Modern pelgrimeren en moderne devotie

Zaterdag 3 november 2012

Dr. Gert van Klinken in de Zwolse Dominicanenkloosterkerk

We gaan naar Zwolle
Honderden pelgrims reizen vandaag naar Zwolle. Het Nederlands Genootschap van Sint Jacob houdt hier vandaag haar Najaarsbijeenkomst 2012 in het mooie Dominicanenklooster. Thema van deze Najaarsbijeenkomst is: 'Modern pelgrimeren en Moderne Devotie'.
Tegen 10.00 uur opent voorzitter Joost Bol de bijeenkomst en daarna volgen achtereenvolgens vier programmablokken. Daarnaast zijn er gedurende de hele dag diverse inloopactiviteiten, zoals een Creatieve zaal en een Dagboekruimte.
In het eerste programmablok dat tot 11.30 uur duurt, wordt de Algemene Ledenvergadering gehouden, en voor wie liever wat anders doet, is er de mogelijkheid om naar informatiesessies te gaan voor wandelende of fietsende pelgrims, of om te wandelen door Zwolle of te fietsen naar het Bergklooster.

Moderne Devotie als innerlijke reis
In het tweede programmablok woon ik de lezing bij van kerkhistoricus dr. Gert van Klinken. In zijn lezing 'Moderne Devotie als innerlijke reis' geeft hij voorbeelden uit de kerkhistorie met betrekking tot de volgende drie bekende historische figuren, die in hun spiritualiteit werden gedreven door een zekere innerlijke onrust:

1. De heilige Bonifatius noemt hij het eerste prototype van de 'heilige onrust', en daardoor ook het eerste prototype van de 'trekker'. Van Klinken vertelt dat het Bonifatius was die vanwege zijn innerlijke onrust begon met wandelend pelgrimeren, en dat Bonifatius in zijn ogen daarom als de allereerste pelgrim mag worden beschouwd. Bonifatius was altijd al de perfectionist, voor wie alles altijd beter moest. Hij was altijd op zoek naar een bepaald rustpunt, hetgeen hem een kracht zou geven. Bonifatius voelde het permanent als zijn taak, als opdracht, als verplichting om de verantwoordelijkheid te nemen in èn voor de wereld. Hij schoot daarin door, tot aan het zwaarmoedige toe. Die drijfveer bracht hem tot het uiterste, ook tot het uiterste van de wereld, tot aan het Friese Dokkum toe.
2. De abt Emo uit het Groninger klooster van Wittewierum kennen we van het reisverslag van zijn pelgrimage naar Rome. Emo voelde een hang naar een beschouwend leven. Emo wilde afstand nemen van de de dagelijkse dingen, van het gedoe van het leven, zich daarbij daartegenover wel een taak stellend. Ook dit was ontstaan uit een gevoel van innerlijke onrust. Abt Emo kende het gevoel dat wij ook wel kennen: het gevoel dat we in deze wereld stuiten op onze eigen onvolmaaktheid. Emo vond dat hij het beste met dat gevoel om kon gaan als hij in beweging was, als hij actief was.
3. De mysticus Thomas à Kempis is voor ons als pelgrims een vreemde eend in de bijt, zeker in vergelijking met de reeds genoemde Bonifatius en Emo. Hij was namelijk het tegendeel van die bewegende pelgrims; meer het prototype van de 'stabilitas loci' (plaatsgebonden). Thomas à Kempis had wel iets van een noordelijke hang naar het zuiden, naar het volle licht, maar dan wilde dan toch altijd wel weer terugkeren naar dat noorden. Hij vond het het mooiste als je als christen in beweging was, op pad was, actief bent, en werkt, want dan raakt je menselijke inzet iets aan van de eeuwigheid. 

Waar bij Bonifatius en bij Emo dus meer sprake is van een lineaire beweging als pelgrim naar buiten (bijvoorbeeld Rome), is bij Thomas à Kempis veel meer sprake van een cyclische, middelpuntzoekende beweging, een reis naar je binnenste. Als pelgrim kun je dus naar buiten trekken, zoals naar Santiago de Compostela, maar je zou ook naar je binnenste kunnen gaan pelgrimeren, om in jezelf de innerlijke rust te vinden, weg van die innerlijke onrust.

• Wij zouden ons als pelgrims van de 21e eeuw nu de vraag kunnen stellen wat deze benaderingen voor ons zouden kunnen betekenen in de onrustige tijd waarin wij leven.

