken genoemd.

Rentmeesters van kwaliteit
Hoofdstuk 7 richt zich vooral op ontwikkelingen in de (naaste) toekomst. Wat is te verwachten; worden de doelen gehaald; waar liggen valkuilen, zijn er nog verbeteringen mogelijk?

Rationale
Dit boek helpt je om antwoorden te vinden op de vraag of we voor wat betreft kwaliteitszorg en accreditatie nu het goede model en de goede invulling te pakken hebben èn of het en hoe het vandaag of morgen wellicht nog beter kan. Daarbij kunnen we niet genoeg benadrukken dat voortdurend blijven verbeteren van alles wat we doen in het hoger onderwijs een kwestie is van collectieve verantwoordelijkheid.

Systemen en structuren. Een stevig bouwwerk

Donderdag 12 januari 2012

Peter Kwikkers doceert over Kwaliteitszorg en Accreditatie

 













Verdiepingsprogramma
Vandaag begin ik in Utrecht met de leergang ‘Onderwijskwaliteit en accreditatie’, aangeboden door het Studiecentrum voor Bedrijf en Overheid. Het is de eerste dag van een vierdaags verdiepingsprogramma, met als ondertitel van de leergang: ‘Verbetering van kwaliteitscultuur en kritische reflectie’. De leergang is bedoeld voor wie zich professioneel bezighoudt met onderwijskwaliteit, kwaliteitszorg en accreditatie in het hoger onderwijs.

Nieuw accreditatiemodel
Aanleiding voor de aanbieding van deze leergang is het onlangs per 1 januari 2011 ingevoerde accreditatiemodel 2010/2011, dat al weer de tweede generatie is van het model dat in het jaar 2003 is geïmplementeerd. Nieuw is dat dit nieuwe model bestaat uit de combinatie van een Instellingstoets en Opleidingsaccreditatie, de laatste volgens een Uitgebreid of een Beperkt model. De docenten van deze leergang zijn Peter Kwikkers, Pieter Mostert en Paul van Deursen.

WHW
Vandaag starten we met docent-auteur Peter Kwikkers. Onder zijn redactie is vorig jaar het boek ‘Accreditatie en kwaliteitzorg’ geschreven en gepubliceerd. Dat boek is voor de eerste sessie van vandaag de reader, die we kregen toegezonden ter voorbereiding op deze bijeenkomst. Thema van het programma van vandaag is ‘Systemen en structuren. Een stevig bouwwerk’. Peter Kwikkers is jurist, landelijk in het hoger onderwijs ook als zodanig bekend, dus het ligt voor de hand dat zijn boek en zijn cursusprogramma  grotendeels juridisch zijn geörienteerd. De focus ligt vandaag op de ‘Wet op het Hoger Onderwijs en Wetenschappelijk Onderzoek’ (de WHW) in relatie tot het recent ingevoerde nieuwe accreditatiemodel voor het Nederlandse hoger onderwijs.

Accreditatiestelsel
In de periode van voorbereiding op deze cursusdag hebben we vooral studie gemaakt van de opzet van het Nederlandse (en het Vlaamse) accreditatiesysteem, met aandacht voor bijvoorbeeld: het beleid, de achtergronden, de wettelijke kaders, internationale aspecten, procedures, besluiten, toetsing en visitaties. Vandaag gaan we nader in op de wijze waarop je aankijkt tegen de structuur, welke wetten en regels gelden voor wat betreft de actuele Accreditatiekaders en waar die regels en dat kader voor zijn bedoeld. Aan het eind van de middag bespreken we welke uiteenlopende posities wij als beroepskrachten in instellingen voor hoger onderwijs hebben en wat dat betekent voor onze dagelijkse werkpraktijk in die instelling.

Inhouden van de 1e sessie
Tijdens deze eerste sessie spreken we met betrekking tot wetgeving en organisatie onder andere over de volgende zaken:
- Houd in je werk voortdurend rekening met de volgende zaken: de wetgeving (met name de WHW), de Accreditatiekaders van de Nederlands-Vlaamse Accreditatie Organisatie (NVAO), de interne regels en het beleid van je instelling en je opdracht van het management en/of van het bestuur;
- De realiteit van ons werk is dat we opereren in een wild samenspel van normen, zoals die worden gehanteerd door alle uiteenlopende belangengroepen waarmee we samenwerken;
- Als het erop aan komt, moet je uiteindelijk alles (kunnen) toetsen aan de geldende wetgeving (met name de WHW);
- Bij problemen is het cruciaal dat je een integrale aanpak kiest, waarin inhoudelijke, juridische en bestuurlijke elementen zijn geïntegreerd;
- Goede kwaliteitsoordelen van opleidingen zijn tot stand gekomen na de nodige constateringen, analyse en beoordeling, en een grondige argumentatie;
- De wettelijke (WHW-)regels en normen zouden leidend moeten zijn bij alle besluiten die de accrediterende organisatie neemt, dus de NVAO-besluiten zou je ook altijd aan de WHW moeten kunnen spiegelen en toetsen;
- Als instellingen, evaluatieburo’s en de accreditatieorganisatie van mening verschillen over de gegeven oordelen op NVAO-standaarden, verdient het aanbeveling om ook te kijken naar de beoordelingscriteria zoals die zijn gegeven in de wet (WHW).

3e dag van de Audit @ Stenden University Qatar

Woensdag 13 juli 2011

Om 8.30 uur gaan we vanmorgen van start met de derde van de drie auditdagen van de verschillende hogere beroepsopleidingen die we als Stenden hogeschool aanbieding bij Stenden University Qatar, gevestigd in Doha, de hoofdstad van Qatar. Het internationaal samengestelde visitatiepanel van Hobéon Certificering vangt haar auditwerkzaamheden aan om 9.00 uur.