Wandelaars vragen pelgrims
Na de lunch ga ik in het derde programmablok naar de Informatiesessie voor wandelaars. Daar krijgen wandelaars de gelegenheid hun vragen te stellen aan (pelgrimerende) wandelaars en pelgrims. In deze sessie komen onderwerpen aan de orde als: wat is het beste moment van het jaar om je pelgrimage te beginnen, hoe verbind ik de Nederlandse pelgrimspaden tot één Nederlands pelgrimstraject, wat is het verschil tussen de Camino del Norte en de Camino Primitivo, welke wandelgids kan ik het beste gebruiken, hoe en waar vind ik slaapplaatsen onderweg, wat neem ik mee in mijn rugzak en hoe voorkom ik blessures.
Het is mooi om te zien, te horen, te ervaren hoe graag en hoe goed ervaren pelgrims beginnende wandelaars en pelgrims in spe willen helpen.

Paradoxen in modern pelgrimeren
In het laatste programmablok woon ik de lezing bij van ons medegenootschapslid en religiewetenschapsbeoefenaar Inge van der Zande. In haar presentatie gaat ze in op enkele paradoxen van het modern pelgrimeren; over zingeving en spiritualiteit. Daarmee wil ze ons inzicht geven in de gangbare dubbele boodschappen omtrent pelgrimeren. Dat doet ze aan de hand van de techniek van Parsons, aan de hand van items als: structuur, persoon, cultuur en natuur.

• Van der Zande constateert bijvoorbeeld dat de solidariteit onder pelgrims toeneemt, naarmate de pelgrims verder op de camino vorderen. Dat herken ik inderdaad uit eigen ervaring. 
• Inge vindt ook dat op het bijzondere en het religieuze van het pelgrimeren meer de nadruk zou moeten komen te liggen. Die religieuze en andere bijzondere pelgrimservaringen zouden meer in relatie moeten komen te staan met jouw leven na je pelgrimage. 
• Pelgrimeren biedt je een unieke kans om los te komen van (je) vaste structuren.
• Het psychische proces van het pelgrimeren, daar gaat het uiteindelijk om bij waarlijk pelgrimeren. 
• In de rust, in de stilte van de weg kun je onderweg als pelgrim naar God zoeken; daar kun je God dan van binnen horen spreken.

Groei en bloei van ons pelgrimsgenootschap
De dag vliegt om, want er is vandaag zoveel te doen, zoveel te zien, zoveel medepelgrims te ontmoeten. Juist die ontmoeting is ook zo belangrijk op zulke genootschapsdagen. Elkaar ontmoeten kan ook heel goed op de Informatiemarkt, die in de rondgang van de Kloostergang plaatsvindt. Een groot aantal informatiekramen staan in de Kloostergang, waaronder ook onze informatiekraam van de Stichting Jabikspaad Fryslân, die vandaag prima wordt bemand door Janneke & Gerlof, twee ervaren pelgrims, die graag tekst en uitleg geven over ons mooie Fries-Overijsselse pelgrimspad van Sint-Jacobiparochie naar Hasselt.
En dan heb ik nog niet eens de tijd gehad om de Pelgrimsparade bij te wonen, of informatie te krijgen over hospitaleren in Roncesvalles, of het optreden van het koor Carmina Ludens bij te wonen, of de discussiesessie met de genootschapsbestuurders bij te wonen.
De Kloostergang, de Refter, de Kapittelzaal, de Aula, het Auditorium, het Studium en de Kloosterkerk zijn de hele dag goed gevuld met genootschapsleden. We hebben een bloeiende vereniging, die ertoe doet; en dat in een tijd dat veel verenigingen een zieltogend bestaan leiden.
Maar wij hebben de tijd mee.
Pelgrimeren is in, is hot; het wordt steeds drukker op de camino, en onze vereniging groeit flink.

Najaarsbijeenkomst 25 jaar Nederlands Genootschap van Sint Jacob

Zaterdag 5 november 2011

Jubileum
Vandaag vieren we feest in Utrecht, wegens het 25-jarig bestaan van ons Nederlands Genootschap van Sint Jacob, de landelijke pelgrimsvereniging, met wie we als Stichting Jabikspaad Fryslân samenwerken in het Pelgrimscentrum Sint Jacob in De Groate Kerk van Sint-Jacobiparochie. Ongeveer duizend van de tienduizend genootschapsleden zijn vandaag naar Utrecht gekomen om dit vijfde lustrum feestelijk met elkaar te vieren. Tussen half tien en tien uur wordt iedereen met koffie en gebak ontvangen in de Nicolaikerk in het centrum van Utrecht, waar tot aan het begin van de middag ook een uitgebreide Informatie- en Kunstmarkt met betrekking tot pelgrimeren is.

Ochtendprogramma
Om 10.00 uur opent Genootschapsvoorzitter Joost Bol deze Najaarsbijeenkomst 2010 en heet hij iedereen van harte welkom op de jubileumbijeenkomst. Daarna starten de decentrale programmadelen. Eén van die programmapunten is de statutaire algemene ledenvergadering. Ik woon dan de Informatiebijeenkomst voor wandelende en fietsende pelgrims bij. Die interactieve informatiesessie wordt verzorgd door genootschapssecretaris André Brouwer, samen met de blinde Bert Glorie, met wie André samen wandelend pelgrimeerde in Spanje. Zij vertellen over hun ervaringen en geven suggesties aan startende en ervaren pelgrims.

Brouwer en Glorie:
- Slapen in de volle slaapzalen van refugio's is goed voor je algemene ontwikkeling, want sommige pelgrims doen 's nachts in hun dromen de hele tocht van de afgelopen dag nog eens fijntjes over.
- Je bent óók wel een pelgrim als je niet in refugio's overnacht.
- Ik (André) ben inmiddels een bekeerde fietser, want ik ben nu ook gaan wandelen.
- Fietsers, houd er rekening mee dat lopers in refugio's voorrang hebben op fietsers; als na jouw inchecken als fietser nog wandelaars binnen komen, die ook nog een slaapplaats nodig hebben, is de kans groot dat je als fietser niet mag overnachten en op zoek moet naar de volgende refugio, waar dan hopelijk nog wel plaats is.
- Weet vooral hoe je met elkaar om moet gaan indien je als groep gaat pelgrimeren, want een futiliteit kan in een groep al snel ontaarden in een onoverkomelijk conflict onderweg.
- Maak voordat je vertrekt goede afspraken met je thuisfront over de communicatie over en weer en maak goede afspraken voor welke calamiteiten je al dan niet je pelgrimstocht onderbreekt om tijdelijk naar Nederland terug te komen.
- Als je niet veel Nederlanders wilt ontmoeten in Spanje, moet je in het hoogseizoen in Spanje gaan pelgrimeren.
- Je pelgrimstocht, doe er lekker lang over, net als met een toverbal.
- Probeer je zoveel mogelijk aan te passen aan je wandelmaatje(s); doe het vooral rustig aan.
- Pas onderweg zul je ontdekken dat je gaandeweg vanzelf een pelgrim wordt; dàt is het heerlijke camino-gevoel: los zijn van thuis.
- Het lopen van de pelgrimsweg is je eigenlijke doel.

Lunchpauze
Als we om 12.00 uur weer in de Nicolaikerk terugkomen, staan de lunchpakketten voor ons allemaal klaar. Vanwege het schitterende weer kunnen we zowel binnen als buiten genieten van deze maaltijd. Bovendien zijn dit de momenten bij uitstek om eens met anderen van gedachten te wisselen over ervaringen en belevenissen. Oude pelgrims delen met jonge pelgrims. Fietsers vertellen wandelaar over hun uitdagingen onderweg en beginnende pelgrims stellen volop vragen aan ervaren pelgrims over wat ze vooral wel of niet moeten doen als zij op pad gaan. De Informatie- en Kunstmarkt wordt ook druk bezocht. Hier staat ook de informatiestand van ons Fries-Overijsselse Jabikspaad. Op het podium midden in de kerk staat 'Tuna de Maastricht', de troubadours van de Maastrichtse studentenvereniging, die bekend staat vanwege haar uitbundige, vrolijke, gepassioneerde Spaanse muziek. Mensen zingen mee en er wordt zowaar in de kerk op deze Spaanse klanken gedanst.

Pelgrims in Catharijneconvent
Aan het begin van de middag ga ik naar het Utrechts Museum Catharijneconvent, naar de tentoonstelling 'Pelgrims', die hier wordt aangeboden tot 26 februari 2012. Deze unieke tentoonstelling belicht uiteenlopende aspecten van het pelgrimeren aan de hand van prachtige kunstwerken en van intrigerende verhalen van bekende, onbekende, historische en hedendaagse pelgrims. Voor wie geïnteresseerd is in pelgrimages in het algemeen en in pelgrimstochten naar Santiago de Compostela in het bijzonder, is het een absolute must om deze thematentoonstelling in de komende drie maanden te bezoeken. Deze bijzondere tentoonstelling is tot stand gekomen in samenwerking met ons Nederlands Genootschap van Sint Jacob.