Samen met de leden van het opleidingenmanagement in Doha en van Leeuwarden verzorg ik in de opeenvolgende, halfuur durende, briefings en debriefings de begeleiding van de serie auditgesprekken van vandaag. Achtereenvolgens passeren bij ons en bij het auditpanel groepen vertegenwoordigers van de studenten, van alumni (afgestudeerden) en van de Werkveldadviesraad in Doha. Onze begeleiding bestaat bij elke gesprekscyclus uit een half uur gedegen voorbereiding van elke vertegenwoordiging en na het uur durende auditgesprek een evaluatiegesprek van een half uur. Ingetogen gaan de groepen naar de visitatiekamer, in afwachting van de vragen die daar aan hen gesteld zullen worden door het auditpanel. Tevreden en veelal ook enthousiast over de sfeer waarin de gesprekken plaatsvinden en over de adequate beantwoording tijdens de panelgesprekken komen de groepen weer bij ons terug in de debriefingssessie.

Na de lunch volgt intern beraad van het visitatiepanel, waarna deze visitatiecommisie nog enkele vragen ter verduidelijking voorlegt in het laatste auditgesprek met het opleidingenmanagement team van Qatar. Daarna formuleert het auditpanel in een laatste interne beraad haar conclusies van het kwaliteitsonderzoek, dat is gebaseerd op het Accreditatiekader van de Nederlands-Vlaamse Accreditatie Organisatie (NVAO). Dat is het beoordelingskader waaraan al onze hogeschoolopleidingen moeten voldoen.

Aan het eind van de middag komen alle medewerkers in de grootste collegezaal bijeen om de plenaire, mondelinge rapportage van de voorlopige bevindingen van het visitatiepanel bij te wonen. In deze feedbacksessie maakt het visitatiepanel duidelijk dat de drie opleidingen voor wat betreft alle 21 beoordelingsfacetten van de NVAO voldoet aan de geldende kwaliteitscriteria. Tijdens de rapportage draagt het panel ook enkele welkome aanbevelingen voor doorontwikkeling aan en tenslotte complimenteert het visitatiepanel de medewerkers van Stenden University Qatar voor het vele en goede werk dat zij in goede samenwerking met de hoofdvestiging van Stenden hogeschool in Leeuwarden hebben verricht, leidend tot kwalitatief goed hoger beroepsonderwijs in deze Qatarese hogeschoolvestiging van Stenden hogeschool.

Dankbaar nemen we de complimenten van dit Hobéon-visitatiepanel in ontvangst. Dit is de kroon op het harde werken van de afgelopen jaren, in veel opzichten ook mede verdiend door de medewerking van de Qatarese werkveldrelaties en uiteraard bovenal ook door de internationaal samengestelde en hard werkende studentenpopulatie hier in Qatar. We hebben hier in Doha een uitgesproken internationaal samengesteld docententeam en studentenpopulatie; waarvan je gerust mag stellen dat die door goed met elkaar samen te werken in staat zijn om kwalitatief prima hoger beroepsonderwijs aan te bieden en te genieten.

Het is mooi dat je de kans krijgt om aan zo'n succesverhaal een bijdrage te mogen leveren, want zulke goede resultaten tonen aan dat we ook op onze buitenlandse hogeschoolvestigingen goed bezig zijn. De audit in Doha rond ik hier vandaag af en vanavond zijn de medewerkers van deze hogeschoolvestiging voor een gezellige, sportieve avond bijeen om terug te blikken op al weer een collegejaar hard werken en om te genieten van de goede resultaten van de audit van de afgelopen drie werkdagen.

Studiedag Accreditatie Techniek in Emmen

Dinsdag 25 augustus 2009

Volgend jaar worden de vijf Techniek-opleidingen van Stenden hogeschool gevisiteerd om voor de komende zes jaar weer het keurmerk te behalen voor het verzorgen van deze vijf technische opleidingen voor hoger beroepsonderwijs in Emmen. Enkele maanden geleden zijn de formele voorbereidingen gestart om tijdens deze zomer het accreditatietraject voor èn met deze opleidingen te starten. Op uitnodiging van Techniek-directeur Ingrid Janssen zijn we met drie medewerkers van de afdeling Quality Assurance van het Corporate Office van Stenden hogeschool aanwezig bij de vandaag gehouden "Studiedag Accreditatie Techniek".

Om alle medewerkers van deze vijf Techniek-opleidingen goed voor te bereiden op het komende visitatie- en accreditatietraject, verzorg ik vanmorgen in Emmen een presentatie over kwaliteitszorg en accreditatie in het algemeen, over het proces dat we daartoe met zijn allen gaan doorlopen èn over de verschillende rollen die alle betrokken partijen in een volledig accreditatietraject vervullen. Daarna verzorgt onze Manager Quality Assurance Helma te Velde een presentatie over de onderwerpen, facetten en criteria die op grond van het Nederlandse Accreditatiekader in de komende maanden tijdens het zelfevalueren en visiteren centraal zullen staan. Daarbij wordt ook gebruik gemaakt van de onderzoeksresultaten, die de opleiding in het voortraject in het kader van de interne kwaliteitszorg produceerde.

Tijdens de middag komen de medewerkers van de vijf Techniek-opleidingen bijeen om met hulp van onze collega's van het Quality Center van de Stenden-Educational Support Organisation (ESO) een eigen plan van aanpak op te stellen voor de komende maanden van zelfevalueren, visiteren en accrediteren. Het is een goede zaak om tijdens zo'n studiedag aan het begin van het nieuwe collegejaar als directie, onderwijzend en ondersteunend personeel volle aandacht te geven aan het accreditatietraject dat we gezamenlijk starten, teneinde in 2011 opnieuw te worden geaccrediteerd.