Caminofestival
Om 14.30 uur begint in de Nicolaikerk het Caminofestival, met onder andere de feestelijke intocht van de deelnemers aan de Camino der Lage Landen, de reizende pelgrimstocht die in de afgelopen maanden in estafetteverband alle Nederlands regio's van het Genootschap heeft doorkruist. Met Spaanse muziek van Tuna zijn de wandelaars van de Camino der Lage Landen door de feestgangers vanuit de Nicolaikerk in wandeloptocht opgehaald vanaf de stadsrand van Utrecht. In de Nicolaikerk is muziek en vindt ook de boekpresentatie plaats van de nieuwe tweedelige serie 'Jacobswegen in Nederland', samengesteld en uitgegeven door het Nederlands Genootschap van Sint Jacob.

Première La Farce
Het Caminofestival wordt afgesloten met de première van het toneelstuk 'La Farce", met medewerking van het Pelgrimskoor El Orfeon. Na de formele afsluiting van de voorzitter wordt Café Saint Jacques geopend.

Twee Christelijke organisaties eigentijds in beweging

Zaterdag 28 februari 2009

In de Hoeksteen te Leek woon ik vanmorgen de Regiodag van Regio Noord bij van het Nederlands Bijbel Genootschap (NBG). Als lid van het Regioteam, het Landelijk Beraad en de landelijke Ledenraad is het een goede zaak om hier bij te zijn, omdat dit dè jaarlijkse ontmoetingsplaats bij uitstek is waar beroepskrachten, vrijwilligers, leden en bestuurders hun waardevolle tijd schenken om elkaar ontmoeten.
NGB-Regiocoördinator Henk Ruiter heeft vandaag de leiding; hij opent de bijeenkomst in een liturgische setting en met een aantal zaken van huishoudelijke aard. De opening wordt afgesloten met een sprankelende film waarin wordt getoond dat het NBG een wel heel actieve vrijwilligersbeweging in Nederland is.

Eerste spreekster is Tineke Bol, die een presentatie verzorgt over de in productie zijnde nieuwe "Bijbel in Gewone Taal"; de nieuwe Bijbel die in 2014 gepubliceerd zal worden, in het jaar dat het NBG het 200-jarig bestaan viert. Momenteel wordt hard gewerkt aan een nieuwe Bijbel in gewone, eenvoudige taal, die compleet is en die ook brontekstgetrouw is.
Daarna volgt een podium-interview van Henk Ruiter met kinderboekenschrijfster Liesbeth van Binsbergen, één van de medewerkers van de onlangs door het NBG uitgegeven Prentenbijbel, met prachtige tekeningen van Marijke ten Cate, waarvan vandaag ook enkele tientallen originelen worden geëxposeerd t.b.v. de aanwezigen.

Na de pauze volgt Ruud Blom van het NBG, met een presentatie over het bijbelverspreidingsproject van de NBG in China. In 1986 maakte het NBG het mogelijk dat Bijbels ook in een Chinese drukkerij gedrukt konden worden. China kent "Ja-Bijbels" met vertikaal gezette teksten die veelal door de oudere generatie op en neer worden gelezen èn de meer moderne "Nee-bijbels" met horizontaal gezette teksten die heen en weer worden gelezen. Het NBG is medesponsor van goed bijbelpapier, waarmee in de nieuwe drukkerij in China zo'n 3.000.000 bijbels per jaar kunnen worden gedrukt.
Het ochtendprogramma wordt afgesloten met een vrolijk optreden van zanger-cabaretier Rob Favier ("Muziek met een glimlach").

Dan volgt de middagpauze, alvorens de beide workshopsessies van de middag aanvangen. Voor mij is dat het moment om naar Stiens te vertrekken, omdat ik vanmiddag bij de Voorjaarsbijeenkomst van het Kristlik Frysk Selskip (KFS) wordt verwacht, waar we vanmiddag als Oprichtingswerkgroep van het KFS-PFO van de KFS-leden na een uitgebreide discussie het fiat krijgen om vanuit het KFS een nieuw "Platfoarm Fryske Oekumene" (PFO) [of "Frysk Oekumenysk Platfoarm"] op te richten, dat beoogd is als de gewenste voortzetting van het inmiddels 100 jaar bestaande KFS. Daarmee zal op afzienbare termijn het goeds van vroeger plaats maken voor het beoogde nieuwe Friese goud voor de Friese oecumene van de 21e eeuw.